ଇତ୍ଥଂ ମମାଭଵଦ୍ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଇତ୍ଥଂ ମେ ନିଶ୍ଚଯୋ ହ୍ଯ୍ ଅଭୂତ୍ । ଇତି କର୍ମଫଲାଵାପ୍ତିର୍ ଯୋକ୍ତିସ୍ ତଦ୍ ଦୈଵମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଏଭଳି ମୋର ବୁଦ୍ଧି ହେଲା, ଏଭଳି ମୋର ନିଶ୍ଚୟ ହେଲା, ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ମିଳିଲା—ଏହି ପ୍ରକାର ବିଚାରକୁ ହିଁ ଲୋକେ ଭାଗ୍ୟ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଇଷ୍ଟାନିଷ୍ଟଫଲାଵାପ୍ତାଵ୍ ଏଵମ୍ ଇତ୍ଯର୍ଥଵାଚକମ୍ । ଆଶ୍ଵାସନାମାତ୍ରଵଚୋ ଦୈଵମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ କଥ୍ଯତେ
ଚାହିଦା ନାହିଁ ଫଳ ମିଳିଲା ବୋଲି ଯେଉଁ କଥା କୁହାଯାଏ, ସେଟା କେବଳ ଆଶ୍ୱାସନା ଦେବା ପାଇଁ କଥା ମାତ୍ର; ଏହିକୁ ହିଁ ଭାଗ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଭଗଵନ୍ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞ ପ୍ରାଗ୍ ଯତ୍ କର୍ମୋପସଞ୍ଚିତମ୍ । ତଦ୍ ଏତଦ୍ ଦୈଵମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତମ୍ ଅପମୃଷ୍ଟଂ କଥଂ ତ୍ଵଯା
ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ଆଗରୁ ସଞ୍ଚିତ ଯେଉଁ କର୍ମ ଅଛି, ଏହିକୁ ହିଁ ଲୋକେ ଭାଗ୍ୟ କୁହନ୍ତି; ତେଣୁ ଆପଣ କିପରି ଏହାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ?
ସାଧୁ ରାଘଵ ଜାନାସି ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ଽଖିଲମ୍ । ଦୈଵଂ ନାସ୍ତୀତି ତେ ଯେନ ସ୍ଥିରା ବୁଦ୍ଧିର୍ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଭଲ କହିଲ, ରାଘବ, ତୁମେ ବୁଝିଛ; ଶୁଣ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା କହିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ଭାଗ୍ୟ ନାହିଁ ବୋଲି ଦୃଢ଼ ହେବ।
ଯା ମଗ୍ନା ଵାସନା ପୂର୍ଵଂ ବଭୂଵ କିଲ ଭୂରିଶଃ । ସୈଵେଯଂ କର୍ମଭାଵେନ ନୄଣାଂ ପରିଣତିଂ ଗତା
ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଭାବନା ଗଭୀର ଭାବେ ମନରେ ବସିଥିଲା, ସେଇ ଏବେ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଜୀବନରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି।
ଜନ୍ତୁର୍ ଯଦ୍ଵାସନୋ ନାମ ତତ୍କର୍ମା ଭଵତି କ୍ଷଣାତ୍ । ଅନ୍ଯକର୍ମାନ୍ଯଭାଵଶ୍ ଚେତ୍ଯ୍ ଏତନ୍ ନୈଵୋପପଦ୍ଯତେ
ଜୀବ ମନରେ ଯେଉଁ ଭାବନା ରହିଛି, ସେଠାରୁ ତାହାର କାର୍ଯ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ହୋଇଯାଏ; ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଭାବନା ରହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଗ୍ରାମଗୋ ଗ୍ରାମମ୍ ଆପ୍ନୋତି ପତ୍ତନାର୍ଥୀ ଚ ପତ୍ତନମ୍ । ଯୋ ଯୋ ଯଦ୍ଵାସନସ୍ ତତ୍ ତତ୍ ସ ସ ପ୍ରଯତତେ ତଥା
ଯିଏ ଗାଁକୁ ଚାହେଁ, ସେ ଗାଁକୁ ପାଏ; ଯିଏ ସହରକୁ ଚାହେଁ, ସେ ସହରକୁ ପାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ଭାବନା ଅନୁଯାୟୀ ଚେଷ୍ଟା କରେ।
ଯଦ୍ ଏଵ ତୀଵ୍ରସଂଵେଗାଦ୍ ଇହ କର୍ମ କୃତଂ ପୁରା । ତଦ୍ ଏଵ ଦୈଵଶବ୍ଦେନ ପର୍ଯାଯେଣ ହି କଥ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାରେ କରାଯାଇଥିଲା, ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଲୋକେ ପରମ୍ପରାରେ 'ଭାଗ୍ୟ' ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଏଵଂ ଦୈଵଂ ସ୍ଵକର୍ମାଣି କର୍ମ ପ୍ରୌଢା ସ୍ଵଵାସନା । ଵାସନା ମନସୋ ନାନ୍ଯା ମନୋ ହି ପୁରୁଷସ୍ ସ୍ମୃତଃ
ଏଭଳି, ଭାଗ୍ୟ କହିଲେ ନିଜର କର୍ମ; କର୍ମ ହେଉଛି ନିଜର ଗଢିଉଠିଥିବା ଇଚ୍ଛା। ଏହି ଇଚ୍ଛା ମନରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ, କାରଣ ମନକୁ ମନୁଷ୍ୟ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ଯଦ୍ ଦୈଵଂ ତାନି କର୍ମାଣି କର୍ମ ସାଧୋ ମନୋ ହି ତତ୍ । ମନୋ ହି ପୁରୁଷସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଦୈଵଂ ନାସ୍ତୀତି ନିଶ୍ଚଯଃ
ଯାହାକୁ ଭାଗ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ସେଗୁଡିକି କର୍ମ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଛି; କର୍ମ ମଧ୍ୟ ମନ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଛି। ମନ ମାନେ ମନୁଷ୍ୟ, ଏହିପରି ଭାବିଲେ, ଭାଗ୍ୟ ଏହାଠାରୁ ଅଲଗା କିଛି ନୁହେଁ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ।
ଏକମ୍ ଏଵ ମନୋ ଜନ୍ତୋର୍ ଯଥା ପ୍ରଯତତେ ହି ଯତ୍ । ନୂନଂ ତତ୍ ତଦ୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ସ୍ଵତ ଏଵ ନ ଦୈଵତଃ
ଯେଉଁଠିକି ଜୀବର ମନ ଯେଉଁ କାମନା କରେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେଠାକୁ ନିଜ ଚେଷ୍ଟାରେ ପହଞ୍ଚିଥାଏ, ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ।
ମନଶ୍ ଚିତ୍ତଂ ଵାସନା ଚ କର୍ମ ଦୈଵଂ ସ୍ଵନିଶ୍ଚଯଃ । ରାମ ପୁଂନିଶ୍ଚଯସ୍ଯୈତାସ୍ ସଞ୍ଜ୍ଞାସ୍ ସଦ୍ଭିର୍ ଉଦାହୃତାଃ
ମନ, ଚିତ୍ତ, ଇଚ୍ଛା, କର୍ମ, ଭାଗ୍ୟ ଏବଂ ନିଜ ନିଶ୍ଚୟ— ଏହି ସବୁ ଶବ୍ଦକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମନୁଷ୍ୟର ଦୃଢ ନିଶ୍ଚୟ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ହେ ରାମ।
ଏଵଂନାମା ହି ପୁରୁଷୋ ଦୃଢଭାଵନଯା ଯଥା । ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଯତତେ ରାମ ଫଲମ୍ ଆପ୍ନୋତ୍ଯ୍ ଅଲଂ ତଥା
ଏପରି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଥିବା ଲୋକେ, ରାମ, ସଦା ଚେଷ୍ଟା କରିଥାଏ ଏବଂ ସେଠାରୁ ଚାହିଁଥିବା ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଇଁଥାଏ।
ଏଵଂ ପୁରୁଷକାରେଣ ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ରଘୂଦ୍ଵହ । ପ୍ରାପ୍ଯତେ ନେତରେଣେହ ତସ୍ମାତ୍ ସ ଶୁଭଦୋ ଽସ୍ତୁ ତେ
ଏଭଳି ନିଜ ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ସବୁ କିଛି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଏହି ଶୁଭ ଚେଷ୍ଟା ତୁମ ପାଖରେ ରହୁ।
ପ୍ରାକ୍ତନଂ ଵାସନାଜାଲଂ ନିଯୋଜଯତି ମାଂ ଯଥା । ମୁନେ ତଥୈଵ ତିଷ୍ଠାମି କୃପଣଃ କିଂ କରୋମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ମୁଁ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଆଦତ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ଚଳିତ ହୁଏ, ମୁନି, ସେପରି ଅସହାୟ ଭାବେ ରହିଯାଏ; ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି?
ଅତ ଏଵ ହି ହେ ରାମ ଶ୍ରେଯଃ ପ୍ରାପ୍ନୋଷି ଶାଶ୍ଵତମ୍ । ସ୍ଵପ୍ରଯତ୍ନୋପନୀତେନ ପୌରୁଷେଣୈଵ ନାନ୍ଯଥା
ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ରାମ, ତୁମେ ନିଜ ଚେଷ୍ଟା ଓ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରିପାରିବ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ନୁହେଁ।
ଦ୍ଵିଵିଧୋ ଵାସନାଵ୍ଯୂହଶ୍ ଶୁଭଶ୍ ଚୈଵାଶୁଭଶ୍ ଚ ତେ । ପ୍ରାକ୍ତନୋ ଵିଦ୍ଯତେ ରାମ ଦ୍ଵଯୋର୍ ଏକତରୋ ଽଥ ଵା
ହେ ରାମ, ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଆଦତ ରହିଛି — ଏକଟି ଭଲ ଓ ଅନ୍ୟଟି ଖରାପ। ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ ଗତଜନ୍ମରୁ କିଛି ଏକଟି କିମ୍ବା ଦୁହେଁ ଥାଏ।
ଵାସନୌଘେନ ଶୁଦ୍ଧେନ ତତ୍ର ଚେଦ୍ ଅଦ୍ଯ ନୀଯସେ । ତତ୍ କ୍ରମେଣ ଶୁଭେନୈଵ ପଦଂ ପ୍ରାପ୍ନୋଷି ଶାଶ୍ଵତମ୍
ଯଦି ଆଜି ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଆଦତରେ ଚାଲିଛ, ତେବେ ଏହାର ଫଳରେ ତୁମେ ଦେଖାଦେଖି ଭଲ ରାସ୍ତାରେ ଚାଲି ଅବିନାଶୀ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିବ।
ଅଥ ଚେଦ୍ ଅଶୁଭୋ ଭାଵସ୍ ତ୍ଵାଂ ଯୋଜଯତି ସଙ୍କଟେ । ପ୍ରାକ୍ତନସ୍ ତଦ୍ ଅସୌ ଯତ୍ନାଜ୍ ଜେତଵ୍ଯୋ ଭଵତା ବଲାତ୍
ଯଦି ଖରାପ ଆଦତ ତୁମକୁ ଦୁଃଖରେ ପକାଇ ଦେଉଛି, ତେବେ ସେହି ପୁରୁଣା ଆଦତକୁ ତୁମେ ଚେଷ୍ଟାରେ ଜୋରଦାର ଭାବେ ଜିତିବାକୁ ପଡିବ।
ପ୍ରାଜ୍ଞ ଚେତନମାତ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ନ ଦେହସ୍ ତ୍ଵଂ ଜଡାତ୍ମକଃ । ତଦ୍ ଏଵ ଚେତସ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯେନ ଚେତ୍ ତତ୍ ତ୍ଵଂ କ୍ଵେଵ ଵିଦ୍ଯସେ
ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନମୟ ଚେତନା, ଏହି ଜଡ ଶରୀର ନୁହଁ। ଯଦି ଅନ୍ୟ ମନରେ ତୁମେ ଆପଣକୁ ଭାବ, ତେବେ ତୁମେ କେଉଁଠି ଓ କଣ ଅଛ?
ଅନ୍ଯସ୍ ତ୍ଵାଂ ଚେତଯତି ଚେତ୍ ତତ୍ ତ୍ଵଯ୍ଯ୍ ଅସତି କୋ ଽପରଃ । କମ୍ ଇମଂ ଚେତଯେତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଅନଵସ୍ଥା ନ ଵାସ୍ତଵୀ
ଯଦି ଅନ୍ୟ କେହି ତୁମର ଜ୍ଞାନକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ତେବେ ତୁମେ ନଥିବାବେଳେ ଆଉ କିଏ ଏହାକୁ କରିପାରିବ? ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ କିଏ ଦେଇପାରିବ? ଏହିପରି ଅସ୍ଥିରତା ଏକ ନିଜସ୍ୱ ତଥ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଶୁଭାଶୁଭାଭ୍ଯାଂ ମାର୍ଗାଭ୍ଯାଂ ଵହନ୍ତୀ ଵାସନାସରିତ୍ । ପୌରୁଷେଣ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଯୋଜନୀଯା ଶୁଭେ ପଥି
ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଦୁଇଟି ପଥରେ ଆମ ଆଦତର ନଦୀ ବହିଯାଏ; ମନୁଷ୍ୟର ଚେଷ୍ଟା ଓ ଦୃଢ଼ତା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଭଲ ପଥରେ ଆଣିବା ଉଚିତ।
ଅଶୁଭେଷୁ ସମାଵିଷ୍ଟଂ ଶୁଭେଷ୍ଵ୍ ଏଵାଵତାରଯେତ୍ । ସ୍ଵମନଃ ପୁରୁଷାର୍ଥେନ ବଲେନ ବଲିନାଂ ଵର
ଯେତେବେଳେ ମନ ଖରାପ କାମରେ ଲିନ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟା ଓ ଶକ୍ତିରେ ଏହାକୁ ଭଲ କାମରେ ଆଣିବା ଉଚିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଅଶୁଭାଚ୍ ଚଲିତଂ ଯାତି ଶୁଭଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଅପୀତରତ୍ । ଜନ୍ତୋଶ୍ ଚିତ୍ତଂ ତୁ ପଶୁଵତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ତତ୍ ପାଲଯେତ୍ ସଦା
ଯେତେବେଳେ ମନ ଖରାପରୁ ଦୂରେଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଭଲ ଦିଗକୁ ଯାଏ, ନହେଲେ ଅନ୍ୟଥା ହୁଏ; ପ୍ରାଣୀର ମନ ପଶୁମାନଙ୍କ ଭଳି ଅସ୍ଥିର, ତେଣୁ ଏହାକୁ ସଦା ସତର୍କ ରଖିବା ଉଚିତ।
ସମତାସାନ୍ତ୍ଵନେନାଶୁ ନ ଦ୍ରାଗିତି ଶନୈଶ୍ ଶନୈଃ । ପୌରୁଷେଣ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ପାଲଯେଚ୍ ଚିତ୍ତବାଲକମ୍
ମନଟି ଯେପରି ଛୁଆଁ ପରି ଅସ୍ଥିର, ତାହାକୁ ସମତା ଓ ଶାନ୍ତି ସହିତ ଧୀରେ ଧୀରେ, ତୁରନ୍ତ ନୁହେଁ, କ୍ରମେ କ୍ରମେ ନିଜ ପ୍ରୟାସ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ସଂଯମ କରିବା ଉଚିତ।
ଵାସନୌଘସ୍ ତ୍ଵଯା ପୂର୍ଵମ୍ ଅଭ୍ଯାସେନ ଘନୀକୃତଃ । ଶୁଭୋ ଵାପ୍ଯ୍ ଅଶୁଭୋ ରାମ ଶୁଭମ୍ ଅଦ୍ଯ ଘନୀକୁରୁ
ହେ ରାମ, ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଆଦତଗୁଡିକୁ ଅଭ୍ୟାସରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିଛ, ସେଗୁଡିକ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଯେଉଁହେଉନାହେଁ, ଏବେ ଭଲ ଆଦତଗୁଡିକୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କର।
ପ୍ରାଗଭ୍ଯାସଵଶାଦ୍ ଯାତା ଯଦା ତେ ଵାସନୋଦଯମ୍ । ତଦାଭ୍ଯାସସ୍ଯ ସାଫଲ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଧି ତ୍ଵମ୍ ଅରିମର୍ଦନ
ପୂର୍ବ ଅଭ୍ୟାସର ପ୍ରଭାବରେ ଯେତେବେଳେ ତୁମ ଆଦତଗୁଡିକ ଉଦୟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ବୁଝିବା ଉଚିତ ଯେ ତୁମର ଅଭ୍ୟାସ ଫଳଦାୟକ ହୋଇଛି, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ।
ଇଦାନୀମ୍ ଅପି ତେ ଯାତି ଘନତାଂ ଵାସନାନଘ । ଅଭ୍ଯାସଵଶତସ୍ ତସ୍ମାଚ୍ ଛୁଭାଭ୍ଯାସମ୍ ଉପାହର
ହେ ନିର୍ମଳ ମନ, ଏବେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଆଦତଗୁଡିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଛି; ତେଣୁ ଅଭ୍ୟାସର ଶକ୍ତିରେ ଭଲ ଆଦତ ଗଢ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ପୂର୍ଵଂ ଚେଦ୍ ଘନତାଂ ଯାତା ନାଭ୍ଯାସାତ୍ ତଵ ଵାସନା । ଵର୍ଧିଷ୍ଯତେ ତୁ ନେଦାନୀମ୍ ଅପି ତାତ ସୁଖୀ ଭଵ
ପୂର୍ବରୁ ଯଦି ତୋର ଆଦତଗୁଡ଼ିକ ଅଭ୍ୟାସ ନଥିବାରୁ ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଯାନ୍ତା। କିନ୍ତୁ ଏମିତି ହୋଇନଥିବାରୁ, ପୁଅ, ତୁ ଖୁସି ରୁହ।
ସନ୍ଦିଗ୍ଧାଯାମ୍ ଅପି ଭୃଶଂ ଶୁଭମ୍ ଏଵ ସମାହର । ଅସ୍ଯାଂ ତୁ ଵାସନାଵୃଦ୍ଧୌ ଶୁଭାଦ୍ ଦୋଷୋ ନ କଶ୍ଚନ
ସନ୍ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସବୁବେଳେ ଭଲ କାମ କର। ଏହି ଆଦତ ଆଉ ବଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭଲ କାମ କରିବାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।