ଅନିଚ୍ଛତୋ ଽପି ତେ ସାଧୋ ଵିଚାରେ ସ୍ଥିତିମ୍ ଆଗତେ । ଅର୍ଥତୋ ଽଯମ୍ ଉପାଯାତୋ ଵିନାଶସ୍ ସୁଖସିଦ୍ଧଯେ
ହେ ସାଧୁ, ତୁମେ ଚାହିଁନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ତୁମ ମନରେ ନିରନ୍ତର ବିଚାର ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସତ୍ୟ ସୁଖ ପାଇଁ ଏହି ନଶ୍ୱରତା ଆସିଯାଏ।
ତସ୍ମାନ୍ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅସି ନିର୍ଣୀତମ୍ ଇତି ସିଦ୍ଧାନ୍ତଯୁକ୍ତିଭିଃ । ମିତ୍ରେନ୍ଦ୍ରିଯେଶ୍ଵର ସ୍ଵସ୍ତି ଭଵତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ତମ୍ ଆଗତମ୍
ତେଣୁ ଯୁକ୍ତି ଓ ନିଶ୍ଚିତ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ ହେଉଛି—ତୁମେ ଏପରି ଭାବେ ଅଛନ୍ତି ନାହିଁ। ହେ ବନ୍ଧୁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ନାଥ, ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହୋଉ, ତୁମର ଶେଷ ସମୟ ଆସିଛି।
ନିତ୍ଯଂ ପୂର୍ଵମ୍ ଅଭୂତାଯ ନାସ୍ତିରୂପାଯ ସମ୍ପ୍ରତି । ଭଵିଷ୍ଯତେ ଚ ନୋଦର୍କସ୍ ସ୍ଵମନସ୍ ସ୍ଵସ୍ତି ତେ ଽସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତି
ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଥିଲା ନାହିଁ, ଏବେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ତାହା ଭବିଷ୍ୟତରେ କୌଣସି ପରିଣାମ ଦେବ ନାହିଁ। ତୁମର ମନ ଶାନ୍ତ ରହୁ।
ପରିନିର୍ଵାମି ଶାନ୍ତୋ ଽସ୍ମି ଦିଷ୍ଟ୍ଯାସ୍ମି ଵିଗତଜ୍ଵରଃ । ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏଵାଵତିଷ୍ଠେ ଽହଂ ତୁର୍ଯରୂପେ ପଦେ ସ୍ଥିତଃ
ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ, ଶାନ୍ତ ଓ ନିଜ ଭାଗ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି। ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବସିଛି, ତିନି ଅବସ୍ଥା ଉପରେ ଥିବା ଏହି ଚତୁର୍ଥ ଦଶାରେ ନିଶ୍ଚଳ ରହିଛି।
ଅତୋ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ସଂସାରୀ ଚିତ୍ତସଂସ୍ଥିତିଃ । ଆତ୍ମା ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ଚାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ଯସ୍ମାଦ୍ ଅନ୍ଯନ୍ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏହିପରି, ଚିତ୍ତର ଭ୍ରମଣଶୀଳ ଅବସ୍ଥା କେବେ ଥାଏ ନାହିଁ। ଆତ୍ମା ମାତ୍ର ଥାଏ, କାରଣ ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଛି ବୋଲି ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ।
ଅଯମ୍ ଆତ୍ମେତି କଲନା ମନ୍ଯେ ନୋ ନିର୍ମଲାନ୍ତରା । ପ୍ରତିଯୋଗିଵ୍ଯଵଚ୍ଛେଦକଲନୈକସ୍ଯ ଵା କୁତଃ
'ଏହି ଆତ୍ମା' ବୋଲି ଯେ ଧାରଣା, ସେଟି କେବଳ ଚିନ୍ତା, ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ଭିତର ନୁହେଁ। ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ବିପରୀତ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ସୀମା ଦେଉଥିବା କିଏ ରହିପାରିବ?
ଅହଂ ତେନାଯମ୍ ଆତ୍ମେତି କଲନାମ୍ ଅନୁଦାହରନ୍ । ମୌନୀ ସ୍ଵାତ୍ମନି ନିର୍ଵାମି ତରଙ୍ଗ ଇଵ ଵାରିଣି
'ମୁଁ' କିମ୍ବା 'ଏହି ଆତ୍ମା' ବୋଲି ଧାରଣାକୁ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଲୟ ହେଉଛି, ଯେପରି ତରଙ୍ଗ ପାଣିରେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ।
ସଂଶାନ୍ତଵାସନମ୍ ଅନାଶ୍ରିତଚେତନାଂଶମ୍ ଅପ୍ରାଣସଞ୍ଚରଣମ୍ ଅସ୍ତଵିନାଶଦୋଷମ୍ । ସଂଵେଦ୍ଯଵର୍ଜିତମ୍ ଉପେତ୍ଯ ସୁସଂଵିଦଂଶଂ ଶାମ୍ଯାମି ମୌନମ୍ ଅଯମ୍ ଏଵ ନିରୀହମ୍ ଅନ୍ତଃ
ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯିବା ପରେ, ଚେତନା କୌଣସି ଆଧାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେନାହିଁ, ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରବାହ ଥମିଯାଇଛି, ନାଶ ଓ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଦୋଷ ନାହିଁ, କୌଣସି ଅନୁଭୂତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଶୁଦ୍ଧ ସଚେତନତା ବାକି ରହିଛି—ସେଠାରେ, ମୁଁ ମନରେ ନିର୍ବିକାର ଶାନ୍ତିରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚେଷ୍ଟା ଛାଡ଼ି, ମୌନ ଅବସ୍ଥାରେ ବସି ରହେଁ।
ଇତି ନିର୍ଣୀଯ ସ ମୁନିର୍ ଵୀତହଵ୍ଯୋ ଵିଵାସନଃ । ଆସୀତ୍ ସମାଧାଵ୍ ଅଚଲୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯପର୍ଵତକୋଟରେ
ଏଭଳି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ମହାର୍ଷି ବୀତହବ୍ୟ ସମସ୍ତ କିଛି ତ୍ୟାଗ କରି, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଭିତରେ ଅଚଳ ଭାବେ ସମାଧିରେ ବସିଲେ।
ଅପରିସ୍ପନ୍ଦିତାଶେଷସ୍ପନ୍ଦନାନନ୍ଦସୁନ୍ଦରଃ । ବଭୂଵାସ୍ତଙ୍ଗତମନାସ୍ ସ୍ତିମିତାମ୍ଭୋଧିଶୋଭନଃ
ତାଙ୍କର ମନ ଏମିତି ଶାନ୍ତ ଓ ଚଳନ୍ତ ହୀନ ହୋଇଗଲା, ଯେପରି ଏକ ନିର୍ବିକାର ସମୁଦ୍ର ଶାନ୍ତ ତରଙ୍ଗର ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇଥାଏ।
ଅନ୍ତର୍ ଏଵ ଶଶାମାସ୍ଯ କ୍ରମେଣ ପ୍ରାଣସନ୍ତତିଃ । ଜ୍ଵାଲାଜାଲପରିସ୍ପନ୍ଦୋ ଦଗ୍ଧେନ୍ଧନ ଇଵାନଲେ
ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଶ୍ୱାସର ପ୍ରବାହ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଶାନ୍ତ ହେଉଥିଲା, ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିବା ଜଳା ଶେଷ ହେଲେ ତାହାର ଆଲୋକ ମନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ।
ଅନନ୍ତର୍ନିଷ୍ଠତାଂ ଯାତେ ବାହ୍ଯାର୍ଥେ ଚାପ୍ଯ୍ ଅସଂସ୍ଥିତେ । ଶେଷେ ତୁ ଲବ୍ଧସଂସ୍ଥାନେ ତସ୍ଯ ସ୍ଫୁରିତପକ୍ଷ୍ମଣୀ
ସେ ଅନନ୍ତ ଆତ୍ମାରେ ନିଜ ଚେତନାକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିଥିଲେ ଓ ବାହାର ଜଗତରେ କୌଣସି ଆସକ୍ତି ରହିଲା ନାହିଁ; ଶେଷରେ ତାଙ୍କର ଜୀବନର ଚିହ୍ନ ଭାବେ କେବଳ ପାଉଁପାଉଁ ଚକୁପଟିର ହଲଚଲ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲା।
ଘ୍ରାଣପ୍ରାନ୍ତଗତାଲ୍ପାଲ୍ପସମାଲୋକ ଇଵେକ୍ଷଣେ । ଅର୍ଧକୁଟ୍ମଲିତୈଃ ପଦ୍ମୈଶ୍ ଶ୍ରିଯମ୍ ଆଯଯତୁସ୍ ସମାମ୍
ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଜଳାଶୟ କୂଳରେ ଅଧଖୋଲା ପଦ୍ମକୁଡ଼ି ଭଳି ମାତ୍ର ଅଳ୍ପ ଖୋଲା ଥିଲା, ଯାହା ଶାନ୍ତ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଚମକୁଥିଲା।
ସମକାଯଶିରୋଗ୍ରୀଵସ୍ଥାନକସ୍ ସ ମହାମତିଃ । ଆସୀଚ୍ ଛୈଲାଦ୍ ଇଵୋତ୍କୀର୍ଣଶ୍ ଚିତ୍ରାର୍ପିତ ଇଵାଥ ଵା
ସେ ମହାମନୀଷୀ ତାଙ୍କର ଶରୀର, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳାକୁ ସମତଳ ରଖି ବସିଥିଲେ; ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେଉଁଠି ଶିଳାରୁ ଖୋଦାଯାଇଛି କିମ୍ବା ଏକ ଚିତ୍ର ଶିଳା ଉପରେ ଅଙ୍କିତ ହୋଇଛି।
ତଥା ପ୍ରତିଷ୍ଠତସ୍ ତସ୍ଯ ସଂଵତ୍ସରଶତତ୍ରଯମ୍ । କୋଟରେ ଵିନ୍ଧ୍ଯକଚ୍ଛସ୍ଯ ଯଯାଵ୍ ଅର୍ଧମୁହୂର୍ତଵତ୍
ଏଭଳି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ତିନିଶ ଶତ ବର୍ଷ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମାନେ ଅର୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରି ଅତିତ ହୋଇଗଲା।
ଏତାଵନ୍ତମ୍ ଅସୌ କାଲଂ ନାବୁଧ୍ଯତ କିଲାତ୍ମଵାନ୍ । ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତତଯା ଧ୍ଯାନୀ ନ ଚ ତତ୍ଯାଜ ତାଂ ତନୁମ୍
ସେ ଏତେ ଦିନ ଧରି ଆତ୍ମାରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିଲେ, ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତ ଭାବେ ଅବସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିନଥିଲେ ଓ ସଚେତନ ହେବାକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଗିଲେନି।
ତାଵତ୍କାଲଂ ସ ସୁଭଗୋ ନ ପ୍ରାବୁଧ୍ଯତ ଯୋଗଵିତ୍ । ଉଦ୍ଦାମୈର୍ ଅମ୍ବୁଦାରାଵୈର୍ ଆସାରଭରଘର୍ଘରୈଃ
ଏତେ ଦିନ ଧରି, ସେ ସୌଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଯୋଗବିଦ୍ୟାର ଜ୍ଞାନୀ, ଘନ ମେଘର ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଓ ଭାରି ବର୍ଷାର ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଜାଗିଲେନି।
ପର୍ଯନ୍ତମଣ୍ଡଲାଧୀଶମୃଗଯାରଵବୃଂହିତୈଃ । ଋକ୍ଷଵାନରନିର୍ହ୍ରାଦୈର୍ ମାତଙ୍ଗାସ୍ଫୋଟନିସ୍ସ୍ଵନୈଃ
ପାହାଡ଼ ମାଳାର ରାଜାଙ୍କୁ ଶିକାର କରୁଥିବା ଶିକାରୀମାନେ, ଭାଲୁ ଓ ବାନରଙ୍କର ଚିତ୍କାର, ହାତୀଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜନ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାରି ଆଘାତର ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ।
ସିଂହସଂରମ୍ଭରଟିତୈର୍ ନିର୍ଝରାରାଵଝାଙ୍କୃତୈଃ । ଵିଷମାଶନିସମ୍ପାତୈର୍ ଗଜକୋଲାହଲୈର୍ ଘନୈଃ
ସିଂହର କ୍ରୋଧିତ ଡାକ, ଝରଣାର ଗୁଞ୍ଜନ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ର ତୀବ୍ର ପ୍ରହାର ଏବଂ ହାତୀମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର କୋଳାହଳ ମଧ୍ୟରେ।
ପ୍ରମତ୍ତଶରଭାସ୍ଫୋଟୈର୍ ଭୂକମ୍ପତଟଘଟ୍ଟନୈଃ । ଵନଦାହଧମଦ୍ଧ୍ଵାନୈର୍ ଜଲୌଘାହତଵେଲ୍ଲନୈଃ
ଉନ୍ମାଦିତ ସରଭଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି, ଭୂମିକମ୍ପରେ ଭୂମି ଗଡ଼ିବା, ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଗ୍ନିର ଗର୍ଜନ ଓ ପାଣିର ତରଙ୍ଗ ଚଢ଼ିଆସିବା — ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ଅତି ଭୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି।
ମହୋପଲତଲାଘାତୈର୍ ଧରଣୀତଲମଜ୍ଜନୈଃ । ଜଲୌଘାନ୍ଦୋଲନାପାତୈସ୍ ତାପୈର୍ ଅନଲକର୍କଶୈଃ
ବଡ଼ ବଡ଼ ପଥର ପଡ଼ିବାର ଆଘାତ, ଭୂମି ତଳେ ଡୁବିଯିବା, ପାଣିର ତରଙ୍ଗ ଚଢ଼ି ଆଘାତ ଦେବା, ଓ ଅଗ୍ନିର ତୀବ୍ର ତାପ — ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ଦୁଃଖ ଆସୁଛି।
କେଵଲଂ ଵହତି ସ୍ଵୈରଂ କାଲେ କଲିତକାରଣେ । ପରିଯାନ୍ତୀଷୁ ଵର୍ଷାସୁ ଲହରୀଷ୍ଵ୍ ଇଵ ଵାରିଣି
ସମୟ ନିଜ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ନିଜେ ଚାଲିଯାଏ; ବର୍ଷା ଋତୁର ଚକ୍ରରେ, ଜଳରେ ତରଙ୍ଗ ଯେପରି ଖେଳେ, ସେହିପରି ସମୟ ଚଳିଥାଏ।
ସ୍ଵଲ୍ପେନୈଵ ସ କାଲେନ ତସ୍ମିନ୍ ପର୍ଵତକନ୍ଦରେ । ପ୍ରାଵୃଡୋଘଵିନୁନ୍ନେନ ପଙ୍କେନୋର୍ଵୀତଲେ କୃତଃ
ଅତି ଅଳ୍ପ ସମୟରେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ, ବର୍ଷାର ପାଣିରେ ଆସିଥିବା କାଦଳି ଭୂମି ଉପରେ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲା।
ତତ୍ରାସାଵ୍ ଅଵସଦ୍ ଭୂମେଃ କୋଟରେ ସଙ୍କଟୋଦରେ । ପଙ୍କସମ୍ପିଣ୍ଡିତସ୍କନ୍ଦଃ ପର୍ଵତେ ଽନ୍ତଶ୍ ଶିଲା ଯଥା
ସେଠାରେ ସେ ଭୂମିର ଗହ୍ବର ଭିତରେ, ଏକ ସଂକୁଚିତ ସ୍ଥାନରେ ରହିଲେ, ତାଙ୍କର କାନ୍ଧ କାଦିରେ ଲପେଟାଯାଇଥିଲା, ଯେମିତି ପାହାଡ଼ ଭିତରେ ପଥର ଅଟକିଥାଏ।
ଶତତ୍ରଯେ ତୁ ଵର୍ଷାଣାମ୍ ଅଥ ଯାତେ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଭୁଃ । ପ୍ରାବୁଧ୍ଯତାତ୍ମରୂପାତ୍ମା ଧରାକୋଟରପୀଡିତଃ
ତିନି ଶତ ବର୍ଷ କଟିଯିବା ପରେ, ସେ ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ଜାଗିଲେ, ଭୂମିର ଗହ୍ବର ଭିତରେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଅଟକିଥିଲା।
ସଂଵିଦ୍ ଏଵାସ୍ଯ ତଂ ଦେହଂ ଜଗ୍ରାହୋର୍ଵୀନିପୀଡିତମ୍ । ନ ତୁ ପ୍ରାଣମଯସ୍ ସ୍ପନ୍ଦଃ ପ୍ରାଣସଂସରଣଂ ଵିନା
ମାତ୍ର ଚେତନା ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ଧରିଥିଲା, ଯାହା ଭୂମି ଦ୍ୱାରା ଚାପିଯାଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ କୌଣସି ପ୍ରାଣର ଚଳନ ନଥିଲା, ପ୍ରାଣର ଗତି ନଥିଲା।
ଉତ୍ପତ୍ଯ ପ୍ରୌଢିମ୍ ଆସାଦ୍ଯ କଲନା ହୃଦଯାମ୍ବରେ । ସ୍ଵମନୋରୂପିଣୀ ତସ୍ଯ ହୃଦ୍ଯ୍ ଏଵାନୁବଭୂଵ ସା
ହୃଦୟ ଆକାଶରେ ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଉଠି ଏବଂ ପ୍ରବଳ ହୋଇ, ନିଜ ମନର ଆକୃତି ନେଇ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଭିତରେ ଅନୁଭବ ହେଲା।
କୈଲାସକାନନେ କାନ୍ତେ କଦମ୍ବସ୍ଯ ତରୋସ୍ ତଲେ । ମୁନିତ୍ଵଂ ଶତମ୍ ଅବ୍ଦାନାଂ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତାତ୍ମ ନିର୍ମଲମ୍
କୈଳାସ ପାହାଡ଼ର ସୁନ୍ଦର ଜଙ୍ଗଲରେ, କଦମ୍ବ ଗଛ ତଳେ, ସେ ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମା ଭାବେ ଶତବର୍ଷ ଯାଏଁ ମୁନି ହୋଇ ରହିଲେ।
ଵିଦ୍ଯାଧରତ୍ଵଂ ଵର୍ଷାଣାଂ ଶତମ୍ ଆଧିଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ଯୁଗପଞ୍ଚକମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରତ୍ଵଂ ପ୍ରଣତଂ ସୁରଚାରଣୈଃ
ସେ ଶତବର୍ଷ ଯାଏଁ କଷ୍ଟ ଛାଡ଼ି ଏକ ଭିଦ୍ୟାଧର ଭାବେ ଅନୁଭବ କଲେ; ପାଞ୍ଚ ଯୁଗ ଯାଏଁ ଦେବତା ଓ ଚାରଣମାନେ ଶିର ନମାଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ପଦବୀ ଧାରଣ କଲେ।
ମୁନିତ୍ଵାଦିଷୁ ତେଷ୍ଵ୍ ଅସ୍ଯ ପ୍ରତିଭାସେଷୁ ଭୋ ମୁନେ । ନିଯମୋ ଽନିଯମଶ୍ ଚୈଵ ଦିକ୍କାଲନିଯତେଃ କଥମ୍
ହେ ମୁନି, ଏହିପରି ମୁନିତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ, ଦିଗ ଓ ସମୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଥିବାବେଳେ କେମିତି ନିୟମ କିମ୍ବା ଅନିୟମ ଥାଇପାରିବ?