ତତୋ ଵିଦିତଵେଦ୍ଯଂ ମାଂ ନିଜପ୍ରକୃତିମ୍ ଆସ୍ଥିତମ୍ । ସ ଉଵାଚ ଜଗତ୍କର୍ତା ଵକ୍ତା ସକଲକାରଣମ୍
ତାପରେ, ଯାହା ଜାଣିବା ଦରକାର ଥିଲା ତାହା ବୁଝି, ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଅଟୁଟ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ କାରଣର ମୂଳ ଏବଂ ବକ୍ତା ମୋତେ କହିଲେ।
ଶାପେନାଜ୍ଞପଦଂ ନୀତ୍ଵା ପୃଚ୍ଛକସ୍ ତ୍ଵଂ ମଯା କୃତଃ । ପୁତ୍ରାସ୍ଯ ଜ୍ଞାନସାରସ୍ଯ ସମସ୍ତଜନସିଦ୍ଧଯେ
ଏକ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଅଜ୍ଞାନର ଅବସ୍ଥାକୁ ନେଇଯାଇଥିଲି; ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରିବା ପାଇଁ ବନେଇଥିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନର ସାର ତୁମର ପୁଅମାନେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଦିଆଯିବ।
ଇଦାନୀଂ ଶାନ୍ତଶାପସ୍ ତ୍ଵଂ ପରଂ ବୋଧମ୍ ଉପାଗତଃ । ସଂସ୍ଥିତୋ ଽହମ୍ ଇଵୈକାତ୍ମା କନକଂ କନକାଦ୍ ଇଵ
ଏବେ ତୁମେ ଶାନ୍ତ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଏକତାରେ ବସିଛି, ଯେପରି ଏକ ସୁନା ଅନ୍ୟ ସୁନାରୁ ଅଲଗା ହୁଏ।
ଗଚ୍ଛେଦାନୀଂ ମହୀପୀଠେ ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପାନ୍ତରସ୍ଥିତମ୍ । ସାଧୋ ଭାରତଵର୍ଷଂ ତ୍ଵଂ ଲୋକାନୁଗ୍ରହହେତୁନା
ଏବେ ତୁମେ ପୃଥିବୀର ମହାସିଂହାସନ, ଯାହା ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି, ସେଠାକୁ ଯାଅ। ହେ ମହାନ, ଲୋକଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଭାରତବର୍ଷକୁ ଯାଅ।
ତତ୍ର କ୍ରିଯାକାଣ୍ଡପରାସ୍ ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ର ମହାଧିଯଃ । ଉପଦେଶ୍ଯାଃ କ୍ରିଯାକାଣ୍ଡକ୍ରମେଣ କ୍ରମଶାଲିନଃ
ସେଠାରେ, ହେ ପୁଅ, ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ କ୍ରିୟାକାଣ୍ଡରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି ଏବଂ କ୍ରମକ୍ରମେ କ୍ରିୟାକାଣ୍ଡ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଅ।
ଵିରକ୍ତଚିତ୍ତାଶ୍ ଚ ତଥା ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ଵିରାଗିଣଃ । ଉପଦେଶ୍ଯାସ୍ ତ୍ଵଯା ସାଧୋ ଜ୍ଞାନେନାନନ୍ଦଦାଯିନା
ଏହିପରି, ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ବିରକ୍ତ ଏବଂ ମହାଜ୍ଞାନୀ ଓ ରାଗରହିତ, ହେ ସାଧୁ, ସେମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ଦିଅ।
ଇତି ତେନ ନିଯୁକ୍ତୋ ଽହଂ ପିତ୍ରା କମଲଯୋନିନା । ଇହ ରାଘଵ ତିଷ୍ଠାମି ଯାଵଦ୍ ଭୂତପରମ୍ପରା
ଏଭଳି ମୋ ପିତା, ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମୋତେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ରାଘବ, ମୁଁ ଏଠାରେ ରହୁଛି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଅଛନ୍ତି।
କର୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅସ୍ତି ମମ ନେହ ହି କିଞ୍ଚିଦ୍ ଏଵ ସ୍ଥାତଵ୍ଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଭିମନା ଭୁଵି ସଂସ୍ଥିତୋ ଽସ୍ମି । ସଂଶାନ୍ତଯା ସତତସୁପ୍ତଧିଯେଵ ଵୃତ୍ତ୍ଯା କାର୍ଯଂ କରୋମି ନ ଚ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅହଂ କରୋମି
ମୋର କିଛି କାମ ଅଛି; ଏଠାରେ ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦରକାର, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବାକୁ। ଏହି ଭାବନା ସହିତ, ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ରହୁଛି। ମୋ ମନ ସଦା ସ୍ଥିର ଓ ଶାନ୍ତ, ନିତ୍ୟ ଶୟନରେ ଥିବା ପରି, ମୁଁ ମୋର କାମ କରେ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ କିଛି କରୁନାହିଁ।
ଏତତ୍ ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାନାଵତରଣଂ ଭୁଵି । ମଯା ସ୍ଵମ୍ ଈହିତଂ ଚୈଵ କମଲୋଦ୍ଭଵକଲ୍ପିତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ କଥା, ଜ୍ଞାନର ଅବତରଣ ଏହି ପୃଥିବୀରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି; ଏହା ମୋ ଇଚ୍ଛା ଓ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ତାଙ୍କର କଳ୍ପନା ଅନୁଯାୟୀ।
ତଦ୍ ଇଦଂ ପରମଂ ଜ୍ଞାନଂ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଅଦ୍ଯ ତଵାନଘ । ଭୃଶମ୍ ଉତ୍କଣ୍ଠିତଂ ଚେତୋ ମହତସ୍ ସୁକୃତୋଦଯାତ୍
ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ଆଜି ତୁମେ ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ହେ ନିଷ୍ପାପ; ତୁମ ମନ ବହୁତ ଉତ୍ସୁକ, ଏହା ମହା ପୁଣ୍ୟର ଫଳରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି।
କଥଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଭଗଵତୋ ଲୋକେ ଜ୍ଞାନାଵତାରଣେ । ସର୍ଗାଦ୍ ଅନନ୍ତରଂ ବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୃଷ୍ଟି ପରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଏହି ସଂସାରରେ କିପରି ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ଏବଂ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା?
ପରମେ ବ୍ରହ୍ମଣି ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଭାଵଵଶତସ୍ ସ୍ଵଯମ୍ । ଜାତସ୍ ସ୍ପନ୍ଦମଯୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଊର୍ମିର୍ ଅମ୍ବୁନିଧାଵ୍ ଇଵ
ପରମ ବ୍ରହ୍ମରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ସ୍ୱୟଂ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲେ, ସେ ନିତ୍ୟ ତରଙ୍ଗର ଭଳି ସମୁଦ୍ରରେ ତରଙ୍ଗ ଉଠିଥିବା ପରି ଅନୁଭବ ହେଲା।
ସୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵମ୍ ଆତତଂ ସର୍ଗଂ ସର୍ଗସ୍ଯ ସକଲା ଗତୀଃ । ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵିଷ୍ଯତ୍ସ୍ଥା ଦଦର୍ଶ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ତାହାର ସମସ୍ତ ଗତି ସୃଷ୍ଟି କରି, ପରମେଶ୍ୱର ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖିଲେ।
ସତ୍କ୍ରିଯାକ୍ରମକାଲସ୍ଯ କୃତାଦେଃ କ୍ଷଯ ଆଗତେ । ମୋହମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଲୋକାନାଂ କାରୁଣ୍ଯମ୍ ଅଗମତ୍ ପ୍ରଭୁଃ
ଯେତେବେଳେ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିର ଯୁଗ ଶେଷ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୋହକୁ ଦେଖି କରୁଣାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ।
ତତୋ ମାମ୍ ଈଶ୍ଵରସ୍ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜ୍ଞାନେନାଯୋଜ୍ଯ ଚାସକୃତ୍ । ଵିସସର୍ଜ ମହୀପୀଠେ ଲୋକସ୍ଯାଜ୍ଞାନଶାନ୍ତଯେ
ତାପରେ, ପ୍ରଭୁ ମୋତେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପୁନିପୁନି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ନିୟୋଜିତ କରି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପଠାଇଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଜ୍ଞାନକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ।
ଯଥାହଂ ପ୍ରହିତସ୍ ତେନ ତଥାନ୍ଯେ ଽପି ମହର୍ଷଯଃ । ସନତ୍କୁମାରପ୍ରମୁଖା ନାରଦାଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ଭୂରିଶଃ
ମୋତେ ଯେପରି ପ୍ରଭୁ ପଠାଇଥିଲେ, ସେପରି ସନତ୍କୁମାର ଓ ନାରଦ ଆଦି ଅନେକ ମହାଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ପଠାଯାଇଥିଲେ।
କ୍ରିଯାକ୍ରମେଣ ପୁଣ୍ଯେନ ତଥା ଜ୍ଞାନକ୍ରମେଣ ଚ । ମନୋମହାମଯୋତ୍ତବ୍ଧମ୍ ଉଦ୍ଧର୍ତୁଂ ଲୋକମ୍ ଈରିତାଃ
ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନର ପଥ ଦ୍ୱାରା, ମନର ବିପୁଳ ମାୟାରେ ବନ୍ଧା ଥିବା ଏହି ଜଗତକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଆମକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ମହର୍ଷିଭିସ୍ ତତସ୍ ତୈସ୍ ତୁ କ୍ଷୀଣେ କୃତଯୁଗେ ପୁରା । କ୍ରମାତ୍ କ୍ରିଯାକ୍ରମେ ଶୁଦ୍ଧେ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ତନୁତାଂ ଗତେ
ତାପରେ, ସେଇ ମହାଋଷିମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପରେ, ପୁରାତନ କୃତଯୁଗ ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ, କ୍ରମେ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ପବିତ୍ରତା କମିଗଲା ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ ହେଇଗଲା।
କ୍ରିଯାକ୍ରମଵିଧାନାର୍ଥଂ ମର୍ଯାଦାନିଯମାଯ ଚ । ପୃଥଗ୍ଦେଶଵିଭାଗେନ ଭୂପାଲାଃ ପରିକଲ୍ପିତାଃ
କାର୍ଯ୍ୟର ନିୟମ ଓ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପାଇଁ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ଭୂମି ଅନୁଯାୟୀ ରାଜାମାନେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଛନ୍ତି।
ବହୂନି ସ୍ମୃତିଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଯଜ୍ଞଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଚାଵନୌ । ଧର୍ମକାମାର୍ଥସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ କଲ୍ପିତାନ୍ଯ୍ ଉଦିତାନ୍ଯ୍ ଅଥ
ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅନେକ ସ୍ମୃତି ଓ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚିତ ଓ ପ୍ରଚାରିତ ହୋଇଛି।
କାଲଚକ୍ରେ ଵହତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିଂସ୍ ତତୋ ଵିଗଲିତେ କ୍ରମେ । ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଭୋଜନପରେ ଜନେ ଶାଲ୍ଯର୍ଜନୋନ୍ମୁଖେ
ଏଠାରେ କାଳର ଚକ୍ର ଘୁରୁଛି, ଯେତେବେଳେ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅପସାରିଯାଏ, ଲୋକେ ପ୍ରତିଦିନ ଖାଦ୍ୟରେ ଲିନ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଧାନ ଚାଷରେ ମନ ଦେଉଛନ୍ତି।
ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵାନି ସମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତାନି ଵିଷଯାର୍ଥଂ ମହୀଭୁଜାମ୍ । ଦଣ୍ଡ୍ଯତାଂ ସମ୍ପ୍ରଯାତାନି ଭୂତାନି ଭୁଵି ଭୂରିଶଃ
ଭୂମିର ଶାସକମାନେ ଭୋଗବସ୍ତୁ ପାଇଁ ଆପସରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କରନ୍ତି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଦଣ୍ଡ ଭୋଗ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵିନା ଭୂପା ମହୀଂ ପାଲଯିତୁଂ କ୍ରମାତ୍ । ଅସମର୍ଥାସ୍ ତଦ୍ ଆଯାତାଃ ପ୍ରଜାଭିସ୍ ସହ ଦୀନତାମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ଛଡ଼ି ଧୀରେ ଧୀରେ ଭୂମିକୁ ଶାସନ କରିବାରେ ରାଜାମାନେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, ଏହାର ଫଳରେ ସେମାନେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତେଷାଂ ଦୈନ୍ଯାପନୋଦାର୍ଥଂ ସମ୍ଯକ୍ସୃଷ୍ଟିକ୍ରମାଯ ଚ । ତତୋ ଽସ୍ମଦାଦିଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ମହତ୍ଯୋ ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟଯଃ
ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିର ନିୟମ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଚାଲିବାକୁ, ଆମେ ଏବଂ ଆମ ପରି ଅନ୍ୟମାନେ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ପ୍ରକାଶ କଲୁ।
ଅଧ୍ଯାତ୍ମଵିଦ୍ଯା ତେନେଯଂ ପୂର୍ଵଂ ରାଜସୁ ଵର୍ଣିତା । ତଦନୁ ପ୍ରସୃତା ଲୋକେ ରାଜଵିଦ୍ଯେତ୍ଯ୍ ଉଦାହୃତା
ଏହି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଥମେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା; ପରେ ଏହା ସାରା ଲୋକରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ 'ରାଜବିଦ୍ୟା' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ରାଜଵିଦ୍ଯା ରାଜଗୁହ୍ଯମ୍ ଅଧ୍ଯାତ୍ମଗ୍ରନ୍ଥମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାଘଵ ରାଜାନଃ ପରାଂ ନିର୍ଦୁଃଖତାଂ ଗତାଃ
ରାଜବିଦ୍ୟା, ରାଜଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗ୍ରନ୍ଥ—ଏହାକୁ ବୁଝିବା ପରେ, ରାଘବ, ରାଜାମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦୁଃଖମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଅଥ ରାଜସ୍ଵ୍ ଅତୀତେଷୁ ବହୁଷ୍ଵ୍ ଅମଲକୀର୍ତିଷୁ । ଅସ୍ମାଦ୍ ଦଶରଥାଦ୍ ରାମ ଜାତୋ ଽଦ୍ଯ ତ୍ଵମ୍ ଇହାଵନୌ
ଏହି ଭୂମିରେ, ଦଶରଥଙ୍କରୁ ତୁମେ, ରାମ, ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ଏବେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ଖ୍ୟାତିର ରାଜାମାନେ ଚାଲିଯାଇଥିବା ପରେ।
ତଵ ଚାତିପ୍ରସନ୍ନେ ଽସ୍ମିଞ୍ ଜାତଂ ମନସି ପାଵନମ୍ । ନିର୍ନିମିତ୍ତମ୍ ଇଦଂ ଚାରୁ ଵୈରାଗ୍ଯମ୍ ଅରିମର୍ଦନ
ତୁମର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଏବଂ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ମନରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ, କାରଣ ଛଡ଼ା ବିରାଗ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି, ଶତ୍ରୁମାନେ ନାଶ କରୁଥିବା ରାମ।
ସର୍ଵସ୍ଯୈଵ ହି ଭଵ୍ଯସ୍ଯ ସାଧୋର୍ ଅପି ଵିଵେକିନଃ । ନିମିତ୍ତପୂର୍ଵଂ ଵୈରାଗ୍ଯଂ ଜାଯତେ ରାମ ରାଜସମ୍
ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ବିବେକଶୀଳ ଲୋକଙ୍କରେ ସାଧାରଣତଃ କିଛି କାରଣରୁ ବିରାଗ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ରାମ, ଏହା ରାଜସିକ ପ୍ରକୃତିର।
ଇଦଂ ତ୍ଵ୍ ଅପୂର୍ଵମ୍ ଉତ୍ପନ୍ନଂ ଚମତ୍କାରକରଂ ସତାମ୍ । ତଵାନିମିତ୍ତଂ ଵୈରାଗ୍ଯଂ ସାତ୍ତ୍ଵିକଂ ସ୍ଵଵିଵେକଜମ୍
କିନ୍ତୁ ତୁମରେ ଏହି ଅପୂର୍ବ ବିରାଗ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି, ଯାହା ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ କରେ; ତୁମର ବିରାଗ କୌଣସି କାରଣ ବିନା, ପବିତ୍ର ଏବଂ ନିଜ ବିବେକରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।