ରାଘଵାନଘ ଵାଗ୍ଜାଲଂ ମଯୈତଦ୍ ଯତ୍ ପ୍ରସାରିତମ୍ । ତେନ ଚିତ୍ତଖଗଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା କ୍ରୋଡୀକୃତ୍ଯାତ୍ମତାଂ ନଯ
ଅପରାଧହୀନ ରାଘବ, ମୁଁ ଏହି କଥାର ଜାଲ ବିଛିଇଛି; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମ ମନର ପକ୍ଷୀକୁ ବାନ୍ଧି ଆତ୍ମାର ଅବସ୍ଥାକୁ ନେଇଯାଅ।
କଚ୍ଚିଦ୍ ଗୃହୀତୋ ଭଵତା ମଦ୍ଗିରାମ୍ ଅର୍ଥ ଈଦୃଶଃ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦୁର୍ବୋଧମ୍ ଅକ୍ଷୀଣୋ ହଂସେନେଵାମ୍ଭସଃ ପଯଃ
ମୋର କଥାର ଅର୍ଥ ତୁମେ ବୁଝିପାରିଛ କି? ହଂସ ପାଣିର ଅଖାଦ୍ୟ ଛାଡି ଜଳକୁ ନେଇଥିବା ପରି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛ କି?
ଵିଚାର୍ଯୈତଦ୍ ଅଶେଷେଣ ସ୍ଵଧିଯୈଵ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଅନେନୈଵ ପଥା ସାଧୋ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ଭଵତାଧୁନା
ଏହି କଥାକୁ ତୁମେ ନିଜ ମନରେ ପୁନିପୁନି ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିବା ପରେ, ଏହି ଉପାୟରେ ଏହି ପଥରେ ଏବେ ଚାଲିବାକୁ ଦରକାର, ମହାନ ଜନ।
ଅନଯୈଵ ଧିଯା ରାମ ଵିହରନ୍ ନୈଵ ବଧ୍ଯସେ । ଅନ୍ଯଥାଧଃ ପତସ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଵିନ୍ଧ୍ଯଖାତେ ଯଥା ଗଜଃ
ଏହି ବୁଝିବାରେ ରାମ, ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଚାଲିବା, ତେଉଁପରି କିଛି ଜଡା ହେବନାହିଁ; ଅନ୍ୟଥା, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏକ ହାତୀ ଭିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଗହ୍ୱରରେ ପଡ଼ିଯିବା ପରି ତଳକୁ ପଡ଼ିଯିବ।
ସୁଗୃହୀତଂ ଧିଯା ରାମ ମଦ୍ଵଚୋ ନ କରୋଷି ଚେତ୍ । ତତ୍ ପତସ୍ଯ୍ ଅଵଟେ ତ୍ଯକ୍ତଦୀପଃ ପାନ୍ଥୋ ଯଥା ନିଶି
ରାମ, ଯଦି ତୁମେ ମୋର କଥାକୁ ନିଜ ମନରେ ଭଲଭାବେ ଧରିନାହିଁ, ତେବେ ତୁମେ ଏକ ଯାତ୍ରୀ ରାତିରେ ଦୀପ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ଧାର ଗହ୍ୱରରେ ପଡ଼ିଯିବା ପରି ତଳକୁ ପଡ଼ିଯିବ।
ଅସଙ୍ଗେନ ଯଥାପ୍ରାପ୍ତୋ ଵ୍ଯଵହାରସ୍ ସ୍ଵସିଦ୍ଧଯେ । ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଶାସ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧାନ୍ତମ୍ ଆଦାଯୋଦଯଵାନ୍ ଭଵ
ଅସଙ୍ଗ ଭାବରେ ଯେଉଁ କାମ ଆସିଥାଏ, ତାହାକୁ ନିଜ ଲାଭ ପାଇଁ କର; ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଷ୍କର୍ଷକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଏକ ଉନ୍ନତ ଜୀବନ ଅନୁଭବ କର।
ହେ ସଭ୍ଯା ହେ ମହାରାଜ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭୂମିପାଃ । ସର୍ଵ ଏଵ ଭଵନ୍ତୋ ଽଦ୍ଯ ତାଵଦ୍ ଵ୍ଯାପାରମ୍ ଆହ୍ନିକମ୍
ହେ ସଭ୍ୟମାନେ, ହେ ମହାରାଜ, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ଭୂମିର ଶାସକମାନେ, ଏଠାରେ ସମସ୍ତେ ଏବେ ନିଜ-ନିଜ ଦିନଚର୍ଯ୍ୟା କାମକୁ କରିବାକୁ ଯାଉ।
କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଵ୍ ଅଯଂ ହି ଦିଵସଃ ପ୍ରାଯଃ ପରିଣତାକୃତିଃ । ଶେଷଂ ଵିଚାରଯିଷ୍ଯାମୋ ଵିଚାର୍ଯଂ ପ୍ରାତର୍ ଆଗତାଃ
ଏହି ଦିନଟି ପ୍ରାୟ ଶେଷ ହେଉଛି; ଆମେ ପ୍ରଭାତରେ ପୁନି ଏଠାରେ ଆସି, ଅବଶିଷ୍ଟ ଆଲୋଚନା କରିବା।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତେ ମୁନିନା ତେନ ସା ସର୍ଵୈଵ ସଭା ତଦା । ପ୍ରୋତ୍ତସ୍ଥୌ ପଦ୍ମଵଦନା ସଵିକାସେଵ ପଦ୍ମିନୀ
ଏପରି ମୁନି କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ସଭାସଦ୍ୟମାନେ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠିଗଲେ; ସେମାନଙ୍କର ମୁହଁ ଜଳରେ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମର ପରି ଖିଲିଯାଇଥିଲା।
ରାଜାନସ୍ ସ୍ତୁତରାଜାନଃ କୃତରାଘଵଵନ୍ଦନାଃ । ପରିଷ୍ଟୁତଵସିଷ୍ଠାସ୍ ତେ ଜଗ୍ମୁର୍ ଆତ୍ମନିଵେଶନମ୍
ରାଜାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ରାଘବ ଓ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିଜ-ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ସହିତୋ ଵସିଷ୍ଠୋ ଗନ୍ତୁମ୍ ଆଶ୍ରମମ୍ । ଉତ୍ତସ୍ଥାଵ୍ ଆସନାଚ୍ ଛ୍ରୀମାନ୍ ନମସ୍କୃତନଭଶ୍ଚରଃ
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଆସନରୁ ଉଠିଲେ । ଦେବମାନ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଥିଲେ ।
ଦଶରଥପ୍ରଭୃତଯୋ ରାଜାନୋ ମୁନଯସ୍ ତଥା । ଯଥାନୁରୂପଂ ଵକ୍ତାରମ୍ ଅନୁଗମ୍ଯ ଚିରଂ ମୁନିମ୍
ଦଶରଥ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ଏବଂ ମୁନିମାନେ, ଯଥାଯଥା ଭାବରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି କଥା କହିଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଲେ ।
ଆପୃଚ୍ଛ୍ଯ କେଚିଦ୍ ଗଗନଂ ଯଯୁଃ କେଚିଦ୍ ଵନାନ୍ତରମ୍ । କେଚିଦ୍ ରାଜଗୃହଂ ସନ୍ତୋ ଭୃଙ୍ଗାଃ ପଦ୍ମୋତ୍ଥିତା ଇଵ
କିଛି ଲୋକ ନମସ୍କାର କରି ଆକାଶକୁ ଗଲେ, କିଛି ଜଣେ ଜଙ୍ଗଲର କୋଣାକୁ ଗଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଘରେ ରହୁଥିବା ଲୋକ ମନ୍ଦିରରୁ ମଧୁମାକୁ ଫୁଲ ଛାଡି ଯିବା ପରି ରାଜମହଲକୁ ଫେରିଗଲେ ।
ଵସିଷ୍ଠପାଦଯୋସ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଲିମ୍ ଅନାବିଲମ୍ । ପୌରୈର୍ ଅନୁଗତୋ ରାଜା ପ୍ରଵିଵେଶ ଗୃହାନ୍ତରମ୍
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଦରେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଫୁଲର ଅଞ୍ଜଳି ଦେଇ, ରାଜା ପୌରଜନଙ୍କ ଅନୁସରଣରେ ତାଙ୍କ ଘରର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଶତ୍ରୁଘ୍ନାଃ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵାଶ୍ରମଂ ଗୁରୋଃ । ଅଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଚରଣୌ ଭକ୍ତା ଆଜଗ୍ମୁର୍ ନୃପମନ୍ଦିରମ୍
ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ଭକ୍ତିଭାବରେ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଦକୁ ପୂଜା କରି, ତାପରେ ରାଜପାଳେସକୁ ଯାଇଲେ।
ସଦନାନି ସମାସାଦ୍ଯ ଶ୍ରୋତାରସ୍ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ । ସସ୍ନୁର୍ ଆନର୍ଚୁର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଦେଵାନ୍ ଵିପ୍ରାନ୍ ପିତୄଂସ୍ ତଥା
ସମସ୍ତ ଶ୍ରୋତାମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶୀଘ୍ର ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଯଥାକ୍ରମଂ ଚ ଵିପ୍ରାଦ୍ଯୈର୍ ଭୃତ୍ଯାନ୍ତୈଶ୍ ଚ ପରିଚ୍ଛଦୈଃ । ସମଂ ବୁଭୁଜିରେ ଭୋଜ୍ଯଂ ଵର୍ଣଧର୍ମକ୍ରମୋଚିତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୃତ୍ୟ ଓ ସେବକମାନେ ସହିତ, ଯଥାକ୍ରମରେ, ସମସ୍ତେ ନିଜ ଜାତି ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ।
ଅସ୍ତଙ୍ଗତେ ଦିନକରେ ସମଂ ଦିଵସକର୍ମଭିଃ । ଅଭ୍ଯାଗତେ ରାତ୍ରିକରେ ସମଂ ରଜନିକର୍ମଭିଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତେ ଦିନର କାର୍ଯ୍ୟ ସାଙ୍ଗରେ କଲେ; ରାତି ଆସିଲା ପରେ, ସମସ୍ତେ ରାତିର କାର୍ଯ୍ୟ ସାଙ୍ଗରେ କଲେ।
ସ୍ଥିତାସ୍ ତଲ୍ପେଷୁ କୌଶେଯଶଯନେଷ୍ଵ୍ ଆସନେଷୁ ଚ । ଭୂଚରା ମୁନିରାଜାନୋ ରାଜପୁତ୍ରା ମହର୍ଷଯଃ
କଉଶେୟ ଶୟ୍ୟା ଓ ଆସନରେ ବସି, ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ମୁନି, ରାଜପୁତ୍ର ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।
ସଂସାରୋତ୍ତରଣୋପାଯଂ ଵସିଷ୍ଠଵଚନେରିତମ୍ । ଯଥାଵଦ୍ ଏକାଗ୍ରଧିଯଶ୍ ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଆଦୃତାଃ
ବସିଷ୍ଠଙ୍କର କଥା ଦ୍ୱାରା ସଂସାର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାର ଉପାୟକୁ, ସମ୍ମାନ ଓ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହରମାତ୍ରେଣ ନିଦ୍ରାମ୍ ଆମୁଦ୍ରିତାନନାଃ । ତତ୍ସ୍ଵପ୍ନସୁନ୍ଦରୀମ୍ ଈଯୁଃ ପଦ୍ମା ଇଵ ଦିନାର୍ଥିନଃ
ଏକ ପ୍ରହର ପରେ, ନିଦ୍ରାରେ ମୁହଁ ବନ୍ଦ କରି, ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର ସ୍ୱପ୍ନ ରାଜ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଦିନ ଆଶା କରୁଥିବା ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଭଳି।
ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଶତ୍ରୁଘ୍ନାଃ ପ୍ରହରତ୍ରଯମ୍ ଏଵ ତତ୍ । ଵାସିଷ୍ଠମ୍ ଉପଦେଶଂ ତେ ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଅକ୍ଷତମ୍
ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ତିନି ପ୍ରହର ସାରା ଅବିରତ ଭାବରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ଉପଦେଶକୁ ଚିନ୍ତା କରି ରହିଲେ।
ପ୍ରହରସ୍ଯାର୍ଧମାତ୍ରଂ ତୁ ତତ ଆମୁଦ୍ରିତେକ୍ଷଣାଃ । ତତ୍ସ୍ଵପ୍ନାମ୍ ଆଯଯୁର୍ ନିଦ୍ରାଂ କ୍ଷଣାଦ୍ ଵିଦ୍ରାଵିତଶ୍ରମାମ୍
ତାପରେ ଅଧା ପହର ସମୟ ପାଇଁ ସେମାନେ ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ଶୁଇଗଲେ । ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେମାନଙ୍କର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହେଇଗଲା ।
ଇତି ଶୁଭମନସାଂ ଵିଵେକଭାଜାମ୍ ଅଧିଗତସାରତଯୋଦିତାଶଯାନାମ୍ । ଅଭଜତ ଵିରତିଂ ତଦା ତ୍ରିଯାମା ମଲିନନିଶାକରଵକ୍ତ୍ରତାଂ ଜଗାମ
ଏଭଳି ଶୁଭ ମନ ଥିବା, ବିବେକ ଥିବା ଏବଂ ସତ୍ୟ ବୁଝିପାରିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିରକ୍ତି ଉପଜିଲା । ତିନି ପହର ରାତି ଚନ୍ଦ୍ରର ମଲିନ ମୁହଁ ଭଳି ଦେଖାଗଲା ।
ତତଃ ଖିନ୍ନେନ୍ଦୁଵଦନା ପର୍ଯାକୁଲତମଃପଟା । କ୍ଷୀଯମାଣା ବଭୌ ଶ୍ଯାମା ଵିଵେକାନ୍ତେଵ ଵାସନା
ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ମୁହଁ ଭଳି କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଥିବା ଏବଂ ଘନ ଅନ୍ଧାରରେ ଢକା ରାତି ଦୀରେ ଦୀରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଯାଉଥିଲା, ବିବେକର ଶେଷରେ ଥିବା ଅନୁଭୂତିର ଭଳି ଶ୍ୟାମ ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ପୂର୍ଵେ ଧ୍ଵସ୍ତତଯାଲୋକାଦ୍ ଦୃଶ୍ଯମାନୋ ଽପରେ ଽଚଲେ । ଶେଫାଲିକାଵତଂସାଭାଂ ତାରକାନିକରୋ ଦଧୌ
ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ଧାର ଦୂର ହେଇଯିବା ପରେ, ନିଶ୍ଚଳ ଆକାଶରେ ତାରାମାନଙ୍କ ଗୁଛ ଜାସ୍ମିନ ଫୁଲର ମାଳା ଭଳି ଚମକୁଥିଲା ।
ଅଵଶ୍ଯାଯକଣାକର୍ଷୀ ପରାମୃଷ୍ଟେନ୍ଦୁମଣ୍ଡଲଃ । ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାକଵଲନାଲୋଲୋ ଵଵୌ ପ୍ରାଭାତିକୋ ଽନିଲଃ
ସକାଳ ସମୟର ପବନ ଶିତଳ ତୁଷାରକଣାକୁ ଆଣି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ର ଗୋଳକକୁ ଛୁଇଁ, ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକକୁ ମଜାରେ ଗିଲି ଦେଇ ହଲା ହଲା ହୁଅଉଥିଲା ।
ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଶତ୍ରୁଘ୍ନା ଉତ୍ଥାଯାନୁଚରୈସ୍ ସହ । ଯଯୁର୍ ଵନ୍ଦିତସନ୍ଧ୍ଯାସ୍ ତେ ପୁଣ୍ଯଂ ଵାସିଷ୍ଠମ୍ ଆଶ୍ରମମ୍
ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ତାଙ୍କର ସହଚରମାନେ ସହିତ ଉଠି, ସନ୍ଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପବିତ୍ର ଵାସିଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ।
ତତ୍ର ଵନ୍ଦିତସନ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ନିର୍ଗତସ୍ଯାଗ୍ନିସଦ୍ମନଃ । ମୁନେର୍ ଵଵନ୍ଦିରେ ପାଦାଵ୍ ଆଦୌ ଦତ୍ତ୍ଵାର୍ଘ୍ଯସନ୍ତତିମ୍
ସେଠାରେ, ସନ୍ଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଅଗ୍ନିଗୃହରୁ ବାହାରି, ପ୍ରଥମେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ମୁନିଙ୍କର ପାଦକୁ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ ।
କ୍ଷଣାତ୍ ତତ୍ ସଦନଂ ମୌନଂ ମୁନିବ୍ରାହ୍ମଣରାଜଭିଃ । ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥଯାନୈଶ୍ ଚ କ୍ଷଣାନ୍ ନୀରନ୍ଧ୍ରତାଂ ଯଯୌ
କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସେ ଘରଟି ମୁନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ରାଜାମାନେ ଏବଂ ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ରଥମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ଓ ଭିଡ଼ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା ।