ଅନାଦ୍ଯନ୍ତାଵଭାସାତ୍ମା ପରମାତ୍ମେହ ଵିଦ୍ଯତେ । ଇତ୍ଯ୍ ଏକନିଶ୍ଚଯସ୍ ସ୍ଫାରସ୍ ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନଂ ଵିଦୁର୍ ବୁଧାଃ
ଏଠାରେ, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନଥିବା ଯାହା ଦେଖାଯାଉଛି, ସେଇ ପରମାତ୍ମା ବିଦ୍ୟମାନ। ଏହି ଏକମାତ୍ର ନିଶ୍ଚିତ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ, ଯାହାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ସଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ଇମା ଘଟପଟାକାରପଦାର୍ଥଶତଶକ୍ତଯଃ । ଆତ୍ମୈଵ ନାନ୍ଯଦ୍ ଅସ୍ତୀତି ନିଶ୍ଚଯସ୍ ସମ୍ଯଗୀକ୍ଷଣମ୍
ଏହି ଘଡ଼ା, କପଡ଼ା ଓ ଏପରି ଅନେକ ବସ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ଦେଖାଯାଉଛି, ସେସବୁ ଆସଲେ ଆତ୍ମା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନୁହେଁ—ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ବୁଝିବାକୁ ଠିକ୍ ଦୃଷ୍ଟି କୁହାଯାଏ।
ଅସମ୍ଯଗ୍ଵେଦନାଜ୍ ଜନ୍ମ ମୋକ୍ଷସ୍ ସମ୍ଯଗଵେକ୍ଷଣାତ୍ । ଅସମ୍ଯଗ୍ଵୀକ୍ଷଣାଦ୍ ରଜ୍ଜୁସ୍ ସର୍ପୋ ନୋ ସମ୍ଯଗୀକ୍ଷଣାତ୍
ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିନଥିଲେ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଯେପରି ରସିକୁ ଭୁଲରେ ସାପ୍ ଭାବିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖିଲେ ସେ ଭୁଲ ହୁଏନାହିଁ।
ସଙ୍କଲ୍ପାଂଶଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ସଂଵିତ୍ ସଂଵେଦ୍ଯଵର୍ଜିତା । ସଂଵିଦ୍ ଆଦ୍ଯାଭିର୍ ଆଖ୍ଯାଭିର୍ ମୁକ୍ତାସ୍ତୀହ ହି ନେତରତ୍
ଯେ ସଚେତନତା ଚିନ୍ତାର ଟୁକୁଡ଼ା ଓ ଜଣାଯିବା ବସ୍ତୁ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେଠି ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଧାନ ନାମରୁ ମୁକ୍ତ ଅଛି—ଏଠାରେ ଏହିଠାରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ସା ଶୁଦ୍ଧରୂପା ଵିଜ୍ଞାତା ପରମାତ୍ମେତି କଥ୍ଯତେ । ବୁଦ୍ଧା ତ୍ଵ୍ ଅଶୁଦ୍ଧରୂପାନ୍ତର୍ ଅଵିଦ୍ଯେତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ
ଯେତେବେଳେ ଏହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ରୂପରେ ଜଣାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହାକୁ ପରମାତ୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯଦି ଅଶୁଦ୍ଧ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ତେବେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଅଜ୍ଞାନ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ସଂଵିତ୍ତିର୍ ଏଵ ସଂଵେଦ୍ଯଂ ନାନଯୋର୍ ଦ୍ଵିତ୍ଵକଲ୍ପନା । ଚିନୋତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମୈଵ ରାମୈଵଂ ନାନ୍ଯଦ୍ ଅସ୍ତି ହି
ଚେତନା ନିଜେ ନିଜକୁ ଜାଣିଥାଏ, ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନତାର କୌଣସି କଳ୍ପନା ନାହିଁ। ଆତ୍ମା ନିଜେ ନିଜକୁ ଦେଖେ—ହେ ରାମ, ଏଭଳି ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଛି ନାହିଁ।
ଯଥାଭୂତାର୍ଥଦର୍ଶିତ୍ଵମ୍ ଏତାଵଦ୍ଭୁଵନତ୍ରଯେ । ଯଦ୍ ଆତ୍ମୈଵ ଜଗତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ପୂର୍ଣତା
ତିନୋଟି ଜଗତରେ ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିବାର ଅର୍ଥ ଏହି—ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଆତ୍ମା ହେଉଛି ବୋଲି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ରଖିବା। ଏହିଏ ପୂର୍ଣ୍ଣତା।
ସର୍ଵମ୍ ଆତ୍ମୈଵ କିଂନିଷ୍ଠୌ ଭାଵାଭାଵୌ କ୍ଵ ଵାସ୍ଥିତୌ । କ୍ଵ ବନ୍ଧମୋକ୍ଷକଲନେ କିମ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ରାମ ଶୋଚ୍ଯତେ
ଯଦି ସମସ୍ତ କିଛି ଆତ୍ମା ହେଉଛି, ତେବେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱ କେଉଁଠି ଅଛି? ବନ୍ଧନ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି କେଉଁଠି ମାପାଯିବ? ହେ ରାମ, ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦୁଃଖ କରିବା ଅଛି କଣ?
ନ ଚିତ୍ତମ୍ ଅନ୍ଯନ୍ ନୋ ଚେତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମୈଵେଦଂ ଵିଜୃମ୍ଭତେ । ସର୍ଵଂ ଏକଂ ପରଂ ଵ୍ଯୋମ କ୍ଵ ମୋକ୍ଷଃ କସ୍ଯ ବଦ୍ଧତା
ଏଠାରେ ମନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିଚାର ନାହିଁ; କେବଳ ବ୍ରହ୍ମ ଏଠାରେ ବିସ୍ତାରିତ। ସମସ୍ତ କିଛି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକାଶ; ଏଠାରେ ମୁକ୍ତି କେଉଁଠି, କିଏ ପାଇଁ ବନ୍ଧନ?
ବ୍ରହ୍ମେଦଂ ବୃଂହିତାକାରଂ ବୃହଦ୍ ବୃଂହଦ୍ ଅଵସ୍ଥିତମ୍ । ଦୂରମ୍ ଅସ୍ତମିତଦ୍ଵିତ୍ଵଂ ଭଵାତ୍ମୈଵ ତ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମନା
ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଆକାରରେ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରି ଅନନ୍ତ ରୂପେ ବ୍ୟାପିତ ଅଛି। ଦ୍ୱିତୀୟତାର ସମାପ୍ତିରୁ ଦୂରେ, ତୁମେ ନିଜେ ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ନିଜରେ ଏହି ସ୍ୱରୂପ।
ସମ୍ଯଗାଲୋକିତେ ରୂପେ କାଷ୍ଠପାଷାଣଵାସସାମ୍ । ମନାଗ୍ ଅପି ନ ଭେଦୋ ଽସ୍ତି କ୍ଵାପି ସଙ୍କଲ୍ପନୋନ୍ମୁଖଃ
କାଠ, ପଥର ଓ କପଡ଼ାର ରୂପକୁ ଠିକ୍ଭାବେ ଦେଖିଲେ, କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସାତ୍ୟିକ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି କେବଳ କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।
ଆଦାଵ୍ ଅନ୍ତେ ଚ ସଂଶାନ୍ତଂ ସ୍ଵରୂପମ୍ ଅଵିନାଶି ଯତ୍ । ଵସ୍ତୂନାମ୍ ଆତ୍ମନଶ୍ ଚୈଵ ତନ୍ମଯୋ ଭଵ ରାଘଵ
ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ଯେ ସ୍ୱରୂପ ଅଛି, ସେଠାରେ ସାନ୍ତି ଓ ଅବିନାଶିତ୍ୱ ରହିଛି; ସେଇ ସ୍ୱରୂପ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଓ ଆତ୍ମାର ସତ୍ୟତା। ରାଘବ, ତୁମେ ସେଇ ସ୍ୱରୂପରେ ଏକାତ୍ମ ହେଉ।
ଦ୍ଵୈତାଦ୍ଵୈତସମୁଦ୍ଭୂତୈର୍ ଜରାମରଣଵିଭ୍ରମୈଃ । ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମଭିର୍ ଆତ୍ମୈଵ ଚିତ୍ରୈର୍ ଅମ୍ବ୍ଵ୍ ଇଵ ଵୀଚିଭିଃ
ଦ୍ୱିତ୍ୱ ଓ ଅଦ୍ୱିତ୍ୱରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଭ୍ରମରେ, ଏହି ଆତ୍ମା ନିଜେ ଅନେକ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ଯେପରି ଜଳ ନାନା ପ୍ରକାର ତରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଶୁଦ୍ଧମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆଲମ୍ବ୍ଯ ନିତ୍ଯମ୍ ଅନ୍ତସ୍ସ୍ଥଯା ଧିଯା । ଯସ୍ ସ୍ଥିତସ୍ ତଂ କ ଆତ୍ମେଶଂ ଭୋଗୋ ଵଞ୍ଚଯିତୁଂ କ୍ଷମଃ
ଯିଏ ସଦା ନିଜର ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ମନରେ ଅଟୁଟ ବୁଝିବା ଭାବରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛନ୍ତି, ସେଇ ଆତ୍ମାର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା କିଏ ଠକାଇପାରିବ?
କୃତସ୍ଫାରଵିଚାରସ୍ଯ ମନୋ ଭୋଗାଦଯୋ ଽରଯଃ । ମନାଗ୍ ଅପି ନ ଭିନ୍ଦନ୍ତି ଶୈଲଂ ମନ୍ଦାନିଲା ଇଵ
ଯାହାର ଚିନ୍ତା ଏବଂ ଅନ୍ୱେଷଣ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଯାଇଛି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଗ ଓ ଏହା ସହିତ ଆସୁଥିବା ସବୁ ଜିନିଷ ଶତ୍ରୁ ସମାନ; ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ କିଛିମାତ୍ର ଅସ୍ଥିର କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ଯେପରି ହଳୁକା ପବନ ପାହାଡ଼କୁ ହଲାଇପାରେନାହିଁ।
ଅଵିଚାରିଣମ୍ ଅଜ୍ଞାନଂ ମୂଢମ୍ ଆଶାପରାଯଣମ୍ । ନିଗିରନ୍ତୀହ ଦୁଃଖାନି ବକା ମତ୍ସ୍ଯମ୍ ଇଵାଜଲମ୍
ଯିଏ ଚିନ୍ତା କରିନାହାନ୍ତି, ଅଜ୍ଞାନ ଓ ମୂଢ଼ତାରେ ରହିଛନ୍ତି, ଆଶାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଦୁଃଖମାନେ ଏମିତି ଗିଲିଯାଆନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ବକ ପାଣିରେ ମାଛକୁ ଗିଲିଯାଏ।
ଜଗଦ୍ ଆତ୍ମୈଵ ସକଲମ୍ ଅଵିଦ୍ଯା ନାସ୍ତି କୁତ୍ରଚିତ୍ । ଇତି ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଅଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ସମ୍ଯଗ୍ରୂପାଂ ସ୍ଥିରୋ ଭଵ
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ନିଜ ଆତ୍ମା ଛଡ଼ା କିଛି ନୁହେଁ; ଅଜ୍ଞାନ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହି ସଠିକ୍ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଦୃଢ଼ଭାବରେ ଧରି, ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଅଟୁଟ ରୁହ।
ନାନାତ୍ଵମ୍ ଅସ୍ତି କଲନାସୁ ନ ଵସ୍ତୁତୋ ଽନ୍ତର୍ ନାନାଵିଧାସୁ ସରସୀଷୁ ଜଲାଦ୍ ଇଵାନ୍ଯତ୍ । ଇତ୍ଯ୍ ଏକନିଶ୍ଚଯମଯଃ ପୁରୁଷୋ ଵିମୁକ୍ତ ଇତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଯତେ ସମଵଲୋକିତସମ୍ଯଗର୍ଥଃ
ବିଭିନ୍ନତା କେବଳ ଭାବନାରେ ଅଛି, ପ୍ରକୃତରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ—ଯେପରି ଅନେକ ପୋଖରୀରେ ଥିବା ପାଣି ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ତଫାତ୍ ନାହିଁ। ଯିଏ ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ବୁଝିବାରେ ଦୃଢ଼ ଓ ସଠିକ୍ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଥାଏ, ସେଉଁଠିକି ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିପାରେ, ସେ ମୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଇଦମ୍ ଅନ୍ତଃ କଲଯତୋ ଭୋଗାନ୍ ପ୍ରତି ଵିଵେକିନଃ । ପୁରସ୍ସ୍ଥିତାନ୍ ଅପି ସଦା ସ୍ପୃହୈଵାଙ୍ଗ ନ ଜାଯତେ
ହେ ପ୍ରିୟ, ଯିଏ ବିବେକୀ ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ଭୋଗକୁ ମନର କଳ୍ପନା ବୋଲି ବୁଝେ, ସେଠାରେ ଏହି ଭୋଗ ଆଗରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେବେ ମଧ୍ୟ ତାହା ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନି।
ଚକ୍ଷୁର୍ ଆଲୋକନାଯୈଵ ଜୀଵସ୍ ତୁ ସୁଖଦୁଃଖଯୋଃ । ଭାରାଯୈଵ ବଲୀଵର୍ଦୋ ଭୋକ୍ତା ଦ୍ରଵ୍ଯସ୍ଯ ନାଯକଃ
ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଅଛି; ଜୀବ ସୁଖ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରେ; ବଳଦ ଭାର ବୋହେ; ଭୋଗକୁ ଭୋଗୁଥିବା ଲୋକ ତାହାର ମାଲିକ ନୁହେଁ।
ନଯନେ ରୂପନିର୍ମଗ୍ନେ କ୍ଷୋଭଃ କ ଇଵ ଦେହିନଃ । ଗର୍ଦଭେ ପଲ୍ଵଲୋନ୍ମଗ୍ନେ କୈଵ ସେନାପତେଃ କ୍ଷତିଃ
ନୟନ ରୂପରେ ଲଗ୍ନ ହେଲେ, ଦେହୀ ପାଇଁ କଣ ଅସୁବିଧା? ଯେପରି ଗଧା ଦଳା ମଧ୍ୟରେ ଫସିଲେ, ସେନାପତିଙ୍କୁ କଣ କ୍ଷତି?
ରୂପକର୍ଦମମ୍ ଏତନ୍ ମାନଯ ନାସ୍ଵାଦଯାଧମ । ନଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଏତନ୍ ନିମେଷେଣ ଭଵନ୍ତମ୍ ଅପି ହିଂସତି
ଏହି ରୂପର ଦଳିଆ କାଦୁଅକୁ ସମ୍ମାନ କର, କିନ୍ତୁ ଏହାର ଆସ୍ୱାଦ ନେଅ ନାହିଁ, ହେ ଉତ୍ତମ। ଏହା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତି କରେ।
ଯେନୈଵ ସଖ୍ଯଂ କ୍ରିଯତେ ଯ ଏଵାଭ୍ଯନୁଗମ୍ଯତେ । ତଦୀଯୈଃ କର୍ମଭିଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରାଜ୍ଞଶ୍ ଶୂରୋ ଽପି ବଧ୍ଯତେ
ଯାହା ସହିତ ମିତ୍ରତା କରାଯାଏ, ଯାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ସାହସୀ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ବନ୍ଧିଯାଏ।
ଉତ୍ପନ୍ନଧ୍ଵଂସି ସମ୍ପାତମାତ୍ରହୃଦ୍ଯମ୍ ଅସନ୍ମଯମ୍ । ରୂପମ୍ ଆଶ୍ରଯ ମା ନେତ୍ର ଵିନାଶାଯାଵିନାଶିନେ
ହେ ଚକ୍ଷୁ, ଯେଉଁ ରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି ଏବଂ ଅସତ୍ୟ, ସେଉଁଠି ଭରସା କରନି। ଏହା ନଷ୍ଟିକୁ ନେଇଯାଏ, ଅବିନାଶୀକୁ ନୁହେଁ।
ସାକ୍ଷିଵତ୍ ତ୍ଵଂ ସ୍ଥିତଂ ନେତ୍ର ରୂପଂ ଆତ୍ମନି ତିଷ୍ଠତି । ଆଲୋକଃ କାଲଵଶତସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଏକଃ କିଂ ପ୍ରତପ୍ଯସେ
ଯେପରି ଚକ୍ଷୁ ଦେଖୁଥିବା ପରି ରୂପ ଆତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଛି। ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଆଲୋକ, ସମୟର ପ୍ରଭାବରେ ଅଛ, ତେବେ କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ?
ସଲିଲସ୍ପନ୍ଦଵଦ୍ ଦୃଷ୍ଟିଃ ପିଞ୍ଛିକେଵାମ୍ବରୋତ୍ଥିତା । ସ୍ଵଜାତିବନ୍ଧାତ୍ ସ୍ଫୁରତି ତଵ ଚିତ୍ତ କିମ୍ ଆଗତମ୍
ଯେପରି ଜଳରେ ତରଙ୍ଗ ଉଠେ, କିମ୍ବା ପିଚକିରେ ପାଣି ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଯାଏ, ସେପରି ତୋର ମନ ନିଜ ଧାରାରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୁଏ। ଏହି ମନରେ କଣ ଆସିଗଲା?
ସ୍ଵଲ୍ପାମ୍ଭସୀଵ ଶଫରେ ଚିତ୍ତେ ସ୍ଫୁରଣଧର୍ମିଣି । ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଅହଙ୍କାର ତ୍ଵମ୍ ଅଯଂ ପ୍ରୋତ୍ଥିତଃ କୁତଃ
ଅଳ୍ପ ପାଣିରେ ମାଛ ଯେପରି ଚଞ୍ଚଳ ହୁଏ, ସେପରି ସ୍ୱଭାବତଃ ଚଞ୍ଚଳ ମନରେ 'ମୁଁ' ବୋଧ ନିଜେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଏହି 'ମୁଁ ଅଛି' ବୋଧ କେଉଁଠୁ ଆସିଲା?
ଆଲୋକରୂପଯୋର୍ ନିତ୍ଯଂ ଜଡଯୋସ୍ ସ୍ଫୁରତୋର୍ ମିଥଃ । ଆଧାରାଧେଯଯୋଶ୍ ଚିତ୍ତ ଵ୍ଯର୍ଥମ୍ ଆକୁଲତା ତଵ
ଓ ମନ, ରୂପ ଓ ଦୃଷ୍ଟି, ଯେଉଁମାନେ ସବୁବେଳେ ଚଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଜଡ, ଏହାମାନଙ୍କ ଓ ଆଧାର-ଆଧେୟ ମଧ୍ୟରେ ତୋର ଅଶାନ୍ତି ଅର୍ଥହୀନ।
ରୂପାଲୋକମନସ୍କାରାଃ ପରସ୍ପରମ୍ ଅସଙ୍ଗିନଃ । ସଂସକ୍ତା ଇଵ ଲକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ଵଦନାଦର୍ଶବିମ୍ବଵତ୍
ରୂପ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମନର ଭାବମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ଅଲଗା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏମିତି ଲାଗେ ଯେ ଏମାନେ ଏକାଠି ଜଡିତ। ଏହା ମୁହଁର ଆଇନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯିବା ପରି।
ଅଜ୍ଞାନଜନ୍ତୁନା ହ୍ଯ୍ ଏତେ ଶ୍ଲିଷ୍ଟା ଜାତା ନିରନ୍ତରାଃ । ଅଜ୍ଞାନେ ଜ୍ଞାନଗଲିତେ ପୃଥକ୍ ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯ୍ ଅସନ୍ମଯାଃ
ଅଜ୍ଞାନରେ ଏହି ସବୁ ଜୀବ ଏକାଠି ମିଶିଥାନ୍ତି, ଏକ ଭାବରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ ଆସି ଅଜ୍ଞାନ ଦୂର ହେଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅସତ୍ୟ ଭାବରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ହୋଇ ରହିଯାନ୍ତି।