ସ ଏଵେଦଂ ଚ ଵଦତି ସ ଚ ଵକ୍ତୁଂ ନ ଯୁଜ୍ଯତେ । ନ ତଦନ୍ଯଦ୍ ଇଦଂ ନୈତତ୍ ପଶ୍ଯ ମାଯାମ୍ ଅନାମଯାମ୍
ସେ ଏହା ଭାବରେ କହୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କହିବା ତାଙ୍କୁ ଲାଗି ଯଥାଯଥିକ ନୁହେଁ। ଏହା ତାହାରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ, ଏହା ତାହା ନୁହେଁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ନିର୍ମଳ ମାୟାକୁ ଦେଖ।
ନାତ୍ମାଯମ୍ ଅଯମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆତ୍ମା ସଞ୍ଜ୍ଞାଭେଦ ଇତି ସ୍ଵଯମ୍ । ତେନୈଵ ସର୍ଵଗତଯା ଶକ୍ତ୍ଯା ସ୍ଵାତ୍ମନି କଲ୍ପିତଃ
ଏହା ଆତ୍ମା ନୁହେଁ, ତାହା ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ନାମର ଭିନ୍ନତା ସ୍ୱୟଂ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସେ ଏହି ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଆତ୍ମାରେ ଏହାକୁ କଳ୍ପନା କରାଯାଇଛି।
ସଂସ୍ଥିତସ୍ ସ ହି ସର୍ଵତ୍ର ତ୍ରିଷୁ କାଲେଷୁ ଭାସୁରଃ । ସୂକ୍ଷ୍ମତ୍ଵାତ୍ ସୁମହତ୍ତ୍ଵାଚ୍ ଚ କେଵଲଂ ନ ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ବସିଛନ୍ତି, ତିନି କାଳରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ତାଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଓ ବଡ଼ପଣ ଦ୍ୱାରା, ସେ କେବଳ ଦେଖାଯାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ସତ୍ସ୍ଵ୍ ଅନନ୍ତପଦାର୍ଥେଷୁ ଜୀଵତ୍ଵେନାଭିବିମ୍ବତି । ଆତ୍ମା ପୁର୍ଯଷ୍ଟକାଦର୍ଶେ ସ୍ଵଭାଵଵଶତସ୍ ସ୍ଵତଃ
ଅନେକ ଅସୀମ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଆତ୍ମା ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ, ପୁର୍ୟଷ୍ଟକ ନାମକ ଅଷ୍ଟଧା ତନୁର ଆଇନାରେ ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଜୀବ ଭାବେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୁଏ ।
ପୁର୍ଯଷ୍ଟକୋଦଯାଦ୍ ଏଵ ସ୍ଵଯମ୍ ଆତ୍ମାନୁଭୂଯତେ । ସର୍ଵଦା ସର୍ଵସଂସ୍ଥଃ ଖେ ଘନସ୍ପନ୍ଦାଦ୍ ଇଵାନିଲଃ
ଏହି ଅଷ୍ଟଧା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଉଦୟ ହେଲେ ମାତ୍ର ଆତ୍ମାର ଅନୁଭୂତି ହୁଏ; ସେ ସବୁଠାରେ ସବୁବେଳେ ରହିଥାଏ, ଯେପରି ଘନ ଆକାଶର ହଲଚଳରୁ ବାୟୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ ।
ଚିଦାତ୍ମା ସର୍ଵଗୋ ଵ୍ଯାପୀ ନ କ୍ଵଚିନ୍ ନାମ ନ ସ୍ଥିତଃ । ଯଦ୍ଵତ୍ ସର୍ଵପଦାର୍ଥାନାଂ ସତ୍ତା ତଦ୍ଵନ୍ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଚେତନା ଆତ୍ମା ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି ଅଛି, ସେ କେଉଁଠି ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଭାବେ ରହେନି, ତାଙ୍କର କୌଣସି ନାମ ନାହିଁ; ଯେପରି ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଛି, ସେପରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଛି ।
ସତି ପୁର୍ଯଷ୍ଟକେ ତସ୍ମିଞ୍ ଜୀଵସ୍ ସ୍ଫୁରତି ନୋପଲଃ । ସତି ଵାଯାଵ୍ ଇଵ ରଜସ୍ ସତି ଦୀପ ଇଵେକ୍ଷଣମ୍
ଯେତେବେଳେ ଏହି ପୁର୍ୟଷ୍ଟକ ଅଛି, ସେତେବେଳେ ଜୀବ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ନହେଲେ ନୁହେଁ; ଯେପରି ବାୟୁ ଥିଲେ ଧୂଳି ଥାଏ, ବତି ଥିଲେ ଦୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
ଇଯଂ ପୁର୍ଯଷ୍ଟକସ୍ଯେଚ୍ଛା ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏଵାତ୍ମନି ସ୍ଥିତେ । ସତି ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଅଭ୍ଯୁଦିତେ ଭାନାଵ୍ ଇଵ ଜନୈଷଣା
ଏହି ଅଷ୍ଟପୁରୀ ଦେହର ଇଚ୍ଛା ସେଇ ଆତ୍ମାରେ, ନିଜେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ଏହା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଯେପରି ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେପରି ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ।
ଯଦି ସୂର୍ଯେ ସ୍ଥିତେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ତଦ୍ଵଶୋଦିତସଂସ୍ଥିତିଃ । ନଶ୍ଯତି ଵ୍ଯଵହାରୋ ଽଯଂ ଭାସ୍ଵତଃ କିମ୍ ଉପାଗତମ୍
ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି, ଏବଂ ତାହାର ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ ସେଠାରେ ନିର୍ଭର କରେ, ତେବେ ସମସ୍ତ ଲୋକିକ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ—ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିବା ସମୟରେ ଆଉ କଣ ଅଛି?
ଯଦ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନି ସ୍ଥିତେ ଦେଵେ ତତ୍ସତ୍ତାଲବ୍ଧସଂସ୍ଥିତିଃ । ଦେହୋ ନାଶମ୍ ଉପାଯାତି ତତ୍ କିମ୍ ଉନ୍ନଷ୍ଟମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ଯଦି ଦିବ୍ୟ ଆତ୍ମା ନିଜେ ନିଜରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି, ଏବଂ ଦେହ ତାହାରୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପାଇଁ ରହିଛି, ତେବେ ଦେହ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମା ପାଇଁ କଣ ହାରାଯିବ?
ନ ଜାଯତେ ନ ମ୍ରିଯତେ ନାଭିଵାଞ୍ଛତି ନୋଜ୍ଝତି । ନ ମୁକ୍ତୋ ନ ଚ ବଦ୍ଧୋ ଽଯମ୍ ଆତ୍ମା ସର୍ଵସ୍ଯ ସର୍ଵଦା
ଏହି ଆତ୍ମା କେବେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ, କେବେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରେନାହିଁ, କିଛି ଆଶା କରେନାହିଁ, କିଛି ଛାଡ଼େନାହିଁ, ମୁକ୍ତ ନୁହେଁ, ବନ୍ଧିତ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ଏହି ଆତ୍ମା ସବୁବେଳେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା।
ଆତ୍ମାଵବୋଧାଭ୍ଯୁଦିତା ନିରାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଆତ୍ମତାଂ ଗତା । ସର୍ପରଜ୍ଜୁଭ୍ରମାକାରା ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ଦୁଃଖାଯ କେଵଲମ୍
ଯେତେବେଳେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ କିଛି ସ୍ୱରୂପ ନାହିଁ, ସେଠି ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଭାବ ଆସିଯାଏ; ଏହା ଏକ ରସିରେ ସାପ ଦେଖିବାର ଭ୍ରମ ଭଳି, ଏହି ଭ୍ରାନ୍ତି କେବଳ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ଅଛି।
ଅନାଦିତ୍ଵାନ୍ ନ ଜାତୋ ଽଯମ୍ ଅଜାତତ୍ଵାନ୍ ନ ନଶ୍ଯତି । ଆତ୍ମାତ୍ମଵ୍ଯତିରିକ୍ତଂ ତୁ ନାଭିଵାଞ୍ଛତ୍ଯ୍ ଅସମ୍ଭଵାତ୍
ଏହାର କିଛି ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହା କେବେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ; ଏହା ଅଜନ୍ମ, ତେଣୁ ଏହା କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ। ଆତ୍ମା ନିଜ ଅତିରିକ୍ତ କିଛି ଚାହେନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଦିକ୍କାଲାଦ୍ଯନଵଚ୍ଛେଦାନ୍ ନ ବଦ୍ଧୋ ଽଯଂ କଦାଚନ । ବନ୍ଧାଭାଵେ ଽପ୍ଯ୍ ଅମୁକ୍ତିସ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଅମୋକ୍ଷସ୍ ତେନ ସ ସ୍ମୃତଃ
ଦିଗ, ସମୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭେଦରେ ଏହା କେବେ ଆବଦ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ; ବନ୍ଧନ ନଥିବା ସତ୍ୱେ ମୁକ୍ତି ନ ମିଳିପାରେ, ଏହିପାଇଁ ଏହାକୁ ଅମୁକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଏଵଙ୍ଗୁଣଵିଶିଷ୍ଟୋ ଽଯମ୍ ଆତ୍ମା ସର୍ଵସ୍ଯ ରାଘଵ । ଅଵିଚାରଵଶାନ୍ ମୂଢୋ ଲୋକୋ ଽଯଂ ପରିରୋଦିତି
ଏହି ଗୁଣ ଥିବା ଆତ୍ମା ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି, ରାଘବ। ତଥାପି ଚିନ୍ତା-ଅନ୍ୱେଷଣ ନ କରିବାର ଫଳରେ, ଏହି ଭୂଲିଥିବା ଜଗତ୍ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦେ।
ସମ୍ଯଗାଲୋକିତାଶେଷପୂର୍ଵାପରଜଗତ୍କ୍ରମଃ । ମା ଶୋକଂ ଗଚ୍ଛ ସୁମତେ ମୌର୍ଖ୍ଯୋପହତଲୋକଵତ୍
ପୂର୍ବ ଓ ପରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଜଗତର କ୍ରମକୁ ଠିକ ଭାବରେ ଦେଖିବା ପରେ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନେ, ଅଜ୍ଞାନରେ ଡୁବିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପରି ଦୁଃଖ କରିବାକୁ ଚାହିଁବା ନାହିଁ ।
ଦ୍ଵେ ଏଵ କଲନେ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମୋକ୍ଷବନ୍ଧାତ୍ମିକେ ସଦା । ଵିଦୁଷା ଵ୍ଯଵହର୍ତଵ୍ଯଂ ଯନ୍ତ୍ରେଣେଵାତ୍ମମୌନିନା
ମୁକ୍ତି ଓ ବନ୍ଧନ ଦୁଇଟି ଧାରଣାକୁ ସଦା ପରିହାର କରି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନେ, ମନରେ ନିରବ ରହି, ଯନ୍ତ୍ର ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ।
ନ ମୋକ୍ଷୋ ନଭସଃ ପୃଷ୍ଠେ ନ ପାତାଲେ ନ ଭୂତଲେ । ମୋକ୍ଷୋ ହି ଚେତୋ ଵିମଲଂ ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନାଵବୋଧିତମ୍
ମୁକ୍ତି ନ ଆକାଶର ଉପରେ, ନ ତଳଭୂମିରେ, ନ ଭୂମିରେ ଅଛି; ମୁକ୍ତି ହେଉଛି ଶୁଦ୍ଧ ମନ, ଯାହା ସଠିକ ଜ୍ଞାନରେ ଜାଗୃତ ହୋଇଥାଏ ।
ସକଲାଶାସ୍ଵ୍ ଅସଂସକ୍ତ୍ଯା ଯସ୍ ସ୍ଵଯଂ ଚେତସଃ କ୍ଷଯଃ । ସ ମୋକ୍ଷନାମ୍ନା କଥିତସ୍ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୈର୍ ଆତ୍ମଦର୍ଶିଭିଃ
ସମସ୍ତ ଆଶାର ଶେଷ ଯେଉଁଠି ଅସଙ୍ଗତା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, ତାହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଜଣା ଓ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ମୁକ୍ତି ଭାବରେ କହିଥାନ୍ତି ।
ଯାଵତ୍ ପ୍ରବୋଧୋ ଵିମଲୋ ନୋଦିତସ୍ ତାଵଦ୍ ଏଵ ସଃ । ମୌର୍ଖ୍ଯଦୀନତଯା ରାମ ଭକ୍ତ୍ଯା ମୋକ୍ଷୋ ଽଭିଵାଞ୍ଛ୍ଯତେ
ହେ ରାମ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଜାଗୃତି ଉଦୟ ହେଉନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଦୁର୍ବଳତାରେ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ଆଶା କରାଯାଏ।
ଚିରଂ ପ୍ରବୋଧମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ଚିତ୍ତେ ଽଵିତତତାଂ ଗତେ । ଦଶ ମୋକ୍ଷା ନ ଵାଞ୍ଛ୍ଯନ୍ତେ କିମ୍ ଉତୈକୋ ହି ମୋକ୍ଷକଃ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଯେତେବେଳେ ଜାଗୃତି ଆସେ ଓ ମନ ଅପାର ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଦଶଟି ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଆଶା କରାଯାଏନାହିଁ, ଏକଟି ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଚାହିଁ ଯାଏନାହିଁ।
ଅଯଂ ମୋକ୍ଷସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯଂ ବନ୍ଧଃ ପେଲଵାଂ କଲନାମ୍ ଇମାମ୍ । ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମହାତ୍ଯାଗୀ ତ୍ଵଂ ତ୍ଵମ୍ ଏଵ ଭଵାଭଵଃ
ଏହା ମୁକ୍ତି, ଏହା ବନ୍ଧନ—ଏହି ଦୁର୍ବଳ ଧାରଣାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛାଡି ଦେଇ, ବଡ଼ ତ୍ୟାଗୀ ଜଣେ ବୁଝିବେ: ତୁମେ ନିଜେ ଭବ ଓ ଅଭବ।
ପରିଗଲିତଵିକଲ୍ପତାଂ ପ୍ରଯାତସ୍ ସଗରସୁତୌଘନିଖାତମେଖଲାଙ୍କମ୍ । ଅଵନିଵଲଯମ୍ ଅନ୍ତରସ୍ତସଙ୍ଗଶ୍ ଚିରମ୍ ଅନୁପାଲଯ ସର୍ଵଦୋଦିତଶ୍ରୀଃ
ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଗଳିଯାଇଥିବା ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗରେ ପୃଥିବୀ ଘେରାଯାଇଥିବା ବେଳେ, ମନର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆସକ୍ତିକୁ ଛାଡି, ସମସ୍ତଠାରୁ ଉଦୟ ହେଉଥିବା ଶ୍ରୀକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରକ୍ଷି ରଖ।
ଲୀଲଯାପଶ୍ଯତି ଵପୁଃ କଲନାତ୍ମନି ଜାଯତେ । ରମ୍ଯସ୍ଯାପଶ୍ଯତୋ ଵକ୍ତ୍ରଂ ହୃଦି ଦୌରୂପ୍ଯଧୀର୍ ଇଵ
ଖେଳ କରି ଦେହକୁ ଦେଖିବାରେ, ଭାବନାରୁ ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ରମଣୀୟ ମୁହଁକୁ ଦେଖିବା ନାହିଁ, ସେଠି ହୃଦୟରେ ଏକ ଅପମାନ ଭାବ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଯେପରି ଅପମୂଲ୍ୟ ଧାତୁର ଭାବ ହୁଏ।
ତଦ୍ଵଶାଦ୍ ଇଯମ୍ ଆଯାତା ମହତୀ ମେଦୁରୋଦରା । ମାଯା ମଦମହାଶକ୍ତିସ୍ ସୁରାସ୍ଵାଦଲଵାଦ୍ ଇଵ
ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ ଏହି ବଡ଼, ଭାରି ଉଦର ଥିବା ମାୟା ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି—ମହା ମାୟା, ମୋହର ଶକ୍ତି—ଯେପରି ମଦର ଏକ ଫୁଟିକା ଦେଇ ମଦର ସ୍ବାଦ ଆସିଯାଏ।
ତଯାନଯା ଵିକାରିଣ୍ଯା ତଦତଦ୍ଭାଵଭୂତଯା । ଇଦଂ ସମ୍ପନ୍ନମ୍ ଅଖିଲଂ ତାପାଦ୍ ଇଵ ମରୌ ପଯଃ
ଏହି ଚଞ୍ଚଳ ମାୟା, ଯାହା ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଦୁଇ ରୂପ ନେଇଥାଏ, ତାହାର ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଉପଜିଛି; ଯେପରି ମରୁଭୂମିର ତାପରେ ପାଣି ଦେଖାଯାଏ।
ମନୋ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଅହଙ୍କାରୋ ଵାସନାଶ୍ ଚେନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯ୍ ଅପି । ଏଵଙ୍କଲ୍ପିତନାମାଙ୍କସ୍ ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାବ୍ଧିର୍ ଅମ୍ବୁଭିଃ
ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର, ଇଚ୍ଛା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ—ଏହି ସମସ୍ତ ଉପଜିତ ନାମ ଓ ଚିହ୍ନ ନେଇ, ଆତ୍ମାର ସାଗରରୁ ପାଣି ଉପଜିବା ପରି ଚମକିଉଠି।
ଚିତ୍ତାହଙ୍କାରଯୋର୍ ଦ୍ଵିତ୍ଵଂ ଵଚସ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ନ ଵସ୍ତୁତଃ । ଯଚ୍ ଚିତ୍ତଂ ସ ହ୍ଯ୍ ଅହଙ୍କାରୋ ଯୋ ଽହଙ୍କାରୋ ମନୋ ହି ତତ୍
ମନ ଓ ଅହଂକାରର ଦୁଇତାନିଆ କଥା କେବଳ ଆମେ କହିଥାଉ, ତାରେ ପ୍ରକୃତରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଜିନିଷକୁ ମନ କୁହାଯାଏ, ସେଇ ଅହଂକାର; ଯେଉଁ ଅହଂକାର, ସେଇ ମନ।
ଵ୍ଯତିରିକ୍ତଂ ହିମାଚ୍ ଛୌକ୍ଲ୍ଯମ୍ ଇତି ସଙ୍କଲ୍ପ୍ଯତେ ଯଥା । ମୁଧୈଵ କଲ୍ପ୍ଯତେ ଭେଦଶ୍ ଚିତ୍ତାହଙ୍କାରଯୋସ୍ ତଥା
ଯେପରି ହିମରୁ ଶୁଭ୍ରତାକୁ ଅଲଗା କରି ଭାବିବା ଏକ କଳ୍ପନା, ସେପରି ମନ ଓ ଅହଂକାରର ଭିନ୍ନତା ମଧ୍ୟ କେବଳ ଭାବନା, ପ୍ରକୃତରେ ଏହା ନାହିଁ।
ମନୋଽହଙ୍କାରଯୋର୍ ଅନ୍ତର୍ ଦ୍ଵଯୋର୍ ଏକତରକ୍ଷଯେ । କ୍ଷୀଣେ ଦ୍ଵେ ଏଵ ହି ଯଥା ପଟଶୌକ୍ଲ୍ଯେ ପଟକ୍ଷଯେ
ମନ ଓ ଅହଂକାର ମଧ୍ୟରେ, ଯଦି ଏହାର ଏକଟି ନଷ୍ଟ ହେଉଛି, ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି; ଯେପରି ଚିତ୍ରା ଶୁଭ୍ରତା ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଚିତ୍ରା ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି।