ଯଥା କଚନ୍ତି ଵିଵିଧୈର୍ ମଣିରତ୍ନୈର୍ ମହୋର୍ମଯଃ । ନିରସ୍ତଵାସନଂ ଚିତ୍ରୈର୍ ଵ୍ଯଵହାରୈର୍ ନରୋତ୍ତମାଃ
ଯେପରି ମହା ତରଙ୍ଗଗୁଡିକ ନିଜର ମଣି ଓ ରତ୍ନସହିତ ଖେଳେ, ସେପରି ଏହି ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆଶା ଛାଡି, ବିଭିନ୍ନ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ରହନ୍ତି ।
ନ କୂଲକାଷୈର୍ ଜଲଧିର୍ ନ ରଜୋଭିର୍ ନଭସ୍ତଲମ୍ । ନ ମ୍ଲାଯତି ନିଜୈର୍ ଲୋକଵ୍ଯଵହାରୈର୍ ଇହାତ୍ମଵାନ୍
ଯେପରି ନଦୀର କୁଳ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ର ମଲିନ ହୁଏନାହିଁ, ଧୂଳି ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ମଲିନ ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ଏଠାରେ ନିଜକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ଜଗତର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅପବିତ୍ର ହୁଏନାହିଁ ।
ଗତୈର୍ ଅଭ୍ଯାଗତୈସ୍ ସ୍ଵଚ୍ଛୈର୍ ମଲିନୈଶ୍ ଚପଲୈର୍ ଜଡୈଃ । ନ ରାଗୋ ନାମ୍ବୁଧେର୍ ଦ୍ଵେଷୋ ଭୋଗୈଶ୍ ଚାଧିଗତାତ୍ମନଃ
ଯାହା ଆସେ କିମ୍ବା ଯାଏ, ପବିତ୍ର କିମ୍ବା ଅପବିତ୍ର, ଚଞ୍ଚଳ କିମ୍ବା ଜଡ, ନିଜକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକର ଏହି ଭୋଗବସ୍ତୁଗୁଡିକୁ ନା ରାଗ ଅଛି, ନା ଦ୍ୱେଷ ଅଛି ।
ଯନ୍ ମନୋମନନଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ସମଗ୍ରେ ଜଗତି ସ୍ଥିତମ୍ । ତଚ୍ ଚେତ୍ଯୋନ୍ମୁଖଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵଵିଲାସୋଲ୍ଲସନଂ ଵିଦୁଃ
ସମଗ୍ର ଜଗତରେ ଯେଉଁଠି ମନର ଚିନ୍ତାର କିଛି ଚଳାପାଇଁ ଅଛି, ସେସବୁ ମନର ତତ୍ତ୍ୱର ଦ୍ରବ୍ୟ ଦିଗରେ ଲାଗିଥିବା ଚେତନାର ଚମକିବା ଖେଳ ବୋଲି ଜଣା।
ଯଦ୍ ଅହଂ ଯଚ୍ ଚ ଭୂତାଦି କାଲତ୍ରିତଯଭାଵି ଯତ୍ । ଦୃଶ୍ଯଦର୍ଶନସମ୍ବନ୍ଧଵିସ୍ତାରସ୍ ତଦ୍ ଵିଜୃମ୍ଭତେ
ଯାହାକୁ 'ମୁଁ' କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଭୂତ ଓ ତିନି କାଳରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବାର ସମ୍ପର୍କର ବିସ୍ତାର—ଏହି ସବୁ ଏକାଠି ଫାଇଲି ଆସେ।
ଯଦ୍ ଦୃଶ୍ଯଂ ତଦ୍ ଅସତ୍ ସଦ୍ ଵା ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଏକାମ୍ ଉପାଶ୍ରିତମ୍ । ଅନ୍ଯତ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଲେପକଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଧର୍ଷଶୋକଦଶେ କୁତଃ
ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ଅସତ କିମ୍ବା ସତ, ସେସବୁ ଏକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଭରସା କରିଥାଏ; ଅନ୍ୟଟି ଅସ୍ପର୍ଶିତ ଥିବାରୁ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଅତିସାହସ ଅବସ୍ଥାରେ ନୁହେଁ।
ଅସତ୍ଯମ୍ ଏଵାସତ୍ଯଂ ହି ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ସଦୈଵ ହି । ସତ୍ଯାସତ୍ଯମ୍ ଅସଦ୍ ଵିଦ୍ଧି ତଦର୍ଥଂ କିଂ ଵିମୁହ୍ଯସି
ଅସତ୍ୟ ତ ଅସତ୍ୟ ହେବା ନିଶ୍ଚିତ, ସତ୍ୟ ସଦା ସତ୍ୟ ଅଟୁଟ; ଅସତ୍ୟକୁ ଅସତ୍ୟ ବୋଲି ଜଣ, ତେଣୁ ଏହି ଉପରେ କାହିଁକି ଭ୍ରମିତ ହୁଅଛୁ?
ଅସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସମ୍ଯକ୍ ପଶ୍ଯ ସୁଲୋଚନ । ନ କ୍ଵଚିନ୍ ମୁହ୍ଯତି ପ୍ରୌଢସ୍ ସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନଵାନ୍ ଇହ
ଭୁଲ ଦୃଷ୍ଟି ଛାଡି, ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଖ, ଓ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ। ଏଠାରେ, ସଠିକ୍ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କେବେ ମୂଢ ହୁଏନି।
ଦୃଶ୍ଯଦର୍ଶନସମ୍ବନ୍ଧେ ଯତ୍ ସୁଖଂ ପାରମାର୍ଥିକମ୍ । ଅନୁଭୂତିମଯଂ ତସ୍ମାତ୍ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମେତି କଥ୍ଯତେ
ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବାର ସଂଯୋଗରେ ଯେଉଁ ପ୍ରକୃତ ସୁଖ ଅନୁଭୂତି ଆସେ, ଏହି ସୁଖକୁ ଏହିଠାରେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
ଦୃଶ୍ଯଦର୍ଶନସମ୍ବନ୍ଧସୁଖସଂଵିଦ୍ ଅନୁତ୍ତମା । ଦଦାତ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞାଯ ସଂସାରଂ ଜ୍ଞାଯ ମୋକ୍ଷଂ ସୁଖୋଦଯା
ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବାର ସଂଯୋଗର ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ ଜ୍ଞାନ ଯଦି ଅଜଣା ରହିଯାଏ, ସେଥିରୁ ସଂସାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଯଦି ଜଣାଯାଏ, ମୋକ୍ଷ ଓ ସୁଖର ଉଦୟ ହୁଏ।
ଦୃଶ୍ଯଦର୍ଶନସମ୍ବନ୍ଧସୁଖମ୍ ଆତ୍ମଵପୁର୍ ଵିଦୁଃ । ତଦ୍ ଦୃଶ୍ଯାଵଲିତଂ ବଦ୍ଧଂ ତନ୍ମୁକ୍ତଂ ମୁକ୍ତମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବାର ସଂଯୋଗର ସୁଖକୁ ଆତ୍ମାର ରୂପ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି। ଦେଖାଯାଉଥିବା ସହିତ ଜଡିତ ଥିଲେ ଏହାକୁ ବନ୍ଧନ କୁହାଯାଏ, ଏହାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ମୁକ୍ତି କୁହାଯାଏ।
ଦୃଶ୍ଯଦର୍ଶନସମ୍ବନ୍ଧସୁଖସଂଵିଦ୍ ଅନାମଯା । କ୍ଷଯାତିଶଯମୁକ୍ତା ଚେତ୍ ତନ୍ ମୁକ୍ତିସ୍ ସୋଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ
ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବାର ସମ୍ପର୍କରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏଥିବା ସୁଖ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ଏବଂ ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା କ୍ଷୟରୁ ସ୍ୱାଧୀନ, ଏହିଠାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ମୁକ୍ତି ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଦୃଶ୍ଯଦର୍ଶନସମ୍ବନ୍ଧେ ଯାନୁଭୂତିସ୍ ସ୍ଵଗୋଚରା । ଦୃଶ୍ଯଦର୍ଶନନିର୍ମୁକ୍ତା ତାମ୍ ଆଲମ୍ବ୍ଯ ଭଵାଭଵଃ
ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବାର ସମ୍ପର୍କରେ ଯେଉଁ ଅନୁଭୂତି ନିଜ ମନରେ ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ସେହି ଦୁଇଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ଆଧାର ହୁଏ।
ସୌଷୁପ୍ତୀ ଦୃଷ୍ଟିର୍ ଏଷା ହି ଯାତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ସମ୍ପ୍ରକାଶତାମ୍ । ଏଵଂ ଚ ଯାତି ତୁର୍ଯତ୍ଵମ୍ ଏଵଂ ମୁକ୍ତିର୍ ଇତି ସ୍ମୃତା
ଏହି ଦୃଷ୍ଟି ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ପରି ଥାଏ, ଏଭଳି ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାକୁ 'ଚତୁର୍ଥ' ଅବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ, ଏହିଠାକୁ ମୁକ୍ତି ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଦୃଶ୍ଯଦର୍ଶନମୁକ୍ତାଯାଂ ଯୁକ୍ତାଯାଂ ପରଯା ଧିଯା । ଦୃଶ୍ଯଦର୍ଶନସମ୍ବନ୍ଧସଂଵିଦ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯାଂ ତୁ ରାଘଵ
ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ, ରାଘବ, ସେତେବେଳେ ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସମ୍ପର୍କର ଜ୍ଞାନ କେବଳ ସେହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିରେ ରହିଯାଏ।
ନାତ୍ମା ସ୍ଥୂଲୋ ନ ଚୈଵାଣୁର୍ ନ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷୋ ନ ଚେତନଃ । ନାଚେତନୋ ନ ଚ ଜଡୋ ନ ଚୈଵାସନ୍ ନ ସନ୍ମଯଃ
ଆତ୍ମା ନ ହେଉଛି ଦେହ ଭଳି ଭାରି, ନ ହେଉଛି ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ନ ହେଉଛି ସିଧାସଳଖ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ନ ହେଉଛି ଜାଗୃତ ଚେତନା, ନ ହେଉଛି ଅଚେତନ, ନ ହେଉଛି ନିଷ୍ପ୍ରଭ, ନ ହେଉଛି ଅସତ୍, ନ ହେଉଛି ସତ୍ ଦ୍ରବ୍ୟର ମିଶ୍ରଣ।
ନାହଂ ନାନ୍ଯୋ ନ ଚୈଵୈକୋ ନାନେକୋ ନାପ୍ଯ୍ ଅନେକଵାନ୍ । ନାଭ୍ଯାଶସ୍ଥୋ ନ ଦୂରସ୍ଥୋ ନୈଵାସ୍ତି ନ ଚ ନାସ୍ତି ଚ
ମୁଁ ନ ହେଉଛି ମୋ ନିଜେ, ନ ହେଉଛି ଅନ୍ୟ କିଏ, ନ ହେଉଛି ଏକ, ନ ହେଉଛି ବହୁ, ନ ହେଉଛି ବହୁତ୍ୱ ଥିବା, ମୁଁ ନ ହେଉଛି ନିକଟରେ, ନ ହେଉଛି ଦୂରରେ, ମୁଁ ନ ଅଛି, ନ ଅନ୍ୟଥା ଅଛି ନାହିଁ।
ନାପ୍ରାପ୍ଯୋ ନାପି ଚ ପ୍ରାପ୍ଯୋ ନ ଚାସର୍ଵୋ ନ ସର୍ଵଗଃ । ନ ପଦାର୍ଥୋ ନାପଦାର୍ଥୋ ନାପଞ୍ଚାତ୍ମା ନ ପଞ୍ଚ ଚ
ମୁଁ ନ ଅପ୍ରାପ୍ୟ, ନ ହେଉଛି ପ୍ରାପ୍ୟ, ନ ହେଉଛି ସବୁ, ନ ହେଉଛି ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ମୁଁ ନ ହେଉଛି ବସ୍ତୁ, ନ ହେଉଛି ଅବସ୍ତୁ, ନ ହେଉଛି ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ମିଶ୍ରଣ, ନ ହେଉଛି ସେହି ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ।
ଯଦ୍ ଇଦଂ ଦୃଶ୍ଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମନଷ୍ଷଷ୍ଠେନ୍ଦ୍ରିଯାସ୍ପଦମ୍ । ତଦତୀତଂ ପଦଂ ଯତ୍ ସ୍ଯାତ୍ ତନ୍ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଇଵେହିତମ୍
ଯାହାକୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯାହା ମନ ଓ ଛଅ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର କ୍ଷେତ୍ର, ସେଠାଠି ଯେଉଁ ପଦ ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ସେଠି କିଛି କାମ କରାଯାଏ ନାହିଁ।
ଯଥାଭୂତମ୍ ଇଦଂ ସମ୍ଯଗ୍ ଜ୍ଞସ୍ଯ ସମ୍ପଶ୍ଯତୋ ଜଗତ୍ । ସର୍ଵମ୍ ଆତ୍ମମଯଂ ଵିଦ୍ଵନ୍ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅନାତ୍ମମଯଂ କ୍ଵଚିତ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଜଣା ଜଗତକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ କୁ ଆତ୍ମାରେ ଭରିଆ ଦେଖନ୍ତି; କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମାରୁ ଅଲଗା କିଛି ନାହିଁ।
କାଠିନ୍ଯଦ୍ରଵଣସ୍ପନ୍ଦସ୍ଵାଵକାଶାଵଲୋକନେ । ଆତ୍ମୈଵ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂଵାର୍ଯନିଲଖାଗ୍ନିଷୁ
ମାଟି, ପାଣି, ପବନ, ଅଗ୍ନି ଓ ଆକାଶର କଠିନତା, ପ୍ରବାହ, ଗତି ଓ ଖାଲି ସ୍ଥାନରେ ଆତ୍ମା ହିଁ ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ଅଛି।
ସତ୍ତୈଵାସ୍ତି ନ ଵସ୍ତୂନାଂ ଯଯା ନାମ ଵିନା ଚିତା । ଵ୍ଯତିରିକ୍ତଂ ତତୋ ଽସ୍ତୀତି ଵିଦ୍ଧି ପ୍ରୋନ୍ମତ୍ତଜଲ୍ପିତମ୍
ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହିଁ ସତ୍ୟ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ନାମ ଦିଆଯାଏ, ସେ ଚେତନା ବିନା ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ଏହାକୁ ଛାଡି ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଛି ଭାବିବା, ଏହା ଅସ୍ତିର ମନର ଅସାର କଥା।
ଏକୋ ଜଗନ୍ତି ସକଲାନି ସମସ୍ତକାଲକଲ୍ପକ୍ରମାନ୍ତରଗତାନି ଗତାଗତାନି । ଆତ୍ମୈଵ ନେତରକଲାକଲନାସ୍ତି କାଚିଦ୍ ଇତ୍ଥମ୍ମତିର୍ ଭଵ ଭଵାତିଗତୋ ମହାତ୍ମନ୍
ସମସ୍ତ ଜଗତ, ସମସ୍ତ କାଳ ଚକ୍ରରେ, ଆସିବା ଓ ଯିବାରେ, ଏକ ଆତ୍ମା ହିଁ ଅଛି; ଅନ୍ୟ କିଛି ଗଣନା କରିବା ନାହିଁ। ଏହି ଭାବନା ସହିତ, ମହାତ୍ମନ, ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଇ ରହ।
ଏଵଂଵିଚାରଯା ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଦ୍ଵୈତତ୍ଯାଗେନ ରାଘଵ । ସ୍ଵୋ ଭାଵଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ତଜ୍ଜ୍ଞୈସ୍ ତଜ୍ଜ୍ଞୈଶ୍ ଚିନ୍ତାମଣିର୍ ଯଥା
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା, ଦ୍ୱିତୀୟତାକୁ ଛାଡି ଦେଲେ, ରାଘବ, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ନିଜର ସ୍ବଭାବକୁ ପାଇଁଥାଏ, ଯେପରି ଚିନ୍ତାମଣି ପାଇଁଥାଏ ତାହାକୁ ଜଣାଇଥିବା ଲୋକ।
ଅଥେମାମ୍ ଅପରାଂ ଦୃଷ୍ଟିଂ ଶୃଣୁ ରାମାନଯା ଯଥା । ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅଚଲଂ ଭଵିଷ୍ଯସି ଚ ଦିଵ୍ଯଦୃକ୍
ଏବେ ଆଉ ଏକ ଦୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ରାମ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନିଜକୁ ଅଚଳ ଭାବରେ ଦେଖିପାରିବା ଓ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଲାଭ କରିବା।
ଅହଂ ଖମ୍ ଅହମ୍ ଆଦିତ୍ଯୋ ଦିଶୋ ଽହମ୍ ଅହମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଧଃ । ଅହଂ ଦୈତ୍ଯା ଅହଂ ଦେଵାଶ୍ ଶୈଲାଶ୍ ଚାହମ୍ ଅହଂ ମହଃ
ମୁଁ ଆକାଶ, ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମୁଁ ଦିଗ୍ଗୁଡିକ, ମୁଁ ତଳ ଭାଗ; ମୁଁ ଦେତ୍ୟ, ମୁଁ ଦେବତା, ମୁଁ ପାହାଡ଼, ମୁଁ ମହା ଆଲୋକ।
ତମୋ ଽହମ୍ ଅହମ୍ ଅଭ୍ରାଣି ଭୂସମୁଦ୍ରାଦିକଂ ତ୍ଵ୍ ଅହମ୍ । ରଜୋ ଵାଯୁର୍ ଅଥାଗ୍ନିଶ୍ ଚ ଜଗତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଇଦଂ ତ୍ଵ୍ ଅହମ୍
ମୁଁ ଅନ୍ଧାର, ମୁଁ ମେଘ, ମୁଁ ପୃଥିବୀ, ମୁଁ ସମୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ; ମୁଁ ରାଗ, ମୁଁ ପବନ, ମୁଁ ଅଗ୍ନି, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ମୁଁ ନିଜେ।
ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ ଽହଂ ସର୍ଵତ୍ର ସ ଆତ୍ମୈଵ କିଲ ସ୍ଥିତଃ । କୋ ଽହଂ କିମ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଇହ ହି ଦ୍ଵିତ୍ଵମ୍ ଏକସ୍ଯ କୀଦୃଶମ୍
ତିନି ଜଗତରେ ମୁଁ ସର୍ବଦା ସ୍ଥିତ, ସେଇ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ମୁଁ କିଏ? ଏଠି ଅନ୍ୟ କଣ? ଏକା ଆତ୍ମାରେ କେମିତି ଦ୍ୱିତୀୟତା ହେବ?
ଇତି ନିଶ୍ଚଯଵାନ୍ ଅନ୍ତର୍ ନୂନମ୍ ଆତ୍ମତଯା ଜଗତ୍ । ପଶ୍ଯନ୍ ହର୍ଷଵିଷାଦାଭ୍ଯାଂ ନାଵଶଃ ପରିଭୂଯତେ
ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ ଭିତରେ ରହି, ଜଗତକୁ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ଦେଖି, ଲୋକ ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ଅସହାୟ ଭାବରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ।
ମନ୍ମଯେ ଽସ୍ମିନ୍ କିଲ ଜଗତ୍ଯ୍ ଅଖିଲେ ସଂସ୍ଥିତେ ଽନଘ । କିମ୍ ଆତ୍ମୀଯଂ ପରଂ କିଂ ସ୍ଯାତ୍ କମଲେକ୍ଷଣ କଥ୍ଯତାମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ମୋଠି ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି, ତେବେ କଣ ଆମର କିମ୍ବା ପରର କହିବାଯୋଗ୍ୟ? ମନ୍ଦାର ନୟନୀ, କହ।