ଵାସନାଵଲିତଂ ଜନ୍ମ ମୋକ୍ଷୋ ନିର୍ଵାସନଂ ମନଃ । ପ୍ରାଣଶ୍ ଚ ରାମ ଗୃହ୍ଣାତି ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ
ଅନୁଭୂତିରେ ଲଗିଥିବା ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ହୁଏ; ଯେଉଁ ମନ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ, ସେଠି ମୋକ୍ଷ ଅଛି। ହେ ରାମ, ଶ୍ୱାସ ତୁମେ ଯେପରି ଚାହଁ, ସେପରି ଚାଲେ—ତେଣୁ ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ କର।
ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦୋ ମନୋରୂପଂ ତସ୍ମାତ୍ ସଂସୃତିସମ୍ଭ୍ରମଃ । ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ଶମଂ ଯାତେ କ୍ଷୀଯତେ ସଂସୃତିଜ୍ଵରଃ
ଶ୍ୱାସର ଚଳାଚଳ ମନର ଆକୃତି; ଏହିଥିରୁ ସଂସାରର ଭ୍ରମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହା ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ସଂସାରର ଦୁଃଖ ଶେଷ ହୁଏ।
ଵିକଲ୍ପସଙ୍କ୍ଷଯାଜ୍ ଜନ୍ତୋଃ ପଦଂ ତଦ୍ ଅଵଶିଷ୍ଯତେ । ଯତୋ ଵାଚୋ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ସମସ୍ତକଲନାନ୍ଵିତାଃ
ମନର ସମସ୍ତ ଭେଦଭାବ ଶେଷ ହେଲେ, ସେଇ ଦଶା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ଯାଠାରୁ ବାଣୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଚାର ଫେରିଯାଏ।
ଯତ୍ର ସର୍ଵଂ ଯତସ୍ ସର୍ଵଂ ଯତ୍ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵତଶ୍ ଚ ଯତ୍ । ଯତ୍ର ନେଦଂ ଯତୋ ନେଦଂ ଯନ୍ ନେଦଂ ନେଦୃଶଂ ଚ ଯତ୍
ଯେଉଁଠାରୁ ସବୁ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରୁ ସବୁ କିଛି ଆସେ, ଯାହା ସବୁ କିଛି ଅଟୁଟ ଅଛି ଏବଂ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଛି; ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଏହି ଜଗତ ନାହିଁ, ଏଠାରୁ ଏହି ଜଗତ ନିଷ୍ପନ୍ନ ହୁଏନି, ଏହା ଏହି ଜଗତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଏହା ଏହି ଭଳି କିଛି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଵିନାଶିତ୍ଵାଦ୍ ଵିକଲ୍ପିତ୍ଵାଦ୍ ଗୁଣିତ୍ଵାନ୍ ନିର୍ଗୁଣାତ୍ମନଃ । ଯସ୍ଯ ନୋ ସଦୃଶୋ ଦୃଶ୍ଯେ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଏଵ ହି
ନଶ୍ୱରତା, ବିଭିନ୍ନତା ଏବଂ ଗୁଣ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ନିର୍ଗୁଣ ସ୍ୱରୂପ ସହିତ କିଛି ମିଳିବା କିମ୍ବା ତାହାର ଉଦାହରଣ କିଛି ମିଳିପାରେ ନାହିଁ।
ସ୍ଵାଦନୀ ସର୍ଵଶାଲୀନାଂ ଦୀପିକା ସର୍ଵତେଜସାମ୍ । କଲନା ସର୍ଵକାମାନାଂ ଯତଶ୍ ଚିଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରିକୋଦିତା
ଏହା ସମସ୍ତ ଭୋଗୀମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ, ସମସ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାର ଦୀପ, ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷାର ଗଣନା; ଯାହାଠାରୁ ଚେତନାର ଚନ୍ଦ୍ରିକା ଉଦିତ ହୋଇଛି।
ଯତ୍ସଙ୍କଲ୍ପତରୋର୍ ବହ୍ଵ୍ଯସ୍ ସଂସାରଫଲପଙ୍କ୍ତଯଃ । ଅନାରତଂ ବହୁରସା ଜାଯନ୍ତେ ଚ ପତନ୍ତି ଚ
ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛାର ଗଛରୁ ଏହି ସଂସାରର ଫଳର ଅନେକ ଶୃଙ୍ଖଳା ଅନବରତ ଜନ୍ମ ନେଉଛି ଏବଂ ପଡ଼ୁଛି, ସେଗୁଡ଼ିକର ରସ ଅଧିକ ଅଛି।
ତତ୍ ପଦଂ ସର୍ଵସୀମାନ୍ତମ୍ ଅଵଲମ୍ବ୍ଯ ମହାମତିଃ । ଯସ୍ ସ୍ଥିତସ୍ ସ୍ଥିରଧୀସ୍ ତଜ୍ଜ୍ଞସ୍ ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଉଚ୍ଯତେ
ସମସ୍ତ ସୀମାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥିତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଯିଏ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଏହି ସ୍ଥିତିରେ ଦୃଢ଼ ରହିଛନ୍ତି, ଏହାକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।
ଵିଗତସର୍ଵସମୀହିତକୌତୁକସ୍ ସମୁପଶାନ୍ତହିତାହିତକଲ୍ପନଃ । ସକଲସଂଵ୍ଯଵହାରସମାଶଯୋ ଭଵତି ମୁକ୍ତମନାଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ଯାହାଙ୍କର ମନ ମୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ଉତ୍ସୁକତା ହିନ୍ନ, ଉପକାର ଓ ଅପକାର ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା ଶାନ୍ତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ।
ଯୋଗଯୁକ୍ତ୍ଯାସ୍ଯ ଚିତ୍ତସ୍ଯ ଶମ ଏଵଂ ନିରୂପିତଃ । ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନମ୍ ଇଦାନୀଂ ମେ କଥଯାନୁଗ୍ରହାତ୍ ପ୍ରଭୋ
ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମନର ଶାନ୍ତିକୁ ଏଭଳି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ଏବେ, ମୋତେ ଦୟା କରି, ମହାପ୍ରଭୁ, ଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ଅବଶ୍ୟ କହନ୍ତୁ।
ଅନାଦ୍ଯନ୍ତାଵଭାସାତ୍ମା ପରମାତ୍ମେହ ଵିଦ୍ଯତେ । ଇତ୍ଯ୍ ଏକନିଶ୍ଚଯସ୍ ସ୍ଫାରସ୍ ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନଂ ଵିଦୁର୍ ବୁଧାଃ
ଏଠାରେ, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନଥିବା ଯାହା ଦେଖାଯାଉଛି, ସେଇ ପରମାତ୍ମା ବିଦ୍ୟମାନ। ଏହି ଏକମାତ୍ର ନିଶ୍ଚିତ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ, ଯାହାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ସଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ଇମା ଘଟପଟାକାରପଦାର୍ଥଶତଶକ୍ତଯଃ । ଆତ୍ମୈଵ ନାନ୍ଯଦ୍ ଅସ୍ତୀତି ନିଶ୍ଚଯସ୍ ସମ୍ଯଗୀକ୍ଷଣମ୍
ଏହି ଘଡ଼ା, କପଡ଼ା ଓ ଏପରି ଅନେକ ବସ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ଦେଖାଯାଉଛି, ସେସବୁ ଆସଲେ ଆତ୍ମା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନୁହେଁ—ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ବୁଝିବାକୁ ଠିକ୍ ଦୃଷ୍ଟି କୁହାଯାଏ।
ଅସମ୍ଯଗ୍ଵେଦନାଜ୍ ଜନ୍ମ ମୋକ୍ଷସ୍ ସମ୍ଯଗଵେକ୍ଷଣାତ୍ । ଅସମ୍ଯଗ୍ଵୀକ୍ଷଣାଦ୍ ରଜ୍ଜୁସ୍ ସର୍ପୋ ନୋ ସମ୍ଯଗୀକ୍ଷଣାତ୍
ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିନଥିଲେ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଯେପରି ରସିକୁ ଭୁଲରେ ସାପ୍ ଭାବିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖିଲେ ସେ ଭୁଲ ହୁଏନାହିଁ।
ସଙ୍କଲ୍ପାଂଶଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ସଂଵିତ୍ ସଂଵେଦ୍ଯଵର୍ଜିତା । ସଂଵିଦ୍ ଆଦ୍ଯାଭିର୍ ଆଖ୍ଯାଭିର୍ ମୁକ୍ତାସ୍ତୀହ ହି ନେତରତ୍
ଯେ ସଚେତନତା ଚିନ୍ତାର ଟୁକୁଡ଼ା ଓ ଜଣାଯିବା ବସ୍ତୁ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେଠି ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଧାନ ନାମରୁ ମୁକ୍ତ ଅଛି—ଏଠାରେ ଏହିଠାରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ସା ଶୁଦ୍ଧରୂପା ଵିଜ୍ଞାତା ପରମାତ୍ମେତି କଥ୍ଯତେ । ବୁଦ୍ଧା ତ୍ଵ୍ ଅଶୁଦ୍ଧରୂପାନ୍ତର୍ ଅଵିଦ୍ଯେତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ
ଯେତେବେଳେ ଏହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ରୂପରେ ଜଣାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହାକୁ ପରମାତ୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯଦି ଅଶୁଦ୍ଧ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ତେବେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଅଜ୍ଞାନ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ସଂଵିତ୍ତିର୍ ଏଵ ସଂଵେଦ୍ଯଂ ନାନଯୋର୍ ଦ୍ଵିତ୍ଵକଲ୍ପନା । ଚିନୋତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମୈଵ ରାମୈଵଂ ନାନ୍ଯଦ୍ ଅସ୍ତି ହି
ଚେତନା ନିଜେ ନିଜକୁ ଜାଣିଥାଏ, ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନତାର କୌଣସି କଳ୍ପନା ନାହିଁ। ଆତ୍ମା ନିଜେ ନିଜକୁ ଦେଖେ—ହେ ରାମ, ଏଭଳି ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଛି ନାହିଁ।
ଯଥାଭୂତାର୍ଥଦର୍ଶିତ୍ଵମ୍ ଏତାଵଦ୍ଭୁଵନତ୍ରଯେ । ଯଦ୍ ଆତ୍ମୈଵ ଜଗତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ପୂର୍ଣତା
ତିନୋଟି ଜଗତରେ ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିବାର ଅର୍ଥ ଏହି—ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଆତ୍ମା ହେଉଛି ବୋଲି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ରଖିବା। ଏହିଏ ପୂର୍ଣ୍ଣତା।
ସର୍ଵମ୍ ଆତ୍ମୈଵ କିଂନିଷ୍ଠୌ ଭାଵାଭାଵୌ କ୍ଵ ଵାସ୍ଥିତୌ । କ୍ଵ ବନ୍ଧମୋକ୍ଷକଲନେ କିମ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ରାମ ଶୋଚ୍ଯତେ
ଯଦି ସମସ୍ତ କିଛି ଆତ୍ମା ହେଉଛି, ତେବେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱ କେଉଁଠି ଅଛି? ବନ୍ଧନ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି କେଉଁଠି ମାପାଯିବ? ହେ ରାମ, ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦୁଃଖ କରିବା ଅଛି କଣ?
ନ ଚିତ୍ତମ୍ ଅନ୍ଯନ୍ ନୋ ଚେତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମୈଵେଦଂ ଵିଜୃମ୍ଭତେ । ସର୍ଵଂ ଏକଂ ପରଂ ଵ୍ଯୋମ କ୍ଵ ମୋକ୍ଷଃ କସ୍ଯ ବଦ୍ଧତା
ଏଠାରେ ମନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିଚାର ନାହିଁ; କେବଳ ବ୍ରହ୍ମ ଏଠାରେ ବିସ୍ତାରିତ। ସମସ୍ତ କିଛି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକାଶ; ଏଠାରେ ମୁକ୍ତି କେଉଁଠି, କିଏ ପାଇଁ ବନ୍ଧନ?
ବ୍ରହ୍ମେଦଂ ବୃଂହିତାକାରଂ ବୃହଦ୍ ବୃଂହଦ୍ ଅଵସ୍ଥିତମ୍ । ଦୂରମ୍ ଅସ୍ତମିତଦ୍ଵିତ୍ଵଂ ଭଵାତ୍ମୈଵ ତ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମନା
ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଆକାରରେ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରି ଅନନ୍ତ ରୂପେ ବ୍ୟାପିତ ଅଛି। ଦ୍ୱିତୀୟତାର ସମାପ୍ତିରୁ ଦୂରେ, ତୁମେ ନିଜେ ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ନିଜରେ ଏହି ସ୍ୱରୂପ।
ସମ୍ଯଗାଲୋକିତେ ରୂପେ କାଷ୍ଠପାଷାଣଵାସସାମ୍ । ମନାଗ୍ ଅପି ନ ଭେଦୋ ଽସ୍ତି କ୍ଵାପି ସଙ୍କଲ୍ପନୋନ୍ମୁଖଃ
କାଠ, ପଥର ଓ କପଡ଼ାର ରୂପକୁ ଠିକ୍ଭାବେ ଦେଖିଲେ, କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସାତ୍ୟିକ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି କେବଳ କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।
ଆଦାଵ୍ ଅନ୍ତେ ଚ ସଂଶାନ୍ତଂ ସ୍ଵରୂପମ୍ ଅଵିନାଶି ଯତ୍ । ଵସ୍ତୂନାମ୍ ଆତ୍ମନଶ୍ ଚୈଵ ତନ୍ମଯୋ ଭଵ ରାଘଵ
ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ଯେ ସ୍ୱରୂପ ଅଛି, ସେଠାରେ ସାନ୍ତି ଓ ଅବିନାଶିତ୍ୱ ରହିଛି; ସେଇ ସ୍ୱରୂପ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଓ ଆତ୍ମାର ସତ୍ୟତା। ରାଘବ, ତୁମେ ସେଇ ସ୍ୱରୂପରେ ଏକାତ୍ମ ହେଉ।
ଦ୍ଵୈତାଦ୍ଵୈତସମୁଦ୍ଭୂତୈର୍ ଜରାମରଣଵିଭ୍ରମୈଃ । ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମଭିର୍ ଆତ୍ମୈଵ ଚିତ୍ରୈର୍ ଅମ୍ବ୍ଵ୍ ଇଵ ଵୀଚିଭିଃ
ଦ୍ୱିତ୍ୱ ଓ ଅଦ୍ୱିତ୍ୱରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଭ୍ରମରେ, ଏହି ଆତ୍ମା ନିଜେ ଅନେକ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ଯେପରି ଜଳ ନାନା ପ୍ରକାର ତରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଶୁଦ୍ଧମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆଲମ୍ବ୍ଯ ନିତ୍ଯମ୍ ଅନ୍ତସ୍ସ୍ଥଯା ଧିଯା । ଯସ୍ ସ୍ଥିତସ୍ ତଂ କ ଆତ୍ମେଶଂ ଭୋଗୋ ଵଞ୍ଚଯିତୁଂ କ୍ଷମଃ
ଯିଏ ସଦା ନିଜର ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ମନରେ ଅଟୁଟ ବୁଝିବା ଭାବରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛନ୍ତି, ସେଇ ଆତ୍ମାର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା କିଏ ଠକାଇପାରିବ?
କୃତସ୍ଫାରଵିଚାରସ୍ଯ ମନୋ ଭୋଗାଦଯୋ ଽରଯଃ । ମନାଗ୍ ଅପି ନ ଭିନ୍ଦନ୍ତି ଶୈଲଂ ମନ୍ଦାନିଲା ଇଵ
ଯାହାର ଚିନ୍ତା ଏବଂ ଅନ୍ୱେଷଣ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଯାଇଛି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଗ ଓ ଏହା ସହିତ ଆସୁଥିବା ସବୁ ଜିନିଷ ଶତ୍ରୁ ସମାନ; ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ କିଛିମାତ୍ର ଅସ୍ଥିର କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ଯେପରି ହଳୁକା ପବନ ପାହାଡ଼କୁ ହଲାଇପାରେନାହିଁ।
ଅଵିଚାରିଣମ୍ ଅଜ୍ଞାନଂ ମୂଢମ୍ ଆଶାପରାଯଣମ୍ । ନିଗିରନ୍ତୀହ ଦୁଃଖାନି ବକା ମତ୍ସ୍ଯମ୍ ଇଵାଜଲମ୍
ଯିଏ ଚିନ୍ତା କରିନାହାନ୍ତି, ଅଜ୍ଞାନ ଓ ମୂଢ଼ତାରେ ରହିଛନ୍ତି, ଆଶାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଦୁଃଖମାନେ ଏମିତି ଗିଲିଯାଆନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ବକ ପାଣିରେ ମାଛକୁ ଗିଲିଯାଏ।
ଜଗଦ୍ ଆତ୍ମୈଵ ସକଲମ୍ ଅଵିଦ୍ଯା ନାସ୍ତି କୁତ୍ରଚିତ୍ । ଇତି ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଅଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ସମ୍ଯଗ୍ରୂପାଂ ସ୍ଥିରୋ ଭଵ
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ନିଜ ଆତ୍ମା ଛଡ଼ା କିଛି ନୁହେଁ; ଅଜ୍ଞାନ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହି ସଠିକ୍ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଦୃଢ଼ଭାବରେ ଧରି, ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଅଟୁଟ ରୁହ।
ନାନାତ୍ଵମ୍ ଅସ୍ତି କଲନାସୁ ନ ଵସ୍ତୁତୋ ଽନ୍ତର୍ ନାନାଵିଧାସୁ ସରସୀଷୁ ଜଲାଦ୍ ଇଵାନ୍ଯତ୍ । ଇତ୍ଯ୍ ଏକନିଶ୍ଚଯମଯଃ ପୁରୁଷୋ ଵିମୁକ୍ତ ଇତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଯତେ ସମଵଲୋକିତସମ୍ଯଗର୍ଥଃ
ବିଭିନ୍ନତା କେବଳ ଭାବନାରେ ଅଛି, ପ୍ରକୃତରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ—ଯେପରି ଅନେକ ପୋଖରୀରେ ଥିବା ପାଣି ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ତଫାତ୍ ନାହିଁ। ଯିଏ ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ବୁଝିବାରେ ଦୃଢ଼ ଓ ସଠିକ୍ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଥାଏ, ସେଉଁଠିକି ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିପାରେ, ସେ ମୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଇଦମ୍ ଅନ୍ତଃ କଲଯତୋ ଭୋଗାନ୍ ପ୍ରତି ଵିଵେକିନଃ । ପୁରସ୍ସ୍ଥିତାନ୍ ଅପି ସଦା ସ୍ପୃହୈଵାଙ୍ଗ ନ ଜାଯତେ
ହେ ପ୍ରିୟ, ଯିଏ ବିବେକୀ ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ଭୋଗକୁ ମନର କଳ୍ପନା ବୋଲି ବୁଝେ, ସେଠାରେ ଏହି ଭୋଗ ଆଗରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେବେ ମଧ୍ୟ ତାହା ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନି।
ଚକ୍ଷୁର୍ ଆଲୋକନାଯୈଵ ଜୀଵସ୍ ତୁ ସୁଖଦୁଃଖଯୋଃ । ଭାରାଯୈଵ ବଲୀଵର୍ଦୋ ଭୋକ୍ତା ଦ୍ରଵ୍ଯସ୍ଯ ନାଯକଃ
ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଅଛି; ଜୀବ ସୁଖ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରେ; ବଳଦ ଭାର ବୋହେ; ଭୋଗକୁ ଭୋଗୁଥିବା ଲୋକ ତାହାର ମାଲିକ ନୁହେଁ।