ଏକମ୍ ଏଵ ମନୋ ଜନ୍ତୋର୍ ଯଥା ପ୍ରଯତତେ ହି ଯତ୍ । ନୂନଂ ତତ୍ ତଦ୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ସ୍ଵତ ଏଵ ନ ଦୈଵତଃ
ଯେଉଁଠିକି ଜୀବର ମନ ଯେଉଁ କାମନା କରେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେଠାକୁ ନିଜ ଚେଷ୍ଟାରେ ପହଞ୍ଚିଥାଏ, ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ।
ମନଶ୍ ଚିତ୍ତଂ ଵାସନା ଚ କର୍ମ ଦୈଵଂ ସ୍ଵନିଶ୍ଚଯଃ । ରାମ ପୁଂନିଶ୍ଚଯସ୍ଯୈତାସ୍ ସଞ୍ଜ୍ଞାସ୍ ସଦ୍ଭିର୍ ଉଦାହୃତାଃ
ମନ, ଚିତ୍ତ, ଇଚ୍ଛା, କର୍ମ, ଭାଗ୍ୟ ଏବଂ ନିଜ ନିଶ୍ଚୟ— ଏହି ସବୁ ଶବ୍ଦକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମନୁଷ୍ୟର ଦୃଢ ନିଶ୍ଚୟ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ହେ ରାମ।
ଏଵଂନାମା ହି ପୁରୁଷୋ ଦୃଢଭାଵନଯା ଯଥା । ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଯତତେ ରାମ ଫଲମ୍ ଆପ୍ନୋତ୍ଯ୍ ଅଲଂ ତଥା
ଏପରି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଥିବା ଲୋକେ, ରାମ, ସଦା ଚେଷ୍ଟା କରିଥାଏ ଏବଂ ସେଠାରୁ ଚାହିଁଥିବା ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଇଁଥାଏ।
ଏଵଂ ପୁରୁଷକାରେଣ ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ରଘୂଦ୍ଵହ । ପ୍ରାପ୍ଯତେ ନେତରେଣେହ ତସ୍ମାତ୍ ସ ଶୁଭଦୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ଏଭଳି ନିଜ ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ସବୁ କିଛି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଏହି ଶୁଭ ଚେଷ୍ଟା ତୁମ ପାଖରେ ରହୁ।
ପ୍ରାକ୍ତନଂ ଵାସନାଜାଲଂ ନିଯୋଜଯତି ମାଂ ଯଥା । ମୁନେ ତଥୈଵ ତିଷ୍ଠାମି କୃପଣଃ କିଂ କରୋମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ମୁଁ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଆଦତ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ଚଳିତ ହୁଏ, ମୁନି, ସେପରି ଅସହାୟ ଭାବେ ରହିଯାଏ; ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି?
ଅତ ଏଵ ହି ହେ ରାମ ଶ୍ରେଯଃ ପ୍ରାପ୍ନୋଷି ଶାଶ୍ଵତମ୍ । ସ୍ଵପ୍ରଯତ୍ନୋପନୀତେନ ପୌରୁଷେଣୈଵ ନାନ୍ଯଥା
ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ରାମ, ତୁମେ ନିଜ ଚେଷ୍ଟା ଓ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରିପାରିବ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ନୁହେଁ।
ଦ୍ଵିଵିଧୋ ଵାସନାଵ୍ଯୂହଶ୍ ଶୁଭଶ୍ ଚୈଵାଶୁଭଶ୍ ଚ ତେ । ପ୍ରାକ୍ତନୋ ଵିଦ୍ଯତେ ରାମ ଦ୍ଵଯୋର୍ ଏକତରୋ ଽଥ ଵା
ହେ ରାମ, ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଆଦତ ରହିଛି — ଏକଟି ଭଲ ଓ ଅନ୍ୟଟି ଖରାପ। ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ ଗତଜନ୍ମରୁ କିଛି ଏକଟି କିମ୍ବା ଦୁହେଁ ଥାଏ।
ଵାସନୌଘେନ ଶୁଦ୍ଧେନ ତତ୍ର ଚେଦ୍ ଅଦ୍ଯ ନୀଯସେ । ତତ୍ କ୍ରମେଣ ଶୁଭେନୈଵ ପଦଂ ପ୍ରାପ୍ନୋଷି ଶାଶ୍ଵତମ୍
ଯଦି ଆଜି ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଆଦତରେ ଚାଲିଛ, ତେବେ ଏହାର ଫଳରେ ତୁମେ ଦେଖାଦେଖି ଭଲ ରାସ୍ତାରେ ଚାଲି ଅବିନାଶୀ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିବ।
ଅଥ ଚେଦ୍ ଅଶୁଭୋ ଭାଵସ୍ ତ୍ଵାଂ ଯୋଜଯତି ସଙ୍କଟେ । ପ୍ରାକ୍ତନସ୍ ତଦ୍ ଅସୌ ଯତ୍ନାଜ୍ ଜେତଵ୍ଯୋ ଭଵତା ବଲାତ୍
ଯଦି ଖରାପ ଆଦତ ତୁମକୁ ଦୁଃଖରେ ପକାଇ ଦେଉଛି, ତେବେ ସେହି ପୁରୁଣା ଆଦତକୁ ତୁମେ ଚେଷ୍ଟାରେ ଜୋରଦାର ଭାବେ ଜିତିବାକୁ ପଡିବ।
ପ୍ରାଜ୍ଞ ଚେତନମାତ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ନ ଦେହସ୍ ତ୍ଵଂ ଜଡାତ୍ମକଃ । ତଦ୍ ଏଵ ଚେତସ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯେନ ଚେତ୍ ତତ୍ ତ୍ଵଂ କ୍ଵେଵ ଵିଦ୍ଯସେ
ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନମୟ ଚେତନା, ଏହି ଜଡ ଶରୀର ନୁହଁ। ଯଦି ଅନ୍ୟ ମନରେ ତୁମେ ଆପଣକୁ ଭାବ, ତେବେ ତୁମେ କେଉଁଠି ଓ କଣ ଅଛ?
ଅନ୍ଯସ୍ ତ୍ଵାଂ ଚେତଯତି ଚେତ୍ ତତ୍ ତ୍ଵଯ୍ଯ୍ ଅସତି କୋ ଽପରଃ । କମ୍ ଇମଂ ଚେତଯେତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଅନଵସ୍ଥା ନ ଵାସ୍ତଵୀ
ଯଦି ଅନ୍ୟ କେହି ତୁମର ଜ୍ଞାନକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ତେବେ ତୁମେ ନଥିବାବେଳେ ଆଉ କିଏ ଏହାକୁ କରିପାରିବ? ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ କିଏ ଦେଇପାରିବ? ଏହିପରି ଅସ୍ଥିରତା ଏକ ନିଜସ୍ୱ ତଥ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଶୁଭାଶୁଭାଭ୍ଯାଂ ମାର୍ଗାଭ୍ଯାଂ ଵହନ୍ତୀ ଵାସନାସରିତ୍ । ପୌରୁଷେଣ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଯୋଜନୀଯା ଶୁଭେ ପଥି
ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଦୁଇଟି ପଥରେ ଆମ ଆଦତର ନଦୀ ବହିଯାଏ; ମନୁଷ୍ୟର ଚେଷ୍ଟା ଓ ଦୃଢ଼ତା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଭଲ ପଥରେ ଆଣିବା ଉଚିତ।
ଅଶୁଭେଷୁ ସମାଵିଷ୍ଟଂ ଶୁଭେଷ୍ଵ୍ ଏଵାଵତାରଯେତ୍ । ସ୍ଵମନଃ ପୁରୁଷାର୍ଥେନ ବଲେନ ବଲିନାଂ ଵର
ଯେତେବେଳେ ମନ ଖରାପ କାମରେ ଲିନ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟା ଓ ଶକ୍ତିରେ ଏହାକୁ ଭଲ କାମରେ ଆଣିବା ଉଚିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଅଶୁଭାଚ୍ ଚଲିତଂ ଯାତି ଶୁଭଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଅପୀତରତ୍ । ଜନ୍ତୋଶ୍ ଚିତ୍ତଂ ତୁ ପଶୁଵତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ତତ୍ ପାଲଯେତ୍ ସଦା
ଯେତେବେଳେ ମନ ଖରାପରୁ ଦୂରେଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଭଲ ଦିଗକୁ ଯାଏ, ନହେଲେ ଅନ୍ୟଥା ହୁଏ; ପ୍ରାଣୀର ମନ ପଶୁମାନଙ୍କ ଭଳି ଅସ୍ଥିର, ତେଣୁ ଏହାକୁ ସଦା ସତର୍କ ରଖିବା ଉଚିତ।
ସମତାସାନ୍ତ୍ଵନେନାଶୁ ନ ଦ୍ରାଗିତି ଶନୈଶ୍ ଶନୈଃ । ପୌରୁଷେଣ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ପାଲଯେଚ୍ ଚିତ୍ତବାଲକମ୍
ମନଟି ଯେପରି ଛୁଆଁ ପରି ଅସ୍ଥିର, ତାହାକୁ ସମତା ଓ ଶାନ୍ତି ସହିତ ଧୀରେ ଧୀରେ, ତୁରନ୍ତ ନୁହେଁ, କ୍ରମେ କ୍ରମେ ନିଜ ପ୍ରୟାସ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ସଂଯମ କରିବା ଉଚିତ।
ଵାସନୌଘସ୍ ତ୍ଵଯା ପୂର୍ଵମ୍ ଅଭ୍ଯାସେନ ଘନୀକୃତଃ । ଶୁଭୋ ଵାପ୍ଯ୍ ଅଶୁଭୋ ରାମ ଶୁଭମ୍ ଅଦ୍ଯ ଘନୀକୁରୁ
ହେ ରାମ, ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଆଦତଗୁଡିକୁ ଅଭ୍ୟାସରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିଛ, ସେଗୁଡିକ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଯେଉଁହେଉନାହେଁ, ଏବେ ଭଲ ଆଦତଗୁଡିକୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କର।
ପ୍ରାଗଭ୍ଯାସଵଶାଦ୍ ଯାତା ଯଦା ତେ ଵାସନୋଦଯମ୍ । ତଦାଭ୍ଯାସସ୍ଯ ସାଫଲ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଧି ତ୍ଵମ୍ ଅରିମର୍ଦନ
ପୂର୍ବ ଅଭ୍ୟାସର ପ୍ରଭାବରେ ଯେତେବେଳେ ତୁମ ଆଦତଗୁଡିକ ଉଦୟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ବୁଝିବା ଉଚିତ ଯେ ତୁମର ଅଭ୍ୟାସ ଫଳଦାୟକ ହୋଇଛି, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ।
ଇଦାନୀମ୍ ଅପି ତେ ଯାତି ଘନତାଂ ଵାସନାନଘ । ଅଭ୍ଯାସଵଶତସ୍ ତସ୍ମାଚ୍ ଛୁଭାଭ୍ଯାସମ୍ ଉପାହର
ହେ ନିର୍ମଳ ମନ, ଏବେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଆଦତଗୁଡିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଛି; ତେଣୁ ଅଭ୍ୟାସର ଶକ୍ତିରେ ଭଲ ଆଦତ ଗଢ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ପୂର୍ଵଂ ଚେଦ୍ ଘନତାଂ ଯାତା ନାଭ୍ଯାସାତ୍ ତଵ ଵାସନା । ଵର୍ଧିଷ୍ଯତେ ତୁ ନେଦାନୀମ୍ ଅପି ତାତ ସୁଖୀ ଭଵ
ପୂର୍ବରୁ ଯଦି ତୋର ଆଦତଗୁଡ଼ିକ ଅଭ୍ୟାସ ନଥିବାରୁ ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଯାନ୍ତା। କିନ୍ତୁ ଏମିତି ହୋଇନଥିବାରୁ, ପୁଅ, ତୁ ଖୁସି ରୁହ।
ସନ୍ଦିଗ୍ଧାଯାମ୍ ଅପି ଭୃଶଂ ଶୁଭମ୍ ଏଵ ସମାହର । ଅସ୍ଯାଂ ତୁ ଵାସନାଵୃଦ୍ଧୌ ଶୁଭାଦ୍ ଦୋଷୋ ନ କଶ୍ଚନ
ସନ୍ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସବୁବେଳେ ଭଲ କାମ କର। ଏହି ଆଦତ ଆଉ ବଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭଲ କାମ କରିବାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।
ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଅଭ୍ଯସ୍ଯତେ ଲୋକେ ତନ୍ମଯେନୈଵ ଭୂଯତେ । ଇତ୍ଯ୍ ଆକୁମାରଂ ପ୍ରାଜ୍ଞେଷୁ ଦୃଷ୍ଟଂ ସନ୍ଦେହଵର୍ଜିତମ୍
ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁଠି ଯାହା ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଏ, ଲୋକ ସେହି ଗୁଣରେ ରଙ୍ଗାଯାନ୍ତି। ଏହି କଥା ପଣ୍ଡିତମାନେ ଛୋଟବେଳୁ ଠାରୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେଖିଛନ୍ତି।
ଶୁଭଵାସନଯା ଯୁକ୍ତସ୍ ତଦ୍ ଅତ୍ର ଭଵ ଭୂତଯେ । ପରଂ ପୌରୁଷମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ଵିଜିତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯପଞ୍ଚକମ୍
ତୁ ଏଠାରେ ନିଜ ଭଲ ପାଇଁ ଭଲ ଆଦତ ଧରିଥିବା ହେଉ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରୟାସ ନେଇ, ପାଞ୍ଚଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଜିତି, ଏହିପରି ଚେଷ୍ଟା କର।
ଅଵ୍ଯୁତ୍ପନ୍ନମନା ଯାଵଦ୍ ଭଵାନ୍ ଅଜ୍ଞାତତତ୍ପଦଃ । ଗୁରୁଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରମାଣୈସ୍ ତୁ ନିର୍ଣୀତଂ ତାଵଦ୍ ଆଚର
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମର ମନ ଶିକ୍ଷିତ ହୋଇନାହିଁ ଏବଂ ସେଇ ସ୍ଥିତିକୁ ଜାଣିପାରିନାହଁ, ଗୁରୁ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଆଚରଣ କର।
ତତଃ କଷାଯପାକେନ ନୂନଂ ଵିଜ୍ଞାତଵସ୍ତୁନା । ଶୁଭୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅସୌ ତ୍ଵଯା ତ୍ଯାଜ୍ଯୋ ଭାଵନୌଘୋ ନିରାଧିନା
ଯେତେବେଳେ ମନର ଅଶୁଦ୍ଧି ଦୂର ହେବ ଏବଂ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିବ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ସବୁ ଭଲ ଭାବନାକୁ ମଧ୍ୟ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି ତ୍ୟାଗ କର।
ଯଦ୍ ଅତିସୁଭଗମ୍ ଆର୍ଯସେଵିତଂ ତଚ୍ ଛୁଭମ୍ ଅନୁସୃତ୍ଯ ମନୋଜ୍ଞଭାଵବୁଦ୍ଧ୍ଯା । ଅଧିଗମଯ ପଦଂ ସଦା ଵିଶୋକଂ ତଦ୍ ଅନୁ ତଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଵମୁଚ୍ଯ ସାଧୁ ତିଷ୍ଠ
ଯେଉଁଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲ ଓ ମହାନ୍ ଲୋକମାନେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେଇ ଭଲ ପଥକୁ ମନର ଆନନ୍ଦ ଓ ଭଲ ଭାବନା ସହିତ ଅନୁସର; ସଦା ଦୁଃଖହୀନ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କର, ଏବଂ ପରେ ସେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତ ରୁହ।
ଅତଃ ପୌରୁଷମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ଶ୍ରେଯସେ ନିତ୍ଯବାନ୍ଧଵମ୍ । ଏକାଗ୍ରଂ କୁରୁ ଚିତ୍ତଂ ତ୍ଵଂ ଶୃଣୁ ଚେଦଂ ଵଚୋ ମମ
ତେଣୁ ଉତ୍ସାହକୁ ନିଜର ଚିରସଙ୍ଗୀ ବୋଲି ଭାବି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଭ ପାଇଁ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କର, ଏବଂ ଏହି ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ଅଵାନ୍ତରାଭିପାତୀନି ସ୍ଵାରୂଢାନି ମନୋରଥମ୍ । ପୌରୁଷେଣେନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯ୍ ଆଶୁ ସଂଯମ୍ଯ ସମତାଂ ନଯ
ମନର ଭିତରୁ ଉଠିଥିବା ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତିରେ ତୁରନ୍ତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସମତାରେ ରଖ।
ଇହାମୁତ୍ର ଚ ସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ପୁରୁଷାର୍ଥଫଲପ୍ରଦାମ୍ । ମୋକ୍ଷୋପାଯମଯୀଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସଂହିତାଂ ସାରସମ୍ମିତାମ୍
ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ ସଫଳତା ପାଇଁ, ମାନବ ଚେଷ୍ଟାର ଫଳ ଦେଇଥିବା ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଉପାୟ ହେଉଥିବା, ସାର ଥିବା ଏକ ସଂକଳନକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ଅପୁନର୍ଗ୍ରହଣାଯାନ୍ତସ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସଂସାରଵାସନାମ୍ । ସମ୍ପୂର୍ଣୌ ଶମସନ୍ତୋଷାଵ୍ ଆଦାଯୋଦାରଯା ଧିଯା
ପୁଣି ଆସିବା ନାହିଁ ଏମିତି ଭାବରେ ସଂସାର ଆସକ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ି, ଉତ୍ତମ ମନ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି ଓ ସନ୍ତୋଷକୁ ଗ୍ରହଣ କର।
ସପୂର୍ଵାପରଵାକ୍ଯାର୍ଥଵିଚାରଵିଷଯାଦୃତମ୍ । ମନସ୍ ସମରସଂ କୃତ୍ଵା ସାନୁସନ୍ଧାନମ୍ ଆତ୍ମନି
ପୂର୍ବ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଉପଦେଶର ଅର୍ଥକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି, ମନକୁ ସମତାରେ ରଖି, ଆତ୍ମାରେ ଚିନ୍ତନ କର।