କଲ୍ଲୋଲଵ୍ଯାଲଵଲିତେ ଶରୀରଶ୍ଵଭ୍ରକୋଟରେ । ଖନତୀହାନଖୀ ଖାତଂ ଚିନ୍ତାଚପଲଗର୍ଗଟୀ
ତରଙ୍ଗର ସର୍ପ ପରି ଉଲଟାପାଲଟା ହୋଇଥିବା ଦେହର ଗୁହାରେ, ଚିନ୍ତାର ଅଶାନ୍ତ ମୂଷା ତାର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ସେଠାକୁ ଅବିରତ ଖୋଦିଯାଏ।
ଲୋଭଲଟ୍ଵା ଲଟତ୍ପକ୍ଷା ତୀକ୍ଷ୍ଣଯା ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵତୁଣ୍ଡଯା । କାଯଜୀର୍ଣଦ୍ରୁମାଦ୍ ଅସ୍ମାଦ୍ ଗୁଣପଦ୍ମାନି କୃନ୍ତତି
ଲୋଭର ଡାଣ୍ଡା ଫଡ଼ିଉଠିବା, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଠୁଣ୍ଡା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଶରୀରର ଝରାପଡ଼ୁଥିବା ଗଛରୁ ଗୁଣର ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକୁ କାଟି ଦେଇଥାଏ।
ହୃଦଯାଵକରଂ କୀର୍ଣମ୍ ଇତଶ୍ ଚେତଶ୍ ଚ କର୍କଶଃ । ଅପଵିତ୍ରୋଦ୍ଧୁରାକାରଃ କୁରୁତେ କାମକୁକ୍କୁଟଃ
ଇଚ୍ଛାର କୁକୁଡ଼ି, ରୂପରେ କଠୋର ଏବଂ ଅପବିତ୍ର, ହୃଦୟର ଘରେ ଏଠି ସେଠି ଅପବିତ୍ରତା ଛିଟାଇ ଦେଉଛି।
ମହତ୍ଯାଂ ମୋହଯାମିନ୍ଯାମ୍ ଉଲ୍ବଣୋ ଽଜ୍ଞାନକୌଶିକଃ । ଶ୍ମଶାନ ଇଵ ଵେତାଲଃ ପରିଵଲ୍ଗତି ହୃଦ୍ଦ୍ରୁମେ
ମହା ମୋହର ଅନ୍ଧାର ରାତିରେ, ଅଜ୍ଞାନର ଭୟଙ୍କର ପେଚା ହୃଦୟର ଗଛ ଉପରେ ଶ୍ମଶାନର ଭୂତ ଭଳି ଲାଫିଉଠେ।
ଏତାଶ୍ ଚାନ୍ଯାଶ୍ ଚ ବହ୍ଵ୍ଯୋ ଽପି ତ୍ଵଯୀନ୍ଦ୍ରିଯଗଣେ ସତି । ପିଶାଚା ଇଵ ଶର୍ଵର୍ଯାଂ ପ୍ରଵଲ୍ଗନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଶୁଭଶ୍ରିଯଃ
ତୁମରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଥିଲେ, ଏମିତି ଅନେକ ଅଶୁଭ ଆକୃତି ଥିବା ଜିନିଷମାନେ ରାତିରେ ପିଶାଚମାନେ ଭଳି ଖେଳିଉଠନ୍ତି।
ତ୍ଵଯି ତ୍ଵ୍ ଅସତି ହେ ସାଧୋ ସର୍ଵା ଏଵ ଶୁଭଶ୍ରିଯଃ । ପ୍ରଭାତ ଇଵ ପଦ୍ମିନ୍ଯସ୍ ସାଲୋକଂ ଵିକସନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ହେ ସାଧୁ, ତୁମେ ଥିଲେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ମହିମା ଏମିତି ଫୁଟିଉଠେ, ଯେପରି ଉଷାକାଳରେ ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ହୁଏ।
ପ୍ରଶାନ୍ତମୋହମିହିକଂ ରାଜତେ ହୃଦଯାମ୍ବରମ୍ । ନିର୍ମଲାଲୋକଵଲିତଂ ନୀରଜସ୍କଂ ତତାନ୍ତରମ୍
ମନର ଆକାଶ ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଜଳନ୍ଧି ଭ୍ରମର କୁହୁଡ଼ି ହଟିଯାଇଛି, ଶୁଧ୍ଧ ଆଲୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧୂଳିହୀନ ଭାବରେ ଚମକୁଛି।
ଅଶଙ୍କିତଂ ନଭଃକୋଶପତିତୋପଲପୂରଵତ୍ । ନାପତନ୍ତି ଵିକଲ୍ପୌଘାଶ୍ ଚିରଂ ଵୈକଲ୍ଯକାରିଣଃ
ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଆକାଶ ଭଣ୍ଡାର ଉପରେ ପଥର ପଡ଼ିନଥିବା ପରି, ଦୀର୍ଘଦିନ ଦୁଃଖର କାରଣ ହୋଇଥିବା ଅନେକ ଚଞ୍ଚଳ ଚିନ୍ତାମାନେ ଆଉ ମନକୁ ଭାଙ୍ଗି ନପଡ଼ନ୍ତି।
ସର୍ଵସ୍ଯାହ୍ଲାଦନୀ ଶୀତା ମୈତ୍ରୀ ପରମପାଵନୀ । ଅଭ୍ଯୁଦେତି ହୃଦୋ ହୃଦ୍ଯା ସୁତରୋର୍ ଇଵ ମଞ୍ଜରୀ
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ଶୀତଳ ଓ ପବିତ୍ର ମୈତ୍ରୀ ହୃଦୟରେ ଉଦିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଭଲ ଜଳ ଦେଇସାଞ୍ଚିଥିବା ଗଛର ମଞ୍ଜରୀ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ ଫୁଟିଉଠେ।
ଅନ୍ତଶ୍ଛିଦ୍ରଵତୀ ଜାଡ୍ଯଯୁକ୍ତା ଗୁପ୍ତଗୁଣା ସ୍ଵଯମ୍ । ଚିନ୍ତା ଶୋଷମ୍ ଉପାଯାତି ହିମଦଗ୍ଧେଵ ପଦ୍ମିନୀ
ଚିନ୍ତା ଭିତରେ ଅନେକ ଫାଟ୍ ଥିବା, ମନର ଅଜ୍ଞାନ ଓ ମୂର୍ଖତା ସହିତ ଜଡିତ, ନିଜର ଗୁଣକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଥାଏ, ସେଇ ଚିନ୍ତା ନିଜେ ନିଜେ ଶୁଖିଯାଏ, ଯେପରି ହିମରେ ପୋଡ଼ିଯାଇଥିବା ପଦ୍ମିନୀ ଫୁଲ।
ଆଲୋକସ୍ ସ୍ଫୁଟତାମ୍ ଅନ୍ତର୍ ଆଯାତ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞାନସଙ୍କ୍ଷଯେ । ପ୍ରଶାମ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅମ୍ବୁଦେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଶରଦୀଵାର୍କମଣ୍ଡଲମ୍
ଯେତେବେଳେ ଅଜ୍ଞାନ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଭିତରର ଆଲୋକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ; ଯେପରି ଶରଦ୍ ଋତୁରେ ମେଘ ହଟିଗଲାପରେ ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚକ୍ର ଚମକୁଥାଏ।
ପ୍ରସନ୍ନସ୍ଫାରଗମ୍ଭୀରମ୍ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧମ୍ ଅପରାହତମ୍ । ହୃଦଯଂ ସମତାମ୍ ଏତି ଶାନ୍ତଵାତ ଇଵାର୍ଣଵଃ
ହୃଦୟ ଶାନ୍ତ, ପ୍ରସନ୍ନ, ବିସ୍ତୃତ, ଗଭୀର ଓ ଅଚଳ ହୋଇ ସମତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଯେପରି ଶାନ୍ତ ବାତାସରେ ସମୁଦ୍ର ଶାନ୍ତ ଓ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ରହିଥାଏ।
ଅମୃତାପୂରପୂର୍ଣେନ ନିତ୍ଯାନନ୍ଦମଯେନ ଚ । ସ୍ଥୀଯତେ ପୁରୁଷେଣାନ୍ତଶ୍ଶୀତେନ ଶଶିନା ଯଥା
ମନୁଷ୍ୟର ଭିତରେ ଅମୃତର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଓ ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦର ସ୍ୱରୂପ ଥାଏ, ଯାହା ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଶୀତଳ ଓ ଶାନ୍ତ।
ସଂଵିଦଂଶୈକଵିଶ୍ରାନ୍ତଂ ସମଗ୍ରଂ ସଚରାଚରମ୍ । ଭାଵ୍ଯତେ ଭରିତାକାରଂ ଵପୁର୍ ଆନନ୍ଦମନ୍ଥରମ୍
ସମସ୍ତ ଚେତନ ଓ ଅଚେତନ ଜଗତ, ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଚେତନାରେ ବିଲିନ ହୋଇ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ଯାହା ସ୍ୱୟଂରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛି, ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ଭରିଯାଇଛି, ତାହାର ରୂପ ଆନନ୍ଦର ସ୍ପନ୍ଦନରେ ମୃଦୁ ହୋଇ ରହିଛି।
ନ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅସ୍ତସଙ୍ଗାନାମ୍ ଆଶାପାଶଵିଧାଯିନାମ୍ । ଦଗ୍ଧାନାମ୍ ଇଵ ପର୍ଣାନାଂ ଜନ୍ମନାଂ ପୁନରାଗତିଃ
ଯେଉଁମାନେ ଆସକ୍ତି ଓ ଆଶାର ବନ୍ଧନକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଉ ଜନ୍ମ ନାହିଁ, ଯେପରି ଜଳିଯାଇଥିବା ପତ୍ର ପୁଣି ଚାରା ହୁଏନାହିଁ।
ପୁଂସା କ୍ଷପିତସଂସାରଜରାଜନ୍ମମହାଧ୍ଵନା । ଅପୁନର୍ଭ୍ରମଣାଯାତ୍ମଦ୍ରୁମେ ଵିଶ୍ରମ୍ଯତେ ଚିରମ୍
ଯେବେ ଜଣେ ଲୋକେ ସଂସାର, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଜନ୍ମର ଦୀର୍ଘ ପଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଶେଷ କରିଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଆତ୍ମର ବୃକ୍ଷ ତଳେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି, ଆଉ କେବେ ଭ୍ରମଣ କରିବେ ନାହିଁ।
ଏଵମ୍ପ୍ରାଯାସ୍ ତଥାନ୍ଯାଶ୍ ଚ ଭଵନ୍ତି ଗୁଣସମ୍ପଦଃ । ଅସତି ତ୍ଵଯି ସର୍ଵାଶିନ୍ ସର୍ଵାଶାକ୍ଷଣଦାକ୍ଷଯେ
ଏଭଳି ଭାବେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ହେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭକ୍ଷ କରୁଥିବା, ତୁମେ ନଥିଲେ ସମସ୍ତ ଆଶା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ପକ୍ଷଯୋର୍ ଏତଯୋଶ୍ ଚିତ୍ତ ସତ୍ତାସତ୍ତାସ୍ଵରୂପଯୋଃ । ଯେନୈଵ ପଶ୍ଯସି ଶ୍ରେଯସ୍ ତମ୍ ଏଵାଙ୍ଗୀକୁରୁ କ୍ଷଣାତ୍
ମନର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଅନସ୍ତିତ୍ୱ—ଏହି ଦୁଇଟି ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ, ତୁମେ ଯାହାକୁ ଉତ୍ତମ ବୋଲି ଭାବୁଛ, ସେହିକୁ ତୁରନ୍ତ ଗ୍ରହଣ କର।
ସ୍ଵାତ୍ମାଭାଵସ୍ ତଵ ସୁଖଂ ମନ୍ଯେ ମାନଵତାଂ ଵର । ତମ୍ ଏଵ ଭାଵଯାଭାଵଂ ସୁଖତ୍ଯାଗୋ ହି ମୂଢତା
ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ଆତ୍ମାର ଅଭାବକୁ ମୁଁ ସଉଖ୍ୟ ବୋଲି ଭାବେ। ସେଇ ଅଭାବକୁ ମନେ ରଖ; ସଉଖ୍ୟକୁ ଛାଡିଦେବା ମୂଢତା।
ଯଦି ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ତି ଭଵତ୍ ସତ୍ଯମ୍ ଅନ୍ତର୍ଭାଵିତଚେତନମ୍ । ଜୀଵତସ୍ ତତ୍ ତଵାତ୍ଯନ୍ତମ୍ ଅଭାଵଂ କ ଇଵେଚ୍ଛତି
ଯଦି ତୁମେ ଏକ ସଚେତନ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବେ ଏଠାରେ ଥିବା ସତ୍ୟ, ତେବେ ବଞ୍ଚିଥିବାବେଳେ କିଏ ତୁମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭାବକୁ ଚାହିଁବ?
କିଂ ତୁ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅସି ସତ୍ଯେନ ଵଦାମି ତଵ ସୁନ୍ଦର । ତେନ ମିଥ୍ଯୈଵ ଜୀଵାମୀତ୍ଯ୍ ଆସ୍ଥଯା ମା ଭଵାସୁଖି
କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟକୁ କହୁଛି, ତୁମେ ନାହଁ—ହେ ସୁନ୍ଦର, ଏହା ମୋର ନିଷ୍ଠାବାନ୍ତ କଥା। ତେଣୁ 'ମୁଁ ବଞ୍ଚିଛି' ବୋଲି ମିଥ୍ୟା ଭାବନାକୁ ଧରି ରୁହନି, ଏବଂ ସଉଖ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପ୍ରକ୍ରମେ ଵାସି ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ଯା ଵା ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ତ୍ଵଦସ୍ତିତା । ସାପୀଦାନୀଂ ଵିଚାରେଣ ଭୃଶଂ ସଙ୍କ୍ଷଯମ୍ ଆଗତା
ହେ ବଶିଷ୍ଠ, ଆରମ୍ଭରେ ତୁମେ କିମ୍ବା ତୁମ ଅସତ୍ୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଭ୍ରମ କିଛି ଥିଲା ନାହିଁ; ବର୍ତ୍ତମାନ ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଭ୍ରମ ବହୁତ କମିଯାଇଛି।
ଏତାଵଦ୍ ଏଵ ତେ ରୂପଂ ସାଧୋ ଯଦ୍ ଅଵିଚାରଣମ୍ । ଵିଚାରେ ଵିହିତେ ସମ୍ଯକ୍ ତ୍ଵମ୍ ଅରୂପମ୍ ଅସତ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ହେ ସାଧୁ, ତୁମର ଏକମାତ୍ର ରୂପ ଥିଲା ଅଚିନ୍ତା; ଯେତେବେଳେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଚିନ୍ତା ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଅରୂପ ଓ ଅସତ୍ୟ ଭାବରେ ରହିଯାଉଛ।
ଅଵିଚାରାତ୍ ପ୍ରଜାତଂ ତ୍ଵମ୍ ଅନାଲୋକାତ୍ ତମୋ ଯଥା । ଵିଚାରେଣୋପଶାନ୍ତଂ ତ୍ଵମ୍ ଆଲୋକେନ ତମୋ ଯଥା
ତୁମେ ଅଚିନ୍ତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛ, ଯେପରି ଅନ୍ଧକାର ଆଲୋକ ନଥିବାରୁ ହୁଏ; ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଶାନ୍ତ ହେଉଛ, ଯେପରି ଆଲୋକ ଆସିଲେ ଅନ୍ଧକାର ହଟିଯାଏ।
ଏତାଵନ୍ତଂ ସଖେ କାଲଂ ବଭୂଵାଲ୍ପଵିଵେକିତା । ତାଵତୈଵାତିପୀନତ୍ଵମ୍ ଅଭୂଦ୍ ଦୁଃଖୈକକାରଣମ୍
ବନ୍ଧୁ, ଏତିକି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୁଝିବାର ଶକ୍ତି କମ୍ ଥିଲା; ସେତିକି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତିରିକ୍ତ ଅଭିମାନ ଥିଲା, ଯାହା ଦୁଃଖର ଏକମାତ୍ର କାରଣ ହେଲା।
ମୋହସଙ୍କଲ୍ପମାତ୍ରେଣ ବାଲଵେତାଲଵଦ୍ ଭଵତ୍ । ବଭୂଵାତ୍ଯନ୍ତସଙ୍କଲ୍ପେ କ୍ଷୀଣେ ତ୍ଵଯି ଭଵତ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ମୋହର କଳ୍ପନା ମାତ୍ରରେ, ତୁମେ ଏକ ଶିଶୁ ଭୂତ ଭଳି ହୋଇଯାଉଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ସେ ଭାରି କଳ୍ପନା ଶେଷ ହେଉଛି, ତୁମେ ନିଜରେ ଯେପରି ଅଛ, ସେଭଳି ରୁହିଯାଉଛ।
ଇଦାନୀମ୍ ଉଦିତଂ ନିତ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାଗ୍ରୂପେ କ୍ଷଯଂ ଗତେ । ଵିଵେକସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ଵିଵେକାଯ ନମୋ ନମଃ
ଏବେ ତୁମେ ଚିରକାଳ ପାଇଁ ଉଦିତ ହେଇଛ, ପୂର୍ବର ଆକୃତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି। ବିବେକର କୃପାରେ—ବିବେକକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
ବଭୂଵିଥାପ୍ରବୁଦ୍ଧଂ ତ୍ଵଂ ଚିତ୍ତକାତ୍ଯନ୍ତବୋଧତଃ । ଚିତ୍ତତାଯାଂ ଵିନଷ୍ଟାଯାଂ ସ୍ଥିତସ୍ ତ୍ଵଂ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ମନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏବେ ତୁମେ ସଚେତନ ହୋଇପାରିଛ। ମନର ସ୍ୱଭାବ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ତୁମେ ପରମେଶ୍ୱର ଭାବେ ରହିଯାଉଛ।
ପ୍ରାକ୍ସ୍ଵରୂପଵିଲାସସ୍ ତେ ଶ୍ରେଯସି ସ୍ଥିତିମ୍ ଆଗତଃ । ସମସ୍ତଵାସନୋନ୍ମୁକ୍ତସ୍ ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯ୍ ଅସି ମହେଶ୍ଵରଃ
ପୂର୍ବର ନିଜ ରୂପର ଉଦ୍ଭାସନ ଏବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି। ସମସ୍ତ ଆଶା ଛାଡ଼ି, ଏବେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମହେଶ୍ୱର ହୋଇଛ।
ଯସ୍ଯାଵିଵେକାଦ୍ ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ ସ ଵିଵେକାଦ୍ ଵିନଶ୍ଯତି । ପ୍ରକାଶେନ ପ୍ରଯାତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତମ୍ ଅନାଲୋକୋଦ୍ଭଵଂ ତମଃ
ଯାହା ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠାରେ ବିବେକ ଆସିଲେ ସେହି ଅଜ୍ଞାନ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଅନ୍ଧକାର ଯେଉଁଥିରେ ଆଲୋକ ନଥିଲା, ସେଠାରେ ଆଲୋକ ଆସିଲେ ସେହି ଅନ୍ଧକାର ଶେଷ ହୁଏ।