ନିତ୍ଯୋଦିତେ ସକଲଵସ୍ତୁପଦାର୍ଥସାରେ ଦେଵେ ସ୍ଥିତେ ଭରିତନିର୍ଭରଭୂରିଦିକ୍କମ୍ । ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଅସତ୍ ତ୍ଵମ୍ ଇତି ସାଧୁ ଗତେ ଽମଲତ୍ଵାତ୍ କ୍ଷୀଣୌ ସୁଖାସୁଖଲଵୌ ମମ ଵୈ ସମୋହମ୍
ଯେତେବେଳେ ସବୁବେଳେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ସାର ଦେବତା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଓ ଓଭରାଇ ରହିଛନ୍ତି, ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବାବେଳେ ଏବଂ 'ତୁମେ ଅସତ୍ୟ' ବୋଧ ଦୃଢ଼ ହେଲେ, ମୋର ସୁଖ ଦୁଃଖର ଅନୁଶେଷ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ମୋର ମୋହ ଦୂର ହୋଇଯାଏ।
ଭୂଯୋ ମୁନିଵରୋ ଧୀରୋ ଧିଯା ଧଵଲଯେଦ୍ଧଯା । ସ୍ଵମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯଗଣଂ ଗୁପ୍ତଂ ବୋଧଯାମ୍ ଆସ ସାଧ୍ଵ୍ ଇଦମ୍
ପୁଣିଥରେ, ମହାନ ଏବଂ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଋଷି, ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ, ନିଜ ରକ୍ଷିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେକୁ ମୃଦୁଭାବରେ ଜାଗ୍ରତ କରି, ଭଲଭାବରେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ତଵେନ୍ଦ୍ରିଯଗଣ ସ୍ଵାର୍ଥଂ ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅତିସ୍ଫୁଟମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଭାଵତାମ୍ ଏତ୍ଯ ପରାଂ ନିର୍ଦୁଃଖତାଂ ଵ୍ରଜ
ହେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ, ତୁମର ସତ୍ୟ କାମ୍ୟ କଣ ତାହା ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ କହିବି, ଶୁଣ। ଏହା ଶୁଣି, ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସର୍ବଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଅ।
ଭଵତାମ୍ ଆତ୍ମସତ୍ତୈକା ଦୁଃଖାଯୈଵାନପାଯିନୀ । ଅସତ୍ଯାମ୍ ଆତ୍ମନସ୍ ସତ୍ତାଂ ତଦ୍ ଭଵନ୍ତସ୍ ତ୍ଯଜନ୍ତ୍ଵ୍ ଇତି
ତୁମର ଅସ୍ତିତ୍ୱ କେବଳ ଆତ୍ମା ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରିଛି, ଏହା ଦୁଃଖ ସହିତ ଅଲଗା ହେବାକୁ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।
ମଦୀଯେନୋପଦେଶେନ ସତ୍ତୈଷା ଭଵତାଂ କ୍ଷଯମ୍ । ଗତୈଵେତି ସ୍ଫୁଟଂ ମତ୍ତୋ ଯୂଯଂ ହ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞାନସମ୍ଭଵାଃ
ମୋର ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଏହି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଶେଷ ହେଇଯିବ। ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ବୁଝ, ତୁମେ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ସ୍ଵସତ୍ତାସ୍ଫୁଟତୈଵାତିଦୁଃଖାଯ ତଵ ଚିତ୍ତକ । ତପ୍ତକ୍ଵାଥେ ଜତୂଲ୍ଲାସୋ ଦାହାଯୈଵ ସ୍ଵପାର୍ଶ୍ଵଯୋଃ
ହେ ମନ, ତୁମର ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ସ୍ପଷ୍ଟତା ଏହି ଅତି ଦୁଃଖର କାରଣ। ଯେପରି ତାତିଥିବା ପାଣିରେ ଝାଡ଼ ଫୁଟିଲେ ନିଜ ପାଖରେ ମାତ୍ର ଦାହ ଦେଇଥାଏ, ସେପରି।
ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଯି ସତି ଭ୍ରାତର୍ ଜଡକଲ୍ଲୋଲସଙ୍କୁଲାଃ । ଵିଶନ୍ତି କାଲଜଲଧିଂ ସଂସାରସରିତାଂ ଗଣାଃ
ଦେଖ, ଭାଇ, ତୁମେ ଥିଲେ, ମୂଢ଼ତାର ତରଙ୍ଗ ଭରିଥିବା ଏହି ସଂସାର ନଦୀମାନେ କାଳ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
ପତନ୍ତ୍ଯ୍ ଅହମହମିକାଵିହିତାନ୍ଯୋଽନ୍ଯଵେଲ୍ଲନାଃ । କୁତୋ ଽପି ଦୁଃଖାଵଲଯୋ ଧାରା ଆସାରଗା ଇଵ
ଅହଂକାର ଓ ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଉପରେ ଚିଞ୍ଚଳତା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଦୁଃଖର ତରଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଜଣେ କେଉଁଠୁ ଆସି ଭାରି ବର୍ଷାର ଧାରା ପରି ପଡ଼ୁଛି।
ପରିସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଅପର୍ଯନ୍ତା ହୃଦଯୋନ୍ମୂଲନୋଦ୍ଯତା । ଆକ୍ରନ୍ଦକାରିଣୀ କ୍ରୂରା ଭାଵାଭାଵଵିଷୂଚିକା
ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟର ଅନ୍ତହୀନ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରୋଗ ହୃଦୟକୁ ଉଖିଁ ଦେବାକୁ ଉଠିଯାଏ, ଏହା କ୍ରୂର ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର କରାଏ।
କାସଶ୍ଵାସରଣଦ୍ଭୃଙ୍ଗେ କଲେଵରଜରଦ୍ଦ୍ରୁମେ । ଵିକସତ୍ଯ୍ ଅମଲୋଦ୍ଦ୍ଯୋତା ଜରାମରଣମଞ୍ଜରୀ
ଏହି ଦେହର ଝରା ପଡ଼ୁଥିବା ଗଛରେ, ଯେଉଁଠାରେ କାଶ ଓ ଶ୍ୱାସ ମଧୁମକ୍ଷିକା ପରି ଗୁଞ୍ଜନ କରେ, ସେଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁର ମଞ୍ଜରୀ ଫୁଟିଯାଏ।
କଲ୍ଲୋଲଵ୍ଯାଲଵଲିତେ ଶରୀରଶ୍ଵଭ୍ରକୋଟରେ । ଖନତୀହାନଖୀ ଖାତଂ ଚିନ୍ତାଚପଲଗର୍ଗଟୀ
ତରଙ୍ଗର ସର୍ପ ପରି ଉଲଟାପାଲଟା ହୋଇଥିବା ଦେହର ଗୁହାରେ, ଚିନ୍ତାର ଅଶାନ୍ତ ମୂଷା ତାର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ସେଠାକୁ ଅବିରତ ଖୋଦିଯାଏ।
ଲୋଭଲଟ୍ଵା ଲଟତ୍ପକ୍ଷା ତୀକ୍ଷ୍ଣଯା ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵତୁଣ୍ଡଯା । କାଯଜୀର୍ଣଦ୍ରୁମାଦ୍ ଅସ୍ମାଦ୍ ଗୁଣପଦ୍ମାନି କୃନ୍ତତି
ଲୋଭର ଡାଣ୍ଡା ଫଡ଼ିଉଠିବା, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଠୁଣ୍ଡା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଶରୀରର ଝରାପଡ଼ୁଥିବା ଗଛରୁ ଗୁଣର ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକୁ କାଟି ଦେଇଥାଏ।
ହୃଦଯାଵକରଂ କୀର୍ଣମ୍ ଇତଶ୍ ଚେତଶ୍ ଚ କର୍କଶଃ । ଅପଵିତ୍ରୋଦ୍ଧୁରାକାରଃ କୁରୁତେ କାମକୁକ୍କୁଟଃ
ଇଚ୍ଛାର କୁକୁଡ଼ି, ରୂପରେ କଠୋର ଏବଂ ଅପବିତ୍ର, ହୃଦୟର ଘରେ ଏଠି ସେଠି ଅପବିତ୍ରତା ଛିଟାଇ ଦେଉଛି।
ମହତ୍ଯାଂ ମୋହଯାମିନ୍ଯାମ୍ ଉଲ୍ବଣୋ ଽଜ୍ଞାନକୌଶିକଃ । ଶ୍ମଶାନ ଇଵ ଵେତାଲଃ ପରିଵଲ୍ଗତି ହୃଦ୍ଦ୍ରୁମେ
ମହା ମୋହର ଅନ୍ଧାର ରାତିରେ, ଅଜ୍ଞାନର ଭୟଙ୍କର ପେଚା ହୃଦୟର ଗଛ ଉପରେ ଶ୍ମଶାନର ଭୂତ ଭଳି ଲାଫିଉଠେ।
ଏତାଶ୍ ଚାନ୍ଯାଶ୍ ଚ ବହ୍ଵ୍ଯୋ ଽପି ତ୍ଵଯୀନ୍ଦ୍ରିଯଗଣେ ସତି । ପିଶାଚା ଇଵ ଶର୍ଵର୍ଯାଂ ପ୍ରଵଲ୍ଗନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଶୁଭଶ୍ରିଯଃ
ତୁମରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଥିଲେ, ଏମିତି ଅନେକ ଅଶୁଭ ଆକୃତି ଥିବା ଜିନିଷମାନେ ରାତିରେ ପିଶାଚମାନେ ଭଳି ଖେଳିଉଠନ୍ତି।
ତ୍ଵଯି ତ୍ଵ୍ ଅସତି ହେ ସାଧୋ ସର୍ଵା ଏଵ ଶୁଭଶ୍ରିଯଃ । ପ୍ରଭାତ ଇଵ ପଦ୍ମିନ୍ଯସ୍ ସାଲୋକଂ ଵିକସନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ହେ ସାଧୁ, ତୁମେ ଥିଲେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ମହିମା ଏମିତି ଫୁଟିଉଠେ, ଯେପରି ଉଷାକାଳରେ ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ହୁଏ।
ପ୍ରଶାନ୍ତମୋହମିହିକଂ ରାଜତେ ହୃଦଯାମ୍ବରମ୍ । ନିର୍ମଲାଲୋକଵଲିତଂ ନୀରଜସ୍କଂ ତତାନ୍ତରମ୍
ମନର ଆକାଶ ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଜଳନ୍ଧି ଭ୍ରମର କୁହୁଡ଼ି ହଟିଯାଇଛି, ଶୁଧ୍ଧ ଆଲୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧୂଳିହୀନ ଭାବରେ ଚମକୁଛି।
ଅଶଙ୍କିତଂ ନଭଃକୋଶପତିତୋପଲପୂରଵତ୍ । ନାପତନ୍ତି ଵିକଲ୍ପୌଘାଶ୍ ଚିରଂ ଵୈକଲ୍ଯକାରିଣଃ
ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଆକାଶ ଭଣ୍ଡାର ଉପରେ ପଥର ପଡ଼ିନଥିବା ପରି, ଦୀର୍ଘଦିନ ଦୁଃଖର କାରଣ ହୋଇଥିବା ଅନେକ ଚଞ୍ଚଳ ଚିନ୍ତାମାନେ ଆଉ ମନକୁ ଭାଙ୍ଗି ନପଡ଼ନ୍ତି।
ସର୍ଵସ୍ଯାହ୍ଲାଦନୀ ଶୀତା ମୈତ୍ରୀ ପରମପାଵନୀ । ଅଭ୍ଯୁଦେତି ହୃଦୋ ହୃଦ୍ଯା ସୁତରୋର୍ ଇଵ ମଞ୍ଜରୀ
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ଶୀତଳ ଓ ପବିତ୍ର ମୈତ୍ରୀ ହୃଦୟରେ ଉଦିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଭଲ ଜଳ ଦେଇସାଞ୍ଚିଥିବା ଗଛର ମଞ୍ଜରୀ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ ଫୁଟିଉଠେ।
ଅନ୍ତଶ୍ଛିଦ୍ରଵତୀ ଜାଡ୍ଯଯୁକ୍ତା ଗୁପ୍ତଗୁଣା ସ୍ଵଯମ୍ । ଚିନ୍ତା ଶୋଷମ୍ ଉପାଯାତି ହିମଦଗ୍ଧେଵ ପଦ୍ମିନୀ
ଚିନ୍ତା ଭିତରେ ଅନେକ ଫାଟ୍ ଥିବା, ମନର ଅଜ୍ଞାନ ଓ ମୂର୍ଖତା ସହିତ ଜଡିତ, ନିଜର ଗୁଣକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଥାଏ, ସେଇ ଚିନ୍ତା ନିଜେ ନିଜେ ଶୁଖିଯାଏ, ଯେପରି ହିମରେ ପୋଡ଼ିଯାଇଥିବା ପଦ୍ମିନୀ ଫୁଲ।
ଆଲୋକସ୍ ସ୍ଫୁଟତାମ୍ ଅନ୍ତର୍ ଆଯାତ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞାନସଙ୍କ୍ଷଯେ । ପ୍ରଶାମ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅମ୍ବୁଦେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଶରଦୀଵାର୍କମଣ୍ଡଲମ୍
ଯେତେବେଳେ ଅଜ୍ଞାନ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଭିତରର ଆଲୋକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ; ଯେପରି ଶରଦ୍ ଋତୁରେ ମେଘ ହଟିଗଲାପରେ ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚକ୍ର ଚମକୁଥାଏ।
ପ୍ରସନ୍ନସ୍ଫାରଗମ୍ଭୀରମ୍ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧମ୍ ଅପରାହତମ୍ । ହୃଦଯଂ ସମତାମ୍ ଏତି ଶାନ୍ତଵାତ ଇଵାର୍ଣଵଃ
ହୃଦୟ ଶାନ୍ତ, ପ୍ରସନ୍ନ, ବିସ୍ତୃତ, ଗଭୀର ଓ ଅଚଳ ହୋଇ ସମତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଯେପରି ଶାନ୍ତ ବାତାସରେ ସମୁଦ୍ର ଶାନ୍ତ ଓ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ରହିଥାଏ।
ଅମୃତାପୂରପୂର୍ଣେନ ନିତ୍ଯାନନ୍ଦମଯେନ ଚ । ସ୍ଥୀଯତେ ପୁରୁଷେଣାନ୍ତଶ୍ଶୀତେନ ଶଶିନା ଯଥା
ମନୁଷ୍ୟର ଭିତରେ ଅମୃତର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଓ ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦର ସ୍ୱରୂପ ଥାଏ, ଯାହା ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଶୀତଳ ଓ ଶାନ୍ତ।
ସଂଵିଦଂଶୈକଵିଶ୍ରାନ୍ତଂ ସମଗ୍ରଂ ସଚରାଚରମ୍ । ଭାଵ୍ଯତେ ଭରିତାକାରଂ ଵପୁର୍ ଆନନ୍ଦମନ୍ଥରମ୍
ସମସ୍ତ ଚେତନ ଓ ଅଚେତନ ଜଗତ, ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଚେତନାରେ ବିଲିନ ହୋଇ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ଯାହା ସ୍ୱୟଂରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛି, ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ଭରିଯାଇଛି, ତାହାର ରୂପ ଆନନ୍ଦର ସ୍ପନ୍ଦନରେ ମୃଦୁ ହୋଇ ରହିଛି।
ନ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅସ୍ତସଙ୍ଗାନାମ୍ ଆଶାପାଶଵିଧାଯିନାମ୍ । ଦଗ୍ଧାନାମ୍ ଇଵ ପର୍ଣାନାଂ ଜନ୍ମନାଂ ପୁନରାଗତିଃ
ଯେଉଁମାନେ ଆସକ୍ତି ଓ ଆଶାର ବନ୍ଧନକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଉ ଜନ୍ମ ନାହିଁ, ଯେପରି ଜଳିଯାଇଥିବା ପତ୍ର ପୁଣି ଚାରା ହୁଏନାହିଁ।
ପୁଂସା କ୍ଷପିତସଂସାରଜରାଜନ୍ମମହାଧ୍ଵନା । ଅପୁନର୍ଭ୍ରମଣାଯାତ୍ମଦ୍ରୁମେ ଵିଶ୍ରମ୍ଯତେ ଚିରମ୍
ଯେବେ ଜଣେ ଲୋକେ ସଂସାର, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଜନ୍ମର ଦୀର୍ଘ ପଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଶେଷ କରିଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଆତ୍ମର ବୃକ୍ଷ ତଳେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି, ଆଉ କେବେ ଭ୍ରମଣ କରିବେ ନାହିଁ।
ଏଵମ୍ପ୍ରାଯାସ୍ ତଥାନ୍ଯାଶ୍ ଚ ଭଵନ୍ତି ଗୁଣସମ୍ପଦଃ । ଅସତି ତ୍ଵଯି ସର୍ଵାଶିନ୍ ସର୍ଵାଶାକ୍ଷଣଦାକ୍ଷଯେ
ଏଭଳି ଭାବେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ହେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭକ୍ଷ କରୁଥିବା, ତୁମେ ନଥିଲେ ସମସ୍ତ ଆଶା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ପକ୍ଷଯୋର୍ ଏତଯୋଶ୍ ଚିତ୍ତ ସତ୍ତାସତ୍ତାସ୍ଵରୂପଯୋଃ । ଯେନୈଵ ପଶ୍ଯସି ଶ୍ରେଯସ୍ ତମ୍ ଏଵାଙ୍ଗୀକୁରୁ କ୍ଷଣାତ୍
ମନର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଅନସ୍ତିତ୍ୱ—ଏହି ଦୁଇଟି ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ, ତୁମେ ଯାହାକୁ ଉତ୍ତମ ବୋଲି ଭାବୁଛ, ସେହିକୁ ତୁରନ୍ତ ଗ୍ରହଣ କର।
ସ୍ଵାତ୍ମାଭାଵସ୍ ତଵ ସୁଖଂ ମନ୍ଯେ ମାନଵତାଂ ଵର । ତମ୍ ଏଵ ଭାଵଯାଭାଵଂ ସୁଖତ୍ଯାଗୋ ହି ମୂଢତା
ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ଆତ୍ମାର ଅଭାବକୁ ମୁଁ ସଉଖ୍ୟ ବୋଲି ଭାବେ। ସେଇ ଅଭାବକୁ ମନେ ରଖ; ସଉଖ୍ୟକୁ ଛାଡିଦେବା ମୂଢତା।
ଯଦି ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ତି ଭଵତ୍ ସତ୍ଯମ୍ ଅନ୍ତର୍ଭାଵିତଚେତନମ୍ । ଜୀଵତସ୍ ତତ୍ ତଵାତ୍ଯନ୍ତମ୍ ଅଭାଵଂ କ ଇଵେଚ୍ଛତି
ଯଦି ତୁମେ ଏକ ସଚେତନ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବେ ଏଠାରେ ଥିବା ସତ୍ୟ, ତେବେ ବଞ୍ଚିଥିବାବେଳେ କିଏ ତୁମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭାବକୁ ଚାହିଁବ?