ଅସ୍ଥିପଞ୍ଜରମ୍ ଆତ୍ମୀଯଂ ତଥା ରକ୍ତାନ୍ତ୍ରତନ୍ତୁକମ୍ । ଏତାଵନ୍ମାତ୍ରସାରୈକ ଗୃହୀତ୍ଵା ଗଚ୍ଛ ଦେହକ
ଏହି ଦେହଟି ମାତ୍ର ଅସ୍ଥିର ଖଞ୍ଜରା ଓ ରକ୍ତ ଓ ସିରାର ଜାଲ, ଏତିକି ମାତ୍ର ସାର ଅଛି; ଏହାକୁ ଧରି ଚାଲିଯା।
ପଯଃକ୍ଷୋଭପ୍ରକାରେଭ୍ଯସ୍ ସ୍ନାନେଭ୍ଯୋ ଽପି ନମୋ ନମଃ । ନମୋ ଽସ୍ତୁ ଵ୍ଯଵହାରେଭ୍ଯସ୍ ସଂସୃତିଭ୍ଯୋ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ଵଃ
ପାଣି ଡାଳିବା ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସ୍ନାନକୁ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର; ସାଧାରଣ ଜୀବନର ଚଳାଚଳକୁ ଓ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ମୋର ନମସ୍କାର।
ଏତେ ଭଵନ୍ତସ୍ ସହଜାଃ ପ୍ରାକ୍ତନାସ୍ ସୁହୃଦୋ ମଯା । କ୍ରମେଣ ଜ୍ଯୋତ୍କୃତାଃ ପ୍ରାଣାସ୍ ସ୍ଵସ୍ତି ଵୋ ଽସ୍ତୁ ଵ୍ରଜାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ତୁମେମାନେ ମୋର ସହଜ ଓ ପୁରୁଣା ବନ୍ଧୁ, ଯେଉଁମାନେ ଦେହରେ ଦେହରେ ଏହି ପ୍ରାଣବାୟୁ ଭାବେ ପରିଣତ ହେଇଛ। ମୁଁ ଏବେ ବିଦାୟ ନେଉଛି, ତୁମମାନଙ୍କର ଭଲ ହେଉ।
ଭଵଦ୍ଭିସ୍ ସହ ଚିତ୍ରାସୁ ମଯା ବହ୍ଵୀଷୁ ଯୋନିଷୁ । ଵିଶ୍ରାନ୍ତଂ ଗିରିକୁଞ୍ଜେଷୁ ଭ୍ରାନ୍ତଂ ଲୋକାନ୍ତରେଷୁ ଚ
ତୁମେମାନଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ଅନେକ ଗର୍ଭରେ ବିଶ୍ରାମ କରିଛି, ପାହାଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରିଛି, ଅନ୍ୟ ଲୋକରେ ଭ୍ରମଣ କରିଛି।
କ୍ରୀଡିତଂ ପୁରପୀଠାନ୍ତର୍ ଉଷିତଂ ପର୍ଵତେଷୁ ଚ । ସ୍ଥିତଂ କାର୍ଯଵିଲାସେଷୁ ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ଵିଵିଧାଧ୍ଵସୁ
ସହର ଦେଉଳ ଭିତରେ ଖେଳିଛି, ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବସିଛି, ବିଭିନ୍ନ କାମରେ ଲାଗିଛି, ଏବଂ ଅନେକ ପଥରେ ଚାଲିଛି।
ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତି ଜଗତ୍କୋଶେ ଭଵଦ୍ଭିସ୍ ସହ ଯନ୍ ମଯା । ନ କୃତଂ ନ ହୃତଂ ନାତ୍ତଂ ନ ଦତ୍ତଂ ନାଵଲମ୍ବିତମ୍
ଏହି ସଂସାରରେ ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ, ଯାହା ମୁଁ ତୁମେମାନଙ୍କ ସହିତ କରିନଥିଲି, ନ ନେଇଥିଲି, ନ ଖାଇଥିଲି, ନ ଦେଇଥିଲି, ନ ଭରସା କରିଥିଲି।
ଇଦାନୀଂ ସ୍ଵାଂ ଦିଶଂ ଯାନ୍ତୁ ଭଵନ୍ତୋ ଯାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ପ୍ରିଯାଃ । ସଂଯୋଗା ଵିପ୍ରଯୋଗାନ୍ତାସ୍ ସର୍ଵେ ସଂସାରଵର୍ତ୍ମନି
ଏବେ, ପ୍ରିୟମାନେ, ତୁମେ ତୁମ୍ଭର ଦିଗକୁ ଯାଅ; ମୁଁ ଯାଉଛି। ଏହି ସଂସାରରେ ସମସ୍ତ ମିଳନର ଶେଷ ଅଲଗା ହେବାରେ ହୁଏ।
ଅଯଂ ଚାକ୍ଷୁଷ ଆଲୋକୋ ଵିଶତ୍ଵ୍ ଆଦିତ୍ଯମଣ୍ଡଲମ୍ । ଵିଶନ୍ତୁ ଵନପୁଷ୍ପାଣି ସୌଗନ୍ଧ୍ଯାନନ୍ଦସଂଵିଦଃ
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଆଲୋକ ସୂର୍ଯ୍ୟର ମଣ୍ଡଳରେ ଲୀନ ହେଉ; ଜଙ୍ଗଲର ଫୁଲମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ବଭାବିକ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଲିନ ହେଉ।
ପ୍ରାଣାନିଲାସ୍ ତଥା ସ୍ପର୍ଶା ଵିଶନ୍ତ୍ଵ୍ ଅଦ୍ଯ ପ୍ରଭଞ୍ଜନମ୍ । ଵିଶନ୍ତ୍ଵ୍ ଆକାଶକୁହରଂ ଶବ୍ଦଶ୍ରଵଣପଙ୍କ୍ତଯଃ
ପ୍ରାଣବାୟୁ ଓ ସ୍ପର୍ଶଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ପବନରେ ଲିନ ହେଉ; ଶବ୍ଦ ଓ ଶ୍ରବଣର ଧାରା ଆକାଶର ଖାଲି ସ୍ଥାନରେ ଲିନ ହେଉ।
ଗଲତ୍ଵ୍ ଅଗ୍ନୌ ଘୃତମ୍ ଇଵ ଚନ୍ଦ୍ରେ କ୍ଷୀଣଵପୁର୍ ମନଃ
ଶରୀର କ୍ଷୀଣ ହେଲେ, ମନ ଘିଅ ପରି ଅଗ୍ନିରେ କିମ୍ବା କ୍ଷୀର ପରି ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଗଳିଯାଉ।
ସୁଖଦୁଃଖାଦଯସ୍ ସର୍ଵେ ପ୍ରଯାନ୍ତୁ ସ୍ଵାମ୍ ଅଵସ୍ଥିତିମ୍ । ତୃଷ୍ଣା ଶୁଷ୍ଯତୁ ସାରମ୍ଭା ହେମନ୍ତ ଇଵ ପଦ୍ମିନୀ
ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦୁଃଖ ଆଦି ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଯାଉ। ତୃଷ୍ଣା ଏବଂ ତାହାର ଉତ୍ସାହ ଶୀତକାଳରେ ପଦ୍ମ ଶୁଷ୍କ ହେବା ପରି ଶୁଷ୍କ ହେଉ।
ଦଗ୍ଧେନ୍ଧନ ଇଵାର୍ଚିଷ୍ମାନ୍ ନିସ୍ସ୍ନେହ ଇଵ ଦୀପକଃ । ନିର୍ମନ୍ଦର ଇଵାମ୍ଭୋଧିର୍ ଗତାର୍କ ଇଵ ଵାସରଃ
ଯେପରି ଜଳିବା ପାଇଁ କାଠ ଶେଷ ହେଲେ ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ତେଣୁ ତେଲ ନଥିବା ଦୀପ ଭଳି, ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ନଥିବା ସମୁଦ୍ର ଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲା ପରେ ଦିନ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ଶରଦୀଵ ଘନସ୍ ସ୍ଵୈରଂ ପ୍ରାପ୍ତସର୍ଗାନ୍ତକଲ୍ପଵତ୍ । ଓଙ୍କାରାନ୍ତେ ଽସ୍ତମନନଂ ପ୍ରଶାମ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନାତ୍ମନି
ଶରତ୍କାଳର ମେଘ ନିଜେ ନିଜେ ଗୁଡ଼ିଯାଏ, ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷରେ ଯେପରି, ପ୍ରଣବ ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ ମୁଁ ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମାରେ ଲୟ କରି ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ଵ୍ଯପଗତାଖିଲକାର୍ଯପରମ୍ପରସ୍ ସକଲଦୃଶ୍ଯଦଶାତିଗତସ୍ଥିତିଃ । ପ୍ରଣଵଶାନ୍ତ୍ଯନୁସଂସୃତିଶାନ୍ତଧୀର୍ ଵିଗତମୋହମଲୋ ଽଯମ୍ ଅହଂ ସ୍ଥିତଃ
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଶୃଙ୍ଖଳା ଶେଷ, ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ପ୍ରଣବ ଶାନ୍ତିରେ ମନ ଶାନ୍ତ, ମୋହ ଏବଂ ମଳ ହୀନ, ଏହି ମୁଁ ନିଶ୍ଚଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି।
ଏଵଂ କଲିତଵାନ୍ ଅନ୍ତଃ ପ୍ରଶାନ୍ତମନନୈଷଣଃ । ଶନୈର୍ ଉଚ୍ଚାରଯଂଶ୍ ଚାରୁ ପ୍ରଣଵପ୍ରାପ୍ତିଭୂମିକଃ
ଏଭଳି, ମନରେ ଶାନ୍ତି ଓ ଆଶା ହୀନ ହୋଇ, ସ୍ୱଭିତରେ ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି, ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ପବିତ୍ର 'ଓଁ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଓଁର ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।
ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ସୂକ୍ଷ୍ମାନ୍ ସ୍ଥୂଲତରାନ୍ ଅପି । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯକଲ୍ପିତାଂସ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସଙ୍କଲ୍ପାନ୍ କଲ୍ପକଲ୍ପିତାନ୍
ସେ ତିନି ଜଗତର ଭିତର ଓ ବାହାର ଦୂର୍ବଳ ଓ ଦୃଢ଼ ଭାବନାଗୁଡିକ, ଏବଂ ମନରେ ଉପଜିଥିବା ସମସ୍ତ କଳ୍ପନାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ତିଷ୍ଠନ୍ନ୍ ଅକ୍ଷୁଭିତାକାରଶ୍ ଚିନ୍ତାମଣିର୍ ଇଵାତ୍ମନି । ସମ୍ପୂର୍ଣ ଇଵ ଶୀତାଂଶୁର୍ ଵିଶ୍ରାନ୍ତ ଇଵ ମନ୍ଦରଃ
ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଅଚଳ ରହିଲା, ଯେପରି ଚିନ୍ତାମଣି ଅନ୍ତରେ ଅପରିବାର୍ତିତ, ଶୀତଳ ଚନ୍ଦ୍ରର ପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ର ପରି ଶାନ୍ତ ଓ ବିଶ୍ରାମ ଅବସ୍ଥାରେ।
କୁମ୍ଭକାରଗୃହେ ଚକ୍ରଂ ସଂରୋଧିତମ୍ ଇଵ ଭ୍ରମାତ୍ । ଅମ୍ଭୋଧିର୍ ଇଵ ସମ୍ପୂର୍ଣସ୍ ସ୍ତିମିତସ୍ଫାରନିର୍ମଲଃ
ଏକ କୁମ୍ଭକାରର ଘରେ ଚକ୍ର ଯେପରି ଚଳାପାଇ ଅଟକି ରହିଛି, କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ର ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶାନ୍ତ, ଫୁଲି ଉଠିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଫୁର୍ତି ହୀନ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ।
ଶାନ୍ତତେଜସ୍ତମଃପୁଞ୍ଜଂ ଵିଗତାର୍କେନ୍ଦୁତାରକମ୍ । ଅଧୂମାଭ୍ରରଜସ୍ ସ୍ଵଚ୍ଛମ୍ ଅନନ୍ତଂ ଶରଦୀଵ ଖମ୍
ସେ ଶାନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ଅନ୍ଧକାରର ଏକ ମହା ଗୁଛା, ଯେଉଁଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ରମା କିମ୍ବା ତାରା ନାହିଁ, ଧୂଆଁ, ମେଘ କିମ୍ବା ଧୂଳି ନାହିଁ, ଶରତ୍କାଳୀନ ଆକାଶ ପରି ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ଅସୀମ।
ସହ ପ୍ରଣଵପର୍ଯନ୍ତଦୀର୍ଘନିସ୍ସ୍ଵନତନ୍ତୁନା । ଜହାଵ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯତନ୍ମାତ୍ରଜାଲଂ ଗନ୍ଧମ୍ ଇଵାନିଲଃ
ଓଁକାରର ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଅବିରତ ଧ୍ୱନି ସହିତ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ତାହାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱର ଜାଲକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପରି ହାଉଁ ଗନ୍ଧକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଏ।
ତତୋ ଜହୌ ତମୋମାତ୍ରଂ ପ୍ରତିଭାତମ୍ ଇଵାନ୍ତରେ । ଉତ୍ତିଷ୍ଠତ୍ ପ୍ରସ୍ଫୁରଦ୍ରୂପଂ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ କୋପଲଵଂ ଯଥା
ତାପରେ ସେ ଭିତରେ ଥିବା ଅନ୍ଧକାରର ଅବଶିଷ୍ଟକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟ ଭିତରେ ଉଠିଥିବା ଏକ ଅଳ୍ପ କ୍ରୋଧକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ।
ପ୍ରତିଭାତଂ ତତସ୍ ତେଜୋ ନିମେଷାର୍ଧଂ ଵିଚାର୍ଯ ସଃ । ଜହୌ ବଭୂଵ ଚ ତଦା ନ ତମୋ ନ ପ୍ରକାଶକମ୍
ତାପରେ ସେ ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଅଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତା କଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ସେ ସମୟରେ ନ ଅନ୍ଧକାର ଥିଲା, ନ ଆଲୋକ।
ତାମ୍ ଅଵସ୍ଥାମ୍ ଅଥାସାଦ୍ଯ ମନସା ତନ୍ ମନସ୍ତୃଣମ୍ । ସ୍ଫୁରିତଂ ନ ମନାଗ୍ ଏଵ ନିମେଷାର୍ଧାଦ୍ ଅଶାତଯତ୍
ସେ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ନିଜ ମନକୁ ଘାସପତ୍ର ପରି ଅତି ଅପମାନ୍ୟ ବୋଲି ଭାବି, ମନର ଚଞ୍ଚଳତାକୁ ଆଖି ମିଛିବାର ଅର୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଭିତରେ ଶାନ୍ତ କରିଦେଲେ।
ତତୋ ଽଙ୍ଗସଂଵିଦଂ ସ୍ଵସ୍ଥାଂ ପ୍ରତିଭାସମ୍ ଉପାଗତାମ୍ । ସଦ୍ଯୋଜାତଶିଶୁଜ୍ଞାନସମାମ୍ ଅକଲନାମଲାମ୍
ତାପରେ ସେ ନିଜ ଦେହର ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସ୍ୱାଭାବିକ ଜ୍ଞାନକୁ ଅନୁଭବ କଲେ, ଯାହା ନୂତନ ଜନ୍ମ ନିଆ ଶିଶୁର ଜ୍ଞାନ ପରି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିର୍ମଳ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଧାରଣା କିମ୍ବା ଦୌଷ୍ୟ ନାହିଁ।
ନିମେଶାର୍ଧାର୍ଧଭାଗେନ କାଲେନାକଲନଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଜହୌ ଚିତଶ୍ ଚେତ୍ଯଦଶାଂ ସ୍ପନ୍ଦଶକ୍ତିମ୍ ଇଵାନିଲଃ
ଆଖି ମିଛିବାର ଅର୍ଧ ଅଂଶର ଏକ ଅନ୍ଶ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ପ୍ରଭୁ ଧାରଣାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଜଣେ ଜ୍ଞାତା ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଯେପରି ହାଵା ତାହାର ଚଳନ ଶକ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ।
ପଶ୍ଯନ୍ତୀପଦମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ସତ୍ତାମାତ୍ରାତ୍ମକଂ ତତଃ । ସୁଷୁପ୍ତପଦମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ତସ୍ଥୌ ମେରୁର୍ ଇଵାଚଲଃ
ତାପରେ ସେ ପଶ୍ୟନ୍ତୀ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଯାହା ପ୍ରକୃତିରେ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ତିତି; ଏହା ପରେ ସେ ସୁଷୁପ୍ତି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଅଚଳ ରହିଗଲେ।
ତତସ୍ ସୁଷୁପ୍ତସଂସ୍ଥାନସ୍ଥିତ୍ଯା ସ୍ଥିତ୍ଵା ଵିଭୁର୍ ମନାକ୍ । ସୁଷୁପ୍ତେ ସ୍ଥୈର୍ଯମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ତୁର୍ଯରୂପମ୍ ଉପାଯଯୌ
ତାପରେ, ଗଭୀର ନିଦ୍ରାର ଅବସ୍ଥାରେ କିଛି ସମୟ ରହି, ସେ ଶାସକ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦୃଢ଼ତା ପାଇଁ, ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ନିରାନନ୍ଦୋ ଽପି ସାନନ୍ଦସ୍ ସଚ୍ ଚାସଚ୍ ଚାପି ତତ୍ର ସଃ । ଆସୀନ୍ ନକିଞ୍ଚିତ୍ କିଞ୍ଚିଚ୍ ଚ ପ୍ରକାଶସ୍ ତିମିରଂ ତଥା
ସେଠି, ସେ ଆନନ୍ଦ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ଥିଲେ; ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତି, କିଛି ଓ କିଛି ନୁହେଁ, ଆଲୋକ ଓ ଅନ୍ଧାର—ସବୁ ଏକାସାଥିରେ ଥିଲେ।
ଅଚିନ୍ମଯଂ ଚିନ୍ମଯଂ ଚ ନେତି ନେତି ଯଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ । ତତ୍ ତତସ୍ ସମ୍ବଭୂଵାସୌ ମଦ୍ଗିରାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଗୋଚରଃ
ଯାହାକୁ ନା ଚେତନା, ନା ଅଚେତନା, 'ଏହା ନୁହେଁ, ଏହା ନୁହେଁ' ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ସେଠାରୁ ସେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ମୋର ଶବ୍ଦରେ ଅପହ୍ରାପ୍ତ।
ତଦ୍ ଅସୌ ସୁଷମଂ ସ୍ଥାନଂ ପଦଂ ପରମପାଵନମ୍ । ସର୍ଵଭାଵାନ୍ତରଗତମ୍ ଅଭୂତ୍ ସର୍ଵଵିଵର୍ଜିତମ୍
ସେହି ଅବସ୍ଥା ହେଉଛି ସମତାର ସ୍ଥାନ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପବିତ୍ର ପଦ, ସମସ୍ତ ଭାବର ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଭିନ୍ନତାରୁ ମୁକ୍ତ।