ଏହି ପୁତ୍ରେତି ମାମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସ ସ୍ଵାବ୍ଜସ୍ଯୋତ୍ତରେ ଦଲେ । ଶୁକ୍ଲେ ଽଭ୍ର ଇଵ ଶୀତାଂଶୁଂ ଯୋଜଯାମ୍ ଆସ ପାଣିନା
ମୋତେ 'ଆସ, ପୁଅ' ବୋଲି ଡାକି, ସେ ତାଙ୍କର ନିଜ କମଳର ଉତ୍ତର ଦଳରେ ତାଙ୍କ ହାତ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଯୋଗାଇଲେ, ଯେପରି ଧଳା ମେଘ ଚାନ୍ଦକୁ ଛୁଇଁଯାଏ।
ମୃଗକୃତ୍ତିପରୀଧାନୋ ମୃଗକୃତ୍ତିନିଜାମ୍ବରମ୍ । ମାମ୍ ଉଵାଚ ପିତା ବ୍ରହ୍ମା ସ ହଂସସ୍ ସାରସଂ ଯଥା
ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, ନିଜ ଶରୀରକୁ ମୃଗଚର୍ମରେ ଢାକିଥିବା, ମୋ ପିତା ବ୍ରହ୍ମା, ହଂସ ଯେପରି ସାରସ ଫୁଲକୁ ଉପଦେଶ ଦେଉଛି, ସେମିତି ମୋତେ କହିଲେ।
ମୁହୂର୍ତମାତ୍ରଂ ତେ ପୁତ୍ର ଚେତୋ ଵାନରଚଞ୍ଚଲମ୍ । ଅଜ୍ଞାନମ୍ ଅଭ୍ଯାଵିଶତୁ ଶଶଶ୍ ଶଶଧରଂ ଯଥା
ପୁଅ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ତୋର ମନ, ଯେପରି ବାନର ଭଳି ଚଞ୍ଚଳ, ଅଜ୍ଞାନରେ ଢାକିଯାଉ, ଯେପରି ଚାନ୍ଦକୁ ଶଶ ଢାକିଦିଏ।
ଇତି ତେନାଶୁ ଶପ୍ତସ୍ ସନ୍ ଵିଚାରସମନନ୍ତରମ୍ । ଅହଂ ଵିସ୍ମୃତଵାନ୍ ସର୍ଵଂ ସ୍ଵରୂପମ୍ ଅମଲଂ ଦ୍ଵିଜଃ
ଏଭଳି ତାଙ୍କ ଶାପ ପାଇଁ, ବିଚାର ସମ୍ମାନେ ସହିତ, ମୁଁ ଦ୍ୱିଜ ମୋର ସମସ୍ତ ନିର୍ମଳ ସ୍ୱରୂପକୁ ଭୁଲିଗଲି।
ଅଥାହଂ ଦୀନତାଂ ଯାତସ୍ ସ୍ଥିତସ୍ ସମ୍ବୁଦ୍ଧଯା ଧିଯା । ଦୁଃଖଶୋକାଭିସନ୍ତପ୍ତୋ ଜାତୋ ଜନ ଇଵାଧମଃ
ତାପରେ ମୁଁ ଜଣେ ଜାଗୃତ ମନ ରଖି ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସାଧାରଣ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନିମ୍ନ ମନୁଷ୍ୟ ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲି।
କଷ୍ଟଂ ସଂସାରନାମାଯଂ ଦୋଷଃ କଥମ୍ ଇଵାଗତଃ । ଇତି ଚିନ୍ତିତଵାନ୍ ଅନ୍ତସ୍ ତୂଷ୍ଣୀମ୍ ଏଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ଏହି ସଂସାର ନାମକ ଦୋଷ କିପରି ଆସିଗଲା? ଏହିପରି ଭାବି, ମୁଁ ମନେ ଚିନ୍ତା କରି, ନିରବ ରହିଲି।
ଅଥାଭ୍ଯଧାତ୍ ସ ମାଂ ତାତଃ ପୁତ୍ର କିଂ ଦୁଃଖଵାନ୍ ଅସି । ଦୁଃଖୋପଘାତଂ ମାଂ ପୃଚ୍ଛ ସୁଖୀ ନିତ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯସି
ତାପରେ ମୋ ପିତା ମୋତେ କହିଲେ, 'ପୁଅ, କାହିଁକି ତୁ ଦୁଃଖିତ? ଦୁଃଖର ଉପାୟ ପଚାର, ତେବେ ସଦା ସୁଖୀ ହେବୁ।'
ତତଃ ପୃଷ୍ଟସ୍ ସ ଭଗଵାନ୍ ମଯା ସକଲଲୋକକୃତ୍ । ହୈମପଦ୍ମଦଲସ୍ଥେନ ସଂସାରଵ୍ଯାଧିଭେଷଜମ୍
ତାପରେ, ମୁଁ ପଚାରିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମପତ୍ର ଉପରେ ବସିଥିବା ଭଗବାନ୍, ସଂସାର ରୋଗର ଔଷଧ ଦେଲେ।
କଥଂ ନାମ ମହଦ୍ ଦୁଃଖମ୍ ଅଯଂ ସଂସାର ଆଗତଃ । କଥଂ ଚ କ୍ଷୀଯତେ ଜନ୍ତୋର୍ ଇତି ପୃଷ୍ଟେନ ତେନ ମେ
ସେ ମୋତେ ପଚାରିଲେ: ଏହି ବଡ଼ ଦୁଃଖ, ଯାହାକୁ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ବୋଲାଯାଏ, କିପରି ଆସିଛି? ଏବଂ ଏହା କିପରି ଏକ ଜୀବରୁ ଶେଷ ହୁଏ?
ତଜ୍ ଜ୍ଞାନଂ ସୁବହୁ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯଜ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପାଵନଂ ପରମ୍ । ଅହଂ ପିତୁର୍ ଅପି ପ୍ରାଯଃ କିଲାଧିକ ଇଵ ସ୍ଥିତଃ
ଏହି ଜ୍ଞାନଟି, ଯାହା ପବିତ୍ର କରେ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ବହୁତ ଭଲଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ଏହାକୁ ଜାଣି, ମୁଁ ମୋ ବାପାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ହୋଇଯାଇଛି ବୋଲି ମନେ ହୁଏ।
ତତୋ ଵିଦିତଵେଦ୍ଯଂ ମାଂ ନିଜପ୍ରକୃତିମ୍ ଆସ୍ଥିତମ୍ । ସ ଉଵାଚ ଜଗତ୍କର୍ତା ଵକ୍ତା ସକଲକାରଣମ୍
ତାପରେ, ଯାହା ଜାଣିବା ଦରକାର ଥିଲା ତାହା ବୁଝି, ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଅଟୁଟ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ କାରଣର ମୂଳ ଏବଂ ବକ୍ତା ମୋତେ କହିଲେ।
ଶାପେନାଜ୍ଞପଦଂ ନୀତ୍ଵା ପୃଚ୍ଛକସ୍ ତ୍ଵଂ ମଯା କୃତଃ । ପୁତ୍ରାସ୍ଯ ଜ୍ଞାନସାରସ୍ଯ ସମସ୍ତଜନସିଦ୍ଧଯେ
ଏକ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଅଜ୍ଞାନର ଅବସ୍ଥାକୁ ନେଇଯାଇଥିଲି; ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରିବା ପାଇଁ ବନେଇଥିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନର ସାର ତୁମର ପୁଅମାନେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଦିଆଯିବ।
ଇଦାନୀଂ ଶାନ୍ତଶାପସ୍ ତ୍ଵଂ ପରଂ ବୋଧମ୍ ଉପାଗତଃ । ସଂସ୍ଥିତୋ ଽହମ୍ ଇଵୈକାତ୍ମା କନକଂ କନକାଦ୍ ଇଵ
ଏବେ ତୁମେ ଶାନ୍ତ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଏକତାରେ ବସିଛି, ଯେପରି ଏକ ସୁନା ଅନ୍ୟ ସୁନାରୁ ଅଲଗା ହୁଏ।
ଗଚ୍ଛେଦାନୀଂ ମହୀପୀଠେ ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପାନ୍ତରସ୍ଥିତମ୍ । ସାଧୋ ଭାରତଵର୍ଷଂ ତ୍ଵଂ ଲୋକାନୁଗ୍ରହହେତୁନା
ଏବେ ତୁମେ ପୃଥିବୀର ମହାସିଂହାସନ, ଯାହା ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି, ସେଠାକୁ ଯାଅ। ହେ ମହାନ, ଲୋକଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଭାରତବର୍ଷକୁ ଯାଅ।
ତତ୍ର କ୍ରିଯାକାଣ୍ଡପରାସ୍ ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ର ମହାଧିଯଃ । ଉପଦେଶ୍ଯାଃ କ୍ରିଯାକାଣ୍ଡକ୍ରମେଣ କ୍ରମଶାଲିନଃ
ସେଠାରେ, ହେ ପୁଅ, ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ କ୍ରିୟାକାଣ୍ଡରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି ଏବଂ କ୍ରମକ୍ରମେ କ୍ରିୟାକାଣ୍ଡ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଅ।
ଵିରକ୍ତଚିତ୍ତାଶ୍ ଚ ତଥା ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ଵିରାଗିଣଃ । ଉପଦେଶ୍ଯାସ୍ ତ୍ଵଯା ସାଧୋ ଜ୍ଞାନେନାନନ୍ଦଦାଯିନା
ଏହିପରି, ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ବିରକ୍ତ ଏବଂ ମହାଜ୍ଞାନୀ ଓ ରାଗରହିତ, ହେ ସାଧୁ, ସେମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ଦିଅ।
ଇତି ତେନ ନିଯୁକ୍ତୋ ଽହଂ ପିତ୍ରା କମଲଯୋନିନା । ଇହ ରାଘଵ ତିଷ୍ଠାମି ଯାଵଦ୍ ଭୂତପରମ୍ପରା
ଏଭଳି ମୋ ପିତା, ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମୋତେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ରାଘବ, ମୁଁ ଏଠାରେ ରହୁଛି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଅଛନ୍ତି।
କର୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅସ୍ତି ମମ ନେହ ହି କିଞ୍ଚିଦ୍ ଏଵ ସ୍ଥାତଵ୍ଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଭିମନା ଭୁଵି ସଂସ୍ଥିତୋ ଽସ୍ମି । ସଂଶାନ୍ତଯା ସତତସୁପ୍ତଧିଯେଵ ଵୃତ୍ତ୍ଯା କାର୍ଯଂ କରୋମି ନ ଚ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅହଂ କରୋମି
ମୋର କିଛି କାମ ଅଛି; ଏଠାରେ ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦରକାର, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବାକୁ। ଏହି ଭାବନା ସହିତ, ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ରହୁଛି। ମୋ ମନ ସଦା ସ୍ଥିର ଓ ଶାନ୍ତ, ନିତ୍ୟ ଶୟନରେ ଥିବା ପରି, ମୁଁ ମୋର କାମ କରେ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ କିଛି କରୁନାହିଁ।
ଏତତ୍ ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାନାଵତରଣଂ ଭୁଵି । ମଯା ସ୍ଵମ୍ ଈହିତଂ ଚୈଵ କମଲୋଦ୍ଭଵକଲ୍ପିତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ କଥା, ଜ୍ଞାନର ଅବତରଣ ଏହି ପୃଥିବୀରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି; ଏହା ମୋ ଇଚ୍ଛା ଓ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ତାଙ୍କର କଳ୍ପନା ଅନୁଯାୟୀ।
ତଦ୍ ଇଦଂ ପରମଂ ଜ୍ଞାନଂ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଅଦ୍ଯ ତଵାନଘ । ଭୃଶମ୍ ଉତ୍କଣ୍ଠିତଂ ଚେତୋ ମହତସ୍ ସୁକୃତୋଦଯାତ୍
ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ଆଜି ତୁମେ ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ହେ ନିଷ୍ପାପ; ତୁମ ମନ ବହୁତ ଉତ୍ସୁକ, ଏହା ମହା ପୁଣ୍ୟର ଫଳରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି।
କଥଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଭଗଵତୋ ଲୋକେ ଜ୍ଞାନାଵତାରଣେ । ସର୍ଗାଦ୍ ଅନନ୍ତରଂ ବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୃଷ୍ଟି ପରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଏହି ସଂସାରରେ କିପରି ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ଏବଂ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା?
ପରମେ ବ୍ରହ୍ମଣି ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଭାଵଵଶତସ୍ ସ୍ଵଯମ୍ । ଜାତସ୍ ସ୍ପନ୍ଦମଯୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଊର୍ମିର୍ ଅମ୍ବୁନିଧାଵ୍ ଇଵ
ପରମ ବ୍ରହ୍ମରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ସ୍ୱୟଂ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲେ, ସେ ନିତ୍ୟ ତରଙ୍ଗର ଭଳି ସମୁଦ୍ରରେ ତରଙ୍ଗ ଉଠିଥିବା ପରି ଅନୁଭବ ହେଲା।
ସୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵମ୍ ଆତତଂ ସର୍ଗଂ ସର୍ଗସ୍ଯ ସକଲା ଗତୀଃ । ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵିଷ୍ଯତ୍ସ୍ଥା ଦଦର୍ଶ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ତାହାର ସମସ୍ତ ଗତି ସୃଷ୍ଟି କରି, ପରମେଶ୍ୱର ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖିଲେ।
ସତ୍କ୍ରିଯାକ୍ରମକାଲସ୍ଯ କୃତାଦେଃ କ୍ଷଯ ଆଗତେ । ମୋହମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଲୋକାନାଂ କାରୁଣ୍ଯମ୍ ଅଗମତ୍ ପ୍ରଭୁଃ
ଯେତେବେଳେ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିର ଯୁଗ ଶେଷ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୋହକୁ ଦେଖି କରୁଣାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ।
ତତୋ ମାମ୍ ଈଶ୍ଵରସ୍ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜ୍ଞାନେନାଯୋଜ୍ଯ ଚାସକୃତ୍ । ଵିସସର୍ଜ ମହୀପୀଠେ ଲୋକସ୍ଯାଜ୍ଞାନଶାନ୍ତଯେ
ତାପରେ, ପ୍ରଭୁ ମୋତେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପୁନିପୁନି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ନିୟୋଜିତ କରି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପଠାଇଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଜ୍ଞାନକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ।
ଯଥାହଂ ପ୍ରହିତସ୍ ତେନ ତଥାନ୍ଯେ ଽପି ମହର୍ଷଯଃ । ସନତ୍କୁମାରପ୍ରମୁଖା ନାରଦାଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ଭୂରିଶଃ
ମୋତେ ଯେପରି ପ୍ରଭୁ ପଠାଇଥିଲେ, ସେପରି ସନତ୍କୁମାର ଓ ନାରଦ ଆଦି ଅନେକ ମହାଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ପଠାଯାଇଥିଲେ।
କ୍ରିଯାକ୍ରମେଣ ପୁଣ୍ଯେନ ତଥା ଜ୍ଞାନକ୍ରମେଣ ଚ । ମନୋମହାମଯୋତ୍ତବ୍ଧମ୍ ଉଦ୍ଧର୍ତୁଂ ଲୋକମ୍ ଈରିତାଃ
ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନର ପଥ ଦ୍ୱାରା, ମନର ବିପୁଳ ମାୟାରେ ବନ୍ଧା ଥିବା ଏହି ଜଗତକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଆମକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ମହର୍ଷିଭିସ୍ ତତସ୍ ତୈସ୍ ତୁ କ୍ଷୀଣେ କୃତଯୁଗେ ପୁରା । କ୍ରମାତ୍ କ୍ରିଯାକ୍ରମେ ଶୁଦ୍ଧେ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ତନୁତାଂ ଗତେ
ତାପରେ, ସେଇ ମହାଋଷିମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପରେ, ପୁରାତନ କୃତଯୁଗ ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ, କ୍ରମେ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ପବିତ୍ରତା କମିଗଲା ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ ହେଇଗଲା।
କ୍ରିଯାକ୍ରମଵିଧାନାର୍ଥଂ ମର୍ଯାଦାନିଯମାଯ ଚ । ପୃଥଗ୍ଦେଶଵିଭାଗେନ ଭୂପାଲାଃ ପରିକଲ୍ପିତାଃ
କାର୍ଯ୍ୟର ନିୟମ ଓ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପାଇଁ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ଭୂମି ଅନୁଯାୟୀ ରାଜାମାନେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଛନ୍ତି।
ବହୂନି ସ୍ମୃତିଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଯଜ୍ଞଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଚାଵନୌ । ଧର୍ମକାମାର୍ଥସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ କଲ୍ପିତାନ୍ଯ୍ ଉଦିତାନ୍ଯ୍ ଅଥ
ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅନେକ ସ୍ମୃତି ଓ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚିତ ଓ ପ୍ରଚାରିତ ହୋଇଛି।