ମହତାଂ ନିତ୍ଯତୃପ୍ତାନାଂ ତଜ୍ଜ୍ଞାନାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ । ଈପ୍ସିତାନ୍ତଂ ପ୍ରଯାତାନାଂ ନୋପକୁର୍ଵନ୍ତି ସିଦ୍ଧଯଃ
ଯେଉଁ ମହାନ୍ମାନେ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ନିଜର ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମନ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଇଚ୍ଛିତ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ସିଦ୍ଧି କିଛି ଉପକାର କରେନାହିଁ।
ଅଯଂ ମେ ସଂଶଯୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵୀତହଵ୍ଯସ୍ଯ ସା ତନୁଃ । କ୍ରଵ୍ଯାଦୈର୍ ନ କଥଂ ଭୁକ୍ତା କଥଂ କ୍ଲିନ୍ନା ନ ଭୂତଲେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହ ଅଛି — ବୀତହବ୍ୟଙ୍କ ଦେହ କିପରି ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନେ ଖାଇଲେନାହିଁ, କିମ୍ବା ଭୂମିରେ ପଡି ଅପଚୟ ହେଲେନାହିଁ?
ତଦୈଵ ଵୀତହଵ୍ଯୋ ଽସୌ କଥଂ ଚ ନ ଗତଃ ପ୍ରଭୋ । ଵିଦେହମୁକ୍ତତାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଯଥାଵଦ୍ ଇତି ମେ ଵଦ
ସେହି ସମୟରେ ବୀତହବ୍ୟ କିପରି ସତ୍ସଙ୍ଗରେ ଥିଲେ, ଏବଂ ସେ କିପରି ତୁରନ୍ତ ଦେହ ଛାଡି ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେନାହିଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହା ଠିକ୍ ଭାବେ ମୋତେ କହ।
ଯା ସଂଵିଦ୍ ଵଲିତା ସାଧୋ ଵାସନାମଲତନ୍ତୁନା । ସୁଖଦୁଃଖଦଶାଦାହଭାଗିନୀ ଭଵତୀହ ସା
ହେ ସାଧୁ, ଯେ ସଚେତନତା ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଇଚ୍ଛାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତାନ୍ତୁରେ ବନ୍ଧା, ସେଠାରେ ଏଠି ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଓ ଜାଗ୍ରତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାର ଅନୁଭବ ହୁଏ।
ନିର୍ମୁକ୍ତଵାସନା ଶୁଦ୍ଧସଂଵିନ୍ମାତ୍ରମଯୀ ତୁ ଯା । ତନୁସ୍ ତିଷ୍ଠତି ତଚ୍ଛେଦେ ଶକ୍ତା ନେହ ହି କେଚନ
ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ଛାଡି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ମାତ୍ର ରହିଲେ, ଶରୀର ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲାପରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ କୌଣସି ଶକ୍ତି ରହେନାହିଁ।
ଶୃଣୁ ଯୁକ୍ତ୍ଯା ଯଯା ଯୋଗିତନୁଶ୍ ଛେଦାଦିଭିର୍ ଭ୍ରମୈଃ । ନାକ୍ରମ୍ଯତେ ମହାବାହୋ ବହୁଵର୍ଷଶତୈର୍ ଅପି
ହେ ବଳଶାଳୀ, କେଉଁ ଯୁକ୍ତିରେ ଯୋଗୀଙ୍କର ଶରୀର କଟିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିଘ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶତାଧିକ ବର୍ଷ ଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏନାହିଁ, ସେଥିରେ ଶୁଣ।
ଚେତଃ ପଦାର୍ଥେ ପତତି ଯସ୍ମିନ୍ ଯସ୍ମିନ୍ ଯଦା ଯଦା । ତନ୍ମଯଂ ତଦ୍ ଭଵତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ତସ୍ମିଂସ୍ ତସ୍ମିଂସ୍ ତଦା ତଦା
ମନ ଯେଉଁବେଳେ ଯେଉଁ ଜିନିଷ ଉପରେ ପଡ଼େ, ସେଉଁ ସମୟରେ ଏବଂ ସେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ତାହିଁ ସ୍ୱରୂପ ହୋଇଯାଏ।
ତଥା ଦୃଷ୍ଟାରି ହି ମନୋ ଵିକାରମ୍ ଉପଗଚ୍ଛତି । ଦୃଷ୍ଟମିତ୍ରଂ ଚ ହୃଦ୍ଯତ୍ଵଂ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵାଭିପଦ୍ଯତେ
ଏଭଳି, ମନ ଶତ୍ରୁକୁ ଦେଖିଲେ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ; ବନ୍ଧୁକୁ ଦେଖିଲେ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୂର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରେମ ଉପଜେ।
ରାଗଦ୍ଵେଷଵିହୀନେ ତୁ ପଥିକେ ପାଦପେ ଗିରୌ । ଭଵତ୍ଯ୍ ଅରାଗଵିଦ୍ଵେଷଂ ସ୍ଵଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅନୁଭୂଯତେ
ଯେଉଁ ପଥିକ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ଗଛ ତଳେ କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ମନରେ ଆସକ୍ତି ଓ ଦ୍ୱେଷ ନଥାଏ; ଏହି ଅବସ୍ଥା ସ୍ୱଭାବିକ ଭାବେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ।
ମୃଷ୍ଟେ ଲୌଲ୍ଯମ୍ ଉପାଦତ୍ତେ ଦୁର୍ଭୋଜ୍ଯେ ଯାତି ନସ୍ପୃହାମ୍ । ଵୈରସ୍ଯଂ ଯାତି କଟୁନି ସ୍ଵଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅନୁଭୂଯତେ
ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଲେ ଲୋକ ତାହାକୁ ଖାଇବାକୁ ଆଗ୍ରହ କରେ, ଖରାପ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଲେ ଚାହିଁନାହାନ୍ତି, ତୀତ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଲେ ଅପସନ୍ନତା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ଏହି ଅନୁଭୂତି ସ୍ୱଭାବିକ ଭାବେ ହୁଏ।
ସମସଂଵିଦ୍ଵିଲାସାଢ୍ଯେ ଯଦ୍ ଯଦା ଯୋଗିଦେହକେ । ହିଂସ୍ରଂ ଚେତଃ ପତତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ସମତାମ୍ ଏତି ତତ୍ ତଦା
ଯେଉଁ ଯୋଗୀଙ୍କ ଦେହରେ ସମତା ଭାବ ପ୍ରବଳ, ତାଙ୍କର ମନ କେବେ କିଛି ହାନିକାରକ ଦିଗରେ ଯାଏ, ସେତେବେଳେ ତାହା ତୁରନ୍ତ ସମତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ସମଂ ସଦ୍ଭାଵମୁକ୍ତତ୍ଵାଚ୍ ଛେଦାଦୌ ନ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ପାନ୍ଥୋ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ପଥି ଗ୍ରାମେ ଯଥା ଗ୍ରାମୀଣକର୍ମଣି
ସମତା ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାରୁ, କାଟିବା ଓ ଏପରି କାମରେ ଲୋକ ଲିପ୍ତ ହୁଏନାହାନ୍ତି; ଯେପରିକି ଏକ ପଥିକ ଗ୍ରାମ ମାଧ୍ୟମରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ ଗ୍ରାମର କାମକୁ ଅନ୍ୟେକି ଲିପ୍ତ ହୁଏନାହାନ୍ତି।
ଯୋଗିଦେହସମୀପାତ୍ ତୁ ଗତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ନୋତି ହିଂସ୍ରତାମ୍ । ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଭଵତି ତତ୍ରାଶୁ ତଥାରୂପଂ ନ ସଂଶଯଃ
ଯେତେବେଳେ ଯେଉଁଠିକି ୟୋଗୀଙ୍କ ଦେହ ସମୀପକୁ କିଛି ଯାଏ, ସେହିଠାରେ ଏହା କ୍ରୂର ହୋଇଯାଏ; ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଘଟଣା ଘଟେ, ସେହିଠି ଏହା ସେଇ ଆକାର ଧାରଣ କରେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଇତି ହିଂସ୍ରୈର୍ ମୃଗଵ୍ଯାଘ୍ରସିଂହକୀଟସରୀସୃପୈଃ । ନ ଚ୍ଛିନ୍ନା ଵୀତହଵ୍ଯସ୍ଯ ତନୁର୍ ଭୂତଲଶାଯିନୀ
ଏଭଳି କ୍ରୂର ମୃଗ, ବାଘ, ସିଂହ, ପୋକା, ସରିସୃପ ଆଦି ଆକ୍ରମଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ବୀତହବ୍ୟଙ୍କ ଦେହ କେବେଉଁ ଭାଙ୍ଗିଯାଇନଥିଲା।
ସର୍ଵତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ ସଂଵିତ୍ କାଷ୍ଠଲୋଷ୍ଟୋପଲାଦିକେ । ସତ୍ତାସାମାନ୍ଯରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତା ବାଲମୂକଵତ୍
ଚେତନା ସବୁଠି ଅଛି—କାଠ, ମାଟି, ପାଥର ଭିତରେ ମଧ୍ୟ; ସେ ଏକ ସାଧାରଣ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବେ ବସିଛି, ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ କିମ୍ବା ଗୁଙ୍ଗା।
ପୋପ୍ଲୂଯମାନା ତରଲା କେଵଲଂ ପରିଦୃଶ୍ଯତେ । ତନ୍ଵୀ ପୁର୍ଯଷ୍ଟକେଷ୍ଵ୍ ଏଵ ପ୍ରତିବିମ୍ବଂ ଜଲେଷ୍ଵ୍ ଇଵ
ଏହା କେବଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ଭାବରେ ଏଇ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଦେହରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଜଳରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପଡ଼େ।
ତେନ ଭୂଜଲଵାଯ୍ଵଗ୍ନିସଂଵିତ୍ତ୍ଯା ସମରୂପଯା । ନ ଵିକାରଂ ତନୁର୍ ନୀତା ଵୀତହଵ୍ଯସ୍ଯ ରାଘଵ
ହେ ରାଘବ, ପୃଥିବୀ, ପାଣି, ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନିରେ ଏକେ ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନ ଥିବାରୁ, ବୀତହବ୍ୟଙ୍କର ଦେହରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିନଥିଲା।
ଅନ୍ଯଚ୍ ଚ ଶୃଣୁ ହେ ରାମ ସ୍ପନ୍ଦୋ ନାଶସ୍ଯ କାରଣମ୍ । ଵିକାରସ୍ଯ ଚ ଚିତ୍ତୋତ୍ଥୋ ଵାତଜୋ ଵା ଜଗତ୍ସ୍ଥିତୌ
ହେ ରାମ, ଆଉ ଏକଥା ଶୁଣ, ଉତ୍ସାହ ନଷ୍ଟ ହେବାର କାରଣ ହେଉଛି ତାର ଉପଚଳନ, ଏବଂ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମନରୁ କିମ୍ବା ବାୟୁରୁ ଦେଖାଯାଏ।
ପ୍ରାଣାନାଂ ପ୍ରାଣତା ସ୍ପନ୍ଦାତ୍ ତଚ୍ଛାନ୍ତୌ ତେ ଦୃଷତ୍ସମାଃ । ଯତସ୍ ସ୍ଥିତା ଧାରଣଯା ତେନାନଷ୍ଟାସ୍ଯ ସା ତନୁଃ
ଜୀବନଶକ୍ତିର ଚେତନା ଉପଚଳନରୁ ଆସେ; ଯେତେବେଳେ ସେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହୋଇଯାଏ। ଧାରଣା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଅଟୁଟ ରହିଥିବାରୁ, ତାଙ୍କର ଦେହ ନଷ୍ଟ ହେଉନଥିଲା।
ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ସ୍ପନ୍ଦଶ୍ ଚେତସୋ ଵାତଜୋ ଽଥ ଵା । ନ ଯସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ଦୂରସ୍ଥୌ ଵିକୃତିକ୍ଷଯୌ
ମନ କିମ୍ବା ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା, ଭିତରେ କି ବାହାରେ, କୌଣସି ଉପଚଳନ ନଥିଲେ, ସେଠାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ନାଶ ଦୂରେଇ ରହେ।
ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ଶାନ୍ତେ ସ୍ପନ୍ଦେ ତତ୍ତ୍ଵଵିଦାଂ ଵର । ଧାତଵସ୍ ସଂସ୍ଥିତିଂ ଦେହେ ନ ତ୍ଯଜନ୍ତି କଦାଚନ
ଓ ସତ୍ୟଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଯେତେବେଳେ ମନ ଓ ବାହ୍ୟ ଚଳାଚଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ଦେହର ମୂଳ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି ଯାନ୍ତି ନାହିଁ।
ସଂଶାନ୍ତେ ଦେହଗେହସ୍ଥେ ପ୍ରସ୍ପନ୍ଦେ ଚିତ୍ତଵାତଯୋଃ । ଧାତଵୋ ମୈରଵଂ ସ୍ଥୈର୍ଯଂ ଯାନ୍ତି ସଂସ୍ତମ୍ଭିତାତ୍ମକାଃ
ଯେତେବେଳେ ଦେହ ଶାନ୍ତ ଓ ମନ-ଶ୍ୱାସର ଚଳାଚଳ ନିର୍ବିକାର ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଦେହର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ଚାନ୍ଦିର ମୂଳ ଗୁଣ ପରି ଅଡ଼ିଗ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ରହେ।
ତଥା ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ ଲୋକେ ସ୍ପନ୍ଦଶାନ୍ତୌ ଦୃଢା ସ୍ଥିତିଃ । ଦାରୂଣାମ୍ ଇଵ ଧୀରାଣାଂ ସର୍ଵାଙ୍ଗାନାମ୍ ଅଚୋପତାମ୍
ଏହିପରି ଜଗତରେ ଦେଖାଯାଏ ଯେ, ଯେତେବେଳେ ଚଳାଚଳ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଦୃଢ଼ ଭିତି ଥାଏ—ଯେପରି ଦୃଢ଼ କାଠରେ ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଅଚଳ ଓ ଅବିଚଳିତ ରହେ।
ଇତି ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦେହା ଜଗତି ଯୋଗିନାମ୍ । ନ କ୍ଲିଦ୍ଯନ୍ତି ନ ଭିଦ୍ଯନ୍ତେ ଽଭଗ୍ନଵଜ୍ରଲଵା ଇଵ
ଏହିପରି ଦଶାରେ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ଦେହ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ହଜାର-ହଜାର ବର୍ଷ ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନ ଶୋଇଯାଏ, ନ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ—ଯେପରି ଅଭେଦ୍ୟ ହୀରା ଖଣ୍ଡ ପରି।
ତଦୈଵ ଵୀତହଵ୍ଯୋ ଽସୌ ଶୃଣୁ କିଂ ନୋପଶାନ୍ତଵାନ୍ । ଦେହମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଜ୍ଞାତଜ୍ଞେଯତଯା ପରଃ
ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ବୀତହବ୍ୟ, ଶୁଣ; କାହିଁକି ସେ ଶାନ୍ତି ନ ପାଇଲେ? ଯିଏ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଛି, ଜ୍ଞାତା ଓ ଜ୍ଞେୟର ଏକତ୍ୱକୁ ଅନୁଭବ କରି, ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇଯାଏ।
ଯେ ହି ଵିଜ୍ଞାତଵିଜ୍ଞେଯା ଵୀତରାଗା ମହାଧିଯଃ । ଵିଚ୍ଛିନ୍ନଗ୍ରନ୍ଥଯସ୍ ସର୍ଵେ ତେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରାସ୍ ତନୌ ସ୍ଥିତାଃ
ଯେମାନେ ଜ୍ଞାତା ଓ ଜ୍ଞେୟକୁ ବୁଝିପାରିଛନ୍ତି, ଯେମାନେ ରାଗରହିତ ଓ ଉଚ୍ଚ ବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କର ମନର ଗଠନ ଖୁଲିଯାଇଛି—ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଦେହରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଧୀନ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି।
ଏଵଂ ଵାପି ଚ କର୍ମାଣି ପ୍ରାକ୍ତନାନ୍ଯ୍ ଐହିକାନି ଵା । ଵାସନା ଵା ନ ତେଷାଂ ତଚ୍ ଚେତୋ ନିଯମଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ଏଭଳି ଲୋକଙ୍କୁ ପୂର୍ବ ହେଉ କି ବର୍ତ୍ତମାନ କାର୍ଯ୍ୟ, କିମ୍ବା ମନର ଗୁପ୍ତ ଆଗ୍ରହ—ଏହା କିଛି ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ।
ତେନ ତତ୍ତ୍ଵଵିଦାଂ ତାତ କାକତାଲୀଯଵନ୍ ମନଃ । ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଭାଵଯତି କ୍ଷିପ୍ରଂ ତତ୍ ତଦ୍ ଆଶୁ କରୋତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ସେହିପରି, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଲୋକଙ୍କର ମନ କାଉଁଆ ନଡ଼ିଆ ଗଛ ଉପରେ ବସିଥିବା ପରି; ଯେଉଁ କଥା ଭାବେ, ସେଠାରେ ତୁରନ୍ତ ଏବଂ ସଫଳ ଭାବେ କାମ କରିଦିଏ।
କାକତାଲୀଯଯୋଗେନ ଵୀତହଵ୍ଯସ୍ଯ ସଂଵିଦା । ସାମ୍ପ୍ରତଂ ଜୀଵିତଂ ବୁଦ୍ଧଂ ତଦ୍ ଏଵାଶୁ ସ୍ଥିରୀକୃତମ୍
ଏକ ଅପୂର୍ବ ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ବୀତହବ୍ୟଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କର ଜାଗୃତ ଜୀବନ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା।
ଯଦା ତୁ ତସ୍ଯ ପ୍ରତିଭା ଵିଦେହୋନ୍ମୁଖତାଂ ଗତା । ତଦା ଵିଦେହମୁକ୍ତୋ ଽଭୂଦ୍ ଅସୌ ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯସଂସ୍ଥିତିଃ
ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନ ଦେହ ଛାଡିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ସେ ଦେହରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ସ୍ୱାଧୀନତାରେ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ।