ସମୁପୈତି ମତିର୍ ଦୁଃଖଂ ଦୁଃଖଂ ଚ ଶତଶାଖତାମ୍ । ଦୁଃଖଶାଖାସୁ ଜାଯନ୍ତେ ନାନାକର୍ମଫଲଶ୍ରିଯଃ
ମନ ଦୁଃଖକୁ ପାଇଯାଏ, ଏହି ଦୁଃଖ ଶଂଖା ଶଂଖା ଶାଖାରେ ବିଭାଜିତ ହୁଏ; ଦୁଃଖର ଏହି ଶାଖାଗୁଡିକରେ ନାନା କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ବଦ୍ଧଜାଲଘନାକାରାଃ କାରାର୍ଥମ୍ ଇଵ ରଜ୍ଜଵଃ । ଵୀରୁଧଃ ପ୍ରାଵୃଷୀଵାଶାଃ ପ୍ରତାନଗହନସ୍ଥିତାଃ
ଇଛାଗୁଡିକ ଦୃଢ଼ ଜାଲ ଭଳି ରସିରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନ ପାଇଁ ଅଛି; ବର୍ଷା ଋତୁର ଲତା ଭଳି, ଏହି ଇଛାଗୁଡିକ ଗୁଛା ଗୁଛା ଆକାରରେ ଜଡି ରହିଥାନ୍ତି।
ସାରତାଂ ମୋହମିହିକା କାର୍ଯାକାର୍ଯଵିକାରିଣୀ । ଯମୁନା ପ୍ରାଵୃଷୀଵୈତି ତିମିରଶ୍ଯାମଲାଚିରମ୍
ମୂଢତାର କୁହୁଡି, ଯାହାର କିଛି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ଅକାର୍ଯ୍ୟର ଧାରଣାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରେ, ଶୀଘ୍ର ଏକ ଅନ୍ଧାର ବର୍ଷା ଯମୁନା ଭଳି ହୋଇଯାଏ।
କଟୂକୃତାନ୍ତଃକରଣୋ ନାନାକାରଵିକାରଦଃ । ସ୍ଵଦତେ ଵିଗତସ୍ନେହଂ ଜନ୍ମପ୍ରତିଵିଷାରସଃ
ଅନ୍ତଃକରଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ କଢ଼ା ହୋଇଯାଇ, ନାନା ଆକାର ଏବଂ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଇଥାଏ; ଏହା ପ୍ରେମ ହୀନ ଜନ୍ମର ସ୍ୱାଦକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ଵ୍ଯାଧୂତଜର୍ଜରାଜୀର୍ଣଜନତାପର୍ଣରାଜଯଃ । ସ୍ଵକର୍ମପଵନା ଵାନ୍ତି ନାନାକନକରେଣଵଃ
ଏହି ଜଗତରେ ବୟସରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା, ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନିଜ କର୍ମର ପବନ ଏମିତି ଉଡାଇ ନେଇଯାଏ, ଯେପରି ହେଲା ତାଙ୍କର ସୁନା ଧୂଳି ଚାରିପାଖରେ ବିକି ଯାଏ।
କାଲଃ କଵଲିତାନନ୍ତଜଗତ୍ପକ୍ଵଫଲୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଯମ୍ । ଘସ୍ମରାପାରଜଠରଃ କଲ୍ପୈର୍ ଅପି ନ ତୃପ୍ଯତି
ଏହି କାଳ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଏବଂ ପକା ଫଳକୁ ଗିଳିଯାଏ, ତାହାର ଅପାର ଭୁକ୍କୁ ମଧ୍ୟ କେବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ, ଅନେକ ଯୁଗ ବିତିଗଲେ ମଧ୍ୟ।
ମୋହମାରୁତପା ମତ୍ତାସ୍ ତ୍ଵରାଵିଷଵିକାରିଣଃ । ସ୍ଫୁରନ୍ତୀହାହଯଶ୍ ଚିତ୍ତବିଲେ ବଲଵଦାପଦଃ
ମନର ଗହ୍ୱରେ ମୋହର ବାତାସରେ ମତ୍ତ, ତ୍ୱରାର ବିଷରେ ବଦଳିଯାଇଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିପଦଗୁଡ଼ିକ ଅଶ୍ୱମାନେ ଦୌଡ଼ିବା ପରି ଉଠିଯାନ୍ତି।
ଚିନ୍ତାପିଶାଚ୍ଯୋପହତା ଵିଵେକେନ୍ଦୂଦଯଂ ଵିନା । ତମସୈଵ ନିରାଲୋକା ଯାତି ଯୌଵନଯାମିନୀ
ବିବେକର ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ନହେଲେ, ଯୁବନର ରାତି ଚିନ୍ତାର ଦୂତୀ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ଅନ୍ଧକାରରେ କଟିଯାଏ।
ଜିହ୍ଵା ଜର୍ଜରତାମ୍ ଏତି ପ୍ରାକୃତାନୁନଯଜ୍ଵରୈଃ । ପଦ୍ମକୋଟରକୋଣସ୍ଥମ୍ ଅପି ପତ୍ତ୍ରଂ ହିମୈର୍ ଇଵ
ଅସାଧୁ ଆସ୍ୱାଦନର ଆଗ୍ରହ ଜ୍ୱରରେ ଜିହ୍ୱା ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଏକ ମାନ୍ଦାର ଫୁଲର ଗୋଟିଏ ପତ୍ର ତାହାର ଗୁଛର କୋଣରେ ପଡି ଥଣ୍ଡାରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ।
ଦୁଃଖଜୀଵମହାଷ୍ଠୀଲଃ କଷ୍ଟକଣ୍ଟକସଙ୍କଟଃ । ସହସ୍ରଶାଖତାଂ ଯାତି ଦାରିଦ୍ର୍ଯଦୃଢଶଲ୍ମଲିଃ
ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଜୀବନ ଏକ ବଡ଼ ଦଳା ଦଣ୍ଡ ଭଳି କଠିନ ଓ କାଠିଆ ହୋଇଯାଏ, ଯାହା ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଗଢ଼ିଯାଇ ହଜାର ଶାଖା ହୋଇ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ।
ଅନ୍ତଶ୍ଶୂନ୍ଯୋନ୍ନତଧ୍ଵସ୍ତଚିତ୍ତଚୈତ୍ଯକୃତାଲଯଃ । ଯାଚ୍ଞାବହୁଲଯାମିନ୍ଯାଂ ଲୋଭୋଲୂକୋ ଵିଵଲ୍ଗତି
ଭିତରେ ଶୂନ୍ୟ ଓ ଉଚ୍ଚ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଚିନ୍ତାର ଅସ୍ଥିରତା ଦ୍ୱାରା ମନର ମନ୍ଦିର ଭଙ୍ଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଯାଏ; ଭିକ୍ଷା ଭରା ରାତିରେ ଲୋଭର ପେଚା ଆନନ୍ଦରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗେ।
ପୂର୍ଵଂ ଗୃହୀତ୍ଵା କର୍ଣାଭ୍ଯାଂ ସ୍ଫୁରନ୍ତମ୍ ଅଭିତଶ୍ ଚିରମ୍ । ଜରାଜର୍ଜରମାର୍ଜାରୀ ଯୌଵନାଖୁଂ ନିକୃନ୍ତତି
ପ୍ରଥମେ କାନ ଦ୍ୱାରା ଧରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କମ୍ପିତ କରି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ବିଲେଇ ଯୌବନର ଉଣ୍ଡୁକୁ କାଟି ଦିଏ।
ନିସ୍ସାରା କ୍ରମଶଃ କ୍ରାନ୍ତଧରାଧରସମୁନ୍ନତିଃ । ଦିଣ୍ଡୀରପିଣ୍ଡିକେଵେଯଂ ସୃଷ୍ଟିର୍ ଆଯାତି ପୁଷ୍ଟତାମ୍
ଏହି ସୃଷ୍ଟି, ଯେଉଁଠାରେ କିଛି ଦ୍ରବ୍ୟ ନାହିଁ, ଦୀରେ-ଦୀରେ ଉଠିବା ଓ ପଡିବାରେ ମାଟିର ଗୋଲା ଭଳି ଫୁଲିଯାଏ ଓ ସୁସ୍ଥିରତାକୁ ପାଏ, ଦେଖିବାକୁ ଭରିଆ ଲାଗେ ।
ଆଭାସପୁଷ୍ପଧଵଲା ଜଗତ୍ପଲ୍ଲଵଶାଲିନୀ । ସତ୍ତାଲତା ଵିକସିତା ଧର୍ମାର୍ଥଫଲଧାରିଣୀ
ଏହି ଜଗତର ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଲତା ଫୁଲିଯାଇଛି, ଦେଖିବାକୁ ଫୁଲ ଭଳି ଧଳା ଆଭା ଓ ନୂତନ କଳି ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ଫଳକୁ ଧାରଣ କରିଛି ।
ସୁରାଚଲମହାସ୍ଥୂଣଂ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯଗଵାକ୍ଷକମ୍ । ଗଗନାଚ୍ଛାଦନଂ ଚାରୁ ଧ୍ରିଯତେ ତ୍ରିଜଗଦ୍ଗୃହମ୍
ତିନି ଜଗତର ଘରଟିଏ ଦେବ ପାହାଡ଼ର ମହା ଥାମରେ ଭରିଆ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଏହାର ଜାଲି ଭଳି ଜନେଲା, ଆକାଶ ଏହାର ସୁନ୍ଦର ଛାଦ ଭଳି ରହିଛି ।
ସଂସାରସରସି ସ୍ଫାରେ ଚରନ୍ତି ପ୍ରାଣଷଟ୍ପଦାଃ । ଶରୀରପୁଷ୍କରେଷ୍ଵ୍ ଅନ୍ତଶ୍ ଚିଦ୍ରୂପରସପାଯିନଃ
ବିଶାଳ ସଂସାର ଝିଲିରେ ଜୀବନର ଛଅ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣ ବନ୍ଦା ଚାଲିଯାନ୍ତି, ଶରୀରର ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚେତନାର ରସ ପିଇନ୍ତି ।
ନଭୋମାର୍ଗମହାନୀଲକୁଟ୍ଟିମେ କାନ୍ତିଶାଲିନୀ । ଭୁଵନାଵଵରସ୍ଯାନ୍ତସ୍ ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଆଦିତ୍ଯଦୀପିକା
ନୀଳ ଆକାଶର ବଡ଼ ମଞ୍ଚରେ, ନିମ୍ନ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭା ଦୀପର ଭଳି ଆଲୋକିତ ହୁଏ।
ଆଶାତନ୍ତୁନିବଦ୍ଧାଙ୍ଗୀ ଜନତାଜୀର୍ଣପକ୍ଷିଣୀ । ସ୍ଵଵାସନାଶଲାକାନ୍ତେ ନିବଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ରିଯପଞ୍ଜରେ
ଆଶାର ସୂତାରେ ଗଠିତ ଦେହ, ମନୁଷ୍ୟର ବୃଦ୍ଧ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛାର ଖୋଲି ଭିତରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପଞ୍ଜରେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇ ରହିଛି।
ଅନାରତପତଜ୍ଜାତଭୂତପର୍ଣପରମ୍ପରା । ସ୍ପନ୍ଦତେ ଽଜଗରାମୃଷ୍ଟା ସଂସୃତିଵ୍ରତତିଶ୍ ଚିରମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ସଦା ଜଳିଯାଉଥିବା ପତ୍ରମାଳା ପରି, ଜୀବମାନଙ୍କର ଶୃଙ୍ଖଳା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କମ୍ପିତ ହୁଏ, ବିନାଶର ସର୍ପ ଛୁଇଁନଥିବାବେଳେ।
ପୃଷ୍ଠେ କତିପଯଂ କାଲମ୍ ଅଦୃଷ୍ଟାଃ କାଲଜାଲିନା । ଅଧଃକୃତୋଗ୍ରନରକପଙ୍କାଶ୍ ଶଙ୍କୋଜ୍ଝିତାଃ କ୍ଷଣମ୍
କିଛି ଲୋକ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ କାଳର ଜାଲର ପଛେ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଲୁଚି ରହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଶୀଘ୍ରେ ତଳକୁ ଗଭୀର ନରକର କାଦିରେ ପଡ଼ି, ଏକାଏକି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଭୁକ୍ତେନ୍ଦୁଖଣ୍ଡକବିସା ନୀଲନୀରଦଶେଵଲେ । ସ୍ଵର୍ଗମାର୍ଗସରସ୍ଯ୍ ଅନ୍ତସ୍ ସ୍ଫୁରନ୍ତି ସୁରସାରସାଃ
ଦେବମାର୍ଗର ଝିଲିକିଥିବା ଝିଲିକା ମଧ୍ୟରେ, ଚନ୍ଦ୍ରର ଟୁକୁଡ଼ା, ନୀଳ ମେଘ ଭଳି ଶାଉଳି ଓ ପଦ୍ମ ଗଠିକା ମଧ୍ୟରେ ଅମୃତ ରସ ଚମକୁଛି।
ନାନାଫଲାଵଲିମତୀ ଵାସନାଜଲମାଲିତା । ସ୍ପନ୍ଦାମୋଦମଯୀ ସ୍ଫୀତା କ୍ରିଯାଵିକସିତାବ୍ଜିନୀ
ନାନା ପ୍ରକାର ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଇଚ୍ଛାର ଜାଲରେ ଶୋଭିତ, ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ସାହିତ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଫୁଲିଉଠିଛି।
ଵରାକୀ ସୃଷ୍ଟିଶଫରୀ ସ୍ଫୁରନ୍ତୀ ଭଵପଲ୍ଵଲେ । କୃତାନ୍ତଵୃଦ୍ଧଗୃଧ୍ରେଣ ଶଠେନ ଵିନିଗୀର୍ଯତେ
ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଅଭାଗା ମାଛଟି, ଭବସାଗରରେ ଡାହା ମାରୁଥିବାବେଳେ, ବୁଢ଼ା ଓ ଚତୁର ମୃତ୍ୟୁ ଗିଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଗିଳିଯାଏ।
ତରଙ୍ଗଫେନମାଲେଵ ସୈଵାନ୍ଯେଵ ଚ ଭଙ୍ଗୁରା । ଶ୍ଵଶ୍ ଶ୍ଵୋ ଽପରେନ୍ଦୁଲେଖେଵ ସମୁଦେତି ଵିଚିତ୍ରତା
ଝାଲ ଓ ଫେନ ଯେପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଙ୍ଗୁର, ସେପରି ଏହି ବିଭିନ୍ନତା ମଧ୍ୟ; ପ୍ରତିଦିନ ନୂଆ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ଏକ ନୂଆ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ।
ଭୂରିଭୂତଶରାଵାଣି କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୀନି କୁର୍ଵତା । ଇଦଂ କାଲକୁଲାଲେନ ଚକ୍ରଂ ଵିପରିଵର୍ତ୍ଯତେ
ଅନେକ ଭାଗରେ ଭାଗିଯାଇଥିବା ଏହି ସଂସାର, ପ୍ରତିକ୍ଷଣରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ । ସମୟ ନାମକ କୁମ୍ଭକାର ଏହି ଚକ୍ରକୁ ଘୁଞ୍ଚାଏ ଓ ଫେରାଏ ।
ଅସଙ୍ଖ୍ଯାତାନ୍ଯ୍ ଅନଲ୍ପାନି ସଞ୍ଜାତାନ୍ଯ୍ ଅଚଲେ ପଦେ । ଜଗଜ୍ଜଙ୍ଗଲଜାଲାନି ଦଗ୍ଧାନି ଯୁଗଵହ୍ନିନା
ଅଚଳ ସ୍ଥାନରେ ଅନେକ ଅସଂଖ୍ୟ ସଂସାର ଜାଲ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଛି, ଯାହାକୁ ଯୁଗର ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ ଦେଇଛି ।
ଭାଵାଭାଵୈର୍ ଅପର୍ଯନ୍ତୈସ୍ ସୁଖଦୁଃଖଦଶାଶତୈଃ । ଵୈପରୀତ୍ଯଂ ପ୍ରଯାତୀଯମ୍ ଅଜସ୍ରଂ ଜାଗତୀ ସ୍ଥିତିଃ
ଅନେକ ଭାବ ଓ ଅଭାବ, ଶତଶଃ ସୁଖ ଦୁଃଖର ଅବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ସଂସାରର ଅବସ୍ଥା ସଦା ବିପରୀତ ହୁଏ ।
କ୍ଷୁବ୍ଧୈର୍ ଯୁଗପରାଵର୍ତୈର୍ ଵାସନାଶୃଙ୍ଖଲୋମ୍ଭିତା । ମୋହାଶନିନିପାତୈଶ୍ ଚ ନ ରୁଗ୍ଣା ଧ୍ରୁଵଧୀରତା
ଯୁଗର ଉଥଳପାଥଳ ଦ୍ୱାରା ହେଉ, ଆସକ୍ତିର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାନ୍ଧି ହେଉ, ମୂଢତାର ବଜ୍ରପାତ ଦ୍ୱାରା ହେଉ, ଦୃଢ଼ ଧୈର୍ୟ କେବେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏନାହିଁ ।
ଶତଶୋ ଵିଦ୍ରୁତାରୀନ୍ଦ୍ରୈର୍ ଦନୁପୁତ୍ରୈର୍ ଅଭିଦ୍ରୁତାମ୍ । ଭଗଭଗ୍ନତ୍ରପାମ୍ ଐନ୍ଦ୍ରୀଂ ତନୁଂ ଵହତି ଵାସନା
ବହୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦାନବପୁତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚୁଆଁଇ ନେଉଛନ୍ତି, ଯାହାର ଲଜ୍ଜା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦେହ ଭଳି ଭାବନା ଚାଲିଯାଉଛି।
ଵିଶତ୍ଯ୍ ଅଵିରତଂ ଧୂତସର୍ଗପାଂସୁପରମ୍ପରା । ନିତ୍ଯଂ ନିଯତିଵାତ୍ଯେଯଂ କାଲଵ୍ଯାଲଗଲାନ୍ତରମ୍
ଏହି ଭାଗ୍ୟର ବାତାସ, ସୃଷ୍ଟିର ଅଶାନ୍ତ ଧୂଳିର ଅନ୍ତହୀନ ଶୃଙ୍ଖଳା ମାଧ୍ୟମରେ ଲାଗାତାର ପ୍ରବେଶ କରି, ସଦା ସମୟ ନାଗର ଗଳା ମାଧ୍ୟମରେ ଯାଉଛି।