ଗଚ୍ଛତସ୍ ତିଷ୍ଠତଶ୍ ଚୈଵ ତସ୍ଯେଯମ୍ ଅଭଵଦ୍ ଧୃଦି । ଵିନୋଦାଯ ସ୍ଵଚିତ୍ତସ୍ଯ କଥା ସ୍ଵମନସା ସହ
ସେ ଯେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ କିମ୍ବା ରୁହୁଥିଲେ, ସେ ନିଜ ମନକୁ ନିଜ ଚିନ୍ତା ଓ କଥାମାନେ ସହିତ ମନରଞ୍ଜନ କରୁଥିଲେ।
ଅଵ୍ଯଯେନ୍ଦ୍ରିଯଵର୍ଗେଶ ମନଶ୍ ଶମଵତା ତ୍ଵଯା । ପଶ୍ଯାନନ୍ଦସୁଖଂ କୀଦୃଗ୍ ଇଦମ୍ ଆସାଦିତଂ ତତମ୍
ଅକ୍ଷୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ଶାନ୍ତ ମନ ସହିତ ଦେଖ, କେତେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏଠାରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି।
ଏଷୈଵାନାରତଂ ତସ୍ମାନ୍ ନୀରାଗୈଵ ଦଶା ତ୍ଵଯା । ଅଵଲମ୍ବ୍ଯା ପରିତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଚାପଲଂ ଚଲତାଂ ଵର
ସେଇ ନିରାସକ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ତୁମେ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଧାରଣ କର। ଚଞ୍ଚଳତାକୁ, ହେ ଧୈର୍ୟଶୀଳମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ।
ଭୋ ଭୋ ଇନ୍ଦ୍ରିଯଚୌରା ହେ ହତାଶା ହତନାମକାଃ । ଯୁଷ୍ମାକଂ ନାଯମ୍ ଆତ୍ମାସ୍ତି ନ ଭଵନ୍ତସ୍ ତଥାତ୍ମନି
ହେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଚୋରମାନେ, ତୁମର ଆଶା ଓ ନାମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି! ଏହି ଆତ୍ମା ତୁମର ନୁହେଁ, ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆତ୍ମାରେ ଏଭଳି ଅଛ ନାହିଁ।
ଵ୍ରଜତାଶୁ ଵିନାଶାନ୍ତମ୍ ଆଶା ଵୋ ଵିଫଲୀକୃତାଃ । ନ ସମର୍ଥାସ୍ ସମାକ୍ରାନ୍ତୌ ଭଵନ୍ତୋ ଭଙ୍ଗୁରାଶ୍ରଯାଃ
ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ନାଶର ଦିଗକୁ ଯାଉଛ, ତୁମର ସମସ୍ତ ଆଶା ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଇଛି। ତୁମେ କିଛି ଧରିପାରିବାରେ ସମର୍ଥ ନୁହଁ, କାରଣ ତୁମର ଆଶ୍ରୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବଳ।
ଵଯମ୍ ଆତ୍ମେତି ଯୈଷା ଵୋ ବଭୂଵ କିଲ ଵାସନା । ତତ୍ତ୍ଵଵିସ୍ମୃତିଜା ସା ହି ଦୃଷ୍ଟରଜ୍ଜୁଭୁଜଙ୍ଗଵତ୍
‘ମୁଁ ଆତ୍ମା’ ବୋଲି ଯେ ଭାବନା ତୁମ ମନରେ ଆସିଥିଲା, ସେଠାରେ ସତ୍ୟକୁ ଭୁଲିଯିବାରୁ ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଯେପରି ରସି ଦେଖି ସାପ ବୋଲି ଭାବିଯାଏ।
ଅନାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଆତ୍ମତା ସୈଷା ସୈଷା ଵସ୍ତୁନ୍ଯ୍ ଅଵସ୍ତୁତା । ଅଵିଚାରାଦ୍ ବଭୂଵେହ ଵିଚାରେଣ କ୍ଷଯଂ ଗତା
ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମା ନଥିବା ବସ୍ତୁରେ ଆତ୍ମବୁଧି ହୁଏ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଅସତ୍ୟ ରହିଛି, ସେଠି ସତ୍ୟ ବୋଧ ହୁଏ—ଏ ସବୁ ଅନ୍ବେଷଣ ନ କରିବାରୁ ହୁଏ; ଯେତେବେଳେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ଏହି ଭ୍ରମ ଦୂର ହୋଇଯାଏ।
ଭଵନ୍ତୋ ଽନ୍ଯେ ଵଯଂ ଚାନ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଯତ୍ କର୍ତୃତା ପରା । ଅନ୍ଯୋ ଭୋକ୍ତାନ୍ଯ ଆଦତ୍ତେ କୋ ଦୋଷଃ କସ୍ଯ କୀଦୃଶଃ
କିଏ ଅନ୍ୟ, ଆମେ ଅନ୍ୟ; ବ୍ରହ୍ମା ଅଲଗା, ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ୍ କର୍ତ୍ତା; ଅନ୍ୟ ଭୋଗୀ, ଅନ୍ୟ ନେଉଥିବା; ଏଠି କାହାର ଦୋଷ, କେଉଁ ପ୍ରକାରର?
ଵନେଭ୍ଯୋ ଦାରୁ ସଞ୍ଜାତଂ ରଜ୍ଜଵୋ ଵେଣୁଚର୍ମଣୀ । ଵାସୀ ଚାଯଃଫଲାନ୍ଯ୍ ଏଵଂ ତକ୍ଷା ଗ୍ରାସାର୍ଥମ୍ ଉଦ୍ଯତଃ
ବନରୁ କାଠ ମିଳେ, ବାଁସରୁ ଦୋରି, ପଶୁ ଚର୍ମରୁ ଚମଡ଼, ଲୋହା ଧାତୁରୁ କୁହାଡ଼ି; ଏଭଳି ତକ୍ଷଣୀ ନିଜ ଜୀବିକା ପାଇଁ କାମ କରେ।
ଇତ୍ଥଂ ଯଥେହ ସାମଗ୍ର୍ଯା ସ୍ଵଶକ୍ତିସ୍ଥପଦାର୍ଥଯା । ସମ୍ପନ୍ନଃ କାକତାଲୀଯାଦ୍ ରଥୋ ଗୃହଵରାକୃତିଃ
ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ନିଜ ନିଜ ଶକ୍ତି ସହିତ ଥିଲେ, ଗଡ଼ି ବା ଘର ତିଆରି ହୋଇଯାଏ; କେବେ କେବେ ଏହା କେବଳ ଯୋଗଯୋଗରେ, କାଉଁ ଗଛରେ କାଉଁ ବସିବା ପରି, ଘଟିଯାଏ।
ସମ୍ପନ୍ନଃ କାକତାଲୀଯାତ୍ ସ୍ଵଶକ୍ତିନିରତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ତଥୈଵ କିଲ କାଯୋ ଽଯଂ କେଵ କସ୍ଯାତ୍ର ଖଣ୍ଡନା
ଯେପରି ଏକ ଗାଡ଼ି ର ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ନିଜେ ନିଜେ କିଛି କରିପାରିବା ଶକ୍ତି ନଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଏକ ସଯୋଗରେ ଗଠିତ ହୁଏ, ସେପରି ଏହି ଦେହ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଗଠିତ ହୋଇଛି । ଏଠାରେ କିଏ କାହାକୁ ନିଜର ଦୃଢ଼ ମତ ଦେଇ ଖଣ୍ଡନ କରିପାରିବେ ?
ଵିସ୍ମୃତିର୍ ଵିସ୍ମୃତା ଦୂରଂ ସ୍ମୃତିସ୍ ସ୍ଫୁଟମ୍ ଅନୁସ୍ମୃତା । ସତ୍ ସଜ୍ ଜାତମ୍ ଅସଚ୍ ଚାସତ୍ କ୍ଷଯି କ୍ଷୀଣଂ ସ୍ଥିରଂ ସ୍ଥିତମ୍
ଭୁଲିଯିବା ଭାବ ନିଜେ ଭୁଲିଯାଏ ଏବଂ ଦୂରକୁ ଚଳିଯାଏ; ସ୍ମୃତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ମନେ ପଡ଼େ; ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ଅସତ୍ୟ ଅସତ୍ୟ ହୋଇଯାଏ; ଯାହା ନଶ୍ୱର ତାହା ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାଏ, ଯାହା ଦୃଢ଼ ତାହା ଦୃଢ଼ ରହିଯାଏ ।
ଏଵଂଵିଧେନ ଭଗଵାନ୍ ଵିଚାରେଣ ମହାତପାଃ । ସୋ ଽତିଷ୍ଠନ୍ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲୋ ବହୂନ୍ ଵର୍ଷଗଣାନ୍ ଇହ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ମହାତପସ୍ବୀ ଭଗବାନ ଏଠାରେ ବର୍ଷରୁ ବର୍ଷ ଅନେକ ସମୟ ରହିଥିଲେ ।
ଅପୁନର୍ଭଵନାଯୈଵ ଯତ୍ର ଚିନ୍ତାନ୍ତମ୍ ଆଗତା । ମୂଢତା ଚ ସୁଦୂରସ୍ଥା ତତ୍ରାସାଵ୍ ଅଵସତ୍ ସଦା
ଯେଉଁଠାରେ ଚିନ୍ତାର ଶେଷ ହୁଏ ଏବଂ ମୂଢ଼ତା ଦୂରେ ଚାଲିଯାଏ, ସେଠି ସେ ଏହି ଜନ୍ମକୁ ପୁନର୍ବାର ନ ଆସିବା ପାଇଁ ସଦା ବସିଥିଲେ ।
ଯଥାଭୂତପଦାର୍ଥୌଘଦର୍ଶନୋତ୍ଥମ୍ ଅନନ୍ତକମ୍ । ଧ୍ଯାନାଶ୍ଵାସନମ୍ ଆଲମ୍ବ୍ଯ ସୋ ଽଵସତ୍ ପୁରୁଷସ୍ ସଦା
ଯେପରି ଜଗତର ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଦେଖି, ଧ୍ୟାନ ଓ ଶ୍ୱାସରେ ଭରସା ରଖିଥିଲେ, ସେ ପୁରୁଷ ସଦା ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ।
ହେଯାଦେଯସମାସଙ୍ଗତ୍ଯାଗାଦାନଦୃଶୋଃ କ୍ଷଯେ । ପଦେ ପରମପୂର୍ଣାତ୍ମା ସୋ ଽଵସତ୍ ସ୍ଵାନ୍ତଶାନ୍ତିଦେ
ତ୍ୟାଗ ଓ ଗ୍ରହଣ, ନେବା ଓ ଛାଡିବା ଭାବନା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସେ ନିଜ ହୃଦୟର ଶାନ୍ତିରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆତ୍ମାରେ ବସି ରହିଲେ।
ସୋ ଽଗସ୍ତ୍ଯପୁତ୍ରୋ ଭଗଵାନ୍ ଵୀତହଵ୍ଯୋ ଵିଵାସନଃ । ଵିଦେହମୁକ୍ତତାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯଥା କାଲେନ ତଚ୍ ଛୃଣୁ
ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭଗବାନ ବୀତହବ୍ୟ, ଯିଏ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଥିଲେ, ସେ ଦେହ ଛାଡି ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ; କେମିତି ଏହା ହେଲା, ସେଥିରେ ଶୁଣ।
ତ୍ରିଂଶଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସପ୍ତଵର୍ଷଶତାନି ଚ । ପୁଣ୍ଯାଶ୍ରମ ଉଷିତ୍ଵେହ ତଥା ମେରୌ ସୁରାଲଯେ
ତିରିସ ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ସାତଶ ବର୍ଷ ଧରି, ସେ ଏଠାରେ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ଓ ମେରୁ ପର୍ବତରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସରେ ରହିଥିଲେ।
ଵୀତହଵ୍ଯମୁନେର୍ ଆସୀଦ୍ ଇଚ୍ଛାନିଚ୍ଛାଚ୍ଛଚେତସଃ । ଵିଦେହେ କେଵଲୀଭାଵେ ସୀମାନ୍ତେ ଜନ୍ମକର୍ମଣାମ୍
ବୀତହବ୍ୟ ମୁନିଙ୍କର ଚିତ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଓ ଅନିଚ୍ଛାରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲା । ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଦେହହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ଜନ୍ମ ଓ କର୍ମର ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ ।
ସଂସାରାସଙ୍ଗସନ୍ତ୍ଯାଗରସାସଵଵରେଚ୍ଛଯା । ଵିଵେଶ ସ ତଯୈକାନ୍ତେ ଵିନ୍ଧ୍ଯାଦ୍ରେର୍ ହେମକନ୍ଦରମ୍
ସଂସାରର ଜଡାପାକରୁ ବିରକ୍ତିର ଅମୃତ ପାଇବା ଉତ୍କଳେଶାରେ, ସେ ଏକା ଏକା ଭିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ସୁନା କନ୍ଦରାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ଅପୁନସ୍ସଙ୍ଗମାଯାଶୁ ଜଗଜ୍ଜାଲମ୍ ଅଵେକ୍ଷ୍ଯ ସଃ । ବଦ୍ଧପଦ୍ମାସନଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ତତ୍ରୋଵାଚାତ୍ମନାତ୍ମନି
ପୁନଃ କେବେ ଜଗତର ଜାଳରେ ଆସକ୍ତି ହେବା ନାହିଁ ବୋଲି ଦେଖି, ସେ ଏଠାରେ ପଦ୍ମାସନରେ ବସି, ନିଜ ମନରେ ନିଜ ସହିତ କଥା କଲେ ।
ରାଗ ନୀରାଗତାଂ ଗଚ୍ଛ ଦ୍ଵେଷ ନିର୍ଦ୍ଵେଷତାଂ ଵ୍ରଜ । ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ସୁଚିରଂ କାଲମ୍ ଇହ ପ୍ରକ୍ରୀଡିତଂ ମଯା
ହେ ଆସକ୍ତି, ବିରକ୍ତିକୁ ଯାଅ; ହେ ଦ୍ୱେଷ, ନିର୍ଦ୍ୱେଷତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ । ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ସହିତ ଏଠାରେ ମୁଁ ବହୁ ଦିନ ଖେଳିଛି ।
ଭୋଗା ନମୋ ଽସ୍ତୁ ଯୁଷ୍ମଭ୍ଯଂ ଜନ୍ମକୋଟିଶତାନ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ଭଵଦ୍ଭିର୍ ଲାଲିତୋ ଲୋକେ ଲାଲକୈର୍ ଇଵ ବାଲକଃ
ହେ ଭୋଗ, ତୁମକୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ। ଏହି ସଂସାରରେ ଅନେକ ଜନ୍ମ ଧରି ତୁମେ ମୋତେ ଏମିତି ଆଦର ସହିତ ରଖିଛ, ଯେପରି ଜଣେ ଶିଶୁକୁ ତାଙ୍କର ଦୟାଳୁ ଲୋକେ ମମତାରେ ଲାଡ଼ୁଛନ୍ତି।
ଇମାମ୍ ଅପି ପରାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ନିର୍ଵାଣପଦଵୀମ୍ ଅହମ୍ । ଯେନ ଵିସ୍ମାରିତସ୍ ତସ୍ମୈ ସୁଖାଯାସ୍ତୁ ନମୋ ନମଃ
ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟମୟ ନିର୍ବାଣ ଦଶାକୁ ମୁଁ ପାଇଛି—ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଭୁଲିଯିବା ହେଲା, ସେହି ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ତାହାକୁ ପୁନିପୁନି ପ୍ରଣାମ।
ତ୍ଵଦୁତ୍ତପ୍ତେନ ହେ ଦୁଃଖ ମଯାତ୍ମାନ୍ଵିଷ୍ଟ ଆଦରାତ୍ । ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଦୁପଦିଷ୍ଟୋ ଽଯଂ ମାର୍ଗୋ ମମ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ହେ ଦୁଃଖ, ତୁମର ଜ୍ୱାଳାରେ ମୁଁ ଆତ୍ମାକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ଖୋଜିଛି। ତେଣୁ ଯେପରି ଏହି ପଥ ତୁମେ ଦେଖାଇଛ, ତାହା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରେ।
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ଲବ୍ଧେଯଂ ଶୀତଲା ପଦଵୀ ମଯା । ଦୁଃଖ ନାମ୍ନୈଵ ଦୁଃଖଂ ତ୍ଵଂ ସୁଖଦାତ୍ମନ୍ ନମୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ତୁମର କୃପାରେ ମୁଁ ଏହି ଶିତଳ ଦଶାକୁ ପାଇଛି। ଦୁଃଖ କେବଳ ନାମରେ ଦୁଃଖ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ଦେବାଳୁ, ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।
କଲ୍ଯାଣମ୍ ଅସ୍ତୁ ତେ ମିତ୍ର ସଂସାରାସାରଜୀଵିତା । ଦେହ ସ୍ଥିତିର୍ ଇଯଂ ଯାମୋ ଵଯମ୍ ଆତ୍ମୀଯମ୍ ଆସ୍ପଦମ୍
ମିତ୍ର, ତୁମର ଜୀବନ ସଂସାରର ମୂଳ ରହିତ ଥିବାରୁ ତୁମକୁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଏହି ଦେହ ମାନେ ଏକ ଆଶ୍ରୟ ଭଳି ଅଛି, ଆମେ ଆମ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବସିଛୁ।
ପ୍ରାଯୋ ଜଡାନାଂ ଜନ୍ତୂନାମ୍ ଅହୋ ନୁ ଵିଷମା ଗତିଃ । ଦେହେନାପି ଵିଯୁଜ୍ଯେ ଽହଂ ଭୂତ୍ଵା ଜନ୍ମଶତାନ୍ଯ୍ ଅପି
ଅବୁଦ୍ଧ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ବହୁତ କଠିନ। ଦେହ ଛାଡି ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଶତଶଃ ଜନ୍ମ ଅନୁଭବ କରିଛି।
ମିତ୍ର କାଯ ମଯା ନ ତ୍ଵଂ ତ୍ଯଜ୍ଯସେ ଚିରବାନ୍ଧଵ । ତ୍ଵଯୈଵାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଉପାନୀତା ସ୍ଵାତ୍ମଜ୍ଞାନଵଶାତ୍ କ୍ଷତିଃ
ମିତ୍ର ଦେହ, ତୁମେ ମୋର ପୁରୁଣା ସାଥୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ କେବେ ଛାଡି ନାହିଁ। ତୁମର ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଆସିଲାବେଳେ ମୋ ମନରେ କିଛି ଅନିଷ୍ଟ ଘଟିଛି।
ଅଧିଗମ୍ଯାତ୍ମଵିଜ୍ଞାନମ୍ ଆତ୍ମନାଶଃ କୃତସ୍ ତ୍ଵଯା । ଦେହେ ନାନ୍ଯେନ ଭଗ୍ନୋ ଽସି ତ୍ଵଯୈଵୈତଦ୍ ଉପାସିତମ୍
ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ନିଜ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମବିନାଶ ହୋଇଯାଇଛି। ଦେହରେ ଅନ୍ୟ କେହି ତୁମକୁ ଭଙ୍ଗ କରିନାହାନ୍ତି, ତୁମେ ନିଜେ ନିଜକୁ ପୂଜି ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଆଣିଛ।