କଶ୍ଚିନ୍ ମାଂ ପ୍ରେରଯତ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅନର୍ଥକୁକଲ୍ପନେ । ଯସ୍ ସ୍ଥିତୋ ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ତ୍ଯାଜ୍ଯୋ ଽସୌ ଦୂରତୋ ଽଧମଃ
ମୋତେ ଏଭଳି କାମ କରିବାକୁ ଅନ୍ୟ କେହି ବାଧ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବିବା ଏକ ଅପକାରୀ ଭ୍ରମ। ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଯଥାର୍ଥକୁ ଛାଡ଼ି ଏହି ଭାବନାକୁ ଧରିଥାଏ, ସେଠି ଏମିତି ମନୁଷ୍ୟକୁ ଦୂରରୁ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ନିମ୍ନମନ୍ତା।
ଵ୍ଯଵହାରସହସ୍ରାଣି ଯାନ୍ଯ୍ ଉପାଯାନ୍ତି ଯାନ୍ତି ଚ । ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ଵିହର୍ତଵ୍ଯଂ ତେଷୁ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସୁଖାସୁଖେ
ଏହି ଜୀବନରେ ହଜାର ହଜାର କାମ ଆସିଯାଏ ଓ ଚାଲିଯାଏ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼ି, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରମ୍ ଅନୁଚ୍ଛିନ୍ନାଂ ମର୍ଯାଦାଂ ସ୍ଵାମ୍ ଅନୁଜ୍ଝତଃ । ଉପତିଷ୍ଠନ୍ତି ସର୍ଵାଣି ରତ୍ନାନ୍ଯ୍ ଅମ୍ବୁନିଧେର୍ ଇଵ
ଯେଉଁମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇଦେଇଥିବା ନିୟମକୁ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ସମସ୍ତ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଏମିତି ଆସିଥାଏ, ଯେପରି ମହାସାଗରରୁ ରତ୍ନ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ସ୍ଵାର୍ଥପ୍ରାପକକାର୍ଯୈକପ୍ରଯତ୍ନପରତା ବୁଧୈଃ । ପ୍ରୋକ୍ତା ପୌରୁଷଶବ୍ଦେନ ସା ସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ଶାସ୍ତ୍ରଯନ୍ତ୍ରିତା
ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଏକାଗ୍ର ଚେଷ୍ଟା କରିବାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ 'ପୁରୁଷାର୍ଥ' ବୋଲି କହିଛନ୍ତି; ଏହି ପ୍ରୟାସ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେଲେ ସଫଳ ହୁଏ।
କ୍ରିଯାଯାସ୍ ସ୍ପନ୍ଦଧର୍ମିଣ୍ଯାସ୍ ସ୍ଵାର୍ଥସାଧକତା ସ୍ଵଯମ୍ । ସାଧୁସଙ୍ଗମସଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଣଯାଭ୍ଯୂହ୍ଯତେ ଧିଯା
କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ସଜୀବ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ରହିଥାଏ, ସେଠାରେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସ୍ୱତଃ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଉତ୍ତମ ମନିଷ୍ୟଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଓ ସତ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧି ଅଧିକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କରିଥାଏ।
ଅନନ୍ତଂ ସମତାନନ୍ଦଂ ପରମାର୍ଥଂ ଵିଦୁର୍ ବୁଧାଃ । ସ ଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଽତ୍ଯନ୍ତଂ ତେ ସେଵ୍ଯାଶ୍ ଶାସ୍ତ୍ରସାଧଵଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟକୁ ଅନନ୍ତ, ସମତା ଓ ଆନନ୍ଦରୂପ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ହିଁ ସତ୍ୟ ଶିକ୍ଷକ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଯାହାକୁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାକ୍ତନଂ ପୌରୁଷଂ ତଚ୍ ଚେଦ୍ ଦୈଵଶବ୍ଦେନ କଥ୍ଯତେ । ତଦ୍ ଯୁକ୍ତମ୍ ଏତଦ୍ ଏତସ୍ମିନ୍ ନାମ୍ନି ନାପଵଦାମହେ
ପୂର୍ବ ଅଦ୍ୟମ୍ୟ ପ୍ରୟାସକୁ ଯଦି 'ଭାଗ୍ୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଠିକ୍। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏହି ନାମକୁ ଆମେ ଅସ୍ୱୀକାର କରୁନାହିଁ।
ମୂଢୈଃ ପ୍ରକଲ୍ପିତଂ ଦୈଵମ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଯୈସ୍ ତେ କ୍ଷଯଂ ଗତାଃ । ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵପୌରୁଷାଦ୍ ଏଵ ଲୋକଦ୍ଵଯହିତଂ ଭଵେତ୍
ମୂର୍ଖମାନେ ଭାଗ୍ୟକୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ବୋଲି ଭାବିଥିବାରୁ ସେମାନେ ନାଶ ପାଇଛନ୍ତି। ସବୁବେଳେ, ଦୁଇ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ କେବଳ ନିଜ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।
ହ୍ଯସ୍ତନୀ ଦୁଷ୍କ୍ରିଯାଭ୍ଯେତି ଶୋଭାଂ ସତ୍କ୍ରିଯଯା ଯଥା । ଅଦ୍ଯୈଵଂ ପ୍ରାକ୍ତନୀ ତସ୍ମାଦ୍ ଯତ୍ନାତ୍ ସତ୍କାର୍ଯଵାନ୍ ଭଵ
ଗତକାଲିର ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଆଜିର ଭଲ କାମରେ ଯେପରି ମିଟିଯାଏ, ସେପରି ପୂର୍ବର କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ନୂତନ ଉତ୍ତମ କାମରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୁଏ। ଏହିଠାରୁ, ସଦା ଭଲ କାମ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।
କରାମଲକଵଦ୍ ଦୃଷ୍ଟଂ ପୌରୁଷାଦ୍ ଏଵ ଯତ୍ ଫଲମ୍ । ମୂଢଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦୈଵମୋହେ ନିମଜ୍ଜତି
ଉଦ୍ୟମର ଫଳ ହସ୍ତରେ ଆମଳକ ଫଳ ଦେଖିବା ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ। ମୂର୍ଖ ଲୋକେ ଏହି ପ୍ରମାଣକୁ ଅନଦେଖା କରି, ଭାଗ୍ୟର ମୋହରେ ଡୁବିଯାନ୍ତି।
ସକଲକାରଣକାର୍ଯଵିଵର୍ଜିତଂ ନିଜଵିକଲ୍ପବଲାଦ୍ ଉପକଲ୍ପିତମ୍ । ତଦ୍ ଅନପେକ୍ଷ୍ଯ ହି ଦୈଵମ୍ ଅସନ୍ମଯଂ ଶ୍ରଯ ଶୁଭାଶଯ ପୌରୁଷମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ଯେଉଁ ଭାଗ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ଭାବନାରେ ଗଢ଼ାଯାଇଛି, ସେଠିକି ଅସତ୍ୟ ଭାବି ତାହାକୁ ଅନଦେଖା କର। ଭଲ ଭାବନା ଥିବା ମନୁଷ୍ୟ, ନିଜ ଉଦ୍ୟମରେ ଭରସା ରଖ।
ଶାସ୍ତ୍ରୈସ୍ ସଦାଚରିତଜୃଂଭିତଦେଶଧର୍ମୈର୍ ଯତ୍ କଲ୍ପିତଂ ଫଲମ୍ ଅତୀଵ ଚିରପ୍ରରୂଢମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ ହୃଦି ସ୍ଫୁରତି ନୋ ଽପରମ୍ ଏତି ଚିତ୍ତମ୍ ଅଙ୍ଗାଵଲୀ ତଦନୁ ପୌରୁଷମ୍ ଏତଦ୍ ଆହୁଃ
ଶାସ୍ତ୍ର, ସଦାଚାର ଓ ଦେଶର ନୀତି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘ ସମୟରେ ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠି ହୃଦୟରେ ତାହା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ, ମନ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହିଁନାହିଁ ଓ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ—ଏହାକୁ ଠିକ୍ ଉଦ୍ୟମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ବୁଦ୍ଧ୍ଵୈଵ ପୌରୁଷଫଲଂ ପୁରୁଷତ୍ଵମ୍ ଏତଦ୍ ଆତ୍ମପ୍ରଯତ୍ନପରତୈଵ ସଦୈଵ କାର୍ଯା । ନେଯା ତତସ୍ ସଫଲତାଂ ପରମାମ୍ ଅଥାସୌ ସଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରସାଧୁଜନପଣ୍ଡିତସେଵନେନ
ଚେଷ୍ଟାର ଫଳ ମାନବ ଉଦ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ ବୋଲି ବୁଝି, ସଦା ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ଲାଗି ରହିବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ, ସତ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର, ଭଲ ଲୋକ ଓ ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ସେବା କରିଲେ, ଏହାର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସଫଳତା ମିଳେ।
ଦୈଵପୌରୁଷଵିଚାରଚାରୁଭିଶ୍ ଚେତସା ଚରିତମ୍ ଆତ୍ମପୌରୁଷମ୍ । ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵ ଜଯତୀତି ଭାଵିତୈଃ କାର୍ଯ ଆର୍ଯଜନସେଵନୋଦ୍ଯମଃ
ଭାଗ୍ୟ ଓ ନିଜ ପ୍ରୟାସକୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ମନେ ଏହି ଭାବ ରଖି, ସଦା ନିଜ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଭାବନା ଥିଲେ, ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ସେବାର ଚେଷ୍ଟା ସବୁବେଳେ ସଫଳ ହୁଏ।
ଜନ୍ମପ୍ରବନ୍ଧମଯମ୍ ଆମଯମ୍ ଏଷ ଜୀଵୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଵୈହିକଂ ସହଜପୌରୁଷମ୍ ଏଵ ସିଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଶାନ୍ତିଂ ନଯତ୍ଵ୍ ଅଵିତଥେନ ଵରୌଷଧେନ ପୃଷ୍ଟେନ ତୁଷ୍ଟିପରପଣ୍ଡିତସେଵନେନ
ଏହି ଜୀବ ଜନ୍ମର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବନ୍ଧା ଥିବା ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛି। ଏହାକୁ ବୁଝି, ସାଧାରଣ ମାନବ ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ସଫଳତା ଲାଗି କାମ କରିବା ଉଚିତ। ତୃପ୍ତ ଓ ସତ୍ୟ ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଯେଉଁଠି ଅଚୁକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔଷଧ, ତାହାରେ ଶାନ୍ତି ପାଉ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ଵ୍ଯାଧିଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ଦେହମ୍ ଅଲ୍ପାଧିଵେଧିତମ୍ । ତଥାତ୍ମାନଂ ସମାଦଧ୍ଯାଦ୍ ଯଥା ଭୂଯୋ ନ ଜାଯତେ
ଯେତେବେଳେ ରୋଗମୁକ୍ତ ଓ ଅତି କମ ଦୁଃଖ ଥିବା ଦେହ ପାଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏଭଳି ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ ଯେ, ପୁଣି ଜନ୍ମ ନ ହେଉ।
ଦୈଵଂ ପୁରୁଷକାରେଣ ଯୋ ଽତିଵର୍ତିତୁମ୍ ଇଚ୍ଛତି । ଇହ ଚାମୁତ୍ର ଚ ଜଯେତ୍ ସ ସମ୍ପୂର୍ଣାଭିଵାଞ୍ଛିତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ଭାଗ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିବେ।
ଯେ ସମୁଦ୍ଯୋଗମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ସ୍ଥିତା ଦୈଵପରାଯଣାଃ । ତେ ଧର୍ମମ୍ ଅର୍ଥକାମୌ ଚ ନାଶଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମଵିଦ୍ଵିଷଃ
ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ ଛାଡ଼ି ମାତ୍ର ଭାଗ୍ୟରେ ଭରସା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜକୁ ଘୃଣା କରି ଧର୍ମ, ଧନ ଓ ଭୋଗକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି।
ସଂଵିତ୍ସ୍ପନ୍ଦୋ ମନସ୍ସ୍ପନ୍ଦ ଇନ୍ଦ୍ରିଯସ୍ପନ୍ଦ ଏଵ ଚ । ଏତାନି ପୁରୁଷାର୍ଥସ୍ଯ ରୂପାଣ୍ଯ୍ ଏଭ୍ଯଃ ଫଲୋଦଯଃ
ଚେତନାର ଗତି, ମନର ଚଳନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର କ୍ରିୟା—ଏହିମାନେ ମନୁଷ୍ୟର ଚେଷ୍ଟାର ରୂପ; ଏହିଠାରୁ ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଯଥା ସଂଵେଦନଂ ଚେତସ୍ ତଥାନ୍ତସ୍ସ୍ପନ୍ଦମ୍ ଋଚ୍ଛତି । ତଥୈଵ କାଯଶ୍ ଚଲତି ତଥୈଵ ଫଲଭୋକ୍ତୃତା
ମନରେ ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ଥାଏ, ସେହିପରି ଭିତରେ ଚଳନ ହୁଏ; ଏହିଭଳି ଦେହ ମଧ୍ୟ କାମ କରେ ଓ ତାହାର ଫଳ ଅନୁଭବ ହୁଏ।
ଆବାଲ୍ଯମ୍ ଏତତ୍ ସଂସିଦ୍ଧଂ ଯତ୍ର ତତ୍ର ଯଥା ତଥା । ଦୈଵଂ ତୁ ନ କ୍ଵଚିଦ୍ ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଅତୋ ଜଯତି ପୌରୁଷମ୍
ପିଲାବେଳୁଠାରୁ ଏହି କଥା ସବୁଠି ଏବଂ ସବୁପରିସ୍ଥିତିରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ—ଭାଗ୍ୟ କେଉଁଠିଏ ଦେଖାଯାଏନି; ଏହିକାରଣରୁ ମାନବ ଚେଷ୍ଟା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପୁରୁଷାର୍ଥେନ ଦେଵେଶଗୁରୁର୍ ଏଷ ବୃହସ୍ପତିଃ । ଶୁକ୍ରୋ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଗୁରୁତାଂ ପୁରୁଷାର୍ଥେନ ଚାସ୍ଥିତଃ
ମାନବ ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ବୃହସ୍ପତି ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗୁରୁ ହେଲେ, ଏବଂ ମାନବ ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ଶୁକ୍ର ଦାନବମାନଙ୍କର ଗୁରୁ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ।
ଦୈନ୍ଯଦାରିଦ୍ର୍ଯଦୁଃଖାର୍ତା ଅପି ସାଧୋ ନରୋତ୍ତମାଃ । ପୌରୁଷେଣୈଵ ଯତ୍ନେନ ଯାତା ଦେଵେନ୍ଦ୍ରତୁଲ୍ଯତାମ୍
ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ଭଲ ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ବେଦନାରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜ ଚେଷ୍ଟା ଓ ପ୍ରୟାସରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
ମହାନ୍ତୋ ଵିଭଵାଢ୍ଯା ଯେ ନାନାଶ୍ଚର୍ଯସମାଶ୍ରଯାଃ । ପୌରୁଷେଣୈଵ ଦୋଷେଣ ନରକାତିଥିତାଂ ଗତାଃ
ଯେଉଁ ମହାନ ଏବଂ ଧନୀ ଲୋକମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଘିରିଥିଲେ, ନିଜ ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ନରକରେ ଅତିଥି ହେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଭାଵାଭାଵସହସ୍ରେଷୁ ଦଶାସୁ ଵିଵିଧାସୁ ଚ । ସ୍ଵପୌରୁଷଵଶାଦ୍ ଏଵ ଵିଵୃତ୍ତା ଭୂତଜାତଯଃ
ହଜାର ହଜାର ପ୍ରକାର ଜୀବନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅବସ୍ଥା କେବଳ ନିଜର ଚେଷ୍ଟା ଅନୁସାରେ ହୁଏ।
ଶାସ୍ତ୍ରତୋ ଗୁରୁତଶ୍ ଚୈଵ ସ୍ଵତଶ୍ ଚେତି ତ୍ରିସିଦ୍ଧତା । ସର୍ଵତ୍ର ପୁରୁଷାର୍ଥସ୍ଯ ନ ଦୈଵସ୍ଯ କଦାଚନ
ଶାସ୍ତ୍ର, ଗୁରୁ କିମ୍ବା ନିଜ ପ୍ରୟାସ—ଏହି ତିନି ଭଳି ନିଶ୍ଚୟରେ ସବୁଠାରେ ମାନବର ଚେଷ୍ଟାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି, କେବେ ଭାଗ୍ୟକୁ ନୁହେଁ।
ଅଶୁଭେଷୁ ସମାଵିଷ୍ଟଂ ଶୁଭେଷ୍ଵ୍ ଏଵାଵତାରଯେତ୍ । ଯତ୍ନେନ ଚିତ୍ତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥସଙ୍ଗ୍ରହଃ
ମନ ଯେତେବେଳେ ଅଶୁଭ କଥାରେ ଲିନ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଚେଷ୍ଟା କରି ଏହାକୁ ଶୁଭ କଥାକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ—ଏହିଠାରେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ମୂଳ ଅର୍ଥ ରହିଛି।
ଯଚ୍ ଛ୍ରେଯୋ ଯଦ୍ ଅତୁଚ୍ଛଂ ଚ ଯଦ୍ ଅପାଯଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ତତ୍ ତଦ୍ ଆଚର ଯତ୍ନେନ ପୁତ୍ରେତି ଗୁରଵସ୍ ସ୍ଥିତାଃ
ଯାହା ସତ୍ୟରେ ଭଲ, ଅନାବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ ଓ କୌଣସି କ୍ଷତି ନାହିଁ, ସେହି କଥାକୁ ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ପୁଅ; ଏହିପରି ଗୁରୁମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ଯଥା ଯଥା ପ୍ରଯତ୍ନୋ ମେ ଫଲମ୍ ଆଶୁ ତଥା ତଥା । ଇତ୍ଯ୍ ଅହଂ ପୌରୁଷାଦ୍ ଏଵ ଫଲଭାଙ୍ ନ ତୁ ଦୈଵତଃ
ମୁଁ ଯେତେ ଅଧିକ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେତେ ଶୀଘ୍ର ଫଳ ମିଳେ। ଏହିପରି, ମୋର ଉଦ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଫଳ ପାଉଛି, ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ।
ପୌରୁଷାଦ୍ ଦୃଶ୍ଯତେ ସିଦ୍ଧିଃ ପୌରୁଷୋ ଧୀମତାଂ କ୍ରମଃ । ଦୈଵମ୍ ଆଶ୍ଵାସନାମାତ୍ରଂ ଦୁଃଖେ ପେଲଵବୁଦ୍ଧିଷୁ
ସଫଳତା ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ; ଚେଷ୍ଟା ହେଉଛି ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କର ପଥ। ଭାଗ୍ୟ କେବଳ ଦୁଃଖରେ ଦୁର୍ବଳମନ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ୱାସନ ମାତ୍ର।