ଅନ୍ଯସ୍ ତ୍ଵାଂ ଚେତଯତି ଚେତ୍ ତତ୍ ତ୍ଵଯ୍ଯ୍ ଅସତି କୋ ଽପରଃ । କମ୍ ଇମଂ ଚେତଯେତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଅନଵସ୍ଥା ନ ଵାସ୍ତଵୀ
ଯଦି ଅନ୍ୟ କେହି ତୁମର ଜ୍ଞାନକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ତେବେ ତୁମେ ନଥିବାବେଳେ ଆଉ କିଏ ଏହାକୁ କରିପାରିବ? ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ କିଏ ଦେଇପାରିବ? ଏହିପରି ଅସ୍ଥିରତା ଏକ ନିଜସ୍ୱ ତଥ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଶୁଭାଶୁଭାଭ୍ଯାଂ ମାର୍ଗାଭ୍ଯାଂ ଵହନ୍ତୀ ଵାସନାସରିତ୍ । ପୌରୁଷେଣ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଯୋଜନୀଯା ଶୁଭେ ପଥି
ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଦୁଇଟି ପଥରେ ଆମ ଆଦତର ନଦୀ ବହିଯାଏ; ମନୁଷ୍ୟର ଚେଷ୍ଟା ଓ ଦୃଢ଼ତା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଭଲ ପଥରେ ଆଣିବା ଉଚିତ।
ଅଶୁଭେଷୁ ସମାଵିଷ୍ଟଂ ଶୁଭେଷ୍ଵ୍ ଏଵାଵତାରଯେତ୍ । ସ୍ଵମନଃ ପୁରୁଷାର୍ଥେନ ବଲେନ ବଲିନାଂ ଵର
ଯେତେବେଳେ ମନ ଖରାପ କାମରେ ଲିନ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟା ଓ ଶକ୍ତିରେ ଏହାକୁ ଭଲ କାମରେ ଆଣିବା ଉଚିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଅଶୁଭାଚ୍ ଚଲିତଂ ଯାତି ଶୁଭଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଅପୀତରତ୍ । ଜନ୍ତୋଶ୍ ଚିତ୍ତଂ ତୁ ପଶୁଵତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ତତ୍ ପାଲଯେତ୍ ସଦା
ଯେତେବେଳେ ମନ ଖରାପରୁ ଦୂରେଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଭଲ ଦିଗକୁ ଯାଏ, ନହେଲେ ଅନ୍ୟଥା ହୁଏ; ପ୍ରାଣୀର ମନ ପଶୁମାନଙ୍କ ଭଳି ଅସ୍ଥିର, ତେଣୁ ଏହାକୁ ସଦା ସତର୍କ ରଖିବା ଉଚିତ।
ସମତାସାନ୍ତ୍ଵନେନାଶୁ ନ ଦ୍ରାଗିତି ଶନୈଶ୍ ଶନୈଃ । ପୌରୁଷେଣ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ପାଲଯେଚ୍ ଚିତ୍ତବାଲକମ୍
ମନଟି ଯେପରି ଛୁଆଁ ପରି ଅସ୍ଥିର, ତାହାକୁ ସମତା ଓ ଶାନ୍ତି ସହିତ ଧୀରେ ଧୀରେ, ତୁରନ୍ତ ନୁହେଁ, କ୍ରମେ କ୍ରମେ ନିଜ ପ୍ରୟାସ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ସଂଯମ କରିବା ଉଚିତ।
ଵାସନୌଘସ୍ ତ୍ଵଯା ପୂର୍ଵମ୍ ଅଭ୍ଯାସେନ ଘନୀକୃତଃ । ଶୁଭୋ ଵାପ୍ଯ୍ ଅଶୁଭୋ ରାମ ଶୁଭମ୍ ଅଦ୍ଯ ଘନୀକୁରୁ
ହେ ରାମ, ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଆଦତଗୁଡିକୁ ଅଭ୍ୟାସରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିଛ, ସେଗୁଡିକ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଯେଉଁହେଉନାହେଁ, ଏବେ ଭଲ ଆଦତଗୁଡିକୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କର।
ପ୍ରାଗଭ୍ଯାସଵଶାଦ୍ ଯାତା ଯଦା ତେ ଵାସନୋଦଯମ୍ । ତଦାଭ୍ଯାସସ୍ଯ ସାଫଲ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଧି ତ୍ଵମ୍ ଅରିମର୍ଦନ
ପୂର୍ବ ଅଭ୍ୟାସର ପ୍ରଭାବରେ ଯେତେବେଳେ ତୁମ ଆଦତଗୁଡିକ ଉଦୟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ବୁଝିବା ଉଚିତ ଯେ ତୁମର ଅଭ୍ୟାସ ଫଳଦାୟକ ହୋଇଛି, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ।
ଇଦାନୀମ୍ ଅପି ତେ ଯାତି ଘନତାଂ ଵାସନାନଘ । ଅଭ୍ଯାସଵଶତସ୍ ତସ୍ମାଚ୍ ଛୁଭାଭ୍ଯାସମ୍ ଉପାହର
ହେ ନିର୍ମଳ ମନ, ଏବେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଆଦତଗୁଡିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଛି; ତେଣୁ ଅଭ୍ୟାସର ଶକ୍ତିରେ ଭଲ ଆଦତ ଗଢ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ପୂର୍ଵଂ ଚେଦ୍ ଘନତାଂ ଯାତା ନାଭ୍ଯାସାତ୍ ତଵ ଵାସନା । ଵର୍ଧିଷ୍ଯତେ ତୁ ନେଦାନୀମ୍ ଅପି ତାତ ସୁଖୀ ଭଵ
ପୂର୍ବରୁ ଯଦି ତୋର ଆଦତଗୁଡ଼ିକ ଅଭ୍ୟାସ ନଥିବାରୁ ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଯାନ୍ତା। କିନ୍ତୁ ଏମିତି ହୋଇନଥିବାରୁ, ପୁଅ, ତୁ ଖୁସି ରୁହ।
ସନ୍ଦିଗ୍ଧାଯାମ୍ ଅପି ଭୃଶଂ ଶୁଭମ୍ ଏଵ ସମାହର । ଅସ୍ଯାଂ ତୁ ଵାସନାଵୃଦ୍ଧୌ ଶୁଭାଦ୍ ଦୋଷୋ ନ କଶ୍ଚନ
ସନ୍ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସବୁବେଳେ ଭଲ କାମ କର। ଏହି ଆଦତ ଆଉ ବଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭଲ କାମ କରିବାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।
ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଅଭ୍ଯସ୍ଯତେ ଲୋକେ ତନ୍ମଯେନୈଵ ଭୂଯତେ । ଇତ୍ଯ୍ ଆକୁମାରଂ ପ୍ରାଜ୍ଞେଷୁ ଦୃଷ୍ଟଂ ସନ୍ଦେହଵର୍ଜିତମ୍
ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁଠି ଯାହା ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଏ, ଲୋକ ସେହି ଗୁଣରେ ରଙ୍ଗାଯାନ୍ତି। ଏହି କଥା ପଣ୍ଡିତମାନେ ଛୋଟବେଳୁ ଠାରୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେଖିଛନ୍ତି।
ଶୁଭଵାସନଯା ଯୁକ୍ତସ୍ ତଦ୍ ଅତ୍ର ଭଵ ଭୂତଯେ । ପରଂ ପୌରୁଷମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ଵିଜିତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯପଞ୍ଚକମ୍
ତୁ ଏଠାରେ ନିଜ ଭଲ ପାଇଁ ଭଲ ଆଦତ ଧରିଥିବା ହେଉ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରୟାସ ନେଇ, ପାଞ୍ଚଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଜିତି, ଏହିପରି ଚେଷ୍ଟା କର।
ଅଵ୍ଯୁତ୍ପନ୍ନମନା ଯାଵଦ୍ ଭଵାନ୍ ଅଜ୍ଞାତତତ୍ପଦଃ । ଗୁରୁଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରମାଣୈସ୍ ତୁ ନିର୍ଣୀତଂ ତାଵଦ୍ ଆଚର
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମର ମନ ଶିକ୍ଷିତ ହୋଇନାହିଁ ଏବଂ ସେଇ ସ୍ଥିତିକୁ ଜାଣିପାରିନାହଁ, ଗୁରୁ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଆଚରଣ କର।
ତତଃ କଷାଯପାକେନ ନୂନଂ ଵିଜ୍ଞାତଵସ୍ତୁନା । ଶୁଭୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅସୌ ତ୍ଵଯା ତ୍ଯାଜ୍ଯୋ ଭାଵନୌଘୋ ନିରାଧିନା
ଯେତେବେଳେ ମନର ଅଶୁଦ୍ଧି ଦୂର ହେବ ଏବଂ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିବ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ସବୁ ଭଲ ଭାବନାକୁ ମଧ୍ୟ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି ତ୍ୟାଗ କର।
ଯଦ୍ ଅତିସୁଭଗମ୍ ଆର୍ଯସେଵିତଂ ତଚ୍ ଛୁଭମ୍ ଅନୁସୃତ୍ଯ ମନୋଜ୍ଞଭାଵବୁଦ୍ଧ୍ଯା । ଅଧିଗମଯ ପଦଂ ସଦା ଵିଶୋକଂ ତଦ୍ ଅନୁ ତଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଵମୁଚ୍ଯ ସାଧୁ ତିଷ୍ଠ
ଯେଉଁଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲ ଓ ମହାନ୍ ଲୋକମାନେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେଇ ଭଲ ପଥକୁ ମନର ଆନନ୍ଦ ଓ ଭଲ ଭାବନା ସହିତ ଅନୁସର; ସଦା ଦୁଃଖହୀନ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କର, ଏବଂ ପରେ ସେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତ ରୁହ।
ଅତଃ ପୌରୁଷମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ଶ୍ରେଯସେ ନିତ୍ଯବାନ୍ଧଵମ୍ । ଏକାଗ୍ରଂ କୁରୁ ଚିତ୍ତଂ ତ୍ଵଂ ଶୃଣୁ ଚେଦଂ ଵଚୋ ମମ
ତେଣୁ ଉତ୍ସାହକୁ ନିଜର ଚିରସଙ୍ଗୀ ବୋଲି ଭାବି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଭ ପାଇଁ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କର, ଏବଂ ଏହି ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ଅଵାନ୍ତରାଭିପାତୀନି ସ୍ଵାରୂଢାନି ମନୋରଥମ୍ । ପୌରୁଷେଣେନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯ୍ ଆଶୁ ସଂଯମ୍ଯ ସମତାଂ ନଯ
ମନର ଭିତରୁ ଉଠିଥିବା ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତିରେ ତୁରନ୍ତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସମତାରେ ରଖ।
ଇହାମୁତ୍ର ଚ ସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ପୁରୁଷାର୍ଥଫଲପ୍ରଦାମ୍ । ମୋକ୍ଷୋପାଯମଯୀଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସଂହିତାଂ ସାରସମ୍ମିତାମ୍
ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ ସଫଳତା ପାଇଁ, ମାନବ ଚେଷ୍ଟାର ଫଳ ଦେଇଥିବା ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଉପାୟ ହେଉଥିବା, ସାର ଥିବା ଏକ ସଂକଳନକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ଅପୁନର୍ଗ୍ରହଣାଯାନ୍ତସ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସଂସାରଵାସନାମ୍ । ସମ୍ପୂର୍ଣୌ ଶମସନ୍ତୋଷାଵ୍ ଆଦାଯୋଦାରଯା ଧିଯା
ପୁଣି ଆସିବା ନାହିଁ ଏମିତି ଭାବରେ ସଂସାର ଆସକ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ି, ଉତ୍ତମ ମନ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି ଓ ସନ୍ତୋଷକୁ ଗ୍ରହଣ କର।
ସପୂର୍ଵାପରଵାକ୍ଯାର୍ଥଵିଚାରଵିଷଯାଦୃତମ୍ । ମନସ୍ ସମରସଂ କୃତ୍ଵା ସାନୁସନ୍ଧାନମ୍ ଆତ୍ମନି
ପୂର୍ବ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଉପଦେଶର ଅର୍ଥକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି, ମନକୁ ସମତାରେ ରଖି, ଆତ୍ମାରେ ଚିନ୍ତନ କର।
ସୁଖଦୁଃଖକ୍ଷଯକରଂ ମହାନନ୍ଦୈକସାଧନମ୍ । ମୋକ୍ଷୋପାଯମ୍ ଇତୋ ରାମ ଵକ୍ଷ୍ଯମାଣଂ ଇମଂ ଶୃଣୁ
ହେ ରାମ, ଏହି ମୁକ୍ତିର ଉପାୟକୁ ଶୁଣ, ଯାହା ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ସମାପ୍ତି କରେ, ଏହି ଏକମାତ୍ର ଉତ୍ତମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ପଥ ଅଟୁଟ ଅଛି, ଏବଂ ଏହିଥିରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଇମାଂ ମୋକ୍ଷକଥାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସହ ସର୍ଵୈର୍ ଵିଵେକିଭିଃ । ପଦଂ ଯାସ୍ଯସି ନିର୍ଦୁଃଖଂ ନାଶୋ ଯତ୍ର ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏହି ମୁକ୍ତି ବିଷୟର କଥାକୁ ସମସ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ସହିତ ଶୁଣିଲେ, ତୁମେ ସେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିବ, ଯେଉଁଠାରେ କେବେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ଓ କେବେ ନାଶ ହୁଏନି।
ଇଦମ୍ ଉକ୍ତଂ ପୁରାକଲ୍ପେ ବ୍ରହ୍ମଣା ପରମେଷ୍ଠିନା । ସର୍ଵଦୁଃଖକ୍ଷଯକରଂ ପରମାଶ୍ଵାସନଂ ଧିଯଃ
ଏହି ଉପଦେଶ ପୁରାତନ କାଳରେ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ସମାପ୍ତି କରେ ଓ ମନକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ୱାସ ଦେଇଥାଏ।
କେନୋକ୍ତଂ କାରଣେନେଦଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପୂର୍ଵଂ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା । କଥଂ ଚ ଭଵତା ପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଏତତ୍ କଥଯ ମେ ପ୍ରଭୋ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସ୍ୱୟଂ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମା କିଏ ପାଇଁ, କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ଉପଦେଶ ପ୍ରଥମେ କହିଥିଲେ? ଏହା କିପରି ତୁମ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ମୋତେ କହ।
ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତଵିଲାସାତ୍ମା ସର୍ଵଗସ୍ ସର୍ଵସଂଶ୍ରଯଃ । ଚିଦାକାଶୋ ଽଵିନାଶାତ୍ମା ପ୍ରଦୀପସ୍ ସର୍ଵଵସ୍ତୁଷୁ
ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଅସୀମ, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଏକ ଚେତନାର ଆକାଶ ଅଛି, ଯାହା କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ, ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପ୍ରଦୀପ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହୁଏ।
ସ୍ପନ୍ଦାସ୍ପନ୍ଦସମାକାରାତ୍ ତତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଅଜାଯତ । ସ୍ପନ୍ଦମାନରସାପୂରାତ୍ ତରଙ୍ଗସ୍ ସାଗରାଦ୍ ଇଵ
ସେଇ ଚେତନାର ଗତି ଓ ନିର୍ଗତିରୁ, ଯେପରି ଉତ୍ସାହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୁଦ୍ରରୁ ତରଙ୍ଗ ଉଠେ, ସେପରି ଭିତରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।
ସୁମେରୁକର୍ଣିକାତ୍ ତସ୍ଯ ଦିଗ୍ଦଲାଦ୍ ଧୃଦଯାମ୍ବୁଜାତ୍ । ତାରକାକେସରଵତଃ ପରମେଷ୍ଠୀ ଵ୍ଯଜାଯତ
ସୁମେରୁ ପର୍ବତର ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଅମ୍ବୁଜ ଓ ତାହାର ପତ୍ର ଓ ହୃଦୟରୁ, ତାରାର କେଶର ଭଳି ଉଜ୍ୱଳ, ସେଠାରୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା।
ଵେଦଵେଦାର୍ଥଦେଵେଶମୁନିମଣ୍ଡଲମାଲିତମ୍ । ସୋ ଽସୃଜତ୍ ସକଲଂ ସର୍ଗଂ ଵିକଲ୍ପୌଘଂ ଯଥା ମନଃ
ବେଦ, ବେଦର ଅର୍ଥ ଓ ଦେବତାମାନେ, ମୁନିମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ, ମନର ଭିନ୍ନତା ପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଭେଦ ସହିତ, ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପସ୍ଯ କୋଣେ ଽସ୍ମିନ୍ ଵର୍ଷେ ଭାରତନାମନି । ସ ସସର୍ଜ ଜନଂ ପୁତ୍ରୈର୍ ଆଧିଵ୍ଯାଧିପରିପ୍ଲୁତମ୍
ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଏହି କୋଣରେ ଭାରତ ନାମକ ଦେଶରେ, ସେ ଦୁଃଖ, ରୋଗ ଓ କଷ୍ଟରେ ପୀଡିତ ଲୋକମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଭାଵାଭାଵଵିଷଣ୍ଣାର୍ଥମ୍ ଉତ୍ପାତଧ୍ଵଂସତତ୍ପରମ୍ । ସର୍ଗେ ଽସ୍ମିନ୍ ଭୂତଜାତୀନାମ୍ ଆପ୍ଯାଯନକରଂ ପରମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତିର ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖିତ, ବିପଦ ଓ ବିନାଶରେ ଲିନ, ସେହି ସୃଷ୍ଟିରେ ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ପୋଷଣର ଉପାୟ ଦେଲେ।