ଚିତ୍ତଂ ପ୍ରାଣପରିସ୍ପନ୍ଦମ୍ ଆହୁର୍ ଆଗମଭୂଷଣାଃ । ତସ୍ମିନ୍ ସଂରୋଧିତେ ନୂନମ୍ ଉପଶାନ୍ତଂ ଭଵେନ୍ ମନଃ
ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ଶିକ୍ଷକମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ମନ ପ୍ରାଣର କମ୍ପନ; ଯଦି ଏହାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଅଟକାଯାଏ, ତେବେ ମନ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ମନସ୍ସ୍ପନ୍ଦୋପଶାନ୍ତ୍ଯାଯଂ ସଂସାରଃ ପ୍ରଵିଲୀଯତେ । ସୂର୍ଯାଲୋକପରିସ୍ପନ୍ଦଶାନ୍ତୌ ଵ୍ଯଵହୃତିର୍ ଯଥା
ମନର ଅଶାନ୍ତି ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଏହି ସଂସାର ଗୋଟେ ଶୁନ୍ୟତାରେ ଲିନ ହୋଇଯାଏ; ଯେପରି ଦିନର ଆଲୋକ ଅପସାରିଲେ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ବିକଳ ହୋଇଯାଏ।
ଅନିଶଂ ଚରତାଂ ଦେହଗେହେ ଗହନଗାମିନାମ୍ । ପ୍ରାଣାଦୀନାଂ ପରିସ୍ପନ୍ଦୋ ଵାଯୂନାଂ ରୋଧ୍ଯତେ କଥମ୍
ଏହି ଦେହର ଘରେ ନିରନ୍ତର ଚଳିଥିବା, ଗଭୀର ଭିତରେ ଯାଉଥିବା ପ୍ରାଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିର ଗତିକୁ କିପରି ଅଟକାଯିବ?
ଶାସ୍ତ୍ରସଜ୍ଜନସମ୍ପର୍କାଦ୍ ଵୈରାଗ୍ଯାଭ୍ଯାସଯୋଗତଃ । ଅନାସ୍ଥାଯାଂ କୃତାସ୍ଥାଯାଂ ପୂର୍ଵଂ ସଂସାରଵୃତ୍ତିଷୁ
ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଂଗ, ବିରାଗ୍ୟ ଓ ଯୋଗର ଅଭ୍ୟାସ, ପୂର୍ବରୁ ସଂସାରୀ ଚେଷ୍ଟାରୁ ମନ ହଟାଇବା ଦ୍ୱାରା—
ଯଥାଭିଵାଞ୍ଛିତଧ୍ଯାନାଚ୍ ଚିରମ୍ ଏକତଯୋଦିତାତ୍ । ଏତତ୍ତତ୍ତ୍ଵଘନାଭ୍ଯାସାତ୍ ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦୋ ନିରୁଧ୍ଯତେ
ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ଏହି ତତ୍ତ୍ୱର ଅଭ୍ୟାସ ହେଲେ, ପ୍ରାଣର ଚଳାଚଳ ନିରୋଧ ହୁଏ।
ପୂରକାଦିନିଜାଯାମଦୃଢାଭ୍ଯାସାଦ୍ ଅଖେଦଜାତ୍ । ଏକାନ୍ତଧ୍ଯାନସଂଯୋଗାତ୍ ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦୋ ନିରୁଧ୍ଯତେ
ନିଜ ଶ୍ୱାସ ନିଶ୍ୠଳ ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ଏକାନ୍ତ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗି ରହିଲେ, ଜୀବନ ଶକ୍ତିର ଚଳାଚଳ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଓଙ୍କାରୋଚ୍ଚାରଣପ୍ରାନ୍ତଶବ୍ଦତତ୍ତ୍ଵାନୁଧାଵନାତ୍ । ସୁଷୁପ୍ତେ ସଂଵିଦୋ ଜାତେ ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦୋ ନିରୁଧ୍ଯତେ
ଓଁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶବ୍ଦର ମୂଳକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଏବଂ ଚେତନା ଗଭୀର ନିଦ୍ରାକୁ ପହଁଚିଲେ, ତେବେ ଜୀବନ ଶକ୍ତିର ଚଳାଚଳ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ରେଚକେ ନୂନମ୍ ଅଭ୍ଯସ୍ତେ ପ୍ରାଣେ ସ୍ଫାରଂ ଖମ୍ ଆଗତେ । ନ ସ୍ପୃଶତ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗରନ୍ଧ୍ରାଣି ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦୋ ନିରୁଧ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ନିଶ୍ୠଳ ଅଭ୍ୟାସରେ ଶ୍ୱାସ ବାହାରିବା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱାସ ବିଶାଳ ଆକାଶରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ, ତେବେ ଶ୍ୱାସ ଦେହର ନାଳିକାକୁ ଛୁଁଉ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଜୀବନ ଶକ୍ତିର ଚଳାଚଳ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
କୁମ୍ଭକେ ପୂର୍ଵଵତ୍ କାଲମ୍ ଅନନ୍ତଂ ପରିତିଷ୍ଠତି । ଅଭ୍ଯାସାତ୍ ସ୍ତମ୍ଭିତେ ପ୍ରାଣେ ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦୋ ନିରୁଧ୍ଯତେ
ଶ୍ୱାସ ରୋକିବାରେ, ପୂର୍ବର ପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ୱାସ ଅଟୁକି ରହିଥାଏ; ଅଭ୍ୟାସରେ ଶ୍ୱାସ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଜୀବନ ଶକ୍ତିର ଚଳାଚଳ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ତାଲୁମୂଲଗତାଂ ଯତ୍ନାଜ୍ ଜିହ୍ଵଯାକ୍ରମ୍ଯ ଘଣ୍ଟିକାମ୍ । ଊର୍ଧ୍ଵରନ୍ଧ୍ରଗତେ ପ୍ରାଣେ ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦୋ ନିରୁଧ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ଚେଷ୍ଟା କରି ଜିହ୍ବା ତାଳୁର ମୂଳରେ ଘଣ୍ଟିକାକୁ ଚୁଇଁ ଧରେ, ଏବଂ ଶ୍ୱାସ ଉପର ରନ୍ଧ୍ରକୁ ଯାଏ, ତେବେ ଶ୍ୱାସର ଗତି ଅଟକିଯାଏ।
ସମସ୍ତକଲନୋନ୍ମୁକ୍ତେ ନକିଞ୍ଚିନ୍ନାମ୍ନି ସୂକ୍ଷ୍ମଖେ । ଧ୍ଯାନାତ୍ ସଂଵିଦି ଲୀନାଯାଂ ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦୋ ନିରୁଧ୍ଯତେ
ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଚେତନା 'କିଛି ନୁହେଁ' ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆକାଶରେ ଲିନ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଶ୍ୱାସର ଗତି ଅଟକିଯାଏ।
ଦ୍ଵାଦଶାଙ୍ଗୁଲପର୍ଯନ୍ତେ ନାସାଗ୍ରେ ଵିମଲାମ୍ବରେ । ସମ୍ଯଗ୍ ଦୃଶୋଃ ପ୍ରଶାମ୍ଯନ୍ତ୍ଯୋଃ ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦୋ ନିରୁଧ୍ଯତେ
ନାକର ଟିପରେ, ପରିସ୍କାର ଆକାଶରେ ଯାହା ଦ୍ୱାଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ଯାଏ, ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟି ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଶ୍ୱାସର ଗତି ଅଟକିଯାଏ।
ଅଭ୍ଯାସାଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵରନ୍ଧ୍ରେଣ ତାଲୂର୍ଧ୍ଵଦ୍ଵାଦଶାନ୍ତଗେ । ପ୍ରାଣେ ଗଲିତସଂଵିତ୍ତୌ ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦୋ ନିରୁଧ୍ଯତେ
ଅଭ୍ୟାସ କରି ଉପର ରନ୍ଧ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱାସ ତାଳୁ ଉପରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏ ଏବଂ ଚେତନା ଗଳିଯାଏ, ତେବେ ଶ୍ୱାସର ଗତି ଅଟକିଯାଏ।
ଭ୍ରୂମଧ୍ଯେ ତାରକାଲୋକଶାନ୍ତାଵ୍ ଅସ୍ତମ୍ ଉପାଗତେ । ଚେତନେ କେତନେ ବୁଦ୍ଧେଃ ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦୋ ନିରୁଧ୍ଯତେ
ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ ଯେତେବେଳେ ତାରା ପରି ଶାନ୍ତିର ଆଲୋକ ଅସ୍ତମିତ ହୁଏ ଏବଂ ଚେତନା, ଯାହା ବୁଦ୍ଧିର ଚିହ୍ନ, ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଶ୍ୱାସର ଗତି ଅଟକିଯାଏ।
ଚିରଂ କାଲଂ ହୃଦେକାନ୍ତଵ୍ଯୋମସଂଵେଦନାନ୍ ମୁନେଃ । ଅଵାସନମନୋଧ୍ଯାନାତ୍ ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦୋ ନିରୁଧ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ମୁନି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ହୃଦୟର ଅନ୍ତର୍ବାହ୍ୟ ଆକାଶର ଜ୍ଞାନରେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ମନ ରେ କୌଣସି ଆସକ୍ତି କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ ନଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଶ୍ୱାସର ଚଳାଚଳ ରୁକିଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମଞ୍ ଜଗତି ଭୂତାନାଂ ହୃଦଯଂ ତତ୍ କିମ୍ ଉଚ୍ଯତେ । ଇଦଂ ସର୍ଵଂ ମହାଦର୍ଶେ ଯସ୍ମିଂସ୍ ତତ୍ ପ୍ରତିବିମ୍ବତି
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟ କହିଲେ କ'ଣ? ଏହା ସେଠି, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ବଡ଼ ଆଇନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହୁଏ।
ସାଧୋ ଜଗତି ଭୂତାନାଂ ଦ୍ଵିଵିଧଂ ହୃଦଯଂ ସ୍ଥିତମ୍ । ଉପାଦେଯଂ ଚ ହେଯଂ ଚ ଵିଭାଗୋ ଽଯଂ ତଯୋଶ୍ ଶୃଣୁ
ହେ ସାଧୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଅଛି—ଏକଟି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଏକଟି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ଦୁଇଟିର ତଫାତ ଶୁଣ।
ଇଯତ୍ତଯା ପରିଚ୍ଛିନ୍ନେ ଦେହେ ଯଦ୍ ଵକ୍ଷସୋ ଽନ୍ତରେ । ହେଯଂ ତଦ୍ ଧୃଦଯଂ ଵିଦ୍ଧି ତନାଵ୍ ଏକତଟେ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ, ଯାହା ସୀମିତ ଭାବରେ ଅଛି, ଛାତି ଭିତରେ ଥିବା ହୃଦୟକୁ ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣ। ଏହା ସାନା ଶରୀରର ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଛି।
ସଂଵିନ୍ମାତ୍ରଂ ତୁ ହୃଦଯମ୍ ଉପାଦେଯଂ ନୃଣାଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ତଦ୍ ଅନ୍ତରେ ଚ ବାହ୍ଯେ ଚ ନ ଚ ବାହ୍ଯେ ନ ଚାନ୍ତରେ
କିନ୍ତୁ ଯେହି ହୃଦୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେହି ହୃଦୟ ମାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ମାତ୍ର। ଏହା ଭିତରେ ନୁହେଁ, ବାହାରେ ନୁହେଁ, ତଥାପି ଏହା ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଉଭୟ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ତତ୍ ତତ୍ପ୍ରଧାନଂ ହୃଦଯଂ ତତ୍ରେଦଂ ସମଵସ୍ଥିତମ୍ । ତଦ୍ ଆଦର୍ଶଃ ପଦାର୍ଥାନାଂ ତତ୍ କୋଶସ୍ ସର୍ଵସମ୍ପଦାମ୍
ଯେହି ହୃଦୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥିତିରେ ପ୍ରଧାନ ଅଟୁଟ ଅଛି, ସେଠାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ବସିଛି। ସେହି ହୃଦୟ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ଦର୍ପଣ ଓ ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦର ଭଣ୍ଡାର।
ସର୍ଵେଷାମ୍ ଏଵ ଜନ୍ତୂନାଂ ସଂଵିଦ୍ ଧୃଦଯମ୍ ଉଚ୍ଯତେ । ନ ଦେହାଵଯଵୈକାଂଶୋ ଜଡୋ ଜୀର୍ଣୋପଲୋପମଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନକୁ ହୃଦୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ଶରୀରର କୌଣସି ଜଡ ଅଂଶ ନୁହେଁ, ଯେପରିକି ଜରା ପଡ଼ିଥିବା ପଥର।
ତସ୍ମାତ୍ ସଂଵିନ୍ମଯେ ଶୁଦ୍ଧେ ହୃଦଯେ ଽତ୍ର ଵିଵାସନମ୍ । ବଲାନ୍ ନିଯୋଜିତେ ଚିତ୍ତେ ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦୋ ନିରୁଧ୍ଯତେ
ସେହିପରି, ଯେତେବେଳେ ମନକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଚେତନାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ଜୋରକରି ରଖାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଶ୍ୱାସର ଚଳାଚଳ ଅଟକିଯାଏ।
ଏଭିଃ କ୍ରମୈର୍ ଅଥାନ୍ଯୈଶ୍ ଚ ନାନାସଙ୍କଲ୍ପକଲ୍ପିତୈଃ । ନାନାଦୈଶିକଵକ୍ତ୍ରସ୍ଥୈଃ ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦୋ ନିରୁଧ୍ଯତେ
ଏହି ପଦ୍ଧତିଗୁଡ଼ିକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଉପଜିଥିବା ଉପାୟ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ଶିକ୍ଷକମାନେ ଶିଖାଇଥିବା ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ଶ୍ୱାସର ଚଳାଚଳ ଅଟକିଯାଏ।
ଅଭ୍ଯାସେନ ନିରାବାଧମ୍ ଏତାସ୍ ତା ଯୋଗଯୁକ୍ତଯଃ । ଉପାଯତାମ୍ ଉପାଯାନ୍ତି ଭଵ୍ଯସ୍ଯ ଭଵଭେଦନେ
ଅଭ୍ୟାସ କରିଲେ, ଏହି ଯୋଗ ପଦ୍ଧତିଗୁଡ଼ିକ ଅବିରୋଧ ଭାବେ ଚାଲିଥାଏ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସଂସାର ଭଙ୍ଗ କରିବାରେ ଏହା ଉପକାରୀ ହୁଏ।
ଅଭ୍ଯାସାଦ୍ ଦୃଢତାଂ ଯାତାଦ୍ ଵୈରାଗ୍ଯପରିଲାଞ୍ଛିତାତ୍ । ଯଥାଵାସନମ୍ ଆଯାମଃ ପ୍ରାଣାନାଂ ସଫଲସ୍ ସ୍ମୃତଃ
ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଯେତେବେଳେ ଦୃଢତା ଆସେ ଏବଂ ବିରାକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ନିଜ ଆସନ ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ୱାସ ନିୟମନ କରିବାକୁ ସଫଳ ମନାଯାଏ।
ଭ୍ରୂନାସାତାଲୁସଂସ୍ଥାସୁ ଦ୍ଵାଦଶାଙ୍ଗୁଲକୋଟିଷୁ । ଅଭ୍ଯାସାଚ୍ ଛାମ୍ଯତି ପ୍ରାଣୋ ଦୂରେ ଗିରିନଦୀ ଯଥା
ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ମୁଣ୍ଡ ମୂଳ ଓ ଜିଭା ମୂଳ ନିକଟରେ ଥିବା ବାରଟି ଆଙ୍ଗୁଳ ଦୂରିରେ, ଶ୍ୱାସ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ; ଯେପରି ଏକ ନଦୀ କିମ୍ବା ଝରଣା ଦୂରକୁ ହଟିଯାଏ।
ଭୂଯୋ ଭୂଯଶ୍ ଚିରାଭ୍ଯାସାଜ୍ ଜିହ୍ଵାପ୍ରାନ୍ତେନ ତାଲୁନି । ଘଣ୍ଟିକା ସ୍ପୃଶ୍ଯତେ ପ୍ରାଣା ଯେନୋର୍ଧ୍ଵେନ ଵହନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ପୁନିପୁନି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅଭ୍ୟାସ କରିଲେ, ଜିଭାର ଟିପ୍ ଘଣ୍ଟିକା ନିକଟରେ ତାଳୁକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ଏହିପରି ଉପରକୁ ଚଳିଥିବା ଶ୍ୱାସଗୁଡ଼ିକୁ ସହଜରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ।
ଵିକଲ୍ପବହୁଲାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏତେ ସ୍ଵଭ୍ଯାସେନ ସମାଧଯଃ । ପରମୋପଶମାଯାଶୁ ସମ୍ପ୍ରଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଵିକଲ୍ପତାମ୍
ଆରମ୍ଭରେ ଏହି ଧ୍ୟାନର ଅବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ମନର ଅନେକ ଚଞ୍ଚଳତାରେ ଭରିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଅଭ୍ୟାସରେ ଏଗୁଡ଼ିକ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାନ୍ତିକୁ ପହଞ୍ଚିଯାନ୍ତି।
ଆତ୍ମାରାମୋ ଵୀତଶୋକୋ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତସ୍ସୁଖଃ ପୁମାନ୍ । ଅଭ୍ଯାସାଦ୍ ଏଵ ନାନ୍ଯସ୍ମାତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଅଭ୍ଯାସଵାନ୍ ଭଵ
ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ମାନୁଷ୍ୟ ନିଜେ ଆନନ୍ଦିତ, ଶୋକ ରହିତ ଓ ଭିତରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ; ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସଦା ଅଭ୍ୟାସରେ ଲାଗି ରୁହ।
ଅଭ୍ଯାସେନ ପରିସ୍ପନ୍ଦେ ପ୍ରାଣାନାଂ କ୍ଷଯମ୍ ଆଗତେ । ମନଃ ପ୍ରଶମମ୍ ଆଯାତି ନିର୍ଵାଣମ୍ ଅଵଶିଷ୍ଯତେ
ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଯେତେବେଳେ ଶ୍ୱାସର ଚଳାଚଳ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ମନ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଏବଂ ଶେଷରେ କେବଳ ମୋକ୍ଷ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ।