ଅନ୍ତଶ୍ଶୂନ୍ଯୋନ୍ନତଧ୍ଵସ୍ତଚିତ୍ତଚୈତ୍ଯକୃତାଲଯଃ । ଯାଚ୍ଞାବହୁଲଯାମିନ୍ଯାଂ ଲୋଭୋଲୂକୋ ଵିଵଲ୍ଗତି
ଭିତରେ ଶୂନ୍ୟ ଓ ଉଚ୍ଚ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଚିନ୍ତାର ଅସ୍ଥିରତା ଦ୍ୱାରା ମନର ମନ୍ଦିର ଭଙ୍ଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଯାଏ; ଭିକ୍ଷା ଭରା ରାତିରେ ଲୋଭର ପେଚା ଆନନ୍ଦରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗେ।
ପୂର୍ଵଂ ଗୃହୀତ୍ଵା କର୍ଣାଭ୍ଯାଂ ସ୍ଫୁରନ୍ତମ୍ ଅଭିତଶ୍ ଚିରମ୍ । ଜରାଜର୍ଜରମାର୍ଜାରୀ ଯୌଵନାଖୁଂ ନିକୃନ୍ତତି
ପ୍ରଥମେ କାନ ଦ୍ୱାରା ଧରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କମ୍ପିତ କରି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ବିଲେଇ ଯୌବନର ଉଣ୍ଡୁକୁ କାଟି ଦିଏ।
ନିସ୍ସାରା କ୍ରମଶଃ କ୍ରାନ୍ତଧରାଧରସମୁନ୍ନତିଃ । ଦିଣ୍ଡୀରପିଣ୍ଡିକେଵେଯଂ ସୃଷ୍ଟିର୍ ଆଯାତି ପୁଷ୍ଟତାମ୍
ଏହି ସୃଷ୍ଟି, ଯେଉଁଠାରେ କିଛି ଦ୍ରବ୍ୟ ନାହିଁ, ଦୀରେ-ଦୀରେ ଉଠିବା ଓ ପଡିବାରେ ମାଟିର ଗୋଲା ଭଳି ଫୁଲିଯାଏ ଓ ସୁସ୍ଥିରତାକୁ ପାଏ, ଦେଖିବାକୁ ଭରିଆ ଲାଗେ ।
ଆଭାସପୁଷ୍ପଧଵଲା ଜଗତ୍ପଲ୍ଲଵଶାଲିନୀ । ସତ୍ତାଲତା ଵିକସିତା ଧର୍ମାର୍ଥଫଲଧାରିଣୀ
ଏହି ଜଗତର ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଲତା ଫୁଲିଯାଇଛି, ଦେଖିବାକୁ ଫୁଲ ଭଳି ଧଳା ଆଭା ଓ ନୂତନ କଳି ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ଫଳକୁ ଧାରଣ କରିଛି ।
ସୁରାଚଲମହାସ୍ଥୂଣଂ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯଗଵାକ୍ଷକମ୍ । ଗଗନାଚ୍ଛାଦନଂ ଚାରୁ ଧ୍ରିଯତେ ତ୍ରିଜଗଦ୍ଗୃହମ୍
ତିନି ଜଗତର ଘରଟିଏ ଦେବ ପାହାଡ଼ର ମହା ଥାମରେ ଭରିଆ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଏହାର ଜାଲି ଭଳି ଜନେଲା, ଆକାଶ ଏହାର ସୁନ୍ଦର ଛାଦ ଭଳି ରହିଛି ।
ସଂସାରସରସି ସ୍ଫାରେ ଚରନ୍ତି ପ୍ରାଣଷଟ୍ପଦାଃ । ଶରୀରପୁଷ୍କରେଷ୍ଵ୍ ଅନ୍ତଶ୍ ଚିଦ୍ରୂପରସପାଯିନଃ
ବିଶାଳ ସଂସାର ଝିଲିରେ ଜୀବନର ଛଅ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣ ବନ୍ଦା ଚାଲିଯାନ୍ତି, ଶରୀରର ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚେତନାର ରସ ପିଇନ୍ତି ।
ନଭୋମାର୍ଗମହାନୀଲକୁଟ୍ଟିମେ କାନ୍ତିଶାଲିନୀ । ଭୁଵନାଵଵରସ୍ଯାନ୍ତସ୍ ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଆଦିତ୍ଯଦୀପିକା
ନୀଳ ଆକାଶର ବଡ଼ ମଞ୍ଚରେ, ନିମ୍ନ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭା ଦୀପର ଭଳି ଆଲୋକିତ ହୁଏ।
ଆଶାତନ୍ତୁନିବଦ୍ଧାଙ୍ଗୀ ଜନତାଜୀର୍ଣପକ୍ଷିଣୀ । ସ୍ଵଵାସନାଶଲାକାନ୍ତେ ନିବଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ରିଯପଞ୍ଜରେ
ଆଶାର ସୂତାରେ ଗଠିତ ଦେହ, ମନୁଷ୍ୟର ବୃଦ୍ଧ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛାର ଖୋଲି ଭିତରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପଞ୍ଜରେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇ ରହିଛି।
ଅନାରତପତଜ୍ଜାତଭୂତପର୍ଣପରମ୍ପରା । ସ୍ପନ୍ଦତେ ଽଜଗରାମୃଷ୍ଟା ସଂସୃତିଵ୍ରତତିଶ୍ ଚିରମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ସଦା ଜଳିଯାଉଥିବା ପତ୍ରମାଳା ପରି, ଜୀବମାନଙ୍କର ଶୃଙ୍ଖଳା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କମ୍ପିତ ହୁଏ, ବିନାଶର ସର୍ପ ଛୁଇଁନଥିବାବେଳେ।
ପୃଷ୍ଠେ କତିପଯଂ କାଲମ୍ ଅଦୃଷ୍ଟାଃ କାଲଜାଲିନା । ଅଧଃକୃତୋଗ୍ରନରକପଙ୍କାଶ୍ ଶଙ୍କୋଜ୍ଝିତାଃ କ୍ଷଣମ୍
କିଛି ଲୋକ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ କାଳର ଜାଲର ପଛେ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଲୁଚି ରହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଶୀଘ୍ରେ ତଳକୁ ଗଭୀର ନରକର କାଦିରେ ପଡ଼ି, ଏକାଏକି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଭୁକ୍ତେନ୍ଦୁଖଣ୍ଡକବିସା ନୀଲନୀରଦଶେଵଲେ । ସ୍ଵର୍ଗମାର୍ଗସରସ୍ଯ୍ ଅନ୍ତସ୍ ସ୍ଫୁରନ୍ତି ସୁରସାରସାଃ
ଦେବମାର୍ଗର ଝିଲିକିଥିବା ଝିଲିକା ମଧ୍ୟରେ, ଚନ୍ଦ୍ରର ଟୁକୁଡ଼ା, ନୀଳ ମେଘ ଭଳି ଶାଉଳି ଓ ପଦ୍ମ ଗଠିକା ମଧ୍ୟରେ ଅମୃତ ରସ ଚମକୁଛି।
ନାନାଫଲାଵଲିମତୀ ଵାସନାଜଲମାଲିତା । ସ୍ପନ୍ଦାମୋଦମଯୀ ସ୍ଫୀତା କ୍ରିଯାଵିକସିତାବ୍ଜିନୀ
ନାନା ପ୍ରକାର ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଇଚ୍ଛାର ଜାଲରେ ଶୋଭିତ, ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ସାହିତ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଫୁଲିଉଠିଛି।
ଵରାକୀ ସୃଷ୍ଟିଶଫରୀ ସ୍ଫୁରନ୍ତୀ ଭଵପଲ୍ଵଲେ । କୃତାନ୍ତଵୃଦ୍ଧଗୃଧ୍ରେଣ ଶଠେନ ଵିନିଗୀର୍ଯତେ
ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଅଭାଗା ମାଛଟି, ଭବସାଗରରେ ଡାହା ମାରୁଥିବାବେଳେ, ବୁଢ଼ା ଓ ଚତୁର ମୃତ୍ୟୁ ଗିଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଗିଳିଯାଏ।
ତରଙ୍ଗଫେନମାଲେଵ ସୈଵାନ୍ଯେଵ ଚ ଭଙ୍ଗୁରା । ଶ୍ଵଶ୍ ଶ୍ଵୋ ଽପରେନ୍ଦୁଲେଖେଵ ସମୁଦେତି ଵିଚିତ୍ରତା
ଝାଲ ଓ ଫେନ ଯେପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଙ୍ଗୁର, ସେପରି ଏହି ବିଭିନ୍ନତା ମଧ୍ୟ; ପ୍ରତିଦିନ ନୂଆ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ଏକ ନୂଆ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ।
ଭୂରିଭୂତଶରାଵାଣି କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୀନି କୁର୍ଵତା । ଇଦଂ କାଲକୁଲାଲେନ ଚକ୍ରଂ ଵିପରିଵର୍ତ୍ଯତେ
ଅନେକ ଭାଗରେ ଭାଗିଯାଇଥିବା ଏହି ସଂସାର, ପ୍ରତିକ୍ଷଣରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ । ସମୟ ନାମକ କୁମ୍ଭକାର ଏହି ଚକ୍ରକୁ ଘୁଞ୍ଚାଏ ଓ ଫେରାଏ ।
ଅସଙ୍ଖ୍ଯାତାନ୍ଯ୍ ଅନଲ୍ପାନି ସଞ୍ଜାତାନ୍ଯ୍ ଅଚଲେ ପଦେ । ଜଗଜ୍ଜଙ୍ଗଲଜାଲାନି ଦଗ୍ଧାନି ଯୁଗଵହ୍ନିନା
ଅଚଳ ସ୍ଥାନରେ ଅନେକ ଅସଂଖ୍ୟ ସଂସାର ଜାଲ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଛି, ଯାହାକୁ ଯୁଗର ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ ଦେଇଛି ।
ଭାଵାଭାଵୈର୍ ଅପର୍ଯନ୍ତୈସ୍ ସୁଖଦୁଃଖଦଶାଶତୈଃ । ଵୈପରୀତ୍ଯଂ ପ୍ରଯାତୀଯମ୍ ଅଜସ୍ରଂ ଜାଗତୀ ସ୍ଥିତିଃ
ଅନେକ ଭାବ ଓ ଅଭାବ, ଶତଶଃ ସୁଖ ଦୁଃଖର ଅବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ସଂସାରର ଅବସ୍ଥା ସଦା ବିପରୀତ ହୁଏ ।
କ୍ଷୁବ୍ଧୈର୍ ଯୁଗପରାଵର୍ତୈର୍ ଵାସନାଶୃଙ୍ଖଲୋମ୍ଭିତା । ମୋହାଶନିନିପାତୈଶ୍ ଚ ନ ରୁଗ୍ଣା ଧ୍ରୁଵଧୀରତା
ଯୁଗର ଉଥଳପାଥଳ ଦ୍ୱାରା ହେଉ, ଆସକ୍ତିର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧି ହେଉ, ମୂଢତାର ବଜ୍ରପାତ ଦ୍ୱାରା ହେଉ, ଦୃଢ଼ ଧୈର୍ୟ କେବେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏନାହିଁ ।
ଶତଶୋ ଵିଦ୍ରୁତାରୀନ୍ଦ୍ରୈର୍ ଦନୁପୁତ୍ରୈର୍ ଅଭିଦ୍ରୁତାମ୍ । ଭଗଭଗ୍ନତ୍ରପାମ୍ ଐନ୍ଦ୍ରୀଂ ତନୁଂ ଵହତି ଵାସନା
ବହୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦାନବପୁତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚୁଆଁଇ ନେଉଛନ୍ତି, ଯାହାର ଲଜ୍ଜା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦେହ ଭଳି ଭାବନା ଚାଲିଯାଉଛି।
ଵିଶତ୍ଯ୍ ଅଵିରତଂ ଧୂତସର୍ଗପାଂସୁପରମ୍ପରା । ନିତ୍ଯଂ ନିଯତିଵାତ୍ଯେଯଂ କାଲଵ୍ଯାଲଗଲାନ୍ତରମ୍
ଏହି ଭାଗ୍ୟର ବାତାସ, ସୃଷ୍ଟିର ଅଶାନ୍ତ ଧୂଳିର ଅନ୍ତହୀନ ଶୃଙ୍ଖଳା ମାଧ୍ୟମରେ ଲାଗାତାର ପ୍ରବେଶ କରି, ସଦା ସମୟ ନାଗର ଗଳା ମାଧ୍ୟମରେ ଯାଉଛି।
ପଦାର୍ଥାମ୍ଭାଂସି ସର୍ଵାଣି ଫଲଫେନାନି ସର୍ଵତଃ । ପତନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଵିରତାପାତମ୍ ଅଭାଵଵଡଵାମୁଖମ୍
ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥର ଜଳ, ସବୁଠାରେ ଫଳ ଓ ଫେନ ଭଳି, ଅବିରତ ଝରଣାରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱହୀନତାର ଅଗ୍ନିର ମୁହଁକୁ ପଡ଼ିଯାଉଛି।
ସ୍ଫୁରନ୍ତ୍ଯ୍ ଆକସ୍ମିକୋଦ୍ଭୂତା ଵିଚିତ୍ରା ଦ୍ରଵ୍ଯଶକ୍ତଯଃ । ସ୍ଵଭାଵମାତ୍ରସମ୍ପନ୍ନାସ୍ ସ୍ପନ୍ଦଶ୍ରିଯ ଇଵାମ୍ଭସାମ୍
ଅଚାନକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ବିଚିତ୍ର ପଦାର୍ଥର ଶକ୍ତିମାନ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ, ନିଜ ଗୁଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହୋଇ ଜଳର ତରଙ୍ଗର ଶୋଭା ପରି ଝଲମଲ କରେ।
ଭୂତମୌକ୍ତିକସମ୍ପୂର୍ଣାନ୍ ବୃହତସ୍ ସୁବହୂନ୍ ଅପି । ଜଗତ୍କଲଭକାନ୍ ଅତ୍ତି କୃତାନ୍ତୋଦ୍ରିକ୍ତକେସରୀ
ମୃତ୍ୟୁର ସିଂହ, ତାହାର ରୋମ ଦଣ୍ଡ ଉଠିଯାଇଛି, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମାଳା ଭଳି ଏହି ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ଗିଲି ଦିଏ।
କୁଲଶୈଲଫଲା ମେଘପକ୍ଷପୁଞ୍ଜା ଜଲାସୃଜଃ । ଜାଯନ୍ତେ ଚ ମ୍ରିଯନ୍ତେ ଚ ଡୀଯନ୍ତେ ଚ ଜଗତ୍ଖଗାଃ
ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଜଣ୍ଟିଥିବା ଫଳ, ମେଘମାନେ, ପରିବାଳ ଚିଡ଼ିଆ ଓ ଜଳଧାରା — ଏହି ସମସ୍ତେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରି, ଶେଷରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି — ଏହି ହେଉଛି ବିଶ୍ୱର ପକ୍ଷୀମାନେ।
ଚିଦ୍ଭିତ୍ତୌ ସ୍ପନ୍ଦଶୁଭ୍ରାଯାଂ ରଙ୍ଗୈଃ ପଞ୍ଚଭିର୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ । ଉନ୍ମୀଲଯତି ସଂସାରଚିତ୍ରାଣି ଵିଧିଚିତ୍ରକୃତ୍
ଚେତନାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପଟରେ, ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା, ବିଧି ନାମକ କଳାକାର ଏହି ସଂସାରର ଅନେକ ଚିତ୍ର ଖୋଲି ଦେଉଛନ୍ତି।
ଅଜସ୍ରଗତ୍ଵରୀଂ ସର୍ଵପରିସ୍ପନ୍ଦଵିଧାଯିନୀଂ । ନିମେଷଶତଭାଗାଙ୍ଗୀମ୍ ଅଚ୍ଛାମ୍ ଉତ୍ସାହିତାଙ୍କୁରାମ୍
ଏହା ସଦା ଗତିଶୀଳ, ସମସ୍ତ ଚଳନର ମୂଳ କାରଣ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରଭାସ୍ୱର, ଏହାର ଅଂଶ ଏତେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଯେ ଏକ ମିଷି ମଧ୍ୟର ଶତଭାଗ ପରି, ଏହା ଅବିରତ ଭାବେ ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ।
ସୂକ୍ଷ୍ମାଂ କାଲସ୍ଯ କଲନାଂ ସ୍ଵସମୁତ୍ଥାନକାରିଣୀମ୍ । ଧ୍ଯାନେନେଵାନ୍ଵଵେକ୍ଷନ୍ତେ ସ୍ଥିରାସ୍ ସ୍ଥାଵରଜାତଯଃ
ଯେଉଁ ସ୍ଥିର ପ୍ରକୃତିର ଜୀବମାନେ, ସେମାନେ ସ୍ୱଭାବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ସମୟର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗଣନାକୁ ଧ୍ୟାନ ଭଳି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ରାଗଦ୍ଵେଷସମୁତ୍ଥେନ ଭାଵାଭାଵମଯେନ ଚ । ଜରାମରଣମୋହେନ ଜୀର୍ଣା ଜଙ୍ଗମଜାତଯଃ
ଚଳନଶୀଳ ପ୍ରଜାମାନେ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ, ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁର ମୋହରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ସ୍ଵଦୁଷ୍କୃତୋତ୍ତମଧ୍ଯାନଧାରିଣ୍ଯୋ ଧରଣୀତଲେ । ନିଯତ୍ଯା ନିଯତଂ କାଲଂ ପୀଡ୍ଯନ୍ତେ କୀଟପଙ୍କ୍ତଯଃ
ଧରଣୀରେ ଥିବା ପୋକମାନେ ନିଜ କୁକର୍ମ, ସୁକର୍ମ ଓ ଧ୍ୟାନର ଚିହ୍ନ ବୋକି, ନିୟତି ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
କ୍ଷଣେନାଦୃଶ୍ଯ ଏଵେଦଂ ନିଗିରତ୍ଯ୍ ଅଖିଲଂ ସୁଖୀ । ସୁଦୁର୍ଲକ୍ଷ୍ଯବିଲଃ କାଲଵ୍ଯାଲୋ ଵିପୁଲଭୋଗଵାନ୍
ଏହି ସମସ୍ତକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ସମୟ ନାଗ, ଯାହାର ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ବିଲା ଅଛି, କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଆନନ୍ଦରେ ଗିଳିଯାଏ।