ଵାସନାକ୍ଷଯଵିଜ୍ଞାନମନୋନାଶାଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ସମଂ ସେଵ୍ଯାସ୍ ତଵ ଚିରଂ ତେନ ତାତ ନ ତପ୍ଯସେ
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ବାସନା ଶେଷ କରିବାର ଜ୍ଞାନ, ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ଉପାୟ ଏବଂ ଉଦ୍ୟମ—ଏହି ତିନିଟିକୁ ଏକାସାଥିରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅଭ୍ୟାସ କର। ଏପରି କଲେ, ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ତୁମେ କେବେ ଦୁଃଖିତ ହେବ ନାହିଁ।
ତ୍ରିଭିର୍ ଏଭିଶ୍ ଚିରାଭ୍ଯସ୍ତୈର୍ ହୃଦଯଗ୍ରନ୍ଥଯୋ ଦୃଢାଃ । ନିଶ୍ଶେଷମ୍ ଏଵ ତ୍ରୁଟ୍ଯନ୍ତି ବିସଚ୍ଛେଦାଦ୍ ଗୁଣା ଇଵ
ଏହି ତିନିଟି ଉପାୟର ଦୀର୍ଘ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ହୃଦୟର ଗଢ଼ିଆ ଗଠିବା ଗଠିକାମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ଯେପରି ଗୋଲାପ ତଣ୍ଡିର ତନ୍ତୁମାନେ କାଟିଯିବା ପରେ ଅଲଗା ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଜନ୍ମାନ୍ତରଶତାଭ୍ଯସ୍ତା ରାମ ସଂସାରସଂସ୍ଥିତିଃ । ସା ଚିରାଭ୍ଯାସଯୋଗେନ ଵିନା ନ କ୍ଷୀଯତେ କ୍ଵଚିତ୍
ହେ ରାମ, ଏହି ସଂସାରରେ ଅନେକ ଜନ୍ମ ଧରି ଜମା ହୋଇଥିବା ଆସକ୍ତି ଏବଂ ଅଭ୍ୟାସ କେବଳ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ମାତ୍ର ଶେଷ ହୁଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ନୁହେଁ।
ଗଚ୍ଛଞ୍ ଶୃଣ୍ଵନ୍ ସ୍ପୃଶଞ୍ ଜିଘ୍ରଂସ୍ ତିଷ୍ଠଞ୍ ଜାଗ୍ରତ୍ ସ୍ଵପନ୍ ସଦା । ଶ୍ରେଯସେ ପରମାଯାସ୍ଯ ତ୍ରଯସ୍ଯାଭ୍ଯାସଵାନ୍ ଭଵ
ଚାଲିବା, ଶୁଣିବା, ଛୁଇଁବା, ଘ୍ରାଣ କରିବା, ଦାଁଡ଼ା ହୋଇ ରହିବା, ଜାଗି ରହିବା କିମ୍ବା ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିବା—ଯେଉଁଠି ନିଜେ ଥିବ, ସବୁବେଳେ ଏହି ତିନି ଉପାୟର ଅଭ୍ୟାସରେ ଲାଗି ରୁହ, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ଆଣିଦେବ।
ଵାସନାସମ୍ପରିତ୍ଯାଗସମଂ ପ୍ରାଣନିରୋଧନଂ । ଵିଦୁସ୍ ତତ୍ତ୍ଵଵିଦସ୍ ତସ୍ମାତ୍ ତଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏଵଂ ସମାହରେତ୍
ଯେଉଁପରି ଗୁପ୍ତ ଆଶା ଛାଡ଼ିବା ସହିତ ପ୍ରାଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସମାନ, ଏହି କଥାକୁ ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି ସେମାନେ ବୁଝନ୍ତି। ତେଣୁ, ଏହିପରି ଭାବେ ପ୍ରାଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଵାସନାସମ୍ପରିତ୍ଯାଗାଚ୍ ଚିତ୍ତଂ ଗଚ୍ଛତ୍ଯ୍ ଅଚିତ୍ତତାମ୍ । ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦନିରୋଧାଚ୍ ଚ ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ
ଗୁପ୍ତ ଆଶାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ମନ ନିର୍ମଳ ହୁଏ; ପ୍ରାଣର ଚଳନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ, ତୁମେ ଯେପରି ଚାହଁ, ସେପରି କର।
ପ୍ରାଣାଯାମଦୃଢାଭ୍ଯାସୈର୍ ଯୁକ୍ତ୍ଯା ଚ ଗୁରୁଦତ୍ତଯା । ଆସନାସନଯୋଗେନ ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦୋ ନିରୁଧ୍ଯତେ
ପ୍ରାଣାୟାମର ଦୃଢ଼ ଅଭ୍ୟାସ, ଗୁରୁଙ୍କ ଦେଇଥିବା ଉପାୟ ଏବଂ ଠିକ୍ ଆସନ ଓ ବସିବା ଶୃଙ୍ଖଳା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣର ଚଳନ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ।
ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନଵିଲାସେନ ଜଗଦ୍ଵସ୍ତୁଷ୍ଵ୍ ଅନାସ୍ଥଯା । ଯଥାଭୂତାର୍ଥଦର୍ଶିତ୍ଵାଦ୍ ଵାସନା ନ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଠିକ୍ ଜ୍ଞାନର ଖେଳ, ସଂସାରୀ ବସ୍ତୁପ୍ରତି ଅନାସକ୍ତି ଏବଂ ଯଥାର୍ଥ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଗୁପ୍ତ ଆଶା ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ।
ଅଦାଵ୍ ଅନ୍ତେ ଚ ଵସ୍ତୂନାମ୍ ଅଵିସଂଵାଦି ଯତ୍ ସ୍ଥିରମ୍ । ରୂପଂ ତଦ୍ଦର୍ଶନଂ ଜ୍ଞାନଂ କ୍ଷୀଯତେ ତେନ ଵାସନା
ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ଯେଉଁ ଦୃଢ଼ ଓ ଭ୍ରମ ନଥିବା ରୂପ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେଇଁ ଦ୍ୱାରା ମନର ଲୁଚିଥିବା ଆଦତଗୁଡ଼ିକ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ନିସ୍ସଙ୍ଗଂ ଵ୍ଯଵହାରିତ୍ଵାଦ୍ ଭଵଭାଵନଵର୍ଜନାତ୍ । ଶରୀରେ ନାଶଦର୍ଶିତ୍ଵାଦ୍ ଵାସନା ନ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଅସକ୍ତ ଆଚରଣ, ଭବିଷ୍ୟତ ଭାବନାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଓ ଶରୀରକୁ ନଶ୍ୱର ବୋଲି ଦେଖିବା ଦ୍ୱାରା ମନର ଲୁଚିଥିବା ଆଦତଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ।
ସଂଶାନ୍ତେ ପଵନସ୍ପନ୍ଦେ ଯଥା ପାଂସୁର୍ ନଭସ୍ତଲେ । ଵାସନାଵିଭଵେ ନଷ୍ଟେ ନ ଚିତ୍ତଂ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଯେପରି ହଳକା ପବନ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଧୂଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ସେପରି ମନର ଲୁଚିଥିବା ଆଦତ ନଶ୍ଟ ହେଲେ ମନ କାମ କରେନାହିଁ।
ଯଃ ପ୍ରାଣପଵନସ୍ପନ୍ଦଶ୍ ଚିତ୍ତସ୍ପନ୍ଦସ୍ ସ ଏଵ ହି । ତସ୍ମାଜ୍ ଜଗନ୍ତି ଜାଯନ୍ତେ ପାଂସଵୋ ଽଵକରାଦ୍ ଇଵ
ଯେ ପ୍ରାଣର ଗତି, ସେଇଁ ମନର ଚଞ୍ଚଳତା; ଏହିଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେପରି ଭୂମିରୁ ଧୂଳି ଉଠେ।
ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦଜଯୋ ଯତ୍ନଃ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଧୀମତୋଚ୍ଚକୈଃ । ଉପଵିଶ୍ଯୋପଵିଶ୍ଯୈକଚିତ୍ତକେନ ମୁହୁର୍ ମୁହୁଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଏହି କଥା ଭଲଭାବେ ବୁଝି, ନିରନ୍ତର ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍—ଏକାଗ୍ର ମନେ ବସିବା ଦ୍ୱାରା ପୁନିପୁନି ଶ୍ୱାସର ଗତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ।
ଅଥ ଵୈନଂ କ୍ରମଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚିତ୍ତାକ୍ରମଣମ୍ ଏଵ ଚେତ୍ । ରୋଚତେ ତେ ତଦ୍ ଆପ୍ନୋଷି କାଲେନ ବହୁନା ପଦମ୍
ନହେଲେ, ଯଦି ଏହି ପଦ୍ଧତିକୁ ଛାଡ଼ି ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ମାତ୍ର ଚାହାଁ, ତେବେ ବେଶି ସମୟ ଲାଗିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ସେଇ ଦଶାକୁ ଅବଶ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବ।
ନ ଶକ୍ଯତେ ମନୋ ଜେତୁଂ ଵିନା ଯୁକ୍ତିମ୍ ଅନିନ୍ଦିତ । ଅଙ୍କୁଶେନ ଵିନା ମତ୍ତଂ ଯଥା ଦୁଷ୍ଟମତଙ୍ଗଜମ୍
ଯେପରି ଅଙ୍କୁଶ ବିନା ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ହାତୀକୁ ବଶ କରିହେବ ନାହିଁ, ସେପରି ନିଖୁତ ଉପାୟ ଛାଡ଼ି ମନକୁ ବଶ କରିପାରିବା ଯାଏନି।
ଅଧ୍ଯାତ୍ମଵିଦ୍ଯାଧିଗମସ୍ ସାଧୁସଙ୍ଗମ ଏଵ ଚ । ଵାସନାସମ୍ପରିତ୍ଯାଗଃ ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦନିରୋଧନମ୍
ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ଅଧିଗମ, ସଦ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗ, ସମସ୍ତ ଚିତ୍ତବୃତ୍ତିକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଛାଡ଼ିଦେବା, ଏବଂ ଶ୍ୱାସର ଚଳନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା—
ଏତାସ୍ ତା ଯୁକ୍ତଯଃ ପୁଷ୍ଟାସ୍ ସନ୍ତି ଚିତ୍ତଜଯେ କିଲ । ଯାଭିସ୍ ତଜ୍ ଜୀଯତେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଧାରାଭିର୍ ଇଵ ଭୂରଜଃ
ମନକୁ ଜିତିବା ପାଇଁ ଏହି ସବୁ ଭଲ ଉପାୟ ଅଛି । ଏହା ଦ୍ୱାରା ମନ ଦ୍ରୁତ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଜଳଧାରା ଦ୍ୱାରା ଧୂଳି ଚୁପ୍ପ ହୋଇଯାଏ ।
ସତୀଷୁ ଯୁକ୍ତିଷ୍ଵ୍ ଏତାସୁ ହଠାନ୍ ନିଯମଯନ୍ତି ଯେ । ଚେତସ୍ ତେ ଦୀପମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵିନିଘ୍ନନ୍ତି ତମୋ ଽଞ୍ଜନୈଃ
ଏହି ସଠିକ୍ ଉପାୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ଜୋରଦରି ନିୟମ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଜ୍ଞାନର ଦୀପକୁ ଛାଡ଼ି, କଳିମା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦମନ କରନ୍ତି ।
ଵିମୂଢାଃ କର୍ତୁମ୍ ଉଦ୍ଯୁକ୍ତା ଯେ ହଠାଚ୍ ଚେତସୋ ଜଯମ୍ । ତେ ନିବଧ୍ନନ୍ତି ନାଗେନ୍ଦ୍ରମ୍ ଉନ୍ମତ୍ତଂ ବିସତନ୍ତୁଭିଃ
ଯେଉଁମାନେ ମନକୁ ଜୋରକରି ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମନୋଭ୍ରମରେ ପଡ଼ି, ଏକ ପାଗଳ ହାତୀକୁ ପଦ୍ମର ତନ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ।
ଚିରଂ ଚିତ୍ତସ୍ଯ ମାଦୂରଂ ସଂସ୍ଥିତଂ ସ୍ଵଶରୀରକମ୍ । ଶୋଧଯନ୍ତି ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଯୁକ୍ତିଂ ଯେ ତାନ୍ ହତାନ୍ ଵିଦୁଃ
ଯେଉଁମାନେ ଠିକ୍ ଉପାୟକୁ ଛାଡ଼ି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦେହରେ ବସିଥିବା ମନକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପରାଜିତ ମନାଯାନ୍ତି ।
ଭଯାଦ୍ ଭଯମ୍ ଉପାଯାନ୍ତି କ୍ଲେଶାତ୍ କ୍ଲେଶଂ ଵ୍ରଜନ୍ତି ତେ । ନିର୍ଵୃତିଂ ନାଧିଗଚ୍ଛନ୍ତି ଦୁର୍ଭଗା ଇଵ ଜନ୍ତଵଃ
ଭୟରୁ ଆଉ ଭୟକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ଦୁଃଖରୁ ଆଉ ଦୁଃଖକୁ ଯାଆନ୍ତି; ସେମାନେ କେବେ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଉନାହାନ୍ତି, ଦୁର୍ଦ୍ଭାଗ୍ୟ ଜନ୍ତୁମାନେ ପରି।
କାଲଂ ତୀର୍ଥତପୋଦାନଯଜ୍ଞଦେଵାର୍ଚନଭ୍ରମୈଃ । ଚିରମ୍ ଆଧିଶତୋପେତାଃ କ୍ଷପଯନ୍ତି ମୃଗା ଇଵ
ତୀର୍ଥ, ତପ, ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ଇତ୍ୟାଦିରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅନେକ ଚିନ୍ତାରେ ଭାରିତ ହୋଇ ଘୁରିଘୁରି ଦିଅନ୍ତି, ପଶୁମାନେ ପରି।
ଭ୍ରମନ୍ତି ଗିରିକୂଟେଷୁ ଫଲପଲ୍ଲଵଭୋଜିନଃ । ମୁଗ୍ଧମୁଗ୍ଧଧିଯୋ ଭୀତା ଵରାକା ହରିଣା ଇଵ
ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଫଳ ଓ କୋମଳ ପତ୍ର ଖାଇ ଘୁରନ୍ତି, ସରଳ ଓ ଭୟଭିତ ମନରେ, ଦୟାଳୁ ହରିଣମାନେ ପରି।
ମତିର୍ ଆଲୂନଶୀର୍ଣାଙ୍ଗୀ ତଦୀଯା ପେଲଵାଙ୍ଗିକା । ନ କ୍ଵଚିଦ୍ ଯାତି ଵିଶ୍ଵାସଂ ମୃଗୀ ଗ୍ରାମଗତା ଯଥା
ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସ୍ଥିର, କେଉଁଠିଓ ନିଶ୍ଚିନ୍ତି ନୁହେଁ, ଗ୍ରାମକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ହରିଣୀ ପରି।
କଲ୍ଲୋଲଵଲିତଂ ଚେତସ୍ ତେଷାଂ ଜଡଜଵାହୃତମ୍ । ପ୍ରୋହ୍ଯତେ ପ୍ରପତଦ୍ ଦୂରଂ ତୃଣଂ ଗିରିନଦୀଷ୍ଵ୍ ଇଵ
ସେମାନଙ୍କର ମନ ତରଙ୍ଗରେ ଉଠିବା ଜଳ ଭଳି ଏକଥରେ ଭାବୁକତା ଓ ଅବିବେକରେ ବହିଯାଏ, ଯେପରି ଗିରିନଦୀରେ ପଡ଼ିଥିବା ଘାସ ଦୂରକୁ ଭସିଯାଏ।
ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଧିଵଶାତ୍ କଦାଚିତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଏଵ ତେ । ଦୁଃଖଦୋଷଦଶାଦିଗ୍ଧା ଵିଦନ୍ତି ନ ଵିଦନ୍ତି ଵା
ଏହି ଲୋକମାନେ କେବେ କେବେ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଆତ୍ମାର ସତ୍ୟକୁ ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ ଧରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖ ଓ ଭ୍ରମର ଦୁଷ୍ଟିରେ ରଙ୍ଗିତ ହୋଇ, ସେଥିରେ ଜଣାନ୍ତି କିମ୍ବା ଜଣାନ୍ତି ନାହିଁ।
ଆଗମାପାଯିନୋ ନିତ୍ଯା ନରକସ୍ଵର୍ଗମାନୁଷୈଃ । ପାତୋତ୍ପାତକରାକାରା ନୀଯନ୍ତେ କନ୍ଦୁକା ଇଵ
ସେମାନେ ସଦା ନରକ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମାନବ ଜନ୍ମରେ ଆସିଯିବା ଓ ଯିବାରେ ଲାଗି ରହନ୍ତି, ଅପସ୍ଥା ଓ ବିପଦର ରୂପରେ ଏକଠୁ ଅନ୍ୟଠାରେ ଗୋଲିଯାଉଥିବା ବଲ୍ଲି ଭଳି ଘୁରିଘୁରି ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ତତୋ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ନରକଂ ତତସ୍ ସ୍ଵର୍ଗମ୍ ଇହୈଵ ଵା । ଆଵୃତ୍ତିଭିର୍ ଵିଵର୍ତନ୍ତେ ସରିତୀଵ ତରଙ୍ଗକାଃ
ତାପରେ ସେମାନେ କେବେ ନରକକୁ, କେବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ, କିମ୍ବା ଏଠାରେ ରହିଯାନ୍ତି; ପୁନର୍ଜନ୍ମର ଚକ୍ରରେ ସେମାନେ ନଦୀର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଘୁରିଘୁରି ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦ୍ ଏତାଃ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦୁର୍ଦୃଷ୍ଟୀ ରଘୁନନ୍ଦନ । ଶୁଦ୍ଧାଂ ସଂଵିଦମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ଵୀତରାଗସ୍ ସ୍ଥିରୋ ଭଵ
ଏହିଠାରୁ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଏହି ଭ୍ରାନ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିଗୁଡିକୁ ଛାଡ଼ିଦେ। ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ରାଗରହିତ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ହୋ।
ଜ୍ଞାନଵାନ୍ ଏଵ ସୁଖଭାଗ୍ ଜ୍ଞାନଵାନ୍ ଏଵ ଜୀଵତି । ଜ୍ଞାନଵାନ୍ ଏଵ ବଲଵାଂସ୍ ତସ୍ମାଜ୍ ଜ୍ଞାନମଯୋ ଭଵ
ଜେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେଠି ସୁଖ ମିଳେ; ଜ୍ଞାନୀ ମାନେ ସତ୍ୟରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀ ମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ତେଣୁ, ତୁମେ ଜ୍ଞାନମୟ ହେଉ।