ସମଗ୍ରପରିଵାରେ ଽସ୍ମିନ୍ ସର୍ଵନାଶେ ତଵୋତ୍ଥିତେ । ନୂନମ୍ ଏଵାଭ୍ଯୁଦେତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମା ତମସୀଵ କ୍ଷତେ ରଵିଃ
ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ସମସ୍ତ ସହଚର ଏକଠା ହୋଇଯିବା ସହିତ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନାଶ ତୁମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ବେଳେ, ନିଶ୍ଚୟ ଆତ୍ମା ଉଦୟ ହେବ, ଯେପରି ଅନ୍ଧକାର ଭେଦି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।
ନିତ୍ଯୋଦିତୋ ଽପି ଭଵତୋ ନୋଦେତି ପରମେଶ୍ଵରଃ । ରଵିର୍ ଅନ୍ଧେକ୍ଷଣସ୍ଯେଵ ଵାସନାଵଲିତାତ୍ମନଃ
ସର୍ବଦା ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ପରମେଶ୍ୱର ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହେଉନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ଅନ୍ଧ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏନାହିଁ; କାରଣ, ମନ ଉପରେ ପୂର୍ବସଂସ୍କାରର ଆବରଣ ରହିଛି।
ଵାସନାମଲସଂଶାନ୍ତୌ ତ୍ଵଂ ସମୂଲଂ ଵିନଶ୍ଯସି । ତତଃ ପ୍ରକଟତାମ୍ ଏତି ବ୍ରହ୍ମ ବୃଂହିତଚିଦ୍ଘନମ୍
ଯେତେବେଳେ ପୂର୍ବସଂସ୍କାରର ମଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ତୁମ ମୂଳସହିତ ନଶ୍ଟ ହେଉଛ; ତାପରେ ଅପାର ଚେତନାର ରୂପରେ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।
ବନ୍ଧୋ ହି ଵାସନାମାତ୍ରଂ ତତ୍କ୍ଷଯୋ ମୋକ୍ଷ ଉଚ୍ଯତେ । ଵାସନାରଜ୍ଜୁଵିଚ୍ଛେଦଵିଲାସେନୋଦିତୋ ଭଵ
ବନ୍ଧନ କେବଳ ପୂର୍ବସଂସ୍କାର ମାତ୍ର; ସେଗୁଡ଼ିକର ନାଶକୁ ମୁକ୍ତି କୁହାଯାଏ। ପୂର୍ବସଂସ୍କାରର ରସି କଟିଯିବା ସହଜରେ ନିଜର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଲୀ ଵିଭୌ ଦୃଷ୍ଟେ କ୍ଷୀଯତେ ସହଵାସନା । ଆନ୍ଧ୍ଯସଙ୍କଲ୍ପନା କାଲେ ନାନ୍ଧ୍ଯକ୍ଷଯ ଇଵୋଦିତେ
ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଓ ପୂର୍ବସଂସ୍କାର ସହିତ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ଧତାର କଳ୍ପନା ରହିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ଧତା ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ।
ଆତ୍ମଲାଭେ କ୍ଷଯଂ ଯାତି ମନଷ୍ଷଷ୍ଠେନ୍ଦ୍ରିଯାଵଲୀ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଵଲିନାଶେ ଚ ସ୍ଵାତ୍ମନାତ୍ମୋପଲଭ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ପାଇଯାଯିବ, ମନ ଓ ଛଅଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଶୃଙ୍ଖଳା ଶେଷ ହୋଇଯାଏ; ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳା ଭଙ୍ଗ ହେଲେ, ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।
ସତତଂ ଶ୍ରେଯସେ ତସ୍ମାଦ୍ ଦ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ସମାଚରେତ୍ । ଆତ୍ମଲାଭେନ୍ଦ୍ରିଯଵଶାଵ୍ ଅଭ୍ଯାସେନୈଵ ସିଧ୍ଯତଃ
ସର୍ବଦା ଉତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହି ଦୁଇଟି ଜିନିଷକୁ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ—ନିଜ ସ୍ୱରୂପର ଲାଭ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ବଶ କରିବା; ଏହି ଦୁଇଟି କେବଳ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ସାଧ୍ୟ ହୁଏ।
ସ୍ଵଯଂ ଗୁଣସମାହାରଃ କ୍ଷୀଯତେ ଦୃଷ୍ଟ ଆତ୍ମନି । ଶାର୍ଵରୋ ଭୂତସଂରମ୍ଭୋ ଦିଵାକର ଇଵୋଦିତେ
ଯେତେବେଳେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ଦେଖାଯାଏ, ଗୁଣମାନଙ୍କର ଏକତ୍ରିକରଣ ସ୍ୱତଃ କ୍ଷୟ ହୁଏ; ଯେପରି ରାତିର ଅନ୍ଧାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଅପସାରିଯାଏ।
ଯସ୍ମିନ୍ ଦୃଷ୍ଟେ କ୍ଷଯଂ ଯାତି ଯସ୍ ସ ତେନ ସତା କ୍ଷଯୀ । କଥଂ ସମ୍ବନ୍ଧମ୍ ଆଯାତି ଚେତନେନ ଜଡାତ୍ମକଃ
ଯାହାକୁ ଦେଖିଲେ କିଛି ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ସେଥିରେ ଏହି ନଶ୍ଟ ହେଉଥିବା ଜିନିଷ ମିଶିଯାଏ; ଜଡ଼ ସ୍ୱଭାବର ଯେଉଁଠି ଚେତନା ନାହିଁ, ସେଠାରେ କିପରି ଚେତନା ସହ ସମ୍ପର୍କ ହୋଇପାରିବ?
ପ୍ରକାଶସ୍ଯାପ୍ରକାଶେନ ଶୀତଲେନୋଷ୍ଣରୂପିଣଃ । ଜୀଵତା ପ୍ରମୃତସ୍ଯେଵ ନ ସମ୍ଭଵତି ସଙ୍ଗମଃ
ଯେପରି ଆଲୋକ ଓ ଅନ୍ଧକାର, ଶୀତଳତା ଓ ଉଷ୍ଣତା, ବା ଜୀବନ୍ତ ଓ ମୃତ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ମିଶଣ ହୋଇପାରେନି, ସେପରି ଏମିତି ସଂଯୋଗ କେବେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
କ୍ଵ ସମଗ୍ରକଲାତୀତଃ କ୍ଵ ସମଗ୍ରକଲାନ୍ଵିତଃ । କ୍ଵ ନିତ୍ଯସ୍ ସମ୍ପ୍ରକାଶାତ୍ମା କ୍ଵାନିତ୍ଯସ୍ ତିମିରାକୃତିଃ
ସମସ୍ତ କାଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କେଉଁଠି, ଏବଂ ସମସ୍ତ କାଳରେ ବନ୍ଧା ଥିବା କେଉଁଠି? ନିତ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରକାଶରୂପ ଯିଏ, ସେ କେଉଁଠି, ଏବଂ ଅନିତ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରରୂପ ଯିଏ, ସେ କେଉଁଠି?
ନିତ୍ଯମ୍ ଅସ୍ତମିତାକାରଃ କ୍ଵ ନିତ୍ଯୋଦିତଚିଦ୍ଵପୁଃ । କ୍ଵ ଚାସଜ୍ଜଡମୂକାନ୍ଧଃ କ୍ଵ ସର୍ଵାଲୋକଚିଦ୍ଘନଃ
ଯାହାର ଆକୃତି ସଦା ଅସ୍ତମିତ, ସେ କେଉଁଠି, ଏବଂ ଯାହାର ଚେତନା ସଦା ଉଦିତ, ସେ କେଉଁଠି? ଯିଏ ଜଡ, ମୌନ, ଅନ୍ଧ ଓ ଅସଚେତନ, ସେ କେଉଁଠି, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିବା ଚେତନାର ଏକଠା ରୂପ କେଉଁଠି?
ଆତ୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯଗଣୈର୍ ଯୁକ୍ତ ଇତ୍ଯ୍ ଅନର୍ଥାଯ ନିଶ୍ଚଯଃ । ଯାଵଦ୍ ଅଜ୍ଞାନମ୍ ଏଵାନ୍ତର୍ ବାଲାନାମ୍ ଏଵ ଵଲ୍ଗତି
ଆତ୍ମା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଏକାଠି ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବିବା ମାନେ ମାତ୍ର ଭ୍ରମ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଜ୍ଞାନ ଭିତରେ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଭ୍ରମ କେବଳ ଶିଶୁମନ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘଟେ।
ତଜ୍ଜ୍ଞାନାମ୍ ଆତ୍ମନା ସଙ୍ଗୋ ନେନ୍ଦ୍ରିଯାଣାମ୍ ଇତି ସ୍ଥିତେ । ଅକ୍ଷଗ୍ରାମେ କ୍ଷଯଂ ଯାତେ ପରମାତ୍ମମଯଂ ଜଗତ୍
ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଆତ୍ମା ସହିତ ଏକତା ରହିଥାଏ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ସହିତ ନୁହେଁ, ସେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର କ୍ଷୟ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ସଂସାର ପରମାତ୍ମାରେ ଭରିଯାଇଥିବା ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ।
ଯଯାଯୁକ୍ତ୍ଯା ମୁଧୈଷା ତେ ଶଙ୍କା ସ୍ଫୁରତି ପୀଵରୀ । ଆତ୍ମା କଲଙ୍କିତ ଇତି ସା ଵିନଷ୍ଟାଜ୍ଞତାଧୁନା
କେଉଁ ଭୁଲ ଯୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏହି ଭାରି ଦ୍ୱିଧାରେ ପଡ଼ିଛ, ମୂଢ଼, ଯେ ଆତ୍ମା ଦୁଷିତ? ସେଇ ଅଜ୍ଞାନ ଏବେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।
ଅନିଗୀର୍ଣଵିଷୋ ମୂର୍ଖସ୍ ସ ଯାତୋ ଵିଷମୂର୍ଛନାମ୍ । ଆତ୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯଶଠୈର୍ ଯୁକ୍ତ ଇତି ଯେନାଶ୍ରିତୋ ଽନ୍ତରମ୍
ଯେ ମୂଢ଼ ବିଷକୁ ପଚାଇପାରିନାହିଁ, ସେ ବିଷର ପ୍ରଭାବରେ ପଡ଼ିଯାଏ; ଯେ ଆତ୍ମା ଓ ଛଅଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ଏକତା ଧରିଥାଏ, ସେଉଁଠି ଅନ୍ତର୍ନିର୍ଭର କଲେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚେ।
ଦୁଃଖିଷ୍ଵ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯମୂର୍ଖେଷୁ ସୁଖେଷୂପହତେଷୁ ଵା । ସାକ୍ଷିଣୋ ଽକ୍ଷୀଣସଦ୍ଵୃତ୍ତେର୍ ଆତ୍ମନଃ କିମ୍ ଇଵାଗତମ୍
ଦୁଃଖିତ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଯଦି କ୍ଷୁଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି କିମ୍ବା ସୁଖୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଧା ପାଉଛନ୍ତି, ତଥାପି ଯିଏ ସାକ୍ଷୀ ଆତ୍ମା ଓ ଅକ୍ଷୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣର ଧାରକ, ତାହାଙ୍କୁ କଣସି ପ୍ରଭାବ ପଡ଼େନାହିଁ।
ଚିତ୍ତେନ୍ଦ୍ରିଯାତ୍ମନାଂ ସଙ୍ଗ ଇତି ନୋ ସମ୍ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ସମ୍ବନ୍ଧାଭାଵସଂସିଦ୍ଧୌ ଭୋକ୍ତୃତାକର୍ତୃତେ କଥମ୍
ମନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଆତ୍ମାର ମଧ୍ୟରେ ସଂଯୋଗ କେବେ ହୁଏନାହିଁ; ଯେତେବେଳେ ଏହି ସମ୍ପର୍କର ଅଭାବକୁ ବୁଝିପାରିବା, ସେତେବେଳେ ଭୋଗ କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା କିଏ ହେବ?
ନାତଃ କର୍ତା ନ ଭୋକ୍ତାସ୍ମି ନ ମୋକ୍ଷୋ ଽସ୍ତି ନ ବନ୍ଧନମ୍ । ନାହମ୍ ଅସ୍ମି ନ ଚାନ୍ଯୋ ଽସ୍ତି ସଂଵିଦାତ୍ମାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲେପକଃ
ଏହିପରି, ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ନୁହେଁ, ଭୋଗକର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ମୋକ୍ଷ ନାହିଁ, ବନ୍ଧନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ମୁଁ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ କେହି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; କେବଳ ନିର୍ମଳ ଚେତନା ଆତ୍ମା ଅଛି।
ସ ଏଵାହଂ ସ ଏଵ ତ୍ଵଂ ସ ଜଗତ୍ ସୋ ଽମ୍ବରଂ ସ ଭୂଃ । ସର୍ଵଂ ନୂନଂ ସ ଏଵେତି ନିର୍ଣୀତେ କିଂ ଵିମୁହ୍ଯସି
ସେଇ ମୁଁ, ସେଇ ତୁମେ, ସେଇ ଏହି ସଂସାର, ସେଇ ଆକାଶ, ସେଇ ଭୂମି; ସବୁଠି ସେଇ ଏକମାତ୍ର ଅଛି—ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚିତ ହେଲାପରେ, ତୁମେ କାହିଁକି ଭ୍ରମିତ ହେଉଛ?
ସଂଵିଦଶ୍ ଚ୍ଯଵନଂ ଦୁଃଖଂ ସଂଵିଦୋ ମା ଚ୍ଯୁତୋ ଭଵ । ଏତାଵତୈକଧ୍ଯାନେନ ନିତ୍ଯଧ୍ଯାନୋ ଭଵାତ୍ମଦୃକ୍
ଚେତନାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା ଦୁଃଖ; ଚେତନାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଉନାହିଁ। ଏହି ଏକାଗ୍ର ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସଦା ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖୁଥିବା ଧ୍ୟାନୀ ହେଉ।
ଅଭାଵେ ଦୁଃଖଦସ୍ଯାନ୍ତର୍ ଦୃଶ୍ଯାଦୃଶ୍ଯସ୍ଯ ଵସ୍ତୁନଃ । ସଙ୍କଲ୍ପୋନ୍ମୁଖତାଂ ଵିଦ୍ଧି ଦୁଃଖଦାଂ ସଂଵିଦଶ୍ ଚ୍ଯୁତିମ୍
ଦେଖାଯାଉଥିବା କିମ୍ବା ଦେଖାଯାଉନଥିବା ଯେଉଁସବୁ ବସ୍ତୁ ମନକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଥାଏ, ସେମାନଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଉପସ୍ଥିତି ଯେତେବେଳେ ଶେଷ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ମନ ଆକାଂକ୍ଷା ଓ କଳ୍ପନାରେ ଝୁକିଯାଏ, ଯାହା ଦୁଃଖ ଦେଉଥାଏ । ଏହିଠାରେ ଚେତନାର ଅବନତି ଘଟେ ।
ଜଡେଷୂପଲଭେଦେଷୁ ମନୋଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯାଦିଷୁ । କୀଦୃଶୀ କର୍ତୃତା ଚିତ୍ତ କଥଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଵନଂ ଭଵେତ୍
ମନ, ଶରୀର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଏହା ସହିତ ଜଡ଼ ଅନୁଭୂତିଗୁଡ଼ିକରେ, ମନର କେମିତି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ଥାଏ? ଏହିପରି, ଆକାଶରେ କେମିତି ଜଙ୍ଗଲ ଥାଇପାରିବ?
ନିରସ୍ତକଲନାପଙ୍କେ ମନନଧ୍ଵଂସରୂପିଣି । ନ ଚୈଵାତ୍ମନି କର୍ତୃତ୍ଵଂ ସମ୍ଭଵତ୍ଯ୍ ଅମ୍ବରାଙ୍ଗଵତ୍
ଯେତେବେଳେ ଭାବନାର ଦଳଦଳ ଦୂର ହୋଇଯାଏ ଓ ଚିନ୍ତା ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଆତ୍ମାରେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତା ରହିନଥାଏ, ଯେପରି ଆକାଶରେ କୌଣସି ଚିହ୍ନ ନାହିଁ ।
ଅଯଂ କେଵଲମ୍ ଆତ୍ମୈଵ ନାନାନାନାତଯାତ୍ମନି । ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଅବ୍ଧିର୍ ଇଵାମ୍ଭୋଭିର୍ ମୁଧା ଲୋକଃ କଦର୍ଥିତଃ
ଏହା କେବଳ ଆତ୍ମା ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋକିତ ହେଉଛି, ଏଠାରେ ନାହିଁ ଅନେକତା କିମ୍ବା ଏକତା । ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ନିଜ ପାଣିରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ସେପରି ଏହି ସଂସାର ଅବିବେକରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଏ ।
ଆଭାସମାତ୍ରେ ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିଂଶ୍ ଚିଦାତ୍ମନି । ଦ୍ଵିତୀଯା ନାସ୍ତି କଲନା ତପ୍ତାଙ୍ଗାର ଇଵାମ୍ବୁଧୌ
ଏହି ଚେତନାମୟ ଆତ୍ମାରେ ସମସ୍ତ କିଛି କେବଳ ଭାସା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ; ଏଠାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ କୌଣସି ଧାରଣା ନାହିଁ, ଯେପରି ତପ୍ତ କୋଇଳା ସମୁଦ୍ରରେ ଗଲେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
କଲନାରହିତେ ଦେଵେ ଦେହେ ମନସି ଵା ଜଡେ । ସଂଵିତ୍ ସଂଵେଦ୍ଯନିର୍ମୁକ୍ତା ସାରା ସୁନ୍ଦର ନେତରତ୍
ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଧାରଣା ନାହିଁ—ଦେବତା, ଦେହ କିମ୍ବା ଜଡ ମନରେ—ସେଠାରେ ଚେତନା ଜଣାପଡୁଥିବା ବସ୍ତୁଠାରୁ ମୁକ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ, ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ଇଦମ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଇଦଂ ଚାନ୍ଯଚ୍ ଛୁଭଂ ଵାଶୁଭମ୍ ଏଵ ଵା । ଇତି ସଙ୍କଲ୍ପନା ନାସ୍ତି ଯଥା ନଭସି କାନନମ୍
‘ଏହା ଅନ୍ୟ, ସେଠା ଅନ୍ୟ, ଏହା ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ’—ଏପରି କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ, ଯେପରି ଆକାଶରେ କେବେ ଜଙ୍ଗଲ ନାହିଁ।
ସଂଵେଦ୍ଯରହିତଂ ସଂଵିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଏଵେଦମ୍ ଆତତମ୍ । ତତ୍ରାଯମ୍ ଅହମ୍ ଅନ୍ଯୋ ଽଯମ୍ ଇତି ସଙ୍କଲ୍ପନା କଥମ୍
ଏଠାରେ କେବଳ ଜଡ ବସ୍ତୁ ଛାଡ଼ି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ହିଁ ବିସ୍ତୃତ; ଏଠାରେ ‘ମୁଁ ଏହି, ସେ ଅନ୍ୟ’ ବୋଲି କିପରି ଧାରଣା ଆସିପାରିବ?
ଅନାଦିମତି ନୀରୂପେ ସର୍ଵଗେ ଵିତତାତ୍ମନି । ଆରୋପଯେତ୍ କଃ କଲନାମ୍ ଋଗ୍ଵେଦଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନି କୋ ଲିଖେତ୍
ଯିଏ ଆଦିହୀନ, ରୂପରହିତ, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଆତ୍ମା ଉପରେ ଭିନ୍ନତା ଆରୋପଣ କରିପାରିବ? ଏହି ଆକାଶ ଉପରେ କିଏ ଋଗ୍ବେଦ ଲେଖିପାରିବ?