ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ସ୍ଵାଂ ପଦଵୀଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ଯତ୍ନଵନ୍ତମ୍ ଇମଂ ଜନମ୍ । ଶୈଲସଂସ୍ଥ ଇଵାଧସ୍ସ୍ଥଂ ହସନ୍ ପଶ୍ଯତି ଧୀରଧୀଃ
ଯେଉଁଜଣେ ବୁଦ୍ଧିରେ ନିଶ୍ଚିତ, ସେ ଜଣେ ପାହାଡ଼ରେ ଦଉଁ ଥିବା ଲୋକ ନିମ୍ନରେ ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜ ଶୁଭ ପଥ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରୁଥିବାକୁ ହସି ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଅସ୍ଯାଂ ତୁ ତୁର୍ଯାଵସ୍ଥାଯାଂ ସ୍ଥିତିଂ ପ୍ରାପ୍ଯାଵିନାଶିନୀମ୍ । ଆନନ୍ଦୈକାନ୍ତଲୀନତ୍ଵାଦ୍ ଅନାନନ୍ଦପଦଂ ଗତଃ
ଏହି ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାର ଅବିନାଶୀ ସ୍ଥିତିକୁ ପାଇଁ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଆନନ୍ଦରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ଦୁଃଖ ହିନ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି।
ଅନାନନ୍ଦମହାନନ୍ଦଃ କଲାତୀତସ୍ ତତୋ ଽପି ହି । ମୁକ୍ତ ଇତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଯୋଗୀ ତୁର୍ଯାତୀତପଦଂ ଗତଃ
ଯେଉଁଯୋଗୀ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦୁଃଖ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଦୁହିଁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ସେ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ପରିଗଲିତସମସ୍ତଜନ୍ମପାଶସ୍ ସକଲଵିହୀନମନୋମଯାଭିମାନଃ । ପରମରସମଯୀଂ ପ୍ରଯାତି ସତ୍ତାଂ ଜଲଗତସୈନ୍ଧଵଖଣ୍ଡଵନ୍ ମହାତ୍ମା
ଯେ ମହାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜନ୍ମର ବନ୍ଧନ ଗଳିଗଲା, ମନରେ ଥିବା ଆତ୍ମତ୍ୱ ଭାବ ମିଛିଗଲା, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ, ଯେପରି ଜଳରେ ଲୁଣ ଗଳିଯାଏ।
ଯାଵତ୍ ତୁର୍ଯପରାମର୍ଶସ୍ ତାଵତ୍ କେଵଲତାପଦମ୍ । ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ଯ ଵିଷଯୋ ଵଚସାଂ ଚ ରଘୂଦ୍ଵହ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାର ଜ୍ଞାନ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଅବସ୍ଥା ଜୀବନମୁକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଓ ଶବ୍ଦରେ ବ୍ୟକ୍ତ ହୁଏ, ରଘୁବଂଶୀ।
ଅତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ସଦେହାନାଂ ମୁକ୍ତାନାଂ ଵଚସାଂ ତଥା । ଵିଷଯୋ ନ ମହାବାହୋ ପୁରୁଷାଣାଂ ଇଵାମ୍ବରମ୍
ଏହା ପରେ, ମହାବାହୁ, ଦେହରେ ଥିବା ମୁକ୍ତଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଶବ୍ଦରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିପାରିବା ନୁହେଁ, ଯେପରି ଆକାଶ ଲୋକମାନେ ପାଇପାରିନାହାନ୍ତି।
ସା ହି ଵିଶ୍ରାନ୍ତିପଦଵୀ ଦୂରେଭ୍ଯୋ ଽପି ଦଵୀଯସୀ । ଗମ୍ଯା ଵିଦେହମୁକ୍ତାନାଂ ଖଲେଖେଵ ନଭସ୍ଵତାମ୍
ସେ ଶାନ୍ତିର ପଥ ଦୂର ଠାରୁ ବହୁତ ଦୂର, ଏହା କେବଳ ଦେହ ବିନା ମୁକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ, ଯେପରି ଆକାଶ କେବଳ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବାମାନେ ପାଇପାରନ୍ତି।
ସୁଷୁପ୍ତାଵସ୍ଥଯା କଞ୍ଚିତ୍ କାଲଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗତ୍ସ୍ଥିତିମ୍ । ତୁର୍ଯତାମ୍ ଏତ୍ଯ ତଦନୁ ପରମାନନ୍ଦଘୂର୍ଣିତାଃ
ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଅବସ୍ଥାରେ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖି, ପରେ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦରେ ବିମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି।
ତୁର୍ଯାତୀତାଂ ଦଶାଂ ତଜ୍ଜ୍ଞା ଯଥା ଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମକୋଵିଦାଃ । ତଥାଧିଗଚ୍ଛ ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଂ ପଦଂ ରଘୁକୁଲୋଦ୍ଵହ
ଯେମିତି ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା ପରେ ଅତିତ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ତେମିତି ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅଧିଗମନ କର।
ସୁଷୁପ୍ତାଵସ୍ଥଯା ରାମ ଭଵ ସଂଵ୍ଯଵହାରଵାନ୍ । ଚିତ୍ରେନ୍ଦୋର୍ ଇଵ ତେ ନ ସ୍ତଃ କ୍ଷଯୋଦ୍ଵେଗାଵ୍ ଅରିନ୍ଦମ
ହେ ରାମ, ଗଭୀର ନିଦ୍ରାର ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଜଗତର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଲିନ ରହ; ଶତ୍ରୁ ଜୟ କରିଥିବା ତୁମ ପାଇଁ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରାମାନଙ୍କ ପରି, କେବଳ ହ୍ରାସ କିମ୍ବା ଉତ୍ତେଜନା ରହିବ ନାହିଁ।
ଶରୀରସନ୍ନିଵେଶସ୍ଯ କ୍ଷଯେ ସ୍ଥୈର୍ଯେ ଚ ସଂଵିଦମ୍ । ମା ଗୃହାଣ ଭ୍ରମୋ ହ୍ଯ୍ ଏଷ ଶରୀରମ୍ ଇତି ଜୃମ୍ଭତେ
ଶରୀରର ଗଠନ ବିଭାଜନ କିମ୍ବା ଏହାର ଥିବା ଅବସ୍ଥାକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନି; ଏହି ଭ୍ରମ 'ଏହା ଶରୀର' ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଦେହନାଶେନ କୋ ଽର୍ଥସ୍ ତେ କୋ ଽର୍ଥସ୍ ତେ ଦେହସଂସ୍ଥଯା । ଭଵ ତ୍ଵଂ ପ୍ରକୃତାରମ୍ଭସ୍ ତିଷ୍ଠତ୍ଵ୍ ଏଷ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍
ଦେହ ନଷ୍ଟ ହେଲେ କି ଲାଭ, ଦେହ ରହିଲେ କି ଲାଭ? ତୁମେ ନିଜ ସ୍ବଭାବରେ ଅଟୁଟ ରୁହ, ଏହି ଦେହ ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି ରହୁ।
ଜ୍ଞାତଵାନ୍ ଅସି ତତ୍ ସତ୍ଯଂ ବୁଦ୍ଧଵାନ୍ ଅସି ତତ୍ ପଦମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ ଅସି ରୂପଂ ସ୍ଵଂ ଵିଶୋକୋ ଭଵ ଭୂତଯେ
ତୁମେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଛ, ତୁମେ ସେ ପଦକୁ ବୁଝିଛ, ତୁମେ ନିଜ ରୂପକୁ ପାଇଛ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଛାଡି ଶାନ୍ତ ରୁହ।
ଈପ୍ସିତାନୀପ୍ସିତତ୍ଯକ୍ତଶ୍ ଶୀତଲାଲୋକଶୋଭଯା । ଅନ୍ଧକାରାତପାମ୍ଭୋଦମୁକ୍ତଂ ଖମ୍ ଇଵ ଶୋଭସେ
ଇଚ୍ଛା ଓ ଅନିଚ୍ଛାକୁ ଛାଡି, ତୁମେ ଶୀତଳ ଆଲୋକରେ ଚମକୁଛ; ଅନ୍ଧାର, ଧୂପ ଓ ମେଘରେ ଅସ୍ପର୍ଶିତ ଆକାଶ ପରି ତୁମେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ମନସ୍ ତଵାତ୍ମା ସମ୍ପନ୍ନଂ ନାଧସ୍ ସମନୁଧାଵତି । ଯୋଗମନ୍ତ୍ରତପସ୍ସିଦ୍ଧଃ ପୁରୁଷଃ ଖାଦ୍ ଇଵାଵନିମ୍
ତୁମର ମନ ଆତ୍ମାରେ ଏକତା ପାଇଛି, ଏବେ କିଛି ନିମ୍ନ ଦିଗରେ ଚାଲିନାହିଁ; ଯୋଗ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ତପସ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇ, ଆକାଶ ପରି ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ଅଲିପ୍ତ।
ଇହ ଶୁଦ୍ଧା ଚିଦ୍ ଏଵାସ୍ତି ପାରାଵାରଵିଵର୍ଜିତା । ଅଯଂ ସୋ ଽହମ୍ ଇଦଂ ତନ୍ ମେ ଇତି ତେ ମାସ୍ତୁ ଵିଭ୍ରମଃ
ଏଠାରେ କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଅଛି, ଯାହାର କୌଣସି ସୀମା କିମ୍ବା ବିଭାଜନ ନାହିଁ। 'ଏହା ମୁଁ, ସେହି ମୋର' ଭଳି ଭ୍ରମ ତୁମେ କରିବେ ନାହିଁ।
ଆତ୍ମେତି ଵ୍ଯଵହାରାର୍ଥମ୍ ଅଭିଧା କଲ୍ପିତା ଵିଭୋଃ । ନାମରୂପାଦିଭେଦାସ୍ ତୁ ଦୂରମ୍ ଅସ୍ମାଦ୍ ଅଲଂ ଗତାଃ
'ଆତ୍ମା' ଏହି ଶବ୍ଦଟି କେବଳ ଦୈନିକ କାମକାଜ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ; ନାମ, ରୂପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ଏହି ଚେତନାରୁ ବହୁତ ଦୂର ଅଛି।
ଜଲମ୍ ଏଵ ଯଥାମ୍ଭୋଧିର୍ ନ ତରଙ୍ଗାଦିକଂ ପୃଥକ୍ । ଆତ୍ମୈଵେଦଂ ତଥା ସର୍ଵଂ ନ ଭୂତୌଘାଦିକଂ ପୃଥକ୍
ଯେପରି ଉପସାଗର କେବଳ ପାଣି, ତାହାର ତରଙ୍ଗ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ; ସେହିପରି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଆତ୍ମା ଅଟୁଟ, ଭୂତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ।
ଯଥା ସମସ୍ତାଜ୍ ଜଲଧେର୍ ଜଲାଦ୍ ଅନ୍ଯନ୍ ନ ଲଭ୍ଯତେ । ତଥୈଵ ଜଗତସ୍ ସ୍ଫାରାଦ୍ ଆତ୍ମନୋ ଽନ୍ଯନ୍ ନ ଲଭ୍ଯତେ
ଯେପରି ସମସ୍ତ ସାଗରରେ ପାଣି ଛଡା ଆଉ କିଛି ମିଳିବ ନାହିଁ, ସେହିପରି ଏହି ବିଶ୍ୱର ଏକାଉଁ ଆତ୍ମା ଛଡା ଆଉ କିଛି ମିଳିବ ନାହିଁ।
ଅଯଂ ସୋ ଽହମ୍ ଇତି ପ୍ରାଜ୍ଞ କ୍ଵ କରୋଷି ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତିମ୍ । କିଂ ତତ୍ ତ୍ଵଂ କିଂ ଚ ଵା ତେ ସ୍ଯାତ୍ କିଂ ନ ତ୍ଵଂ କିଂ ଚ ଵା ନ ତେ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ 'ଏହି ମୁଁ', 'ସେଟି ମୋର' ବୋଲି କେଉଁଠି ଭିନ୍ନତା ରଖିଛ? କିଏ ସେ 'ତୁମେ', କ'ଣ ତୁମର କିଛି ଅଛି, କ'ଣ ତୁମେ ନୁହଁ, କିମ୍ବା କ'ଣ ତୁମର ନୁହଁ?
ନ ଦ୍ଵିତ୍ଵମ୍ ଅସ୍ତି ନୋ ଦେହସ୍ ସମ୍ବନ୍ଧୋ ନ ଚ ତୈଶ୍ ଚିତଃ । ସମ୍ଭଵତ୍ଯ୍ ଅକଲଙ୍କାଯା ଭାନୋର୍ ଇଵ ତମଃପଟୈଃ
ଏଠାରେ କୌଣସି ଦ୍ୱିତୀୟତା ନାହିଁ, ଦେହ ସହିତ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ, ଏବଂ ଚେତନାର ଏହା ସହିତ କୌଣସି ଯୋଗ ନାହିଁ—ଯେପରି ନିର୍ମଳ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଅନ୍ଧାର ରହିପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି।
ଦ୍ଵିତ୍ଵମ୍ ଅଭ୍ଯୁପଗମ୍ଯାପି କଥଯାମି ତଵାରିହନ୍ । ଦେହାଦିଭିସ୍ ସଦ୍ଭିର୍ ଅପି ନ ସମ୍ବନ୍ଧୋ ଵିଭୋର୍ ଭଵେତ୍
ଯଦିଓ ଆଲୋଚନା ପାଇଁ ଦ୍ୱିତୀୟତାକୁ ମନେ କରାଯାଏ, ତଥାପି ହେ ମହାନ, ମୁଁ କହେଁ—ସତ୍ୟ ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନନ୍ତ ସହ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଛାଯାତପପ୍ରସରଯୋଃ ପ୍ରକାଶତମସୋର୍ ଯଥା । ନ ସମ୍ଭଵତି ସମ୍ବନ୍ଧସ୍ ତଥା ଵୈ ଦେହଦେହିନୋଃ
ଯେପରି ଛାୟା ଓ ରୋଶି, ଆଲୋକ ଓ ଅନ୍ଧାର ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ, ସେପରି ଦେହ ଓ ଦେହର ମାଳିକା ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ।
ଯଥା ଶୀତୋଷ୍ଣଯୋର୍ ନିତ୍ଯଂ ପରସ୍ପରଵିରୁଦ୍ଧଯୋଃ । ନ ସମ୍ଭଵତି ସମ୍ବନ୍ଧୋ ରାମ ଦେହାତ୍ମନୋସ୍ ତଥା
ଯେପରି ଶୀତ ଓ ଉଷ୍ଣ ସଦା ଏକାପର ଠାରେ ବିପରୀତ ଥାଏ, ଏମିତି ରାମ, ଦେହ ଓ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟରେ କେବେଁ ସଂଯୋଗ ହୋଇପାରେନି।
ଅଵିନାଭାଵିତାର୍ଥସ୍ ତୁ ସମ୍ବନ୍ଧଃ କଥମ୍ ଏତଯୋଃ । ଜଡଚେତନଯୋର୍ ଦେହଦେହିନୋର୍ ଅନୁଭୂଯତେ
ଯେଉଁ ଦୁଇଟି ବସ୍ତୁ ଏକାଉପରେ ନିର୍ଭର କରେନି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ସଂଯୋଗ ହେବ? ଜଡ ଓ ଚେତନ, ଦେହ ଓ ଦେହୀ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଅନୁଭୂତି କେବଳ ଭ୍ରମ।
ଚିନ୍ମାତ୍ରେଣାତ୍ମନା ଦେହସ୍ ସମ୍ବଦ୍ଧ ଇତି ଯା କଥା । ସୈଷା ଦୁରଵବୋଧୋତ୍ଥା ଦାଵାଗ୍ନୌ ଜଲଧୀର୍ ଯଥା
ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନ ଆତ୍ମା ସହିତ ଦେହ ଯୋଡାଯାଇଛି ବୋଲି ଯେ ଧାରଣା, ସେଟି ଭ୍ରମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲର ଅଗ୍ନିରେ ମୃଗତୃଷ୍ଣାରେ ପାଣି ଦେଖାଯାଏ।
ସତ୍ଯାଵଲୋକନେନୈଷା ମିଥ୍ଯାଦୃଷ୍ଟିର୍ ଵିନଶ୍ଯତି । ଅଵଲୋକନଯା ସମ୍ଯଗ୍ ଆତପେ ଜଲଧୀର୍ ଯଥା
ସତ୍ୟକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିଲେ ଏହି ଭ୍ରମ ଦୂରିଯାଏ; ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ମୃଗତୃଷ୍ଣାର ପାଣି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ।
ଚିଦାତ୍ମା ନିର୍ମଲୋ ନିତ୍ଯସ୍ ସ୍ଵାଵଭାସୋ ନିରାମଯଃ । ଦେହସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅନିତ୍ଯୋ ମଲଵାଂସ୍ ତେନ ସମ୍ବଧ୍ଯତେ କଥମ୍
ଚେତନା ଆତ୍ମା ସଦା ପବିତ୍ର, ନିର୍ମଳ, ନିଜ ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ଦୂର। ଶରୀର ତ ଅସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ ଅପବିତ୍ର। ଏମିତି ଥିଲେ, ଏହି ଦୁଇଁଟି ମଧ୍ୟରେ କେମିତି ସଂଯୋଗ ହେବ?
ସ୍ପନ୍ଦମ୍ ଆଯାତି ଵାତେନ ଭୂତୈର୍ ଆପୀଵରୀକୃତଃ । ଦେହସ୍ ତେନ ନ ସମ୍ବନ୍ଧୋ ମନାଗ୍ ଏଵ ମହାତ୍ମନଃ
ପଞ୍ଚଭୂତରେ ଗଠିତ ଏହି ଶରୀର ବାୟୁର ଚାପରେ ଚଳିଥାଏ, ଏହି ଭୂତମାନେ ଏହାକୁ ମୋଟା କରିଥାନ୍ତି। ଏହିପରି, ମହାତ୍ମା ଆତ୍ମା ସହ ଶରୀରର କିଛି ମାତ୍ର ସଂଯୋଗ ନାହିଁ।
ସିଦ୍ଧେ ଦ୍ଵିତ୍ଵେ ଽପି ଦେହସ୍ଯ ନ ସମ୍ବନ୍ଧସ୍ଯ ସମ୍ଭଵଃ । ଦ୍ଵିତ୍ଵାସିଦ୍ଧୌ ତୁ ସୁମତେ କଲନୈଵେଦୃଶୀ କୁତଃ
ଯଦି ଶରୀରର ଦ୍ୱିତ୍ୱ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ, ତେବେ ମଧ୍ୟ ସଂଯୋଗ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏବଂ ଯଦି ଦ୍ୱିତ୍ୱ ନାହିଁ, ହେ ସୁବୁଦ୍ଧି, ଏପରି ଧାରଣା କେଉଁଠୁ ଆସିପାରିବ?