ଧରାକୋଟରନିର୍ମଗ୍ନଵୀତହଵ୍ଯଚିଦାତ୍ମସୁ । ଜଗତ୍ସୁ ତେଷ୍ଵ୍ ଅସଙ୍ଖ୍ଯେଷୁ ନୀରୂପେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ
ଏହି ଅସଂଖ୍ୟ ଜଗତମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭୂମିର ଗଭୀର ଗୁହାରେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଆତ୍ମା ପୂଜା ଓ ହବନ ଛାଡ଼ି ଅଛି, ସେଠାରେ ଅନେକ ନିରାକାର ମହାତ୍ମାମାନେ ବସିଛନ୍ତି।
ଯଶ୍ ଶକ୍ରୋ ଽନଵବୁଦ୍ଧାତ୍ମା ସୋ ଽଦ୍ଯ ଚୀନେଷୁ ପାର୍ଥିଵଃ । କର୍ତୁଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ମୃଗଯାଂ କ୍ଷଣେ ଽସ୍ମିନ୍ ନୀପକାନନେ
ଯିଏ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନ ଜାଣି, ପୂର୍ବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ, ସେ ଏବେ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଚୀନ ଦେଶରେ ଏକ ରାଜା ଭାବେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଅଟବୀରେ ଶିକାର କରିବାକୁ ଚାଲିଛନ୍ତି।
ଯୋ ହଂସୋ ଽନଵବୁଦ୍ଧାତ୍ମା ପଦ୍ମେ ପୈତାମହେ ଽଭଵତ୍ । ସ୍ଥିତସ୍ ସ ଏଷ ଦାଶେଶଃ କୈଲାସଵନକୁଞ୍ଜକେ
ଯିଏ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନ ଜାଣି, ପୂର୍ବେ ପ୍ରାଚୀନ ପଦ୍ମରେ ହଂସ ଥିଲେ, ସେ ଏବେ ଏହି ଦାଶେଶ୍ବର ଭାବେ କୈଳାସ ପର୍ବତର ଉଦ୍ୟାନରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଯୋ ରାଜାନଵବୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଭୂମୌ ସୌରାଷ୍ଟ୍ରମଣ୍ଡଲେ । ସ ଏଷ ହି ସ୍ଥିତୋ ଽନ୍ଧ୍ରାଣାଂ ଗ୍ରାମେ ଵିପୁଲପାଦପଃ
ଯିଏ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନ ଜାଣି, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ଦେଶରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ରାଜା ଥିଲେ, ସେଇ ବ୍ୟକ୍ତି ଏବେ ଆନ୍ଧ୍ର ଗ୍ରାମରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଛନ୍ତି।
ମାନସଃ କିଲ ସର୍ଗୋ ଽସୌ ଵୀତହଵ୍ଯସ୍ଯ ତତ୍ର ଯେ । ଦେହିନୋ ଭ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରଂ ତେ ଵଦେହାକାରିଣଃ କଥମ୍
ସେଠାରେ ବୀତହବ୍ୟଙ୍କର ଯେଉଁ ସୃଷ୍ଟି ଦେଖାଯାଏ, ସେଟି ମନର ଖେଳ ମାତ୍ର। ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି—ସେମାନେ କିପରି ସତ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି କୁହିବାକୁ ପାରିବେ?
ଯଦି ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯେକମାତ୍ରାତ୍ମ ଵୀତହଵ୍ଯସ୍ଯ ତଜ୍ ଜଗତ୍ । ତଦ୍ ଇଦଂ ଭାସତେ ନାମ କିମ୍ମଯଂ ପ୍ରତିଭାସତେ
ଯଦି ବୀତହବ୍ୟଙ୍କର ସେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏକ ଭ୍ରମ ମାତ୍ର, ତେବେ ଏଠାରେ ଯାହା ନାମରେ ଦେଖାଯାଉଛି, ସେଟି କ'ଣ? ଏହା କେଉଁ ଜିନିଷର ତିଆରି?
ଵସ୍ତୁତସ୍ ତୁ ନ ତନ୍ ନାମ ଜଗନ୍ ନେଦଂ ଚ ନେତରତ୍ । ନ ଚାପି ନ ଜଗତ୍ସତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମେଦଂ ଭାତି କେଵଲମ୍
ସତ୍ୟରେ, 'ଏହି ଜଗତ' ବା 'ସେଇ ଜଗତ' କିଛି ନାହିଁ, ଏବଂ ଜଗତର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହିଯିବ ନାହିଁ। ଏଠାରେ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମ ଅପ୍ରତିମ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛନ୍ତି।
ଭାଵି ଭୂତଂ ଭଵିଷ୍ଯଚ୍ ଚ ତଚ୍ ଚେଦଂ ଚ ତଥେତରତ୍ । ଜଗତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଇଦଂ ଦୃଶ୍ଯଂ ସଂଵିନ୍ମାତ୍ରମନୋମଯମ୍
ଭବିଷ୍ୟତ, ଭୂତ, ଏହି ଓ ସେହି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟମାନ ବିଶ୍ୱ—ସବୁ କିଛି ମାତ୍ର ଚେତନା ଓ ମନର ଗଠନ।
ଏଵଂରୂପମ୍ ଇଦଂ ଯାଵନ୍ ନ ପରିଜ୍ଞାତମ୍ ଈଦୃଶମ୍ । ଵଜ୍ରସାରଂ ଦୃଢଂ ତାଵଜ୍ ଜାତଂ ସତ୍ ପରମାମ୍ବରମ୍
ଏହାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିପାରାଯାଇନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଦୃଢ଼ ଓ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ଅଜ୍ଞାନାଂ ମନ ଏଵେଦମ୍ ଇତ୍ଥଂ ସମ୍ପ୍ରଵିଜୃମ୍ଭତେ । ପ୍ରତ୍ଯୁଲ୍ଲାସଵିଲାସାତ୍ମ ଜଲମ୍ ଅମ୍ବୁନିଧାଵ୍ ଇଵ
ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ମନ ଏଭଳି ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ, ଏହାର ଉତ୍ସାହ ଓ ଖେଳ ଏମିତି ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଜଳ ଏକ ସମୁଦ୍ରରେ ଉଠେ ଓ ପଡ଼େ।
ଯଥାସ୍ଥିତେନୈଵ ଚିଦମ୍ବରେଣ ସ୍ଵଚିତ୍ତ୍ଵମ୍ ଏଵେତି ମନୋଽଭିଧାନମ୍ । ସ୍ଫାରୀକୃତଂ ତେନ ଜଗଚ୍ ଚ ଦୃଶ୍ଯମ୍ ଏଵଂ ତତଂ ନୈଵ ତତଂ ଚ କିଞ୍ଚିତ୍
ଯେପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଚେତନା ଆକାଶ ଅଛି, ମନ ମଧ୍ୟ ନିଜର ଜାଗୃତି ଅଟୁଟ ଅଂଶ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ବିସ୍ତୃତ ଓ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ—ଏହିପରି ଏହା ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଛି, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟରେ କିଛି ବ୍ୟାପିନାହିଁ।
ଅଥ କିଂ ଵୀତହଵ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥିତଂ ତସ୍ମିନ୍ ଵନୋଦରେ । କଥମ୍ ଉଦ୍ଧୃତଵାନ୍ ଦେହଂ ସ ସମ୍ପନ୍ନଶ୍ ଚ କିଂ କଥମ୍
ଏହିବେଳେ, ଭିତହବ୍ୟ ଜଣେ ସେଇ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ରହୁଥିବାବେଳେ କ'ଣ ଘଟିଲା? ସେ କିପରି ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ, ଏବଂ କେମିତି କ'ଣ ଲାଭ କଲେ?
ଅନନ୍ତରମ୍ ଅନନ୍ତାତ୍ମ ଵୀତହଵ୍ଯାଭିଧଂ ମନଃ । ସ୍ଵମ୍ ଏଵାତ୍ମଚମତ୍କାରମ୍ ଇତ୍ଥଂ ତମ୍ ଅଵବୁଦ୍ଧଵାନ୍
ତା'ପରେ, ଅନନ୍ତ ସ୍ୱରୂପ, 'ଭିତହବ୍ୟ' ନାମକ ମନ ନିଜ ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ୱରୂପକୁ ଏଭଳି ଅନୁଭବ କଲା।
ସର୍ଵସ୍ଯାସ୍ଯ ଗଣସ୍ଯାଭୂତ୍ ପ୍ରାଗ୍ଜାତିସ୍ମରଣେ ସ୍ଵଯମ୍ । ଇଚ୍ଛା କଦାଚିତ୍ ସକଲପ୍ରାଗ୍ଜନ୍ମାଲୋକନଂ ପ୍ରତି
ସେଇ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ କେତେବେଳେ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ମନେପକାଇବା ଓ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବଜନ୍ମକୁ ଦେଖିବା ପ୍ରତି ଇଚ୍ଛା ଉପଜିଲା।
ଅଶେଷାନ୍ ସ ଦଦର୍ଶାଥ ନଷ୍ଟାନ୍ ନଷ୍ଟାନ୍ ସ୍ଵଦେହକାନ୍ । ଅନଷ୍ଟାନାଂ ତତୋ ମଧ୍ଯାତ୍ ତଂ ଧରାକୋଟରସ୍ଥିତମ୍
ତା'ପରେ ସେ ସମସ୍ତ ହାରାଇଯାଇଥିବା ଦେହମାନେକୁ ଦେଖିଲେ; ଯେଉଁମାନେ ହାରାଇନଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକଟି ଭୂମିର ଗଭୀର ଗହ୍ବରରେ ଥିବା ଦେହକୁ ଦେଖିଲେ।
ଯଦୃଚ୍ଛଯୈଵ ପ୍ରୋଦ୍ଧର୍ତୁଂ ଦେହଂ ତସ୍ଯାଭଵନ୍ ମତିଃ । ଶରୀରଂ ଵୀତହଵ୍ଯାଖ୍ଯଂ ଧରାକୋଟରପୀଡିତମ୍
ଏହି ଭଳି ଏକ ଅପେକ୍ଷା ଅଚାନକ ଭାବେ, ସେ ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ଉଠାଇବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ । ଏହି ଦେହକୁ 'ବୀତହବ୍ୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା, ଯାହା ମାଟିର ଗହ୍ବରରେ ଚାପି ହୋଇଥିଲା ।
ପ୍ରାଵୃଡୋଘୋପନୀତଂ ସ୍ଵପୃଷ୍ଠସ୍ଥଂ ପଙ୍କମଣ୍ଡଲମ୍ । ତୃଣଜାଲାଵକୀର୍ଣତ୍ଵଂ ଦେହପୃଷ୍ଠମୃଦସ୍ ତଥା
ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଆସିଥିବା ପାଣି ନିଏଇ ତାଙ୍କର ପିଠି ଉପରେ କାଦ ଚିପି ଥିଲା, ଏବଂ ତାହା ଉପରେ ଘାସର ଜାଳି ଛିଟାଇ ଥିଲା, ଯେପରିକି ତାଙ୍କ ପଛରେ ଥିବା ମାଟି ଉପରେ ଥିଲା ।
ଏତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାତେଜା ଧରାଵିଵରଯନ୍ତ୍ରିତଃ । ଭୂଯୋ ଽପି ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ଧିଯା ପରମବୋଧଯା
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସେ, ମାଟିର ଗହ୍ବରରେ ଅଟକି ରହି, ପୁଣିଥରେ ଉଚ୍ଚ ବୁଦ୍ଧିରେ ଚିନ୍ତା କଲେ ।
ସର୍ଵସମ୍ପିଣ୍ଡିତାଙ୍ଗତ୍ଵାତ୍ କାଯୋ ମେ ପ୍ରାଣଵାଯୁଭିଃ । ମୂକଶ୍ ଚଲିତୁମ୍ ଆକ୍ରାନ୍ତଶ୍ ଶକ୍ନୋତି ନ ମନାଗ୍ ଅପି
ମୋ ସମସ୍ତ ଅଂଗ ଜୀବନବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା ହୋଇଥିବାରୁ, ଏହି ଦେହ ଜୀବନଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଧରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ତିନି ଚଳିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ ।
ତଦ୍ ଗତ୍ଵା ପ୍ରଵିଶାମ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଦେହମ୍ ଏତଂ ଵିଵସ୍ଵତଃ । ତଦୀଯଃ ପିଙ୍ଗଲୋ ଦେହମ୍ ଉଦ୍ଧରିଷ୍ଯତି ମେ ତତଃ
ମୁଁ ଏବେ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି; ତାଙ୍କର ସେଇ ପିଙ୍ଗଳ ଦେହ ମୋତେ ସେଠାରୁ ଉଠାଇ ନେବ।
ଅଥ ଵା କିଂ ମମୈତେନ ଶାମ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଅଵିଘ୍ନତଃ । ନିର୍ଵାମି ସ୍ଵଂ ପଦଂ ଯାମି କୋ ଽର୍ଥୋ ମେ ଦେହଲୀଲଯା
ନହିଁଲେ, ଏହାରେ ମୋର କଣ? ମୁଁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କୌଣସି ବାଧା ଛାଡ଼ି ନିର୍ବାନ ପାଇଁ, ନିଜ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିବି; ଦେହର ଏହି ଖେଳରେ ମୋତେ କଣ ଲାଭ?
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ଵୀତହଵ୍ଯୋ ମହାମତେ । ତୂଷ୍ଣୀଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା କ୍ଷଣଂ ଭୂଯଶ୍ ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ଭୂତଲେ
ଏଭଳି ଭାବି, ବିତହବ୍ୟ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି, କିଛି ସମୟ ଶାନ୍ତ ରହିଲେ ଏବଂ ପୁଣି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଉପାଦେଯୋ ହି ଦେହସ୍ଯ ନ ମେ ତ୍ଯାଗୋ ନ ସଂଶ୍ରଯଃ । ଯାଦୃଶୋ ଦେହସନ୍ତ୍ଯାଗସ୍ ତାଦୃଶୋ ଦେହସଂଶ୍ରଯଃ
ଶରୀରକୁ ଧରିବା କିମ୍ବା ଛାଡ଼ିବା ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ଅର୍ଥ ନାହିଁ; ଯେପରି ଶରୀର ଛାଡ଼ିବା, ସେପରି ଏହାକୁ ଧରିବା ମଧ୍ୟ।
ତଦ୍ ଯାଵଦ୍ ଅସ୍ତି ଦେହୋ ଽଯଂ ନ ଯାଵଦ୍ ଅଣୁତାଂ ଗତଃ । ତାଵଦ୍ ଏନମ୍ ଉପାରୁହ୍ଯ କିଞ୍ଚିତ୍ ପ୍ରଵିଚରାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦେହ ଅଛି ଏବଂ ଏହା ସୂକ୍ଷ୍ମ ହେଉନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏହାକୁ ଆଧାର କରି କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଏଠୁ-ସେଠୁ ଘୁରିବି।
ପିଙ୍ଗଲେନ ଶରୀରଂ ସ୍ଵମ୍ ଉଦ୍ଧର୍ତୁଂ ତାପନଂ ଵପୁଃ । ପ୍ରଵିଶାମି ନଭସ୍ସଂସ୍ଥଂ ମକୁରଂ ପ୍ରତିବିମ୍ବଵତ୍
ପିଙ୍ଗଳା ଶକ୍ତିରେ ନିଜ ଦେହକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇବା ପାଇଁ, ମୁଁ ଆକାଶରେ ଏମିତି ପ୍ରବେଶ କରେଁ, ଯେପରି ଏକ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ଇତ୍ଯ୍ ଅସୌ ମୁନିର୍ ଆଦିତ୍ଯଂ ଵିଵେଶାନିଲରୂପଧୃତ୍ । ପୁର୍ଯଷ୍ଟକଵପୁର୍ ଭୂତ୍ଵା ଶସ୍ତ୍ରପିଣ୍ଡମ୍ ଇଵାନଲଃ
ଏଭଳି, ସେ ମୁନି ବାୟୁର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ହୋଇ, ଅଗ୍ନି ଯେପରି ଲୋହା ଗଠିକାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଭଗଵାନ୍ ରଵିର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏନଂ ହୃଦ୍ଗତଂ ମୁନିନାଯକମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୋ ଽଚିନ୍ତଯତ୍ କାର୍ଯପୌର୍ଵାପର୍ଯମ୍ ଉଦାରଧୀଃ
ଭଗବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମୁନିମାନଙ୍କ ନେତାଙ୍କୁ ନିଜ ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ଉଦାର ମନେ ଯଥାଯଥ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଵିନ୍ଧ୍ଯକନ୍ଦରଭୂଦେଶମ୍ ଅଗ୍ରଂ ମୁନିକଲେଵରମ୍ । ତୃଣୋପଲପରିଚ୍ଛନ୍ନଂ ଦଦର୍ଶ ଗତସଂଵିଦମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ମୁହଁରେ ଘାସ ଓ ପତ୍ରରେ ଢାକା ଥିବା ଏକ ମୁନିଙ୍କ ଦେହ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଛି।
ଋଷେଶ୍ ଚିକୀର୍ଷିତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭାନୁର୍ ଗଗନମଧ୍ଯଗଃ । ଧରାତୋ ମୁନିମ୍ ଉଦ୍ଧର୍ତୁମ୍ ଆଦିଦେଶାଗ୍ରଗଂ ଗଣମ୍
ଋଷିଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୁଝି, ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସହଚରମାନେକୁ ମୁନିଙ୍କୁ ଭୂମିରୁ ଉଠାଇବାକୁ ଆଦେଶ କଲେ।
ଵୀତହଵ୍ଯମୁନେସ୍ ସଂଵିତ୍ ସା ପୁର୍ଯଷ୍ଟକରୂପିଣୀ । ରଵିଂ ଵାତମଯୀ ପୂଜ୍ଯଂ ପ୍ରଣନାମାଶୁ ଚେତସା
ବୀତହବ୍ୟ ମୁନିଙ୍କର ଚେତନା, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଆକାରରେ, ବାୟୁମୟ ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଭକ୍ତିଭାବରେ ନମସ୍କାର କଲା।