ଦିନାନ୍ତେ ସ ସମାଧାତୁଂ ପୁନର୍ ଏଵ ମନୋ ମୁନିଃ । ଵିଵେଶ କାଞ୍ଚିଦ୍ ଵିତତାଂ ଵିଜନାଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯକନ୍ଦରାମ୍
ଦିନ ଶେଷରେ, ସେ ମୁନି ଆଉଥରେ ନିଜ ମନକୁ ଟାଣି, ଏକ ଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଭିତରକୁ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ବସିଲେ।
ତଦ୍ ଏଵାଥାନୁସନ୍ଧାନମ୍ ଅତ୍ଯଜତ୍ ସମମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ । ଚେତସା କଥଯାମ୍ ଆସ ଦୃଷ୍ଟଲୋକପରାଵରଃ
ତାପରେ, ସେ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ସହିତ ଅନ୍ୱେଷଣକୁ ଛାଡ଼ି, ଏହି ସଂସାରର ଉପର ଓ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖିଥିବା ଶାନ୍ତ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ପୂର୍ଵମ୍ ଏଵେନ୍ଦ୍ରିଯଗଣୋ ମଯା ପରିହୃତସ୍ ସ୍ଫୁଟମ୍ । ଇଦାନୀଂ ଚିନ୍ତଯା ନାର୍ଥଃ ପୁନର୍ ଵିତତଯା ମମ
ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲି; ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ଆଉ ଦୀର୍ଘ ଚିନ୍ତା କରିବାର କୌଣସି ଦରକାର ନାହିଁ।
ଅସ୍ତି ନାସ୍ତୀତି କଲନାଂ ଭଙ୍କ୍ତ୍ଵା ମୃଦ୍ଵୀଂ ଲତାମ୍ ଇଵ । ଶେଷେ ତୁ ବଦ୍ଧସଂସ୍ଥାନଂ ତିଷ୍ଠାମ୍ଯ୍ ଅଚଲଶୃଙ୍ଗଵତ୍
‘ଅଛି’ କିମ୍ବା ‘ନାହିଁ’ ବୋଲି ଯେଉଁ ସନ୍ଦେହର ନରମ ଲତାକୁ ଭଙ୍ଗିଦେଇ, ମୁଁ ଏବେ ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ଭଳି ଅଡ଼ିଗ ଓ ଦୃଢ଼ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି।
ଉଦିତୋ ଽସ୍ତଙ୍ଗତ ଇଵ ସ୍ଵସ୍ତଙ୍ଗତ ଇଵୋଦିତଃ । ସମସ୍ ସମରସାଭାସସ୍ ତିଷ୍ଠାମି ସ୍ଵସ୍ଥତାଂ ଗତଃ
ମୁଁ ଉଦୟ ହେଲି ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୋଇଥିବା ପରି, ଅସ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଉଦୟ ହୋଇଥିବା ପରି ଅଛି। ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ସମଭାବ ରହି, ମନରେ ଶାନ୍ତି ପାଇ, ମୁଁ ସମତାରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଽପି ସୁଷୁପ୍ତସ୍ଥସ୍ ସୁଷୁପ୍ତସ୍ଥଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଵାନ୍ । ତୁର୍ଯମ୍ ଆଲମ୍ବ୍ଯ କାର୍ଯାନ୍ତଂ ତିଷ୍ଠାମି ସ୍ତମ୍ଭିତସ୍ଥିତିଃ
ମୁଁ ସଚେତନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଅଛି, ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ସଚେତନ ଅଛି। ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାକୁ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହେଉଅଯ୍ଯନ୍ତ ଅଚଳ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି।
ସ୍ଥିରସ୍ ସ୍ଥାଣୁର୍ ଇଵୈକାନ୍ତେ ସ୍ଵାନ୍ତାନ୍ତେ ସର୍ଵତସ୍ ସ୍ଥିତେ । ସତ୍ତ୍ଵସାମାନ୍ଯସାମ୍ଯେ ହି ତିଷ୍ଠାମ୍ଯ୍ ଅପଗତାମଯଃ
ମୁଁ ଏକାନ୍ତରେ ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଅଚଳ ରହି, ମନର ଶେଷ ଅଂଶରେ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପି ଅଛି। ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବର ସମତାରେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ସ ଧ୍ଯାନେ ପୁନସ୍ ତସ୍ଥୌ ଦିନାନି ଷଟ୍ । ତତଃ ପ୍ରବୋଧମ୍ ଆପନ୍ନଃ କ୍ଷଣସୁପ୍ତ ଇଵାଧ୍ଵଗଃ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଛଅ ଦିନ ଧରି ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ରହିଲେ। ତାପରେ, ଏକ ଯାତ୍ରୀ ଯେପରି ଅଳ୍ପ ନିଦ୍ରାରୁ ଜାଗିଉଠେ, ସେ ଏକଦମ ସଚେତନ ହେଲେ।
ଏଵଂସିଦ୍ଧସ୍ ସ ଭଗଵାନ୍ ଵୀତହଵ୍ଯୋ ମହାତପାଃ । ଵିଜହାର ଚିରଂ କାଲଂ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତତଯା ତଯା
ଏଭଳି ସିଦ୍ଧି ପାଇଁଥିବା, ମହାତପସ୍ବୀ ଶ୍ରୀ ବୀତହବ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ।
ଵସ୍ତୁ ନାଭିନନନ୍ଦାସୌ ନ ନିନିନ୍ଦ କଦାଚନ । ନ ଜଗାମ ତଥୋଦ୍ଵେଗଂ ନ ଚ ହର୍ଷମ୍ ଅଵାପ ହ
ସେ କେବେ କୌଣସି ବସ୍ତୁକୁ ଆନନ୍ଦ କଲେ ନାହିଁ, କେବେ ନିନ୍ଦା କଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ମନ କେବେ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା ନାହିଁ, କେବେ ଅତି ଖୁସି ମଧ୍ୟ ହେଲେ ନାହିଁ।
ଗଚ୍ଛତସ୍ ତିଷ୍ଠତଶ୍ ଚୈଵ ତସ୍ଯେଯମ୍ ଅଭଵଦ୍ ଧୃଦି । ଵିନୋଦାଯ ସ୍ଵଚିତ୍ତସ୍ଯ କଥା ସ୍ଵମନସା ସହ
ସେ ଯେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ କିମ୍ବା ରୁହୁଥିଲେ, ସେ ନିଜ ମନକୁ ନିଜ ଚିନ୍ତା ଓ କଥାମାନେ ସହିତ ମନରଞ୍ଜନ କରୁଥିଲେ।
ଅଵ୍ଯଯେନ୍ଦ୍ରିଯଵର୍ଗେଶ ମନଶ୍ ଶମଵତା ତ୍ଵଯା । ପଶ୍ଯାନନ୍ଦସୁଖଂ କୀଦୃଗ୍ ଇଦମ୍ ଆସାଦିତଂ ତତମ୍
ଅକ୍ଷୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ଶାନ୍ତ ମନ ସହିତ ଦେଖ, କେତେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏଠାରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି।
ଏଷୈଵାନାରତଂ ତସ୍ମାନ୍ ନୀରାଗୈଵ ଦଶା ତ୍ଵଯା । ଅଵଲମ୍ବ୍ଯା ପରିତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଚାପଲଂ ଚଲତାଂ ଵର
ସେଇ ନିରାସକ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ତୁମେ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଧାରଣ କର। ଚଞ୍ଚଳତାକୁ, ହେ ଧୈର୍ୟଶୀଳମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ।
ଭୋ ଭୋ ଇନ୍ଦ୍ରିଯଚୌରା ହେ ହତାଶା ହତନାମକାଃ । ଯୁଷ୍ମାକଂ ନାଯମ୍ ଆତ୍ମାସ୍ତି ନ ଭଵନ୍ତସ୍ ତଥାତ୍ମନି
ହେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଚୋରମାନେ, ତୁମର ଆଶା ଓ ନାମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି! ଏହି ଆତ୍ମା ତୁମର ନୁହେଁ, ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆତ୍ମାରେ ଏଭଳି ଅଛ ନାହିଁ।
ଵ୍ରଜତାଶୁ ଵିନାଶାନ୍ତମ୍ ଆଶା ଵୋ ଵିଫଲୀକୃତାଃ । ନ ସମର୍ଥାସ୍ ସମାକ୍ରାନ୍ତୌ ଭଵନ୍ତୋ ଭଙ୍ଗୁରାଶ୍ରଯାଃ
ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ନାଶର ଦିଗକୁ ଯାଉଛ, ତୁମର ସମସ୍ତ ଆଶା ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଇଛି। ତୁମେ କିଛି ଧରିପାରିବାରେ ସମର୍ଥ ନୁହଁ, କାରଣ ତୁମର ଆଶ୍ରୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବଳ।
ଵଯମ୍ ଆତ୍ମେତି ଯୈଷା ଵୋ ବଭୂଵ କିଲ ଵାସନା । ତତ୍ତ୍ଵଵିସ୍ମୃତିଜା ସା ହି ଦୃଷ୍ଟରଜ୍ଜୁଭୁଜଙ୍ଗଵତ୍
‘ମୁଁ ଆତ୍ମା’ ବୋଲି ଯେ ଭାବନା ତୁମ ମନରେ ଆସିଥିଲା, ସେଠାରେ ସତ୍ୟକୁ ଭୁଲିଯିବାରୁ ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଯେପରି ରସି ଦେଖି ସାପ ବୋଲି ଭାବିଯାଏ।
ଅନାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଆତ୍ମତା ସୈଷା ସୈଷା ଵସ୍ତୁନ୍ଯ୍ ଅଵସ୍ତୁତା । ଅଵିଚାରାଦ୍ ବଭୂଵେହ ଵିଚାରେଣ କ୍ଷଯଂ ଗତା
ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମା ନଥିବା ବସ୍ତୁରେ ଆତ୍ମବୁଧି ହୁଏ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଅସତ୍ୟ ରହିଛି, ସେଠି ସତ୍ୟ ବୋଧ ହୁଏ—ଏ ସବୁ ଅନ୍ବେଷଣ ନ କରିବାରୁ ହୁଏ; ଯେତେବେଳେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ଏହି ଭ୍ରମ ଦୂର ହୋଇଯାଏ।
ଭଵନ୍ତୋ ଽନ୍ଯେ ଵଯଂ ଚାନ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଯତ୍ କର୍ତୃତା ପରା । ଅନ୍ଯୋ ଭୋକ୍ତାନ୍ଯ ଆଦତ୍ତେ କୋ ଦୋଷଃ କସ୍ଯ କୀଦୃଶଃ
କିଏ ଅନ୍ୟ, ଆମେ ଅନ୍ୟ; ବ୍ରହ୍ମା ଅଲଗା, ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ୍ କର୍ତ୍ତା; ଅନ୍ୟ ଭୋଗୀ, ଅନ୍ୟ ନେଉଥିବା; ଏଠି କାହାର ଦୋଷ, କେଉଁ ପ୍ରକାରର?
ଵନେଭ୍ଯୋ ଦାରୁ ସଞ୍ଜାତଂ ରଜ୍ଜଵୋ ଵେଣୁଚର୍ମଣୀ । ଵାସୀ ଚାଯଃଫଲାନ୍ଯ୍ ଏଵଂ ତକ୍ଷା ଗ୍ରାସାର୍ଥମ୍ ଉଦ୍ଯତଃ
ବନରୁ କାଠ ମିଳେ, ବାଁସରୁ ଦୋରି, ପଶୁ ଚର୍ମରୁ ଚମଡ଼, ଲୋହା ଧାତୁରୁ କୁହାଡ଼ି; ଏଭଳି ତକ୍ଷଣୀ ନିଜ ଜୀବିକା ପାଇଁ କାମ କରେ।
ଇତ୍ଥଂ ଯଥେହ ସାମଗ୍ର୍ଯା ସ୍ଵଶକ୍ତିସ୍ଥପଦାର୍ଥଯା । ସମ୍ପନ୍ନଃ କାକତାଲୀଯାଦ୍ ରଥୋ ଗୃହଵରାକୃତିଃ
ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ନିଜ ନିଜ ଶକ୍ତି ସହିତ ଥିଲେ, ଗଡ଼ି ବା ଘର ତିଆରି ହୋଇଯାଏ; କେବେ କେବେ ଏହା କେବଳ ଯୋଗଯୋଗରେ, କାଉଁ ଗଛରେ କାଉଁ ବସିବା ପରି, ଘଟିଯାଏ।
ସମ୍ପନ୍ନଃ କାକତାଲୀଯାତ୍ ସ୍ଵଶକ୍ତିନିରତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ତଥୈଵ କିଲ କାଯୋ ଽଯଂ କେଵ କସ୍ଯାତ୍ର ଖଣ୍ଡନା
ଯେପରି ଏକ ଗାଡ଼ି ର ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ନିଜେ ନିଜେ କିଛି କରିପାରିବା ଶକ୍ତି ନଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଏକ ସଯୋଗରେ ଗଠିତ ହୁଏ, ସେପରି ଏହି ଦେହ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଗଠିତ ହୋଇଛି । ଏଠାରେ କିଏ କାହାକୁ ନିଜର ଦୃଢ଼ ମତ ଦେଇ ଖଣ୍ଡନ କରିପାରିବେ ?
ଵିସ୍ମୃତିର୍ ଵିସ୍ମୃତା ଦୂରଂ ସ୍ମୃତିସ୍ ସ୍ଫୁଟମ୍ ଅନୁସ୍ମୃତା । ସତ୍ ସଜ୍ ଜାତମ୍ ଅସଚ୍ ଚାସତ୍ କ୍ଷଯି କ୍ଷୀଣଂ ସ୍ଥିରଂ ସ୍ଥିତମ୍
ଭୁଲିଯିବା ଭାବ ନିଜେ ଭୁଲିଯାଏ ଏବଂ ଦୂରକୁ ଚଳିଯାଏ; ସ୍ମୃତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ମନେ ପଡ଼େ; ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ଅସତ୍ୟ ଅସତ୍ୟ ହୋଇଯାଏ; ଯାହା ନଶ୍ୱର ତାହା ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାଏ, ଯାହା ଦୃଢ଼ ତାହା ଦୃଢ଼ ରହିଯାଏ ।
ଏଵଂଵିଧେନ ଭଗଵାନ୍ ଵିଚାରେଣ ମହାତପାଃ । ସୋ ଽତିଷ୍ଠନ୍ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲୋ ବହୂନ୍ ଵର୍ଷଗଣାନ୍ ଇହ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ମହାତପସ୍ବୀ ଭଗବାନ ଏଠାରେ ବର୍ଷରୁ ବର୍ଷ ଅନେକ ସମୟ ରହିଥିଲେ ।
ଅପୁନର୍ଭଵନାଯୈଵ ଯତ୍ର ଚିନ୍ତାନ୍ତମ୍ ଆଗତା । ମୂଢତା ଚ ସୁଦୂରସ୍ଥା ତତ୍ରାସାଵ୍ ଅଵସତ୍ ସଦା
ଯେଉଁଠାରେ ଚିନ୍ତାର ଶେଷ ହୁଏ ଏବଂ ମୂଢ଼ତା ଦୂରେ ଚାଲିଯାଏ, ସେଠି ସେ ଏହି ଜନ୍ମକୁ ପୁନର୍ବାର ନ ଆସିବା ପାଇଁ ସଦା ବସିଥିଲେ ।
ଯଥାଭୂତପଦାର୍ଥୌଘଦର୍ଶନୋତ୍ଥମ୍ ଅନନ୍ତକମ୍ । ଧ୍ଯାନାଶ୍ଵାସନମ୍ ଆଲମ୍ବ୍ଯ ସୋ ଽଵସତ୍ ପୁରୁଷସ୍ ସଦା
ଯେପରି ଜଗତର ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଦେଖି, ଧ୍ୟାନ ଓ ଶ୍ୱାସରେ ଭରସା ରଖିଥିଲେ, ସେ ପୁରୁଷ ସଦା ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ।
ହେଯାଦେଯସମାସଙ୍ଗତ୍ଯାଗାଦାନଦୃଶୋଃ କ୍ଷଯେ । ପଦେ ପରମପୂର୍ଣାତ୍ମା ସୋ ଽଵସତ୍ ସ୍ଵାନ୍ତଶାନ୍ତିଦେ
ତ୍ୟାଗ ଓ ଗ୍ରହଣ, ନେବା ଓ ଛାଡିବା ଭାବନା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସେ ନିଜ ହୃଦୟର ଶାନ୍ତିରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆତ୍ମାରେ ବସି ରହିଲେ।
ସୋ ଽଗସ୍ତ୍ଯପୁତ୍ରୋ ଭଗଵାନ୍ ଵୀତହଵ୍ଯୋ ଵିଵାସନଃ । ଵିଦେହମୁକ୍ତତାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯଥା କାଲେନ ତଚ୍ ଛୃଣୁ
ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭଗବାନ ବୀତହବ୍ୟ, ଯିଏ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଥିଲେ, ସେ ଦେହ ଛାଡି ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ; କେମିତି ଏହା ହେଲା, ସେଥିରେ ଶୁଣ।
ତ୍ରିଂଶଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସପ୍ତଵର୍ଷଶତାନି ଚ । ପୁଣ୍ଯାଶ୍ରମ ଉଷିତ୍ଵେହ ତଥା ମେରୌ ସୁରାଲଯେ
ତିରିସ ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ସାତଶ ବର୍ଷ ଧରି, ସେ ଏଠାରେ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ଓ ମେରୁ ପର୍ବତରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସରେ ରହିଥିଲେ।
ଵୀତହଵ୍ଯମୁନେର୍ ଆସୀଦ୍ ଇଚ୍ଛାନିଚ୍ଛାଚ୍ଛଚେତସଃ । ଵିଦେହେ କେଵଲୀଭାଵେ ସୀମାନ୍ତେ ଜନ୍ମକର୍ମଣାମ୍
ବୀତହବ୍ୟ ମୁନିଙ୍କର ଚିତ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଓ ଅନିଚ୍ଛାରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲା । ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଦେହହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ଜନ୍ମ ଓ କର୍ମର ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ ।
ସଂସାରାସଙ୍ଗସନ୍ତ୍ଯାଗରସାସଵଵରେଚ୍ଛଯା । ଵିଵେଶ ସ ତଯୈକାନ୍ତେ ଵିନ୍ଧ୍ଯାଦ୍ରେର୍ ହେମକନ୍ଦରମ୍
ସଂସାରର ଜଡାପାକରୁ ବିରକ୍ତିର ଅମୃତ ପାଇବା ଉତ୍କଳେଶାରେ, ସେ ଏକା ଏକା ଭିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ସୁନା କନ୍ଦରାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।