ମନଃକଲନଯା ହ୍ଯ୍ ଏତେ ସୁସମ୍ବଦ୍ଧାଃ ପରସ୍ପରମ୍ । ରୂପାଲୋକମନସ୍କାରା ଦାରୂଣି ଜତୁନା ଯଥା
ମନର କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ଏହି ରୂପ, ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ମନର ଭାବନାଗୁଡ଼ିକ ଏକାଠି ଭଲଭାବେ ବନ୍ଧିଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଲକଡ଼ି ଗୁଡ଼ିକୁ ଲାହା ଦ୍ୱାରା ଏକାଠି କରାଯାଏ।
ସ୍ଵମନୋମନନେ ତନ୍ତୌ ମନୋଽଭ୍ଯାସେନ ଯତ୍ନତଃ । ଵିଚାରାଚ୍ ଛେଦମ୍ ଆଯାତେ ଛିନ୍ନୈଵାଜ୍ଞାନଭାଵନା
ନିଜ ମନର ଚିନ୍ତାର ତାନ୍ତୁକୁ ମନର ଅଭ୍ୟାସ ଓ ସତର୍କ ବିଚାର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ, ତେବେ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭାବନା ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଭାବେ ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଏ।
ଅଜ୍ଞାନସଙ୍କ୍ଷଯାତ୍ କ୍ଷୀଣେ ମନସ୍ଯ୍ ଏତେ ପୁନର୍ ମିଥଃ । ରୂପାଲୋକମନସ୍କାରାସ୍ ସଙ୍ଘଟନ୍ତେ ନ କେଚନ
ଯେତେବେଳେ ଅଜ୍ଞାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ଏବଂ ମନ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ରୂପ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମନର ଭାବନାଗୁଡ଼ିକ ଆଉ କେବେ ଏକାଠି ହୁଏନା।
ସର୍ଵେଷାଂ ଚିତ୍ତମ୍ ଏଵାନ୍ତର୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ପ୍ରବୋଧକମ୍ । ତଦ୍ ଏଵ ତସ୍ମାଦ୍ ଉଚ୍ଛେଦ୍ଯଂ ପିଶାଚ ଇଵ ମନ୍ଦିରାତ୍
ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଭିତରେ ମନ ହିଁ ସଚେତନ କରେ। ତେଣୁ, ଏହି ମନକୁ ମନ୍ଦିରରୁ ଭୂତକୁ ବାହାର କରିଦେବା ପରି, ଦୂର କରିବା ଉଚିତ।
ଚିତ୍ତ ଵଲ୍ଗସି ମିଥ୍ଯୈଵ ଦୃଷ୍ଟୋ ଽନ୍ତୋ ଭଵତୋ ମଯା । ଆଦ୍ଯନ୍ତେଷୁ ସୁତୁଚ୍ଛସ୍ ତ୍ଵଂ ଵର୍ତମାନେ ଽପି ନ ହ୍ଯ୍ ଅସି
ମନ, ତୁମେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ ଏଠୁ ଓଠୁ ଦୌଡ଼ୁଛ। ମୁଁ ତୁମର ଶେଷ ଦେଖିଛି। ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ତୁମେ ପୂରା ଖାଲି, ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନରେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ସତ୍ତା ନାହିଁ।
ମୁଧା ପଞ୍ଚଭିର୍ ଆକାରୈଃ କିମ୍ ଅନ୍ତଃ ପରିଵଲ୍ଗସି । ଯସ୍ ତ୍ଵାଂ ତ୍ଵ୍ ଆମ୍ ଇତି ଜାନାତି ତସ୍ଯୈତତ୍ ପରିଵଲ୍ଗ୍ଯତେ
ମନ, ତୁମେ କାହିଁକି ଅନ୍ୟଥା ପାଞ୍ଚଟି ଆକାରରେ ଭିତରେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଦୌଡ଼ୁଛ? ଯିଏ ତୁମକୁ 'ତୁ' ଓ 'ମୁଁ' ବୋଲି ଜାଣେ, ସେଠି ପ୍ରକୃତରେ ଏହି ଦୌଡ଼ାଧୌଡ଼ି ହୁଏ।
ତ୍ଵଦ୍ଵଲ୍ଗନଂ ମେ କୁମନୋ ନ ମନାଗ୍ ଅପି ତୁଷ୍ଟଯେ । ମାଯାନରସ୍ପନ୍ଦ ଇଵ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ଵୃତ୍ତିଷୁ ଦହ୍ଯସେ
ହେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ, ତୁମର ଏହି ଦୌଡ଼ାଧୌଡ଼ି ମୋତେ କିଛି ମଧୁରତା ଦେଉନାହିଁ। ମାୟା ମଣିଷର ଅନ୍ୟଥା ଚଳନା ପରି, ତୁମେ ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ ଦହିଯାଉଛ।
ତିଷ୍ଠ ଵା ଗଚ୍ଛ ଵା ଚିତ୍ତ ନାସି ମେ ଶଠ ଜୀଵସି । ପ୍ରକୃତ୍ଯାସି ମୃତଂ ନିତ୍ଯଂ ଵିଚାରାତ୍ ସୁମୃତଂ ସ୍ଥିତମ୍
ଏ ଚିତ୍ତ, ତୁମେ ରୁହ ଓ କିମ୍ବା ଚାଲିଯାଅ—ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ କେବେ ଜୀବନ୍ତ ନୁହଁ, ଚତୁର ଠକ। ତୁମର ସ୍ୱଭାବରେ ସଦା ମୃତ ଅଛ, ବୁଦ୍ଧିର ଆଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଭଲଭାବେ ମୃତ ଅଟୁଟ ଅଛ।
ନିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଵଂ ଜଡଂ ଭ୍ରାତଶ୍ ଶଠ ନିତ୍ଯମୃତାକୃତେ । ମୂଢ ଏଵ ତ୍ଵଯାଜ୍ଞେନ ଵଞ୍ଚ୍ଯତେ ନ ଵିଚାରଵାନ୍
ଭାଇ, ତୁମେ ଅର୍ଥହୀନ, ଜଡ ଓ ଠକ, ସଦା ମୃତ ଦେଖାଯାଉଛ। ମୂଢ଼ମାନେ ମାତ୍ର ତୁମ ଠକାଉଛନ୍ତି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ କେବେ ଠକାଯାନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵଯମ୍ ଆଜ୍ଞାତଵନ୍ତସ୍ ତ୍ଵାଂ ମୌର୍ଖ୍ଯେଣାନୁସୃତଂ ଭଵେତ୍ । ମୃତମ୍ ଅସ୍ମାକମ୍ ଅଦ୍ଯାସି ଦୀପାନାଂ ତିମିରଂ ଯଥା
ଆମେ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିଛୁ; ଅଜ୍ଞାନରେ ତୁମେ ଚାଲିଥାଅ। ଆଜି ଆମ ପାଇଁ ତୁମେ ମୃତ, ଯେପରି ଦୀପରେ ଅନ୍ଧାର ନାହିଁ।
ଶଠେନ ଭଵତା ଦୀର୍ଘଂ କାଲଂ ଦେହଗୃହଂ ମମ । ଉପରୁଦ୍ଧମ୍ ଅଭୂତ୍ ପୂର୍ଵଂ ସାଧୁସଂସର୍ଗଵର୍ଜିତମ୍
ଠକ ଚିତ୍ତ, ତୁମ ପାଇଁ ବହୁଦିନ ମୋ ଦେହ ଘର ଅନ୍ଧାର ରହିଥିଲା, କାରଣ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ନଥିଲା।
ଜଡେ ପ୍ରେତସମାକାରେ ଗତେ ତ୍ଵଯି ମନଶ୍ଶଠେ । ସର୍ଵସଜ୍ଜନସଂସେଵ୍ଯଂ ଇଦଂ ଦେହଗୃହଂ ସ୍ଥିତମ୍
ହେ ମନ, ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଜଡ଼ ଏବଂ ମୃତଦେହ ସମାନ ହେଉଛ, ଏହି ଶରୀର ଘର ସମସ୍ତ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ରହିଯାଏ।
ପୂର୍ଵମ୍ ଏଵାସି ନାସ୍ଯ୍ ଏଵ ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯ୍ ଅପି ଜଡଂ ଶଠମ୍ । ନ ଭଵିଷ୍ଯସି ଚେଦାନୀଂ କିଂ ଵେତାଲ ନ ଲଜ୍ଜସେ
ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଏହି ଶରୀରର ନିଜ ଥିଲେ ନାହିଁ, ବର୍ତ୍ତମାନ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ। ତୁମେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ ଏବଂ ଚତୁର। ଏହିବେଳେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଚାଲିଯିବ ନାହଁ, ହେ ଭୂତ, ତେବେ ଲଜ୍ଜା ଲାଗୁନାହିଁ କି?
ସହ ତୃଷ୍ଣାପିଶାଚୀଭିସ୍ ସହ କୋପାଦିଗୁହ୍ଯକୈଃ । ନିର୍ଗଚ୍ଛ ଚିତ୍ତଵେତାଲ ଶରୀରସଦନାନ୍ ମମ
ମନର ଭୂତ, ତୁମେ ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଭୂତ ଓ କ୍ରୋଧ ଆଦି ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମାମାନେ ସହିତ ମୋ ଶରୀର ଘରୁ ବାହାରିଯାଅ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଵିଵେକମନ୍ତ୍ରେଣ ନିର୍ଗତୋ ଦେହମନ୍ଦିରାତ୍ । ପ୍ରମତ୍ତଚିତ୍ତଵେତାଲଃ କୁଵୃକଃ କନ୍ଦରାଦ୍ ଇଵ
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ବିବେକ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୋର ଶରୀର ମନ୍ଦିରରୁ ଅସାବଧାନ ମନର ଭୂତ ଦୁଷ୍ଟ ପଶୁ ଯେପରି କୁହୁଡ଼ିରୁ ବାହାରିଯାଏ, ସେପରି ବାହାରିଯାଇଛି।
ଅହୋ ନୁ ଚିତ୍ରଂ ସୁମହଜ୍ ଜଡେନ କ୍ଷଣଭଙ୍ଗିନା । ମନଶ୍ଶଠେନ ସର୍ଵୋ ଽଯଂ ନୀତୋ ଵିଵଶତାଂ ଜନଃ
ହାଁ, କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବଡ଼ ଅଦ୍ଭୁତ! ଏହି ଜଡ଼, କ୍ଷଣିକ ଏବଂ ଚତୁର ମନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅସହାୟତାକୁ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି।
କସ୍ ତେ ପରାକ୍ରମଃ କିଂ ତେ ବଲଂ କସ୍ ତେ ସମାଶ୍ରଯଃ । ଯଦି ଵଲ୍ଗସି ମାମ୍ ଏଵ ଜନତାଂ ବାଧସେ ତଥା
ତୋର କଣ ଶକ୍ତି, କଣ ପ୍ରଭାବ, କଣ ଆଶ୍ରୟ ଅଛି? ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଉପରେ ଝାପି ପଡ଼, ତେବେ ସେଇପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛ।
ଶଠାତ୍ମୈଵାସି ନ ମଯା ଦୀନଚିତ୍ତକ ମାର୍ଯସେ । ମୃତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଵବୁଦ୍ଧଂ ତ୍ଵମ୍ ଅଦ୍ଯ କେଵଲମ୍ ଅଜ୍ଞ ହେ
ତୁମେ କେବଳ ଏକ ଚତୁର ମନ, ମୋତେ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହେଉନାହିଁ, ହେ ଦୁଃଖିତ ମନ; ଆଜି ତୁମକୁ ମୃତ ବୋଲି ବୁଝିପାରିଛି, ହେ ଅଜ୍ଞ।
ଏତାଵନ୍ତମ୍ ଅହଂ କାଲଂ ତ୍ଵାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଜୀଵଦାସ୍ଥିତମ୍ । କ୍ଲିଷ୍ଟଃ ପ୍ରଭୂତଭଙ୍ଗାସୁ ଚିରଂ ସଂସୃତିରାତ୍ରିଷୁ
ଏତେ ଦିନ ଧରି ମୁଁ ତୁମକୁ ଜୀବନରେ ରହୁଥିବା ବୋଲି ଭାବିଥିଲି; ଏହି ସଂସାରର ଅନେକ ରାତିରେ ମୁଁ ବହୁତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଛି, ଅନେକ ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖିଛି।
ଚିତ୍ତଂ ମୃତଂ ହି ନାସ୍ତୀହ ତ୍ଵ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଯାଵଗତଂ ମଯା । ତେନ ତ୍ଵଦାଶାଂ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ତିଷ୍ଠାମ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନି କେଵଲଃ
ଆଜି ମୁଁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିପାରିଛି ଯେ, ଏଠାରେ ମନ ମୃତ ଭାବେ ଅଛିନାହିଁ; ଏହିଠାରେ ମନ ଉପରେ ଆଶା ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଏବେ କେବଳ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଚିତ୍ତଂ ମୃତମ୍ ଇତି ଜ୍ଞାତମ୍ ଅଦ୍ଯ ମଯା ସ୍ଵଯମ୍ । ନ ଶଠେନ ସମଂ ନୀତଂ ସମଗ୍ରଂ ଜୀଵିତଂ ନିଜମ୍
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ଆଜି ମୁଁ ନିଜେ ଜାଣିପାରିଛି ଯେ ମନ ମୃତ; ଏହି ଠକା ମନ ସହିତ ମୋ ସମଗ୍ର ଜୀବନ କଟିଯାଇନାହିଁ।
ଉତ୍ସାର୍ଯ ଦେହସଦନାନ୍ ମନଶ୍ଶଠମ୍ ଅହଂ କ୍ଷଣାତ୍ । ଅଯଂ ସ୍ଵସ୍ଥସ୍ ସ୍ଥିତୋ ଽସ୍ମ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ଵେତାଲପରିଵର୍ଜିତଃ
ମୁଁ ଏହି ଠକା ମନକୁ ଦେହର ଘରୁ ତୁରନ୍ତ ବାହାର କରିଦେଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ଭିତରେ ସ୍ଥିର ଓ ଶାନ୍ତ ଅଛି, ମନର ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଅଶାନ୍ତି ନାହିଁ।
ଚିତ୍ତଵେତାଲଲବ୍ଧେନ ଚିରଂ କାଲଂ ମଯୋଦ୍ଧତାଃ । କୃତା ଵିକାରା ଵିଵିଧାସ୍ ସ୍ଵଯଂ କୃତ୍ଵା ହସାମି ଯାନ୍
ମନର ଭ୍ରମର ପ୍ରଭାବରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମୁଁ ଅସ୍ଥିର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବିକୃତି ତିଆରି କରିଥିଲି; ଏବେ ସେସବୁ କରି, ମୁଁ ନିଜେ ଏହାକୁ ହସୁଛି।
ଚିରାନ୍ ନିପତିତୋ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଵିଚାରାସିଵରାଙ୍କିତଃ । ହୃଦ୍ଗେହାଚ୍ ଚିତ୍ତଵେତାଲସ୍ ତାଲୋତ୍ତାଲସମୁନ୍ନତିଃ
ବହୁତ ଦିନ ପରେ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଚିନ୍ତାର ତଳୱାରରେ ଚିହ୍ନିତ ମନର ଭୂତ ହୃଦୟର ଘରୁ ବହୁତ ଉତ୍ତେଜନା ଓ ଉତ୍ତାଳତା ସହିତ ଅବଶେଷରେ ଢଳି ପଡିଛି।
ପ୍ରଶାନ୍ତଚିତ୍ତଵେତାଲେ ପଵିତ୍ରାଂ ପଦଵୀଂ ଗତେ । ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଶରୀରନଗରେ ସୁଖଂ ତିଷ୍ଠାମି କେଵଲଃ
ମନର ଭୂତ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ପବିତ୍ର ପଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲାପରେ, ଭାଗ୍ୟବଶେ ମୁଁ ଏବେ ଶରୀରର ନଗରରେ ଏକାକି ଓ ସୁଖରେ ବସିଛି।
ମୃତଂ ମନୋ ମୃତାଶ୍ ଚିନ୍ତା ମୃତୋ ଽହଙ୍କାରରାକ୍ଷସଃ । ଵିଚାରମନ୍ତ୍ରେଣ ସମସ୍ ସ୍ଵସ୍ଥସ୍ ତିଷ୍ଠାମି କେଵଲଃ
ମନ ମରିଗଲା, ଚିନ୍ତା ମରିଗଲା, ଅହଂକାରର ଦାନବ ମଧ୍ୟ ମରିଗଲା; ବିଚାରର ମନ୍ତ୍ରରେ ମୁଁ ସମତା ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟରେ ଏକାକି ରହିଛି।
କିଂ ମନୋ ମେ ମମାଶାଃ କାଃ କୋ ମେ ଽହଙ୍କାରକୋ ଭଵେତ୍ । ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଵ୍ଯର୍ଥଂ କଲତ୍ରଂ ମେ ନଷ୍ଟମ୍ ଏତଦ୍ ଅଶେଷତଃ
ମୋ ପାଇଁ ମନ କ'ଣ? ମୋର କେଉଁ ଆଶା ଅଛି? କିଏ ମୋର ଅହଂକାର ତିଆରି କରିପାରିବ? ଭାଗ୍ୟବଶେ, ଏହି ସମସ୍ତ ମିଥ୍ୟା ଦଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।
ଏକସ୍ମୈ କୃତକୃତ୍ଯାଯ ନିତ୍ଯାଯ ଵିମଲାତ୍ମନେ । ନିର୍ଵିକଲ୍ପଚିଦାଖ୍ଯାଯ ମହ୍ଯମ୍ ଏଵ ନମୋ ନମଃ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧିଥିବା, ଚିରନ୍ତନ, ପବିତ୍ର ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଚେତନା ଭାବରେ ଯିଏ ଅଛି, ସେଇ ମୋତେ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
ନ ମମାଶା ନ କର୍ମାଣି ନ ସଂସାରୋ ନ କର୍ତୃତା । ନ ଭୋକ୍ତୃତା ନ ଦେହୋ ମେ ମହ୍ଯମ୍ ଏଵ ନମୋ ନମଃ
ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ଆଶା ନାହିଁ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, ସଂସାର ନାହିଁ, କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ନାହିଁ, ଭୋକ୍ତୃତ୍ୱ ନାହିଁ, ଦେହ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ମୋତେ ମାତ୍ର ନମସ୍କାର।
ନାହମ୍ ଆତ୍ମା ନ ଚାକାଶୋ ନ ଚୈଵାଯମ୍ ଅହଂ ସ୍ଵଯମ୍ । ମମ ନାସ୍ତି ଵ୍ଯଵଚ୍ଛେଦୋ ମହ୍ଯମ୍ ଏଵ ନମୋ ନମଃ
ମୁଁ ଆତ୍ମା ନୁହେଁ, ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହି 'ମୁଁ' ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ସୀମା ନାହିଁ—ମୋତେ ମାତ୍ର ନମସ୍କାର।