ଶୁଭାଭାଵାତ୍ ସୁଖାଭାଵେ ସ୍ଥିତିଂ ଯାତେ ଵିଲକ୍ଷଣାଃ । କୀଦୃଶ୍ଯଃ କଥମ୍ ଆଯାତାଃ କା ଵା ତା ଦୁଃଖସଂଵିଦଃ
ଯେତେବେଳେ ଭଲ ଓ ସୁଖ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଓ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ଏହି ଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାଗୁଡିକ କେମିତି ଆସିଛି, ସେଗୁଡିକ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖର ଅନୁଭୂତି?
ସୁଖମ୍ ଅନ୍ତେ ତଦନ୍ତୋତ୍ଥା ସ୍ଵବୀଜଂ ଵିତନୋତି ଯା । ଶାନ୍ତଂ ଦୁଃଖଦଶା ସେଯଂ କଥମ୍ ଅନ୍ତରିତେ ସୁଖେ
ସୁଖ ଶେଷ ହେଲାପରେ ଏହାର ନିଜ ମୁଳ ଥିଲେ ଏହା ପୁନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଶାନ୍ତ ଦୁଃଖର ଅବସ୍ଥା, ସୁଖ ନଥିବାବେଳେ କିପରି ଅଛି ?
କ୍ଷୀଣାଭ୍ଯାଂ ସୁଖଦୁଃଖାଭ୍ଯାଂ ହେଯୋପାଦେଯଯୋଃ କ୍ଷଯେ । ଈପ୍ସିତାନୀପ୍ସିତେ କ୍ଵ ସ୍ତୋ ଗଲିତେ ଽଥ ଶୁଭାଶୁଭେ
ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଦୁଇଟି ଶେଷ ହେଲା, ତ୍ୟାଗ କିମ୍ବା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ । ଚାହିଁଥିବା ଓ ଅଚାହିଁଥିବା, ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ — ସବୁ ଗଲାପରେ, ସେଗୁଡିକ କେଉଁଠି ଅଛି ?
ରମ୍ଯାରମ୍ଯଦୃଶୋର୍ ନାଶାଚ୍ ଛାନ୍ତେ ଭୋଗାଭିଵାଞ୍ଛନେ । ନୈରାଶ୍ଯସନ୍ତତିପ୍ରୌଢେ ହିମଵଦ୍ ଵିଗଲେନ୍ ମନଃ
ମନରେ ରମ୍ୟ ଓ ଅରମ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ନଷ୍ଟ ହେଲା, ଭୋଗର ଆକାଂକ୍ଷା ଶାନ୍ତ ହେଲା, ନିରାଶାର ଧାରା ଭଲଭାବେ ବଢିଗଲା; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମନ ପାହାଡ଼ର ହିମ ଭଳି ଗଳିଯାଏ ।
ଆ ମୂଲାନ୍ ମନସି କ୍ଷୀଣେ ସଙ୍କଲ୍ପସ୍ଯ କଥୈଵ କା । ତିଲେଷ୍ଵ୍ ଏଵାତିଦଗ୍ଧେଷୁ ତୈଲସ୍ଯ କଲନା କୁତଃ
ମନରେ ଚିନ୍ତାର ମୂଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶେଷ ହେଲା, ତେବେ କିପରି କିଛି ଚିହ୍ନ ରହିପାରିବ ? ତିଳ ଗୁଡିକ ଭଲଭାବେ ପୁଡିଗଲାପରେ, ସେଥିରୁ ତେଲ କିପରି ମିଳିବ ?
ଭାଵେଷ୍ଵ୍ ଅଭାଵଘନଭାଵନଯା ମହାତ୍ମା ନିର୍ମୁକ୍ତସଙ୍କଲନମ୍ ଅମ୍ବରଵତ୍ ସ୍ଥିତେଷୁ । ଚିତ୍ତଂ ପ୍ରତି ସ୍ଵମୁଦିତୋ ଵିଦିତୈକରୂପୀ ଜ୍ଞସ୍ ତିଷ୍ଠତି ସ୍ଵପିତି ଜୀଵତି ନିତ୍ଯତୃପ୍ତଃ
ଯେତେବେଳେ ଏକ ମହାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଭାବନାରୁ ମୁକ୍ତ, ଆକାଶ ପରି ଭାବଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅନୁଭବ କରେ, ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ନିଜ ନିଜର ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣି, ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହେ, ଏକାକି ଅବସ୍ଥାରେ ଦୃଢ ରହେ, ଶୟନ କରେ, ଜୀବନ କରେ ।
ଯଥାଲାତପରିସ୍ପନ୍ଦାଦ୍ ଅଗ୍ନିଚକ୍ରଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଅସଦ୍ ଏଵ ସଦାଭାସଂ ଚିତ୍ତସ୍ପନ୍ଦାତ୍ ତଥା ଜଗତ୍
ଯେପରି ଏକ ଜ୍ୱାଳା ଲକୁଡ଼ିର ଘୁଞ୍ଚା ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିର ଚକ୍ର ଦେଖାଯାଏ, ସେହିପରି ଚିତ୍ତର ଉତ୍ତେଜନାରୁ ଏହି ସଂସାର ଅସଲି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଏ ।
ଯଥା ଜଲପରିସ୍ପନ୍ଦାଦ୍ ଵ୍ଯତିରିକ୍ତ ଇଵାମ୍ଭସଃ । ଦୃଶ୍ଯତେ ଵର୍ତୁଲାଵର୍ତଶ୍ ଚିତ୍ତସ୍ପନ୍ଦାତ୍ ତଥା ଜଗତ୍
ଯେପରି ପାଣିର ଚଳନରୁ ଏକ ଗୋଳ ଭୂମିକା ଭୂତିକ ଭାବରେ ପାଣିରୁ ଭିନ୍ନ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେହିପରି ଚିତ୍ତର ଉତ୍ତେଜନାରୁ ଏହି ସଂସାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ଯଥା ଵ୍ଯୋମ୍ନୀକ୍ଷିତସ୍ପନ୍ଦାତ୍ ପିଞ୍ଛମୌକ୍ତିକମଣ୍ଡଲମ୍ । ଦୃଶ୍ଯତେ ସଦ୍ ଇଵାସତ୍ଯଂ ଚିତ୍ତସ୍ପନ୍ଦାତ୍ ତଥା ଜଗତ୍
ଯେପରି ଏକ ପଙ୍ଖା ଚଳିବାରୁ ଆକାଶରେ ମୁକ୍ତାର ଗୋଟିଏ ଗୁଚ୍ଛ ଅସଲି ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେହିପରି ଚିତ୍ତର ଉତ୍ତେଜନାରୁ ଏହି ସଂସାର ଦେଖାଯାଏ ।
ଯେନ ପ୍ରସ୍ପନ୍ଦତେ ଚିତ୍ତଂ ଯେନ ନ ସ୍ପନ୍ଦତେ ଽଥ ଵା । ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ବ୍ରୂହି ମେ ଯେନ ଚିକିତ୍ସ୍ଯେତ ତଦ୍ ଏଵ ହି
ମନ କେଉଁଠି କମ୍ପିତ ହୁଏ, କେଉଁଠି ଶାନ୍ତ ରହେ? ଏହି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହା ହୁଏ, ସେଇ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ। ମୋତେ କହ, ଏହି ଦ୍ୱାରା କିପରି ମନ ଚିକିତ୍ସିତ ହେବ; ଏହି ହେଉଛି ସତ୍ୟ।
ଯଥା ଶୌକ୍ଲ୍ଯହିମେ ରାମ ତିଲତୈଲଲଵୌ ଯଥା । ଯଥା କୁସୁମସୌଗନ୍ଧ୍ଯେ ତଥୌଷ୍ଣ୍ଯଦହନୌ ଯଥା
ରାମ, ଯେପରି ହିମରେ ଧଳା ରଙ୍ଗ ଅଛି, ତିଳରେ ତେଲ ଅଛି, ଫୁଲରେ ସୁଗନ୍ଧ ଅଛି, ଅଗ୍ନିରେ ତାପ ଅଛି, ସେପରି—
ରଘୁନନ୍ଦନ ସଂଶ୍ଲିଷ୍ଟୌ ଚିତ୍ତସ୍ପନ୍ଦୌ ତଥୈଵ ହି । ଅଭିନ୍ନୌ କେଵଲଂ ମିଥ୍ଯା ଭେଦଃ କଲ୍ପିତ ଏତଯୋଃ
ରଘୁବଂଶର ନନ୍ଦନ, ମନ ଓ ମନର କମ୍ପନ ଦୁଇଟି ଏକାଠି ଏମିତି ମିଶିଛି; ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଭେଦ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ମାନସିକ ଭାବନା, ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଚିତ୍ତଚିତ୍ତପରିସ୍ପନ୍ଦପକ୍ଷଯୋର୍ ଏକସଙ୍କ୍ଷଯେ । ସ୍ଵଯଂ ଗୁଣଗୁଣିସ୍ଥିତ୍ଯା ନଶ୍ଯତୋ ଦ୍ଵୌ ନ ସଂଶଯଃ
ମନ କିମ୍ବା ମନର କମ୍ପନ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁଠି ଏକଟି ଶେଷ ହେଉଛି, ଦୁଇଟି ନିଜେ ନିଜେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଏହାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଦ୍ଵୌ କ୍ରମୌ ଚିତ୍ତନାଶସ୍ଯ ଯୋଗୋ ଜ୍ଞାନଂ ଚ ରାଘଵ । ଯୋଗସ୍ ତଦ୍ଵୃତ୍ତିରୋଧୋ ହି ଜ୍ଞାନଂ ସମ୍ଯଗଵେକ୍ଷଣମ୍
ହେ ରାଘବ, ମନର ବିଲୟ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଉପାୟ ଅଛି — ଏକଟି ହେଉଛି ଯୋଗ, ଆଉ ଅନ୍ୟଟି ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ। ଯୋଗ ମାନେ ମନର କ୍ରିୟାଗୁଡିକୁ ଅଟକାଇବା, ଜ୍ଞାନ ମାନେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବୁଝିବା।
କଯା କୀଦୃକ୍ଷଯା ଵୃତ୍ତ୍ଯା ପ୍ରାଣାପାନନିବଦ୍ଧଯା । ଯୋଗନାମ୍ନ୍ଯା ମନଶ୍ ଶାନ୍ତିମ୍ ଏତ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତସୁଖପ୍ରଦାମ୍
କେମିତି ଉପାୟରେ, କେମିତି ପ୍ରୟାସରେ, କେମିତି କ୍ରିୟାରେ, ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନକୁ ନିୟମିତ କରି ଯୋଗ ନାମରେ ମନ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଇଥାଏ, ଯାହା ଅନେକ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ?
ଦେହେ ଽସ୍ମିନ୍ ଦେହନାଡୀଷୁ ଵାତସ୍ ସ୍ଫୁରତି ଯୋ ଽଭିତଃ । ସ୍ଖଦାସ୍ଵ୍ ଇଵ ଭୁଵୋ ଵାରି ସ ପ୍ରାଣ ଇତି କୀର୍ତିତଃ
ଏହି ଦେହରେ, ଦେହର ନାଡିଗୁଡିକରେ, ଯେଉଁ ବାୟୁ ସବୁଠି ଚଳିଥାଏ, ସେହି ବାୟୁକୁ 'ପ୍ରାଣ' ଭାବରେ ଡାକାଯାଏ; ଭୂମିର ନାଡିଗୁଡିକରେ ଯେପରି ଜଳ ରହିଥାଏ, ସେପରି ଦେହରେ ପ୍ରାଣ ରହିଥାଏ।
ତସ୍ଯ ସ୍ପନ୍ଦଵଶାଦ୍ ଅନ୍ତଃ କ୍ରିଯାଵୈଚିତ୍ର୍ଯମ୍ ଈଯୁଷଃ । ଅପାନାଦୀନି ନାମାନି କଲ୍ପିତାନି କୃତାତ୍ମଭିଃ
ଏହି ବାୟୁର ଭିତରେ ଅନେକ ଚଳାପାଇଁ, ଆତ୍ମାକୁ ବୁଝିଥିବା ଲୋକେ ଏହାର କ୍ରିୟାଗୁଡିକୁ 'ଅପାନ' ଓ ଅନ୍ୟ ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ କରିଛନ୍ତି।
ଆମୋଦସ୍ଯ ଯଥା ପୁଷ୍ପଂ ଶୌକ୍ଲ୍ଯସ୍ଯ ତୁହିନଂ ଯଥା । ତଥୈଷ ରଥ ଆଧାରଶ୍ ଚିତ୍ତସ୍ଯାଭିନ୍ନତାଂ ଗତଃ
ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ଯେମିତି ଫୁଲ ସହ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ରହିଥାଏ, କିମ୍ବା ବରଫର ଧଳା ରଙ୍ଗ ବରଫ ସହ ଅଭିନ୍ନ ଭାବରେ ରହିଥାଏ, ସେହିପରି ଏହି ଯାନ (ପ୍ରାଣ) ମନର ଆଧାର ଭାବରେ ଅଭିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଛି।
ଅନ୍ତଃପ୍ରାଣପରିସ୍ପନ୍ଦାତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପକଲନୋନ୍ମୁଖୀ । ସଂଵିତ୍ ସଞ୍ଜାଯତେ ଯୈଷା ତଚ୍ ଚିତ୍ତଂ ଵିଦ୍ଧି ରାଘଵ
ମନ ଭିତରେ ପ୍ରାଣର କମ୍ପନ ଠାରୁ ଚେତନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ଭାବନା ଓ ଧାରଣା ଗଠନ ପାଇଁ ପ୍ରବଣ ହୁଏ; ଏହିକୁ ମନ ଭାବେ ଜାଣ, ରାଘବ।
ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦଂ ଵିଦୁସ୍ ସ୍ପନ୍ଦଂ ତତ୍ସ୍ପନ୍ଦାଦ୍ ଏଵ ସଂଵିଦଃ । ଚକ୍ରାଵର୍ତଵିଧାଯିନ୍ଯୋ ଜଲସ୍ପନ୍ଦାଦ୍ ଇଵୋର୍ମଯଃ
ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ପ୍ରାଣର କମ୍ପନକୁ ଚେତନାର କମ୍ପନ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି; ଯେପରି ଜଳର କମ୍ପନରୁ ତରଙ୍ଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେପରି ପ୍ରାଣର କମ୍ପନରୁ ଚେତନାର ଚକ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଚିତ୍ତଂ ପ୍ରାଣପରିସ୍ପନ୍ଦମ୍ ଆହୁର୍ ଆଗମଭୂଷଣାଃ । ତସ୍ମିନ୍ ସଂରୋଧିତେ ନୂନମ୍ ଉପଶାନ୍ତଂ ଭଵେନ୍ ମନଃ
ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ଶିକ୍ଷକମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ମନ ପ୍ରାଣର କମ୍ପନ; ଯଦି ଏହାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଅଟକାଯାଏ, ତେବେ ମନ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ମନସ୍ସ୍ପନ୍ଦୋପଶାନ୍ତ୍ଯାଯଂ ସଂସାରଃ ପ୍ରଵିଲୀଯତେ । ସୂର୍ଯାଲୋକପରିସ୍ପନ୍ଦଶାନ୍ତୌ ଵ୍ଯଵହୃତିର୍ ଯଥା
ମନର ଅଶାନ୍ତି ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଏହି ସଂସାର ଗୋଟେ ଶୁନ୍ୟତାରେ ଲିନ ହୋଇଯାଏ; ଯେପରି ଦିନର ଆଲୋକ ଅପସାରିଲେ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ବିକଳ ହୋଇଯାଏ।
ଅନିଶଂ ଚରତାଂ ଦେହଗେହେ ଗହନଗାମିନାମ୍ । ପ୍ରାଣାଦୀନାଂ ପରିସ୍ପନ୍ଦୋ ଵାଯୂନାଂ ରୋଧ୍ଯତେ କଥମ୍
ଏହି ଦେହର ଘରେ ନିରନ୍ତର ଚଳିଥିବା, ଗଭୀର ଭିତରେ ଯାଉଥିବା ପ୍ରାଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିର ଗତିକୁ କିପରି ଅଟକାଯିବ?
ଶାସ୍ତ୍ରସଜ୍ଜନସମ୍ପର୍କାଦ୍ ଵୈରାଗ୍ଯାଭ୍ଯାସଯୋଗତଃ । ଅନାସ୍ଥାଯାଂ କୃତାସ୍ଥାଯାଂ ପୂର୍ଵଂ ସଂସାରଵୃତ୍ତିଷୁ
ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଂଗ, ବିରାଗ୍ୟ ଓ ଯୋଗର ଅଭ୍ୟାସ, ପୂର୍ବରୁ ସଂସାରୀ ଚେଷ୍ଟାରୁ ମନ ହଟାଇବା ଦ୍ୱାରା—
ଯଥାଭିଵାଞ୍ଛିତଧ୍ଯାନାଚ୍ ଚିରମ୍ ଏକତଯୋଦିତାତ୍ । ଏତତ୍ତତ୍ତ୍ଵଘନାଭ୍ଯାସାତ୍ ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦୋ ନିରୁଧ୍ଯତେ
ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ଏହି ତତ୍ତ୍ୱର ଅଭ୍ୟାସ ହେଲେ, ପ୍ରାଣର ଚଳାଚଳ ନିରୋଧ ହୁଏ।
ପୂରକାଦିନିଜାଯାମଦୃଢାଭ୍ଯାସାଦ୍ ଅଖେଦଜାତ୍ । ଏକାନ୍ତଧ୍ଯାନସଂଯୋଗାତ୍ ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦୋ ନିରୁଧ୍ଯତେ
ନିଜ ଶ୍ୱାସ ନିଶ୍ୠଳ ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ଏକାନ୍ତ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗି ରହିଲେ, ଜୀବନ ଶକ୍ତିର ଚଳାଚଳ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଓଙ୍କାରୋଚ୍ଚାରଣପ୍ରାନ୍ତଶବ୍ଦତତ୍ତ୍ଵାନୁଧାଵନାତ୍ । ସୁଷୁପ୍ତେ ସଂଵିଦୋ ଜାତେ ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦୋ ନିରୁଧ୍ଯତେ
ଓଁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶବ୍ଦର ମୂଳକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଏବଂ ଚେତନା ଗଭୀର ନିଦ୍ରାକୁ ପହଁଚିଲେ, ତେବେ ଜୀବନ ଶକ୍ତିର ଚଳାଚଳ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ରେଚକେ ନୂନମ୍ ଅଭ୍ଯସ୍ତେ ପ୍ରାଣେ ସ୍ଫାରଂ ଖମ୍ ଆଗତେ । ନ ସ୍ପୃଶତ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗରନ୍ଧ୍ରାଣି ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦୋ ନିରୁଧ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ନିଶ୍ୠଳ ଅଭ୍ୟାସରେ ଶ୍ୱାସ ବାହାରିବା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱାସ ବିଶାଳ ଆକାଶରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ, ତେବେ ଶ୍ୱାସ ଦେହର ନାଳିକାକୁ ଛୁଁଉ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଜୀବନ ଶକ୍ତିର ଚଳାଚଳ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
କୁମ୍ଭକେ ପୂର୍ଵଵତ୍ କାଲମ୍ ଅନନ୍ତଂ ପରିତିଷ୍ଠତି । ଅଭ୍ଯାସାତ୍ ସ୍ତମ୍ଭିତେ ପ୍ରାଣେ ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦୋ ନିରୁଧ୍ଯତେ
ଶ୍ୱାସ ରୋକିବାରେ, ପୂର୍ବର ପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ୱାସ ଅଟୁକି ରହିଥାଏ; ଅଭ୍ୟାସରେ ଶ୍ୱାସ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଜୀବନ ଶକ୍ତିର ଚଳାଚଳ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ତାଲୁମୂଲଗତାଂ ଯତ୍ନାଜ୍ ଜିହ୍ଵଯାକ୍ରମ୍ଯ ଘଣ୍ଟିକାମ୍ । ଊର୍ଧ୍ଵରନ୍ଧ୍ରଗତେ ପ୍ରାଣେ ପ୍ରାଣସ୍ପନ୍ଦୋ ନିରୁଧ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ଚେଷ୍ଟା କରି ଜିହ୍ବା ତାଳୁର ମୂଳରେ ଘଣ୍ଟିକାକୁ ଚୁଇଁ ଧରେ, ଏବଂ ଶ୍ୱାସ ଉପର ରନ୍ଧ୍ରକୁ ଯାଏ, ତେବେ ଶ୍ୱାସର ଗତି ଅଟକିଯାଏ।