ଅଜ୍ଞାନାଂ ମନ ଏଵେଦମ୍ ଇତ୍ଥଂ ସମ୍ପ୍ରଵିଜୃମ୍ଭତେ । ପ୍ରତ୍ଯୁଲ୍ଲାସଵିଲାସାତ୍ମ ଜଲମ୍ ଅମ୍ବୁନିଧାଵ୍ ଇଵ
ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ମନ ଏଭଳି ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ, ଏହାର ଉତ୍ସାହ ଓ ଖେଳ ଏମିତି ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଜଳ ଏକ ସମୁଦ୍ରରେ ଉଠେ ଓ ପଡ଼େ।
ଯଥାସ୍ଥିତେନୈଵ ଚିଦମ୍ବରେଣ ସ୍ଵଚିତ୍ତ୍ଵମ୍ ଏଵେତି ମନୋଽଭିଧାନମ୍ । ସ୍ଫାରୀକୃତଂ ତେନ ଜଗଚ୍ ଚ ଦୃଶ୍ଯମ୍ ଏଵଂ ତତଂ ନୈଵ ତତଂ ଚ କିଞ୍ଚିତ୍
ଯେପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଚେତନା ଆକାଶ ଅଛି, ମନ ମଧ୍ୟ ନିଜର ଜାଗୃତି ଅଟୁଟ ଅଂଶ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ବିସ୍ତୃତ ଓ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ—ଏହିପରି ଏହା ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଛି, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟରେ କିଛି ବ୍ୟାପିନାହିଁ।
ଅଥ କିଂ ଵୀତହଵ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥିତଂ ତସ୍ମିନ୍ ଵନୋଦରେ । କଥମ୍ ଉଦ୍ଧୃତଵାନ୍ ଦେହଂ ସ ସମ୍ପନ୍ନଶ୍ ଚ କିଂ କଥମ୍
ଏହିବେଳେ, ଭିତହବ୍ୟ ଜଣେ ସେଇ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ରହୁଥିବାବେଳେ କ'ଣ ଘଟିଲା? ସେ କିପରି ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ କେମିତି କ'ଣ ଲାଭ କଲେ?
ଅନନ୍ତରମ୍ ଅନନ୍ତାତ୍ମ ଵୀତହଵ୍ଯାଭିଧଂ ମନଃ । ସ୍ଵମ୍ ଏଵାତ୍ମଚମତ୍କାରମ୍ ଇତ୍ଥଂ ତମ୍ ଅଵବୁଦ୍ଧଵାନ୍
ତା'ପରେ, ଅନନ୍ତ ସ୍ୱରୂପ, 'ଭିତହବ୍ୟ' ନାମକ ମନ ନିଜ ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ୱରୂପକୁ ଏଭଳି ଅନୁଭବ କଲା।
ସର୍ଵସ୍ଯାସ୍ଯ ଗଣସ୍ଯାଭୂତ୍ ପ୍ରାଗ୍ଜାତିସ୍ମରଣେ ସ୍ଵଯମ୍ । ଇଚ୍ଛା କଦାଚିତ୍ ସକଲପ୍ରାଗ୍ଜନ୍ମାଲୋକନଂ ପ୍ରତି
ସେଇ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ କେତେବେଳେ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ମନେପକାଇବା ଓ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜନ୍ମକୁ ଦେଖିବା ପ୍ରତି ଇଚ୍ଛା ଉପଜିଲା।
ଅଶେଷାନ୍ ସ ଦଦର୍ଶାଥ ନଷ୍ଟାନ୍ ନଷ୍ଟାନ୍ ସ୍ଵଦେହକାନ୍ । ଅନଷ୍ଟାନାଂ ତତୋ ମଧ୍ଯାତ୍ ତଂ ଧରାକୋଟରସ୍ଥିତମ୍
ତା'ପରେ ସେ ସମସ୍ତ ହାରାଇଯାଇଥିବା ଦେହମାନେକୁ ଦେଖିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ହାରାଇନଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକଟି ଭୂମିର ଗଭୀର ଗହ୍ବରରେ ଥିବା ଦେହକୁ ଦେଖିଲେ।
ଯଦୃଚ୍ଛଯୈଵ ପ୍ରୋଦ୍ଧର୍ତୁଂ ଦେହଂ ତସ୍ଯାଭଵନ୍ ମତିଃ । ଶରୀରଂ ଵୀତହଵ୍ଯାଖ୍ଯଂ ଧରାକୋଟରପୀଡିତମ୍
ଏହି ଭଳି ଏକ ଅପେକ୍ଷା ଅଚାନକ ଭାବେ, ସେ ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ଉଠାଇବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ । ଏହି ଦେହକୁ 'ବୀତହବ୍ୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା, ଯାହା ମାଟିର ଗହ୍ବରରେ ଚାପି ହୋଇଥିଲା ।
ପ୍ରାଵୃଡୋଘୋପନୀତଂ ସ୍ଵପୃଷ୍ଠସ୍ଥଂ ପଙ୍କମଣ୍ଡଲମ୍ । ତୃଣଜାଲାଵକୀର୍ଣତ୍ଵଂ ଦେହପୃଷ୍ଠମୃଦସ୍ ତଥା
ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଆସିଥିବା ପାଣି ନିଏଇ ତାଙ୍କର ପିଠି ଉପରେ କାଦ ଚିପି ଥିଲା, ଏବଂ ତାହା ଉପରେ ଘାସର ଜାଳି ଛିଟାଇ ଥିଲା, ଯେପରିକି ତାଙ୍କ ପଛରେ ଥିବା ମାଟି ଉପରେ ଥିଲା ।
ଏତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାତେଜା ଧରାଵିଵରଯନ୍ତ୍ରିତଃ । ଭୂଯୋ ଽପି ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ଧିଯା ପରମବୋଧଯା
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସେ, ମାଟିର ଗହ୍ବରରେ ଅଟକି ରହି, ପୁଣିଥରେ ଉଚ୍ଚ ବୁଦ୍ଧିରେ ଚିନ୍ତା କଲେ ।
ସର୍ଵସମ୍ପିଣ୍ଡିତାଙ୍ଗତ୍ଵାତ୍ କାଯୋ ମେ ପ୍ରାଣଵାଯୁଭିଃ । ମୂକଶ୍ ଚଲିତୁମ୍ ଆକ୍ରାନ୍ତଶ୍ ଶକ୍ନୋତି ନ ମନାଗ୍ ଅପି
ମୋ ସମସ୍ତ ଅଂଗ ଜୀବନବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା ହୋଇଥିବାରୁ, ଏହି ଦେହ ଜୀବନଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଧରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ତିନି ଚଳିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ ।
ତଦ୍ ଗତ୍ଵା ପ୍ରଵିଶାମ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଦେହମ୍ ଏତଂ ଵିଵସ୍ଵତଃ । ତଦୀଯଃ ପିଙ୍ଗଲୋ ଦେହମ୍ ଉଦ୍ଧରିଷ୍ଯତି ମେ ତତଃ
ମୁଁ ଏବେ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି; ତାଙ୍କର ସେଇ ପିଙ୍ଗଳ ଦେହ ମୋତେ ସେଠାରୁ ଉଠାଇ ନେବ।
ଅଥ ଵା କିଂ ମମୈତେନ ଶାମ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଅଵିଘ୍ନତଃ । ନିର୍ଵାମି ସ୍ଵଂ ପଦଂ ଯାମି କୋ ଽର୍ଥୋ ମେ ଦେହଲୀଲଯା
ନହିଁଲେ, ଏହାରେ ମୋର କଣ? ମୁଁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କୌଣସି ବାଧା ଛାଡ଼ି ନିର୍ବାନ ପାଇଁ, ନିଜ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିବି; ଦେହର ଏହି ଖେଳରେ ମୋତେ କଣ ଲାଭ?
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ଵୀତହଵ୍ଯୋ ମହାମତେ । ତୂଷ୍ଣୀଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା କ୍ଷଣଂ ଭୂଯଶ୍ ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ଭୂତଲେ
ଏଭଳି ଭାବି, ବିତହବ୍ୟ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି, କିଛି ସମୟ ଶାନ୍ତ ରହିଲେ ଏବଂ ପୁଣି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଉପାଦେଯୋ ହି ଦେହସ୍ଯ ନ ମେ ତ୍ଯାଗୋ ନ ସଂଶ୍ରଯଃ । ଯାଦୃଶୋ ଦେହସନ୍ତ୍ଯାଗସ୍ ତାଦୃଶୋ ଦେହସଂଶ୍ରଯଃ
ଶରୀରକୁ ଧରିବା କିମ୍ବା ଛାଡ଼ିବା ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ଅର୍ଥ ନାହିଁ; ଯେପରି ଶରୀର ଛାଡ଼ିବା, ସେପରି ଏହାକୁ ଧରିବା ମଧ୍ୟ।
ତଦ୍ ଯାଵଦ୍ ଅସ୍ତି ଦେହୋ ଽଯଂ ନ ଯାଵଦ୍ ଅଣୁତାଂ ଗତଃ । ତାଵଦ୍ ଏନମ୍ ଉପାରୁହ୍ଯ କିଞ୍ଚିତ୍ ପ୍ରଵିଚରାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦେହ ଅଛି ଏବଂ ଏହା ସୂକ୍ଷ୍ମ ହେଉନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏହାକୁ ଆଧାର କରି କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଏଠୁ-ସେଠୁ ଘୁରିବି।
ପିଙ୍ଗଲେନ ଶରୀରଂ ସ୍ଵମ୍ ଉଦ୍ଧର୍ତୁଂ ତାପନଂ ଵପୁଃ । ପ୍ରଵିଶାମି ନଭସ୍ସଂସ୍ଥଂ ମକୁରଂ ପ୍ରତିବିମ୍ବଵତ୍
ପିଙ୍ଗଳା ଶକ୍ତିରେ ନିଜ ଦେହକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇବା ପାଇଁ, ମୁଁ ଆକାଶରେ ଏମିତି ପ୍ରବେଶ କରେଁ, ଯେପରି ଏକ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ଇତ୍ଯ୍ ଅସୌ ମୁନିର୍ ଆଦିତ୍ଯଂ ଵିଵେଶାନିଲରୂପଧୃତ୍ । ପୁର୍ଯଷ୍ଟକଵପୁର୍ ଭୂତ୍ଵା ଶସ୍ତ୍ରପିଣ୍ଡମ୍ ଇଵାନଲଃ
ଏଭଳି, ସେ ମୁନି ବାୟୁର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ହୋଇ, ଅଗ୍ନି ଯେପରି ଲୋହା ଗଠିକାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଭଗଵାନ୍ ରଵିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏନଂ ହୃଦ୍ଗତଂ ମୁନିନାଯକମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୋ ଽଚିନ୍ତଯତ୍ କାର୍ଯପୌର୍ଵାପର୍ଯମ୍ ଉଦାରଧୀଃ
ଭଗବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମୁନିମାନଙ୍କ ନେତାଙ୍କୁ ନିଜ ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ଉଦାର ମନେ ଯଥାଯଥ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଵିନ୍ଧ୍ଯକନ୍ଦରଭୂଦେଶମ୍ ଅଗ୍ରଂ ମୁନିକଲେଵରମ୍ । ତୃଣୋପଲପରିଚ୍ଛନ୍ନଂ ଦଦର୍ଶ ଗତସଂଵିଦମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ମୁହଁରେ ଘାସ ଓ ପତ୍ରରେ ଢାକା ଥିବା ଏକ ମୁନିଙ୍କ ଦେହ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଛି।
ଋଷେଶ୍ ଚିକୀର୍ଷିତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭାନୁର୍ ଗଗନମଧ୍ଯଗଃ । ଧରାତୋ ମୁନିମ୍ ଉଦ୍ଧର୍ତୁମ୍ ଆଦିଦେଶାଗ୍ରଗଂ ଗଣମ୍
ଋଷିଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୁଝି, ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସହଚରମାନେକୁ ମୁନିଙ୍କୁ ଭୂମିରୁ ଉଠାଇବାକୁ ଆଦେଶ କଲେ।
ଵୀତହଵ୍ଯମୁନେସ୍ ସଂଵିତ୍ ସା ପୁର୍ଯଷ୍ଟକରୂପିଣୀ । ରଵିଂ ଵାତମଯୀ ପୂଜ୍ଯଂ ପ୍ରଣନାମାଶୁ ଚେତସା
ବୀତହବ୍ୟ ମୁନିଙ୍କର ଚେତନା, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଆକାରରେ, ବାୟୁମୟ ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଭକ୍ତିଭାବରେ ନମସ୍କାର କଲା।
ଭାନୁନାଥାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୋ ମାନପୂର୍ଵକମ୍ ଅଗ୍ରଗମ୍ । ଵିଵେଶ ପିଙ୍ଗଲାକାରଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯକନ୍ଦରଗାମିନମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କର ଆଦର ସହିତ ଅନୁମତି ପାଇ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସହଚର ବିନ୍ଧ୍ୟ ଗୁହାକୁ ଯିବା ପିଙ୍ଗଳା ନାଳୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପିଙ୍ଗଲୋ ଽସୌ ନଭସ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କୁଞ୍ଜକୁଞ୍ଜରସୁନ୍ଦରମ୍ । ପ୍ରାପ ଵିନ୍ଧ୍ଯଵନଂ ପ୍ରାଵୃଣ୍ମତ୍ତାଭ୍ରାମ୍ବରଭାସୁରମ୍
ସେ ପିଙ୍ଗଳ ମেঘ, ଆକାଶକୁ ଛାଡି, ଯୁବକ ହାତୀ ପରି ଶୋଭାମୟ, ବର୍ଷାରେ ମତାଳ ମେଘରେ ଆଲୋକିତ ଭିନ୍ଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।
ଉଦ୍ଦଧାର ଧରାକୋଶାନ୍ ନଖନିଷ୍କୃଷ୍ଟଭୂଧରଃ । କଲେଵରଂ ମୁନେଃ ପଙ୍କାନ୍ ମୃଣାଲମ୍ ଇଵ ସାରସଃ
ସେ ନିଜ ନଖରେ ପୃଥିବୀର ପାହାଡ଼କୁ ଉଠାଇଲା, ଯେପରି ହଂସ ଦଳାରୁ କମଳ ଡ଼ଣ୍ଡାକୁ ଟାଣି ନେଇଥାଏ।
ମୌନଂ ପୁର୍ଯଷ୍ଟକମ୍ ଅଥ ସ୍ଵଂ ଵିଵେଶ କଲେଵରମ୍ । ନଭସ୍ତଲପରିଶ୍ରାନ୍ତୋ ଵିହଙ୍ଗମ ଇଵାଲଯମ୍
ତାପରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ନିଜ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଆକାଶରେ ଘୂରି ଥକି ଯାଇଥିବା ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଘଉଁକୁ ଫେରିବା ପରି।
ପ୍ରଣମ୍ଯାଶୁ ମିଥୋ ମୂର୍ତୀ ଵୀତହଵ୍ଯନଭଶ୍ଚରୌ । ବଭୂଵତୁସ୍ ସ୍ଵକାର୍ଯୈକତତ୍ପରୌ ତେଜସାଂ ନିଧୀ
ଏକାଉଁ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ପରସ୍ପରକୁ ନମସ୍କାର କରି, ଦୁଇଟି ଦେହ ଆକାଶରେ ଘୂରୁଥିବା ଭିତହବ୍ୟ ପରି, ନିଜ ନିଜ କାମରେ ଏକାଗ୍ର ହେଲେ, ସେମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାର ଭଣ୍ଡାର ଥିଲେ।
ଜଗାମ ପିଙ୍ଗଲୋ ଵ୍ଯୋମ ମୁନିଶ୍ ଚ ଵିମଲଂ ସରଃ । ତାରକାକାରକୁମୁଦଂ ସୂର୍ଯାଂଶୁକଚଦାକୃତି
ପିଙ୍ଗଳ ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ମୁନି ପବିତ୍ର ଝିଲିକୁ ଗଲେ, ଯାହା ଆକାଶରେ ତାରା ଭରିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଝିଲିରେ ତାରା ପରି ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଝିଲିର ଆଲୋକ ଥିଲା।
ଵୀତହଵ୍ଯୋ ମମଜ୍ଜାଶୁ ସରସ୍ଯ୍ ଉତ୍ଫୁଲ୍ଲପଙ୍କଜେ । ପଙ୍କପଲ୍ଵଲଲୀଲାନ୍ତେ ଵନେ କଲଭକୋ ଯଥା
ବୀତହବ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ଝିଲିରେ ଝପ୍ କରି ପଡିଲେ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ କାଦୁଆ ପୋଖରୀ ପାଶରେ ଛୋଟ ହାତୀ ଖେଳୁଥାଏ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଜପଂ କୃତ୍ଵା ପୂଜଯିତ୍ଵା ଦିଵାକରମ୍ । ତପୋଭୂଷିତଯା ତନ୍ଵା ପୂର୍ଵଵତ୍ ପୁନର୍ ଆବଭୌ
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତପସ୍ୟାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଶୋଭିତ ଦେହରେ ପୂର୍ବପରି ପୁନି ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ମୈତ୍ର୍ଯା ତଯା ସମତଯା ପରଯା ଚ ଶାନ୍ତ୍ଯା ସତ୍ପ୍ରଜ୍ଞଯା ମୁଦିତଯା କୃପଯା ଶ୍ରିଯା ଚ । ଯୁକ୍ତୋ ମୁନିସ୍ ସକଲସଙ୍ଗଵିମୁକ୍ତଚେତା ଵିନ୍ଧ୍ଯେ ସରିତ୍ତଟଗତୋ ଦିନମ୍ ଏଵ ରେମେ
ମୈତ୍ରୀ, ସମତା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶାନ୍ତି, ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ, ଆନନ୍ଦ, କୃପା ଏବଂ ଶ୍ରୀରେ ଭରିଥିବା, ସମସ୍ତ ସଂସ୍ପୃହାରୁ ମୁକ୍ତ ମନବଳିଆ ମୁନି, ଭିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ନଦୀପାଡ଼ାରେ ସେଇ ଦିନଟି ଆନନ୍ଦରେ କାଟିଲେ।