ଵୀତହଵ୍ଯମୁନେସ୍ ସଂଵିତ୍ ସା ପୁର୍ଯଷ୍ଟକରୂପିଣୀ । ରଵିଂ ଵାତମଯୀ ପୂଜ୍ଯଂ ପ୍ରଣନାମାଶୁ ଚେତସା
ବୀତହବ୍ୟ ମୁନିଙ୍କର ଚେତନା, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଆକାରରେ, ବାୟୁମୟ ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଭକ୍ତିଭାବରେ ନମସ୍କାର କଲା।
ଭାନୁନାଥାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୋ ମାନପୂର୍ଵକମ୍ ଅଗ୍ରଗମ୍ । ଵିଵେଶ ପିଙ୍ଗଲାକାରଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯକନ୍ଦରଗାମିନମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କର ଆଦର ସହିତ ଅନୁମତି ପାଇ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସହଚର ବିନ୍ଧ୍ୟ ଗୁହାକୁ ଯିବା ପିଙ୍ଗଳା ନାଳୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପିଙ୍ଗଲୋ ଽସୌ ନଭସ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କୁଞ୍ଜକୁଞ୍ଜରସୁନ୍ଦରମ୍ । ପ୍ରାପ ଵିନ୍ଧ୍ଯଵନଂ ପ୍ରାଵୃଣ୍ମତ୍ତାଭ୍ରାମ୍ବରଭାସୁରମ୍
ସେ ପିଙ୍ଗଳ ମেঘ, ଆକାଶକୁ ଛାଡି, ଯୁବକ ହାତୀ ପରି ଶୋଭାମୟ, ବର୍ଷାରେ ମତାଳ ମେଘରେ ଆଲୋକିତ ଭିନ୍ଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।
ଉଦ୍ଦଧାର ଧରାକୋଶାନ୍ ନଖନିଷ୍କୃଷ୍ଟଭୂଧରଃ । କଲେଵରଂ ମୁନେଃ ପଙ୍କାନ୍ ମୃଣାଲମ୍ ଇଵ ସାରସଃ
ସେ ନିଜ ନଖରେ ପୃଥିବୀର ପାହାଡ଼କୁ ଉଠାଇଲା, ଯେପରି ହଂସ ଦଳାରୁ କମଳ ଡ଼ଣ୍ଡାକୁ ଟାଣି ନେଇଥାଏ।
ମୌନଂ ପୁର୍ଯଷ୍ଟକମ୍ ଅଥ ସ୍ଵଂ ଵିଵେଶ କଲେଵରମ୍ । ନଭସ୍ତଲପରିଶ୍ରାନ୍ତୋ ଵିହଙ୍ଗମ ଇଵାଲଯମ୍
ତାପରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ନିଜ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଆକାଶରେ ଘୂରି ଥକି ଯାଇଥିବା ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଘଉଁକୁ ଫେରିବା ପରି।
ପ୍ରଣମ୍ଯାଶୁ ମିଥୋ ମୂର୍ତୀ ଵୀତହଵ୍ଯନଭଶ୍ଚରୌ । ବଭୂଵତୁସ୍ ସ୍ଵକାର୍ଯୈକତତ୍ପରୌ ତେଜସାଂ ନିଧୀ
ଏକାଉଁ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ପରସ୍ପରକୁ ନମସ୍କାର କରି, ଦୁଇଟି ଦେହ ଆକାଶରେ ଘୂରୁଥିବା ଭିତହବ୍ୟ ପରି, ନିଜ ନିଜ କାମରେ ଏକାଗ୍ର ହେଲେ, ସେମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାର ଭଣ୍ଡାର ଥିଲେ।
ଜଗାମ ପିଙ୍ଗଲୋ ଵ୍ଯୋମ ମୁନିଶ୍ ଚ ଵିମଲଂ ସରଃ । ତାରକାକାରକୁମୁଦଂ ସୂର୍ଯାଂଶୁକଚଦାକୃତି
ପିଙ୍ଗଳ ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ମୁନି ପବିତ୍ର ଝିଲିକୁ ଗଲେ, ଯାହା ଆକାଶରେ ତାରା ଭରିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଝିଲିରେ ତାରା ପରି ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଝିଲିର ଆଲୋକ ଥିଲା।
ଵୀତହଵ୍ଯୋ ମମଜ୍ଜାଶୁ ସରସ୍ଯ୍ ଉତ୍ଫୁଲ୍ଲପଙ୍କଜେ । ପଙ୍କପଲ୍ଵଲଲୀଲାନ୍ତେ ଵନେ କଲଭକୋ ଯଥା
ବୀତହବ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ଝିଲିରେ ଝପ୍ କରି ପଡିଲେ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ କାଦୁଆ ପୋଖରୀ ପାଶରେ ଛୋଟ ହାତୀ ଖେଳୁଥାଏ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଜପଂ କୃତ୍ଵା ପୂଜଯିତ୍ଵା ଦିଵାକରମ୍ । ତପୋଭୂଷିତଯା ତନ୍ଵା ପୂର୍ଵଵତ୍ ପୁନର୍ ଆବଭୌ
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତପସ୍ୟାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଶୋଭିତ ଦେହରେ ପୂର୍ବପରି ପୁନି ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ମୈତ୍ର୍ଯା ତଯା ସମତଯା ପରଯା ଚ ଶାନ୍ତ୍ଯା ସତ୍ପ୍ରଜ୍ଞଯା ମୁଦିତଯା କୃପଯା ଶ୍ରିଯା ଚ । ଯୁକ୍ତୋ ମୁନିସ୍ ସକଲସଙ୍ଗଵିମୁକ୍ତଚେତା ଵିନ୍ଧ୍ଯେ ସରିତ୍ତଟଗତୋ ଦିନମ୍ ଏଵ ରେମେ
ମୈତ୍ରୀ, ସମତା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶାନ୍ତି, ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ, ଆନନ୍ଦ, କୃପା ଏବଂ ଶ୍ରୀରେ ଭରିଥିବା, ସମସ୍ତ ସଂସ୍ପୃହାରୁ ମୁକ୍ତ ମନବଳିଆ ମୁନି, ଭିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ନଦୀପାଡ଼ାରେ ସେଇ ଦିନଟି ଆନନ୍ଦରେ କାଟିଲେ।
ଦିନାନ୍ତେ ସ ସମାଧାତୁଂ ପୁନର୍ ଏଵ ମନୋ ମୁନିଃ । ଵିଵେଶ କାଞ୍ଚିଦ୍ ଵିତତାଂ ଵିଜନାଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯକନ୍ଦରାମ୍
ଦିନ ଶେଷରେ, ସେ ମୁନି ଆଉଥରେ ନିଜ ମନକୁ ଟାଣି, ଏକ ଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଭିତରକୁ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ବସିଲେ।
ତଦ୍ ଏଵାଥାନୁସନ୍ଧାନମ୍ ଅତ୍ଯଜତ୍ ସମମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ । ଚେତସା କଥଯାମ୍ ଆସ ଦୃଷ୍ଟଲୋକପରାଵରଃ
ତାପରେ, ସେ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ସହିତ ଅନ୍ୱେଷଣକୁ ଛାଡ଼ି, ଏହି ସଂସାରର ଉପର ଓ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖିଥିବା ଶାନ୍ତ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ପୂର୍ଵମ୍ ଏଵେନ୍ଦ୍ରିଯଗଣୋ ମଯା ପରିହୃତସ୍ ସ୍ଫୁଟମ୍ । ଇଦାନୀଂ ଚିନ୍ତଯା ନାର୍ଥଃ ପୁନର୍ ଵିତତଯା ମମ
ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲି; ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ଆଉ ଦୀର୍ଘ ଚିନ୍ତା କରିବାର କୌଣସି ଦରକାର ନାହିଁ।
ଅସ୍ତି ନାସ୍ତୀତି କଲନାଂ ଭଙ୍କ୍ତ୍ଵା ମୃଦ୍ଵୀଂ ଲତାମ୍ ଇଵ । ଶେଷେ ତୁ ବଦ୍ଧସଂସ୍ଥାନଂ ତିଷ୍ଠାମ୍ଯ୍ ଅଚଲଶୃଙ୍ଗଵତ୍
‘ଅଛି’ କିମ୍ବା ‘ନାହିଁ’ ବୋଲି ଯେଉଁ ସନ୍ଦେହର ନରମ ଲତାକୁ ଭଙ୍ଗିଦେଇ, ମୁଁ ଏବେ ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ଭଳି ଅଡ଼ିଗ ଓ ଦୃଢ଼ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି।
ଉଦିତୋ ଽସ୍ତଙ୍ଗତ ଇଵ ସ୍ଵସ୍ତଙ୍ଗତ ଇଵୋଦିତଃ । ସମସ୍ ସମରସାଭାସସ୍ ତିଷ୍ଠାମି ସ୍ଵସ୍ଥତାଂ ଗତଃ
ମୁଁ ଉଦୟ ହେଲି ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୋଇଥିବା ପରି, ଅସ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଉଦୟ ହୋଇଥିବା ପରି ଅଛି। ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ସମଭାବ ରହି, ମନରେ ଶାନ୍ତି ପାଇ, ମୁଁ ସମତାରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଽପି ସୁଷୁପ୍ତସ୍ଥସ୍ ସୁଷୁପ୍ତସ୍ଥଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଵାନ୍ । ତୁର୍ଯମ୍ ଆଲମ୍ବ୍ଯ କାର୍ଯାନ୍ତଂ ତିଷ୍ଠାମି ସ୍ତମ୍ଭିତସ୍ଥିତିଃ
ମୁଁ ସଚେତନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଅଛି, ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ସଚେତନ ଅଛି। ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାକୁ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହେଉଅଯ୍ଯନ୍ତ ଅଚଳ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି।
ସ୍ଥିରସ୍ ସ୍ଥାଣୁର୍ ଇଵୈକାନ୍ତେ ସ୍ଵାନ୍ତାନ୍ତେ ସର୍ଵତସ୍ ସ୍ଥିତେ । ସତ୍ତ୍ଵସାମାନ୍ଯସାମ୍ଯେ ହି ତିଷ୍ଠାମ୍ଯ୍ ଅପଗତାମଯଃ
ମୁଁ ଏକାନ୍ତରେ ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଅଚଳ ରହି, ମନର ଶେଷ ଅଂଶରେ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପି ଅଛି। ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବର ସମତାରେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ସ ଧ୍ଯାନେ ପୁନସ୍ ତସ୍ଥୌ ଦିନାନି ଷଟ୍ । ତତଃ ପ୍ରବୋଧମ୍ ଆପନ୍ନଃ କ୍ଷଣସୁପ୍ତ ଇଵାଧ୍ଵଗଃ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଛଅ ଦିନ ଧରି ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ରହିଲେ। ତାପରେ, ଏକ ଯାତ୍ରୀ ଯେପରି ଅଳ୍ପ ନିଦ୍ରାରୁ ଜାଗିଉଠେ, ସେ ଏକଦମ ସଚେତନ ହେଲେ।
ଏଵଂସିଦ୍ଧସ୍ ସ ଭଗଵାନ୍ ଵୀତହଵ୍ଯୋ ମହାତପାଃ । ଵିଜହାର ଚିରଂ କାଲଂ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତତଯା ତଯା
ଏଭଳି ସିଦ୍ଧି ପାଇଁଥିବା, ମହାତପସ୍ବୀ ଶ୍ରୀ ବୀତହବ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ।
ଵସ୍ତୁ ନାଭିନନନ୍ଦାସୌ ନ ନିନିନ୍ଦ କଦାଚନ । ନ ଜଗାମ ତଥୋଦ୍ଵେଗଂ ନ ଚ ହର୍ଷମ୍ ଅଵାପ ହ
ସେ କେବେ କୌଣସି ବସ୍ତୁକୁ ଆନନ୍ଦ କଲେ ନାହିଁ, କେବେ ନିନ୍ଦା କଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ମନ କେବେ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା ନାହିଁ, କେବେ ଅତି ଖୁସି ମଧ୍ୟ ହେଲେ ନାହିଁ।
ଗଚ୍ଛତସ୍ ତିଷ୍ଠତଶ୍ ଚୈଵ ତସ୍ଯେଯମ୍ ଅଭଵଦ୍ ଧୃଦି । ଵିନୋଦାଯ ସ୍ଵଚିତ୍ତସ୍ଯ କଥା ସ୍ଵମନସା ସହ
ସେ ଯେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ କିମ୍ବା ରୁହୁଥିଲେ, ସେ ନିଜ ମନକୁ ନିଜ ଚିନ୍ତା ଓ କଥାମାନେ ସହିତ ମନରଞ୍ଜନ କରୁଥିଲେ।
ଅଵ୍ଯଯେନ୍ଦ୍ରିଯଵର୍ଗେଶ ମନଶ୍ ଶମଵତା ତ୍ଵଯା । ପଶ୍ଯାନନ୍ଦସୁଖଂ କୀଦୃଗ୍ ଇଦମ୍ ଆସାଦିତଂ ତତମ୍
ଅକ୍ଷୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ଶାନ୍ତ ମନ ସହିତ ଦେଖ, କେତେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏଠାରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି।
ଏଷୈଵାନାରତଂ ତସ୍ମାନ୍ ନୀରାଗୈଵ ଦଶା ତ୍ଵଯା । ଅଵଲମ୍ବ୍ଯା ପରିତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଚାପଲଂ ଚଲତାଂ ଵର
ସେଇ ନିରାସକ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ତୁମେ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଧାରଣ କର। ଚଞ୍ଚଳତାକୁ, ହେ ଧୈର୍ୟଶୀଳମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ।
ଭୋ ଭୋ ଇନ୍ଦ୍ରିଯଚୌରା ହେ ହତାଶା ହତନାମକାଃ । ଯୁଷ୍ମାକଂ ନାଯମ୍ ଆତ୍ମାସ୍ତି ନ ଭଵନ୍ତସ୍ ତଥାତ୍ମନି
ହେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଚୋରମାନେ, ତୁମର ଆଶା ଓ ନାମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି! ଏହି ଆତ୍ମା ତୁମର ନୁହେଁ, ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆତ୍ମାରେ ଏଭଳି ଅଛ ନାହିଁ।
ଵ୍ରଜତାଶୁ ଵିନାଶାନ୍ତମ୍ ଆଶା ଵୋ ଵିଫଲୀକୃତାଃ । ନ ସମର୍ଥାସ୍ ସମାକ୍ରାନ୍ତୌ ଭଵନ୍ତୋ ଭଙ୍ଗୁରାଶ୍ରଯାଃ
ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ନାଶର ଦିଗକୁ ଯାଉଛ, ତୁମର ସମସ୍ତ ଆଶା ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଇଛି। ତୁମେ କିଛି ଧରିପାରିବାରେ ସମର୍ଥ ନୁହଁ, କାରଣ ତୁମର ଆଶ୍ରୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବଳ।
ଵଯମ୍ ଆତ୍ମେତି ଯୈଷା ଵୋ ବଭୂଵ କିଲ ଵାସନା । ତତ୍ତ୍ଵଵିସ୍ମୃତିଜା ସା ହି ଦୃଷ୍ଟରଜ୍ଜୁଭୁଜଙ୍ଗଵତ୍
‘ମୁଁ ଆତ୍ମା’ ବୋଲି ଯେ ଭାବନା ତୁମ ମନରେ ଆସିଥିଲା, ସେଠାରେ ସତ୍ୟକୁ ଭୁଲିଯିବାରୁ ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଯେପରି ରସି ଦେଖି ସାପ ବୋଲି ଭାବିଯାଏ।
ଅନାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଆତ୍ମତା ସୈଷା ସୈଷା ଵସ୍ତୁନ୍ଯ୍ ଅଵସ୍ତୁତା । ଅଵିଚାରାଦ୍ ବଭୂଵେହ ଵିଚାରେଣ କ୍ଷଯଂ ଗତା
ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମା ନଥିବା ବସ୍ତୁରେ ଆତ୍ମବୁଧି ହୁଏ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଅସତ୍ୟ ରହିଛି, ସେଠି ସତ୍ୟ ବୋଧ ହୁଏ—ଏ ସବୁ ଅନ୍ବେଷଣ ନ କରିବାରୁ ହୁଏ; ଯେତେବେଳେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ଏହି ଭ୍ରମ ଦୂର ହୋଇଯାଏ।
ଭଵନ୍ତୋ ଽନ୍ଯେ ଵଯଂ ଚାନ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଯତ୍ କର୍ତୃତା ପରା । ଅନ୍ଯୋ ଭୋକ୍ତାନ୍ଯ ଆଦତ୍ତେ କୋ ଦୋଷଃ କସ୍ଯ କୀଦୃଶଃ
କିଏ ଅନ୍ୟ, ଆମେ ଅନ୍ୟ; ବ୍ରହ୍ମା ଅଲଗା, ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ୍ କର୍ତ୍ତା; ଅନ୍ୟ ଭୋଗୀ, ଅନ୍ୟ ନେଉଥିବା; ଏଠି କାହାର ଦୋଷ, କେଉଁ ପ୍ରକାରର?
ଵନେଭ୍ଯୋ ଦାରୁ ସଞ୍ଜାତଂ ରଜ୍ଜଵୋ ଵେଣୁଚର୍ମଣୀ । ଵାସୀ ଚାଯଃଫଲାନ୍ଯ୍ ଏଵଂ ତକ୍ଷା ଗ୍ରାସାର୍ଥମ୍ ଉଦ୍ଯତଃ
ବନରୁ କାଠ ମିଳେ, ବାଁସରୁ ଦୋରି, ପଶୁ ଚର୍ମରୁ ଚମଡ଼, ଲୋହା ଧାତୁରୁ କୁହାଡ଼ି; ଏଭଳି ତକ୍ଷଣୀ ନିଜ ଜୀବିକା ପାଇଁ କାମ କରେ।
ଇତ୍ଥଂ ଯଥେହ ସାମଗ୍ର୍ଯା ସ୍ଵଶକ୍ତିସ୍ଥପଦାର୍ଥଯା । ସମ୍ପନ୍ନଃ କାକତାଲୀଯାଦ୍ ରଥୋ ଗୃହଵରାକୃତିଃ
ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ନିଜ ନିଜ ଶକ୍ତି ସହିତ ଥିଲେ, ଗଡ଼ି ବା ଘର ତିଆରି ହୋଇଯାଏ; କେବେ କେବେ ଏହା କେବଳ ଯୋଗଯୋଗରେ, କାଉଁ ଗଛରେ କାଉଁ ବସିବା ପରି, ଘଟିଯାଏ।