ନାନ୍ଯୋଽନ୍ଯସ୍ନେହସମ୍ବନ୍ଧଭାଜନଂ ଶୈଲପୁତ୍ରିକାଃ । ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯାତ୍ମପ୍ରାଣାଶ୍ ଚ କସ୍ଯାତ୍ର ପରିଦେଵନା
ମାଟି ଗୁଡିକ ଆପସରେ କୌଣସି ପ୍ରକୃତ ସ୍ନେହ ବା ସମ୍ପର୍କ ରଖିନାହିଁ; ଏହିପରି ଦେହ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଆତ୍ମା ଓ ପ୍ରାଣ—ଏହା ପାଇଁ କିଏ ଦୁଃଖ କରିବେ?
ଇତଶ୍ ଚେତଶ୍ ଚ ଯାତାନି ଯଥା ସଂଶ୍ଲେଷଯତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ତରଙ୍ଗସ୍ ତୃଣଜାଲାନି ତଥା ଭୂତାନି ଭୂତକୃତ୍
ଯେପରି ଲହରୀ ଏଠୁ-ଉଠୁ ଘାସପତ୍ର ଏକଠା କରେ, ସେହିପରି ପ୍ରକୃତି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଭୂତଗୁଡ଼ିକ ଜୀବଗୁଡ଼ିକୁ ଏକଠା କରିଥାଏ।
ସଂଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ଵିଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ତୃଣାନ୍ଯ୍ ଅବ୍ଧିଜଲେ ଯଥା । ମୁକ୍ତାନ୍ତଃକଲନଂ ଦେହଭୂତାନ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନି ଵୈ ତଥା
ଯେପରି ଜଳରେ ଘାସପତ୍ର ଏକଠା ହେଇ ଆଉ ଅଲଗା ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେହିପରି ଦେହ ଗଠନ କରୁଥିବା ଭୂତଗୁଡ଼ିକ ଆତ୍ମାରେ ଏକଠା ହେଇ ଆଉ ଶେଷରେ ମିଶିଯାନ୍ତି।
ଆତ୍ମା ଚିତ୍ତତଯା ଦେହଭୂତାନ୍ଯ୍ ଆଶ୍ଲେଷଯନ୍ ସ୍ଥିତଃ । ତୃଣାନ୍ଯ୍ ଆଵର୍ତଵୃତ୍ତ୍ଯାନ୍ତଃକଲନୋନ୍ମୁକ୍ତମ୍ ଅମ୍ବ୍ଵ୍ ଇଵ
ଆତ୍ମା ଚିତ୍ତ ଭାବରେ ଦେହର ଭୂତଗୁଡ଼ିକୁ ଏକଠା କରି ରହିଥାଏ, ଯେପରି ଜଳର ଘୂର୍ଣ୍ଣି ଚଳନ ଘାସପତ୍ରକୁ ଏକଠା କରି ପୁନି ଛାଡ଼ିଦେଇଥାଏ।
ପ୍ରବୋଧାଚ୍ ଚିତ୍ତତାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵ୍ରଜତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାତ୍ମତାଂ ସ୍ଵଯମ୍ । ସ୍ଵସ୍ପନ୍ଦଵଶତୋ ଵାରି ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଵର୍ତମ୍ ଇଵାଚ୍ଛତାମ୍
ଜାଗିଉଠିବା ପରେ ଆତ୍ମା ଚିତ୍ତ ଭାବକୁ ଛାଡ଼ି ନିଜ ନିଜର ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯେପରି ଜଳ ନିଜ ଚଳନରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିକୁ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱଚ୍ଛ ହୋଇଯାଏ।
ତତୋ ଵିଵିକ୍ତଂ ଭୂତୌଘଂ ଦେହସଞ୍ଜ୍ଞଂ ପ୍ରପଶ୍ଯତି । ଵାତସ୍କନ୍ଧଗତୋ ଜନ୍ତୁର୍ ଵସୁଧାମଣ୍ଡଲଂ ଯଥା
ତାପରେ ସେ ଦେହ ନାମକ ଭୂତମାନଙ୍କର ଏକ ଅଲଗା ଦେଖା ପାଉଛି — ଯେପରିକି ବାୟୁରେ ଚାଲୁଥିବା ପ୍ରାଣୀ ପୃଥିବୀର ଗୋଳକକୁ ଦେଖିଥାଏ।
ପୃଥଗ୍ଭୂତଗଣଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦେହାତୀତୋ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଜଃ । ପରଂ ପ୍ରକାଶମ୍ ଆଯାତି ସୂର୍ଯକାନ୍ତ ଇଵାହନି
ଅଲଗା ଭୂତମାନଙ୍କୁ ଛାଡି ଦେହରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଅଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ — ଦିନକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକାନ୍ତ ଶିଳା ଯେପରି ଚମକେ।
ଜାନାତ୍ଯ୍ ଅଥାତ୍ମନାତ୍ମାନଂ ମାନମେଯାମଯୋଜ୍ଝିତମ୍ । ମୁକ୍ତଃ କ୍ଷୀଵତଯେଵାନ୍ତସ୍ ସ୍ଵାଂ ସଂଵିଦମ୍ ଅନୁସ୍ମରନ୍
ତାପରେ ସେ ନିଜେ ନିଜକୁ ଜାଣିପାରେ, ମାପ ଓ ମାପିବା ଯାନ୍ତ୍ରଣାରୁ ମୁକ୍ତ; ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମାଟି ମାଣ୍ଡାରେ ଜଳ ଖାଲି ହେବା ପରି, ନିଜ ଚେତନାକୁ ଅନ୍ତରେ ସ୍ମରଣ କରେ।
ଆତ୍ମୈକସ୍ ସ୍ପନ୍ଦତେ ଚିତ୍ଖେ ଵସ୍ତୁଜାଲୈର୍ ଇଵୋଦିତଃ । ତରଙ୍ଗକଣକଲ୍ଲୋଲୈର୍ ଅନନ୍ତାମ୍ବ୍ଵ୍ ଅମ୍ବୁଧାଵ୍ ଇଵ
ଏକ ଆତ୍ମା ଚେତନାର ଆକାଶରେ କମ୍ପିତ ହୁଏ, ବସ୍ତୁମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଦଳ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ — ଯେପରି ଅନନ୍ତ ସାଗରରେ ଅନେକ ତରଙ୍ଗ, ଫୁଟା, ଲହରୀ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
ଏଵମ୍ପ୍ରାଯମହାବୋଧା ଵୀତରାଗା ଗତୈନସଃ । ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତାଶ୍ ଚରନ୍ତୀହ ମହାସତ୍ତ୍ଵପଦଂ ଗତାଃ
ଏଭଳି ମହାଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା, ରାଗ ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜୀବନର ସ୍ଥିତିକୁ ପାଇଥିବା ଲୋକମାନେ, ଏଠାରେ ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତ ଭାବେ ଚାଲିଥାନ୍ତି ।
ଯଥା କଚନ୍ତି ଵିଵିଧୈର୍ ମଣିରତ୍ନୈର୍ ମହୋର୍ମଯଃ । ନିରସ୍ତଵାସନଂ ଚିତ୍ରୈର୍ ଵ୍ଯଵହାରୈର୍ ନରୋତ୍ତମାଃ
ଯେପରି ମହା ତରଙ୍ଗଗୁଡିକ ନିଜର ମଣି ଓ ରତ୍ନସହିତ ଖେଳେ, ସେପରି ଏହି ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆଶା ଛାଡି, ବିଭିନ୍ନ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ରହନ୍ତି ।
ନ କୂଲକାଷୈର୍ ଜଲଧିର୍ ନ ରଜୋଭିର୍ ନଭସ୍ତଲମ୍ । ନ ମ୍ଲାଯତି ନିଜୈର୍ ଲୋକଵ୍ଯଵହାରୈର୍ ଇହାତ୍ମଵାନ୍
ଯେପରି ନଦୀର କୁଳ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ର ମଲିନ ହୁଏନାହିଁ, ଧୂଳି ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ମଲିନ ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ଏଠାରେ ନିଜକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ଜଗତର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅପବିତ୍ର ହୁଏନାହିଁ ।
ଗତୈର୍ ଅଭ୍ଯାଗତୈସ୍ ସ୍ଵଚ୍ଛୈର୍ ମଲିନୈଶ୍ ଚପଲୈର୍ ଜଡୈଃ । ନ ରାଗୋ ନାମ୍ବୁଧେର୍ ଦ୍ଵେଷୋ ଭୋଗୈଶ୍ ଚାଧିଗତାତ୍ମନଃ
ଯାହା ଆସେ କିମ୍ବା ଯାଏ, ପବିତ୍ର କିମ୍ବା ଅପବିତ୍ର, ଚଞ୍ଚଳ କିମ୍ବା ଜଡ, ନିଜକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକର ଏହି ଭୋଗବସ୍ତୁଗୁଡିକୁ ନା ରାଗ ଅଛି, ନା ଦ୍ୱେଷ ଅଛି ।
ଯନ୍ ମନୋମନନଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ସମଗ୍ରେ ଜଗତି ସ୍ଥିତମ୍ । ତଚ୍ ଚେତ୍ଯୋନ୍ମୁଖଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵଵିଲାସୋଲ୍ଲସନଂ ଵିଦୁଃ
ସମଗ୍ର ଜଗତରେ ଯେଉଁଠି ମନର ଚିନ୍ତାର କିଛି ଚଳାପାଇଁ ଅଛି, ସେସବୁ ମନର ତତ୍ତ୍ୱର ଦ୍ରବ୍ୟ ଦିଗରେ ଲାଗିଥିବା ଚେତନାର ଚମକିବା ଖେଳ ବୋଲି ଜଣା।
ଯଦ୍ ଅହଂ ଯଚ୍ ଚ ଭୂତାଦି କାଲତ୍ରିତଯଭାଵି ଯତ୍ । ଦୃଶ୍ଯଦର୍ଶନସମ୍ବନ୍ଧଵିସ୍ତାରସ୍ ତଦ୍ ଵିଜୃମ୍ଭତେ
ଯାହାକୁ 'ମୁଁ' କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଭୂତ ଓ ତିନି କାଳରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବାର ସମ୍ପର୍କର ବିସ୍ତାର—ଏହି ସବୁ ଏକାଠି ଫାଇଲି ଆସେ।
ଯଦ୍ ଦୃଶ୍ଯଂ ତଦ୍ ଅସତ୍ ସଦ୍ ଵା ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଏକାମ୍ ଉପାଶ୍ରିତମ୍ । ଅନ୍ଯତ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଲେପକଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଧର୍ଷଶୋକଦଶେ କୁତଃ
ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ଅସତ କିମ୍ବା ସତ, ସେସବୁ ଏକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଭରସା କରିଥାଏ; ଅନ୍ୟଟି ଅସ୍ପର୍ଶିତ ଥିବାରୁ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଅତିସାହସ ଅବସ୍ଥାରେ ନୁହେଁ।
ଅସତ୍ଯମ୍ ଏଵାସତ୍ଯଂ ହି ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ସଦୈଵ ହି । ସତ୍ଯାସତ୍ଯମ୍ ଅସଦ୍ ଵିଦ୍ଧି ତଦର୍ଥଂ କିଂ ଵିମୁହ୍ଯସି
ଅସତ୍ୟ ତ ଅସତ୍ୟ ହେବା ନିଶ୍ଚିତ, ସତ୍ୟ ସଦା ସତ୍ୟ ଅଟୁଟ; ଅସତ୍ୟକୁ ଅସତ୍ୟ ବୋଲି ଜଣ, ତେଣୁ ଏହି ଉପରେ କାହିଁକି ଭ୍ରମିତ ହୁଅଛୁ?
ଅସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସମ୍ଯକ୍ ପଶ୍ଯ ସୁଲୋଚନ । ନ କ୍ଵଚିନ୍ ମୁହ୍ଯତି ପ୍ରୌଢସ୍ ସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନଵାନ୍ ଇହ
ଭୁଲ ଦୃଷ୍ଟି ଛାଡି, ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଖ, ଓ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ। ଏଠାରେ, ସଠିକ୍ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କେବେ ମୂଢ ହୁଏନି।
ଦୃଶ୍ଯଦର୍ଶନସମ୍ବନ୍ଧେ ଯତ୍ ସୁଖଂ ପାରମାର୍ଥିକମ୍ । ଅନୁଭୂତିମଯଂ ତସ୍ମାତ୍ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମେତି କଥ୍ଯତେ
ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବାର ସଂଯୋଗରେ ଯେଉଁ ପ୍ରକୃତ ସୁଖ ଅନୁଭୂତି ଆସେ, ଏହି ସୁଖକୁ ଏହିଠାରେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
ଦୃଶ୍ଯଦର୍ଶନସମ୍ବନ୍ଧସୁଖସଂଵିଦ୍ ଅନୁତ୍ତମା । ଦଦାତ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞାଯ ସଂସାରଂ ଜ୍ଞାଯ ମୋକ୍ଷଂ ସୁଖୋଦଯା
ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବାର ସଂଯୋଗର ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ ଜ୍ଞାନ ଯଦି ଅଜଣା ରହିଯାଏ, ସେଥିରୁ ସଂସାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଯଦି ଜଣାଯାଏ, ମୋକ୍ଷ ଓ ସୁଖର ଉଦୟ ହୁଏ।
ଦୃଶ୍ଯଦର୍ଶନସମ୍ବନ୍ଧସୁଖମ୍ ଆତ୍ମଵପୁର୍ ଵିଦୁଃ । ତଦ୍ ଦୃଶ୍ଯାଵଲିତଂ ବଦ୍ଧଂ ତନ୍ମୁକ୍ତଂ ମୁକ୍ତମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବାର ସଂଯୋଗର ସୁଖକୁ ଆତ୍ମାର ରୂପ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି। ଦେଖାଯାଉଥିବା ସହିତ ଜଡିତ ଥିଲେ ଏହାକୁ ବନ୍ଧନ କୁହାଯାଏ, ଏହାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ମୁକ୍ତି କୁହାଯାଏ।
ଦୃଶ୍ଯଦର୍ଶନସମ୍ବନ୍ଧସୁଖସଂଵିଦ୍ ଅନାମଯା । କ୍ଷଯାତିଶଯମୁକ୍ତା ଚେତ୍ ତନ୍ ମୁକ୍ତିସ୍ ସୋଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ
ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବାର ସମ୍ପର୍କରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏଥିବା ସୁଖ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ଏବଂ ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା କ୍ଷୟରୁ ସ୍ୱାଧୀନ, ଏହିଠାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ମୁକ୍ତି ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଦୃଶ୍ଯଦର୍ଶନସମ୍ବନ୍ଧେ ଯାନୁଭୂତିସ୍ ସ୍ଵଗୋଚରା । ଦୃଶ୍ଯଦର୍ଶନନିର୍ମୁକ୍ତା ତାମ୍ ଆଲମ୍ବ୍ଯ ଭଵାଭଵଃ
ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବାର ସମ୍ପର୍କରେ ଯେଉଁ ଅନୁଭୂତି ନିଜ ମନରେ ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ସେହି ଦୁଇଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ଆଧାର ହୁଏ।
ସୌଷୁପ୍ତୀ ଦୃଷ୍ଟିର୍ ଏଷା ହି ଯାତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ସମ୍ପ୍ରକାଶତାମ୍ । ଏଵଂ ଚ ଯାତି ତୁର୍ଯତ୍ଵମ୍ ଏଵଂ ମୁକ୍ତିର୍ ଇତି ସ୍ମୃତା
ଏହି ଦୃଷ୍ଟି ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ପରି ଥାଏ, ଏଭଳି ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାକୁ 'ଚତୁର୍ଥ' ଅବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ, ଏହିଠାକୁ ମୁକ୍ତି ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଦୃଶ୍ଯଦର୍ଶନମୁକ୍ତାଯାଂ ଯୁକ୍ତାଯାଂ ପରଯା ଧିଯା । ଦୃଶ୍ଯଦର୍ଶନସମ୍ବନ୍ଧସଂଵିଦ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯାଂ ତୁ ରାଘଵ
ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ, ରାଘବ, ସେତେବେଳେ ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସମ୍ପର୍କର ଜ୍ଞାନ କେବଳ ସେହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିରେ ରହିଯାଏ।
ନାତ୍ମା ସ୍ଥୂଲୋ ନ ଚୈଵାଣୁର୍ ନ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷୋ ନ ଚେତନଃ । ନାଚେତନୋ ନ ଚ ଜଡୋ ନ ଚୈଵାସନ୍ ନ ସନ୍ମଯଃ
ଆତ୍ମା ନ ହେଉଛି ଦେହ ଭଳି ଭାରି, ନ ହେଉଛି ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ନ ହେଉଛି ସିଧାସଳଖ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ନ ହେଉଛି ଜାଗୃତ ଚେତନା, ନ ହେଉଛି ଅଚେତନ, ନ ହେଉଛି ନିଷ୍ପ୍ରଭ, ନ ହେଉଛି ଅସତ୍, ନ ହେଉଛି ସତ୍ ଦ୍ରବ୍ୟର ମିଶ୍ରଣ।
ନାହଂ ନାନ୍ଯୋ ନ ଚୈଵୈକୋ ନାନେକୋ ନାପ୍ଯ୍ ଅନେକଵାନ୍ । ନାଭ୍ଯାଶସ୍ଥୋ ନ ଦୂରସ୍ଥୋ ନୈଵାସ୍ତି ନ ଚ ନାସ୍ତି ଚ
ମୁଁ ନ ହେଉଛି ମୋ ନିଜେ, ନ ହେଉଛି ଅନ୍ୟ କିଏ, ନ ହେଉଛି ଏକ, ନ ହେଉଛି ବହୁ, ନ ହେଉଛି ବହୁତ୍ୱ ଥିବା, ମୁଁ ନ ହେଉଛି ନିକଟରେ, ନ ହେଉଛି ଦୂରରେ, ମୁଁ ନ ଅଛି, ନ ଅନ୍ୟଥା ଅଛି ନାହିଁ।
ନାପ୍ରାପ୍ଯୋ ନାପି ଚ ପ୍ରାପ୍ଯୋ ନ ଚାସର୍ଵୋ ନ ସର୍ଵଗଃ । ନ ପଦାର୍ଥୋ ନାପଦାର୍ଥୋ ନାପଞ୍ଚାତ୍ମା ନ ପଞ୍ଚ ଚ
ମୁଁ ନ ଅପ୍ରାପ୍ୟ, ନ ହେଉଛି ପ୍ରାପ୍ୟ, ନ ହେଉଛି ସବୁ, ନ ହେଉଛି ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ମୁଁ ନ ହେଉଛି ବସ୍ତୁ, ନ ହେଉଛି ଅବସ୍ତୁ, ନ ହେଉଛି ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ମିଶ୍ରଣ, ନ ହେଉଛି ସେହି ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ।
ଯଦ୍ ଇଦଂ ଦୃଶ୍ଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମନଷ୍ଷଷ୍ଠେନ୍ଦ୍ରିଯାସ୍ପଦମ୍ । ତଦତୀତଂ ପଦଂ ଯତ୍ ସ୍ଯାତ୍ ତନ୍ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଇଵେହିତମ୍
ଯାହାକୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯାହା ମନ ଓ ଛଅ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର କ୍ଷେତ୍ର, ସେଠାଠି ଯେଉଁ ପଦ ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ସେଠି କିଛି କାମ କରାଯାଏ ନାହିଁ।
ଯଥାଭୂତମ୍ ଇଦଂ ସମ୍ଯଗ୍ ଜ୍ଞସ୍ଯ ସମ୍ପଶ୍ଯତୋ ଜଗତ୍ । ସର୍ଵମ୍ ଆତ୍ମମଯଂ ଵିଦ୍ଵନ୍ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅନାତ୍ମମଯଂ କ୍ଵଚିତ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଜଣା ଜଗତକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ କୁ ଆତ୍ମାରେ ଭରିଆ ଦେଖନ୍ତି; କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମାରୁ ଅଲଗା କିଛି ନାହିଁ।