ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ଶାନ୍ତେ ସ୍ପନ୍ଦେ ତତ୍ତ୍ଵଵିଦାଂ ଵର । ଧାତଵସ୍ ସଂସ୍ଥିତିଂ ଦେହେ ନ ତ୍ଯଜନ୍ତି କଦାଚନ
ଓ ସତ୍ୟଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଯେତେବେଳେ ମନ ଓ ବାହ୍ୟ ଚଳାଚଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ଦେହର ମୂଳ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି ଯାନ୍ତି ନାହିଁ।
ସଂଶାନ୍ତେ ଦେହଗେହସ୍ଥେ ପ୍ରସ୍ପନ୍ଦେ ଚିତ୍ତଵାତଯୋଃ । ଧାତଵୋ ମୈରଵଂ ସ୍ଥୈର୍ଯଂ ଯାନ୍ତି ସଂସ୍ତମ୍ଭିତାତ୍ମକାଃ
ଯେତେବେଳେ ଦେହ ଶାନ୍ତ ଓ ମନ-ଶ୍ୱାସର ଚଳାଚଳ ନିର୍ବିକାର ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଦେହର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ଚାନ୍ଦିର ମୂଳ ଗୁଣ ପରି ଅଡ଼ିଗ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ରହେ।
ତଥା ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ ଲୋକେ ସ୍ପନ୍ଦଶାନ୍ତୌ ଦୃଢା ସ୍ଥିତିଃ । ଦାରୂଣାମ୍ ଇଵ ଧୀରାଣାଂ ସର୍ଵାଙ୍ଗାନାମ୍ ଅଚୋପତାମ୍
ଏହିପରି ଜଗତରେ ଦେଖାଯାଏ ଯେ, ଯେତେବେଳେ ଚଳାଚଳ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଦୃଢ଼ ଭିତି ଥାଏ—ଯେପରି ଦୃଢ଼ କାଠରେ ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଅଚଳ ଓ ଅବିଚଳିତ ରହେ।
ଇତି ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦେହା ଜଗତି ଯୋଗିନାମ୍ । ନ କ୍ଲିଦ୍ଯନ୍ତି ନ ଭିଦ୍ଯନ୍ତେ ଽଭଗ୍ନଵଜ୍ରଲଵା ଇଵ
ଏହିପରି ଦଶାରେ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ଦେହ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ହଜାର-ହଜାର ବର୍ଷ ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନ ଶୋଇଯାଏ, ନ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ—ଯେପରି ଅଭେଦ୍ୟ ହୀରା ଖଣ୍ଡ ପରି।
ତଦୈଵ ଵୀତହଵ୍ଯୋ ଽସୌ ଶୃଣୁ କିଂ ନୋପଶାନ୍ତଵାନ୍ । ଦେହମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଜ୍ଞାତଜ୍ଞେଯତଯା ପରଃ
ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ବୀତହବ୍ୟ, ଶୁଣ; କାହିଁକି ସେ ଶାନ୍ତି ନ ପାଇଲେ? ଯିଏ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଛି, ଜ୍ଞାତା ଓ ଜ୍ଞେୟର ଏକତ୍ୱକୁ ଅନୁଭବ କରି, ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇଯାଏ।
ଯେ ହି ଵିଜ୍ଞାତଵିଜ୍ଞେଯା ଵୀତରାଗା ମହାଧିଯଃ । ଵିଚ୍ଛିନ୍ନଗ୍ରନ୍ଥଯସ୍ ସର୍ଵେ ତେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରାସ୍ ତନୌ ସ୍ଥିତାଃ
ଯେମାନେ ଜ୍ଞାତା ଓ ଜ୍ଞେୟକୁ ବୁଝିପାରିଛନ୍ତି, ଯେମାନେ ରାଗରହିତ ଓ ଉଚ୍ଚ ବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କର ମନର ଗଠନ ଖୁଲିଯାଇଛି—ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଦେହରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଧୀନ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି।
ଏଵଂ ଵାପି ଚ କର୍ମାଣି ପ୍ରାକ୍ତନାନ୍ଯ୍ ଐହିକାନି ଵା । ଵାସନା ଵା ନ ତେଷାଂ ତଚ୍ ଚେତୋ ନିଯମଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ଏଭଳି ଲୋକଙ୍କୁ ପୂର୍ବ ହେଉ କି ବର୍ତ୍ତମାନ କାର୍ଯ୍ୟ, କିମ୍ବା ମନର ଗୁପ୍ତ ଆଗ୍ରହ—ଏହା କିଛି ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ।
ତେନ ତତ୍ତ୍ଵଵିଦାଂ ତାତ କାକତାଲୀଯଵନ୍ ମନଃ । ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଭାଵଯତି କ୍ଷିପ୍ରଂ ତତ୍ ତଦ୍ ଆଶୁ କରୋତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ସେହିପରି, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଲୋକଙ୍କର ମନ କାଉଁଆ ନଡ଼ିଆ ଗଛ ଉପରେ ବସିଥିବା ପରି; ଯେଉଁ କଥା ଭାବେ, ସେଠାରେ ତୁରନ୍ତ ଏବଂ ସଫଳ ଭାବେ କାମ କରିଦିଏ।
କାକତାଲୀଯଯୋଗେନ ଵୀତହଵ୍ଯସ୍ଯ ସଂଵିଦା । ସାମ୍ପ୍ରତଂ ଜୀଵିତଂ ବୁଦ୍ଧଂ ତଦ୍ ଏଵାଶୁ ସ୍ଥିରୀକୃତମ୍
ଏକ ଅପୂର୍ବ ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ବୀତହବ୍ୟଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କର ଜାଗୃତ ଜୀବନ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା।
ଯଦା ତୁ ତସ୍ଯ ପ୍ରତିଭା ଵିଦେହୋନ୍ମୁଖତାଂ ଗତା । ତଦା ଵିଦେହମୁକ୍ତୋ ଽଭୂଦ୍ ଅସୌ ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯସଂସ୍ଥିତିଃ
ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନ ଦେହ ଛାଡିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ସେ ଦେହରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ସ୍ୱାଧୀନତାରେ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ।
ଵିଗତଵାସନମ୍ ଆଶୁ ଵିପାଶତାମ୍ ଉପଗତଂ ମନ ଆତ୍ମତଯୋଦିତମ୍ । ଯଦ୍ ଅଭିଵାଞ୍ଛତି ତଦ୍ ଭଵତି କ୍ଷଣାତ୍ ସକଲଶକ୍ତିମଯୋ ହି ମହେଶ୍ଵରଃ
ଯେତେବେଳେ ମନ ଆସକ୍ତି ଛାଡି ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସ୍ପଷ୍ଟତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା ଏବଂ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ, ସେହି କ୍ଷଣରେ ସେହି ଘଟିଗଲା, କାରଣ ମହାପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମାଲିକ।
ଯଦା ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ତଙ୍ଗତପ୍ରାଯଂ ଜାତଂ ଚିତ୍ତଂ ଵିଚାରତଃ । ତଦାସ୍ଯ ଵୀତହଵ୍ଯସ୍ଯ ଜାତା ମୈତ୍ର୍ଯାଦଯୋ ଗୁଣାଃ
ଯେତେବେଳେ ବୀତହବ୍ୟଙ୍କର ମନ ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାୟଃ ଶାନ୍ତ ହେଇଯାଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ମନରେ ମୈତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।
ଵିଵେକାଭ୍ଯୁଦଯାଚ୍ ଚିତ୍ତସ୍ଵରୂପେ ଽନ୍ତର୍ହିତେ ମୁନେ । ମୈତ୍ର୍ଯାଦଯୋ ଗୁଣା ଜାତା ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଂ କିଂ ତ୍ଵଯା ପ୍ରଭୋ
ହେ ମୁନି, ବିବେକ ଉଦୟ ହେବା ସହିତ ଚିତ୍ତର ସ୍ୱରୂପ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲାପରେ, ମୌତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ବୋଲି ଆପଣ କହିଥିଲେ, ପ୍ରଭୁ।
ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ୍ ଅସ୍ତଙ୍ଗତେ ଚିତ୍ତେ କସ୍ଯ ମୈତ୍ର୍ଯାଦଯୋ ଗୁଣାଃ । କ୍ଵ ଵା ପରିସ୍ଫୁରନ୍ତୀତି ଵଦ ମେ ଵଦତାଂ ଵର
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଯେତେବେଳେ ଚିତ୍ତ ଅସ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ କାହାର ମୌତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ରହିଥାଏ? ସେମାନେ କେଉଁଠି ପ୍ରକାଶ ପାଉଛନ୍ତି? ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ।
ଦ୍ଵିଵିଧଶ୍ ଚିତ୍ତନାଶୋ ଽସ୍ତି ସରୂପୋ ଽରୂପ ଏଵ ଚ । ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ ସରୂପସ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଅରୂପୋ ଽଦେହମୁକ୍ତଜଃ
ଚିତ୍ତ ନାଶର ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଅଛି—ଏକଟି ସ୍ୱରୂପ ସହିତ, ଅନ୍ୟଟି ନିର୍ରୂପ। ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତ ସ୍ୱରୂପ ସହିତ ଥାଏ, ନିର୍ରୂପ ଚିତ୍ତନାଶ ଦେହ ଛାଡିଲାପରେ ହୁଏ।
ଚିତ୍ତସତ୍ତେହ ଦୁଃଖାଯ ଚିତ୍ତନାଶସ୍ ସୁଖାଯ ଚ । ଚିତ୍ତସତ୍ତାଂ କ୍ଷଯଂ ନୀତ୍ଵା ଚିତ୍ତନାଶମ୍ ଉପାର୍ଜଯେତ୍
ଏଠାରେ ଚିତ୍ତର ଉପସ୍ଥିତି ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ଚିତ୍ତ ନାଶ ହେଲେ ସୁଖ ମିଳେ। ଚିତ୍ତର ଅବସ୍ଥିତିକୁ ଶେଷ କରି, ତାହାର ନାଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ତାମସୈର୍ ଵାସନାଜାଲୈର୍ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଯଜ୍ ଜନ୍ମକାରଣମ୍ । ଵିଦ୍ଯମାନଂ ମନୋ ଵିଦ୍ଧି ତଦ୍ ଦୁଃଖାଯୈଵ କେଵଲମ୍
ଯେ ମନ ତାମସିକ ଆଦତର ଜାଲରେ ଘେରାଯାଇଛି ଏବଂ ଜନ୍ମର କାରଣ, ସେଇ ମନ କେବଳ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣ।
ପ୍ରାକୃତଂ ଗୁଣସମ୍ଭାରଂ ମମେତି ବହୁ ମନ୍ଯତେ । ଯତ୍ ତୁ ଚିତ୍ତମ୍ ଅତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଂ ଦୁଃଖି ତଜ୍ ଜୀଵ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେ ମନ ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣରେ ଗଠିତ ଏବଂ ବାରମ୍ବାର 'ଏହା ମୋର' ବୋଲି ଭାବେ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିନାହିଁ, ସେଇ ଦୁଃଖି ଜୀବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵିଦ୍ଯମାନଂ ମନୋ ଯାଵତ୍ ତାଵଦ୍ ଦୁଃଖମ୍ ଅନନ୍ତକମ୍ । ମନସ୍ଯ୍ ଅସ୍ତଙ୍ଗତେ ଜନ୍ତୋସ୍ ସଂସାରୋ ଽନ୍ତମ୍ ଉପାଗତଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନନ୍ତ ଦୁଃଖ ରହିଥାଏ; ଯେତେବେଳେ ଜୀବର ମନ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସଂସାର ଶେଷ ହୁଏ।
ଦୁଃଖି ମୂଢମ୍ ଅଵଷ୍ଟବ୍ଧମ୍ ଅସ୍ମୀତ୍ଯ୍ ଏଵ ଵିନିଶ୍ଚଯମ୍ । ଵିଦ୍ଯମାନଂ ମନୋ ଵିଦ୍ଧି ଦୁଃଖଵୃକ୍ଷନଵାଙ୍କୁରମ୍
ଯେ ମନ ଦୁଃଖି, ମୂଢ଼, ଆସକ୍ତ ଏବଂ 'ମୁଁ ଏହି' ବୋଲି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ କରେ, ସେଇ ମନ ଦୁଃଖର ଗଛର ନୂଆ ଅଂକୁର ବୋଲି ଜାଣ।
ନଷ୍ଟଂ କସ୍ଯ ମନୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ନଷ୍ଟଂ ଵା କୀଦୃଶଂ ଭଵେତ୍ । କୀଦୃଶଶ୍ ଚାସ୍ଯ ନାଶସ୍ ସ୍ଯାତ୍ ସ୍ଯାତ୍ ସତ୍ତା ଚାସ୍ଯ କୀଦୃଶୀ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାହାର ମନ ନଶ୍ଟ ହୁଏ? ଏବଂ ଯଦି ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ସେ କିପରି ହୁଏ? ଏହାର ନଶ୍ଟ ହେବାର ଗତି କଣ? ଏହାର ଅବସ୍ଥା କିପରି ରହେ?
ଚେତସଃ କଥିତା ସତ୍ତା ମଯା ରଘୁକୁଲୋଦ୍ଵହ । ଅସ୍ଯ ନାଶମ୍ ଇଦାନୀଂ ତ୍ଵଂ ଶୃଣୁ ପ୍ରଶ୍ନଵିଦାଂ ଵର
ହେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ମନର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି; ଏବେ ତୁମେ ଏହାର ନଶ୍ଟ ହେବା ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସୁଖଦୁଃଖଦଶା ଧୀରଂ ସାମ୍ଯାନ୍ ନ ପ୍ରୋଦ୍ଧରନ୍ତି ଯମ୍ । ନିଶ୍ଶ୍ଵାସା ଇଵ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଂ ଚିତ୍ତଂ ତସ୍ଯ ମୃତଂ ଵିଦୁଃ
ଯେଉଁ ମନ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ଅବସ୍ଥାରେ ସମତାରୁ ଅସ୍ଥିର ହୁଏନାହିଁ, ଯେପରି ଗଭୀର ପବନରେ ମଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଅଚଳ ରହେ, ସେଉଁଠି ଏହି ମନକୁ ମୃତ ଭାବିବାକୁ କୁହାଯାଏ।
ଅଯଂ ସୋ ଽହମ୍ ଅଯଂ ନାହମ୍ ଇତି ଚିନ୍ତା ନରୋତ୍ତମମ୍ । ଖର୍ଵୀକରୋତି ଯଂ ନାନ୍ତଶ୍ ଚିତ୍ତଂ ତସ୍ଯ ମୃତଂ ଵିଦୁଃ
ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, 'ମୁଁ ଏହି' ବା 'ମୁଁ ଏହି ନୁହେଁ' ଭାବନା ଯାହାକୁ ମନରେ କମିଯିବାକୁ ଦେଉନାହିଁ, ଏବଂ ଭିତରେ ଅଚଳ ରହିଥାଏ, ସେଉଁଠି ଏହି ମନକୁ ମୃତ ଭାବିବାକୁ କୁହାଯାଏ।
ଏଷ ସାଧୋ ମନୋନାଶୋ ନଷ୍ଟଂ ଚେଦୃଙ୍ ମନୋ ଭଵେତ୍ । ଚିତ୍ତନାଶଦଶା ଚୈଷା ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯତେ
ହେ ସାଧୁ, ଏହିଠାରେ ମନର ନାଶ ଅର୍ଥାତ୍ ଯେତେବେଳେ ଏପରି ଭାବରେ ମନ ଶୁନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ସେହି ସ୍ଥିତିକୁ ମନ ନାଶର ଅବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ରହିଥାଏ।
ମନସ୍ତାଂ ମୂଢତାଂ ଵିଦ୍ଧି ଯଦା ନଶ୍ଯତି ସାନଘ । ଚିତ୍ତନାଶାଭିଧାନଂ ହି ତଦା ସତ୍ତ୍ଵମ୍ ଉଦେତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ହେ ନିର୍ଦୋଷ, ଯେଉଁ ସମୟରେ ମନ ନାଶ ପାଏ, ସେତିକି ମନର ଭ୍ରମ ଅବସ୍ଥା ଶେଷ ହୁଏ ବୋଲି ଜାଣ। ଏହି ସମୟରେ ମନ ନାଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ସେତେବେଳେ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ତସ୍ଯ ସତ୍ତ୍ଵଵିଲାସସ୍ଯ ଚିତ୍ତନାଶସ୍ଯ ରାଘଵ । ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ଵଭାଵସ୍ଯ କୈଶ୍ଚିଚ୍ ଚିତ୍ତ୍ଵାଭିଧା କୃତା
ହେ ରାଘବ, ଏହି ସତ୍ତ୍ୱର ଖେଳ, ଏହି ମନ ନାଶ ଏବଂ ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କର ସ୍ୱଭାବକୁ କେତେକ ଲୋକ ମନ ନାଶ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।
ମୈତ୍ର୍ଯାଦିଭିର୍ ଗୁଣୈର୍ ଯୁକ୍ତଂ ଭଵତ୍ଯ୍ ଉତ୍ତମଵାସନମ୍ । ଭୂଯୋଜନ୍ମଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଂ ମନୋ ଽନଘ
ମୈତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣରେ ଯେଉଁ ମନ ଶୋଭିତ, ସେହି ମନ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବ ଧାରଣ କରେ। ଏହି ମନ ପୁନର୍ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ଥାଏ, ଏହି ହେଉଛି ଜୀବନମୁକ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ମନ, ହେ ନିର୍ଦୋଷ।
ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଵାସନଯା ଯତ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଭୂଯୋଜନନମୁକ୍ତଯା । ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତମନୋ ଽସକ୍ତଂ ରାମ ତତ୍ ସତ୍ତ୍ଵମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ହେ ରାମ, ଯେଉଁ ମନ ଆଗାମୀ ଜନ୍ମର ଆଶା ଓ ଆସକ୍ତିରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ହୋଇଛି, ଯାହାକୁ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତଙ୍କର ଅନାସକ୍ତ ମନ ବୋଲାଯାଏ, ସେହି ମନକୁ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯ୍ ଏଵାନୁଭୂତତ୍ଵାତ୍ ସତ୍ତ୍ଵାପ୍ତ୍ଯା ତତ୍ତ୍ଵସଂଯୁତଃ । ସରୂପୋ ଽସୌ ମନୋନାଶୋ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏହି ଅବସ୍ଥାଟି ଏବେ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରୂପ ସହିତ ଏକତା ପାଇଛି, ଏହିପରି ମନର ନାଶ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ସହିତ ସମାନ।