ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାହସ୍ତୋ ଦେହୋ ଵିଵିଧଯେହଯା । ଵନ୍ଦ୍ଯସଂସକ୍ତିଵଶତଃ ପରିପାତି ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍
ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେହ, ଫଳଦାୟି ଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ତିନି ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କରେ।
ଅନାରତଂ ନିରାଲମ୍ବେ ଵ୍ଯୋମଵର୍ତ୍ମନି ପାନ୍ଥତାମ୍ । ଵନ୍ଦ୍ଯସଂସକ୍ତିଵଶତଃ କରୋତି ରଵିର୍ ଅନ୍ଵହମ୍
ଫଳଦାୟି ଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିରନ୍ତର ଆକାଶର ପଥରେ କୌଣସି ଆଧାର ଛାଡ଼ି ଦିନେଦିନେ ଚଳିଥାଏ ।
ମହାକଲ୍ପସମାଧାନଧୀରକଲ୍ପିତକଲ୍ପନମ୍ । ଵନ୍ଦ୍ଯସଂସକ୍ତିଵଶତୋ ବ୍ରାହ୍ମଂ ସ୍ଫୁରତି ଵୈ ଵପୁଃ
ବଡ଼ କାଳର ଧ୍ୟାନରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଉପଜାଇଥିବା ଦିବ୍ୟ ଦେହ, ଫଳଦାୟି ଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ ।
ଲୀଲଯା ଲଲନାଲାନନିଲୀନଂ ଭୂତିଭୂଷିତମ୍ । ଵନ୍ଦ୍ଯସଂସକ୍ତିଵଶତଶ୍ ଶରୀରଂ ଶାଙ୍କରଂ ସ୍ଥିତମ୍
ଫଳଦାୟି ଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ, ଭସ୍ମରେ ଶୋଭିତ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ମୁଖରେ ଖେଳିଥିବା ଶିବଙ୍କ ଦେହ ଅଟୁଟ ରହିଛି ।
ଵିଜ୍ଞାତଗତଯସ୍ ସିଦ୍ଧା ଲୋକପାଲାସ୍ ତଥେତରେ । ଵନ୍ଦ୍ଯସଂସକ୍ତିଵଶତସ୍ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଜଗତାଂ ଗଣେ
ଯେମାନେ ସମସ୍ତ ବିଷୟର ଗତି ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସିଦ୍ଧ, ଲୋକପାଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ, ଫଳଦାୟି ଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି ।
ଧତ୍ତେ ଶରୀରଯନ୍ତ୍ରୌଘମ୍ ଅନ୍ଯେଯଂ ଭୂତସନ୍ତତିଃ । ଵନ୍ଧ୍ଯସଂସକ୍ତିଵଶତୋ ଜରାମୃତିଵିଵର୍ତିତମ୍
ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଅନୁକ୍ରମ ଶରୀରର ଯନ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ଧାରଣ କରେ, ଅନ୍ୟଥା ଅପ୍ରଯୋଜ୍ୟ ଆସକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।
ମନଃ ପତତି ଭୋଗେଷୁ ଗୃଧ୍ରୋ ମାଂସଲଵେଷ୍ଵ୍ ଇଵ । ଵନ୍ଧ୍ଯସକ୍ତିଵଶାଦ୍ ଏଵ ଵ୍ଯର୍ଥଯା ରସ୍ଯଶଙ୍କଯା
ମନ ଭୋଗରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ଯେପରି ଗୃଧ୍ର ମାଂସ ଖଣ୍ଡରେ ଲୁଚିଯାଏ, ଏହା ଅପ୍ରଯୋଜ୍ୟ ଆସକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ, ଅନର୍ଥକ ରସ ପାଇବା ଆଶାରେ।
ସଂସକ୍ତିଵଶତୋ ଵାତି ଵାଯୁର୍ ଭୁଵନକୋଟରେ । ପଞ୍ଚଭୂତାନି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଵହତୀଯଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତିଃ
ଆସକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ ପବନ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଖୋଲା ଭିତରେ ଚଳିଯାଏ; ପଞ୍ଚଭୂତ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ଏହି ଜଗତର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଚାଲିଯାଏ।
ଦିଵି ଦେଵା ଭୁଵି ନରାଃ ପାତାଲେ ଭୋଗିନୋ ଽସୁରାଃ । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୋଦୁମ୍ବରଫଲେ ସ୍ଫୁରନ୍ମଷକଵତ୍ ସ୍ଥିତାଃ
ଆକାଶରେ ଦେବତାମାନେ, ପୃଥିବୀରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ପାତାଳରେ ଭୋଗବାସୀ ଅସୁରମାନେ; ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଡୁମ୍ବର ଫଳ ଭିତରେ ଚଳିଥିବା ମାଛିପରି ଅବସ୍ଥିତ।
ଜାଯନ୍ତେ ଚ ମ୍ରିଯନ୍ତେ ଚ ନିପତନ୍ତ୍ଯ୍ ଉତ୍ପତନ୍ତି ଚ । ଭୂତାନ୍ଯ୍ ଅଵିରତଂ ଭୂଯୋ ନିର୍ଝରାମ୍ବୁକଣା ଇଵ
ଜୀବଗୁଡିକ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ମରିଯାନ୍ତି, ପଡିଯାନ୍ତି ଏବଂ ପୁଣି ଉଠିଯାନ୍ତି — ଏହିପରି ଅବିରତ ଭାବରେ, ଜଳପ୍ରପାତର ଜଳବିନ୍ଦୁମାନଙ୍କ ପରି।
ପରସ୍ପରନିଗୀର୍ଣାଙ୍ଗୀ ଜନତା ଜାଡ୍ଯଜର୍ଜରା । ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତା ପ୍ରଭ୍ରମତ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗ ଶୀର୍ଣଂ ପର୍ଣମ୍ ଇଵାମ୍ବରେ
ଲୋକମାନେ, ଏକାପରକୁ ଭୋଗି ଶରୀର ଖଣ୍ଡିଯାଇ, ଅଳସ୍ୟ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଶିଥିଳ ହୋଇ, ଭ୍ରମିତ ହେଇ, ଆକାଶରେ ଶୁଷ୍କ ପତ୍ରର ପରି ଘୁଞ୍ଚିଯାନ୍ତି, ପ୍ରିୟ।
ନକ୍ଷତ୍ରଚକ୍ରଂ ଗଗନେ କ୍ଷମାମଷକସନ୍ତତମ୍ । ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଆଵର୍ତଵୃତ୍ତ୍ଯୈଵ ପାତାଲଗଜଲୌଘଵତ୍
ଆକାଶରେ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ମାଛିମାନେ, ଦୁଇଁଟି ଏହି ଚକ୍ରାକାର ଗତିରେ ଦୀପ୍ତି ଦେଉଛନ୍ତି, ତଳଭୂମିରେ ହାତୀମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡ ପରି।
ପାତୋତ୍ପାତଦଶାଜୀର୍ଣଂ କାଲବାଲକକନ୍ଦୁକମ୍ । ଅଦ୍ଯାପି ନ ଜହାତୀନ୍ଦୁର୍ ଜଡିମ୍ନା ମଲିନଂ ଵପୁଃ
ଚନ୍ଦ୍ରମା, କାଳର ଶିଶୁ ପାଇଁ ଗୋଲା ପରି, କ୍ଷୟ ଓ ବୃଦ୍ଧିର ଅବସ୍ଥାରେ ଶିଥିଳ ହେଉଛି, ତଥାପି ଏଯାଁ ଅପରିସ୍କୃତ ଓ ମଲିନ ଆକୃତିକୁ ଛାଡ଼ିନାହିଁ।
ନାନାଯୁଗପରାଵର୍ତଦୁଃଖାଲୋକନକର୍କଶମ୍ । ନ ଲୁନାତି ମନଷ୍ଷଣ୍ଡଂ ଦିଵି ଗୀର୍ଵାଣମଣ୍ଡଲମ୍
ଅନେକ ଯୁଗର ଦୁଃଖ ଦେଖି ମନ ଯେଉଁପରି ଅନ୍ଧାର ଓ ଦୃଢ ହୋଇଯାଏ, ଆକାଶରେ ଦେବମଣ୍ଡଳ ତାହାକୁ କେବେ ଦୂର କରିପାରେନି ।
ଵାସନାମାତ୍ରଵଶତଃ ପରେ ଵ୍ଯୋମନି କେନଚିତ୍ । ଇଦମ୍ ଆରଚିତଂ ଚିତ୍ରଂ ଵିଚିତ୍ରଂ ପଶ୍ଯ ରାଘଵ
ରାଘବ, ଦେଖ, ଏହି ଆକାଶରେ କେବଳ ମନର ଅଭିନିବେଶ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦୃଶ୍ୟ ରଚିତ ହୋଇଛି ।
ମନସ୍ସଙ୍ଗୈକରଙ୍ଗେଣ ଶୂନ୍ଯେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଜଗନ୍ମଯମ୍ । ଯଦ୍ ଇଦଂ ରଚିତଂ ଚିତ୍ରଂ ନ ତତ୍ ସତ୍ଯଂ କଦାଚନ
ମନର ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶୂନ୍ୟ ଆକାଶରେ ଯେଉଁ ଚମତ୍କାର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡିକ କେବେ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ ।
ସଂସକ୍ତମନସାମ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ସଂସାରେ ଵ୍ଯଵହାରିଣାମ୍ । ଅତ୍ତି ତୃଷ୍ଣା ଶରୀରାଣି ତୃଣାନ୍ଯ୍ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଯଥା
ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ଆସକ୍ତି ରଖିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ତୃଷ୍ଣା ଏମିତି ଖାଇଯାଏ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଘାସକୁ ଭସ୍ମ କରିଦିଏ ।
ପରିସକ୍ତମତେର୍ ଦେହାନ୍ ସିକତାଃ ପତ୍ଯୁର୍ ଅମ୍ଭସାମ୍ । କଶ୍ ଶକ୍ତଃ ପରିସଙ୍ଖ୍ଯାତୁଂ ପରମାଣୁଗଣଂ ତଥା
ଏକ ନଦୀର ତଟରେ ଥିବା ଚାଲିକା ଗୁଡିକୁ କିଏ ଗଣିପାରିବ? ଯାହାର ମନ ଆସକ୍ତିରେ ଜଡିତ, ସେ ଦେହର ଅଣୁ ଗୁଡିକୁ କିଏ ଗଣିପାରିବ?
ମୁକ୍ତାଲତାଯା ଗଙ୍ଗାଯା ମେରୋର୍ ଆପାଦମସ୍ତକମ୍ । ତରଙ୍ଗମୁକ୍ତା ଗଣ୍ଯନ୍ତେ ନ ଦେହାସ୍ ସକ୍ତଚେତସଃ
ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଶିରା ଠାରୁ ତଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଙ୍ଗାର ତରଙ୍ଗ ଓ ମୁକ୍ତା ଗୁଡିକୁ ଗଣିପାରିବ, କିନ୍ତୁ ଆସକ୍ତ ମନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଦେହ ଗୁଡିକୁ କେବେ ଗଣିପାରିବ ନାହିଁ।
ସଂସକ୍ତଚିତ୍ତମ୍ ଆଯାନ୍ତି ସର୍ଵା ଦୁଃଖପରମ୍ପରାଃ । ଜଡକଲ୍ଲୋଲଵଲିତା ମହାନଦ୍ଯ ଇଵାମ୍ବୁଧିମ୍
ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ଆସକ୍ତି ରଖିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ଧାରା ଆସିଯାଏ, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ନଦୀର ତରଙ୍ଗ ଏକାଠି ହୋଇ ସାଗରକୁ ଯାଏ।
ସଂସକ୍ତମନସାମ୍ ଏତା ରମ୍ଯାନ୍ତଃପୁରପଙ୍କ୍ତଯଃ । ରଚିତା ରୌରଵାଵୀଚିକାଲସୂତ୍ରାଦିନାମିକାଃ
ଏହି ରମ୍ୟ ଅନ୍ତଃପୁର ଗୁଡିକ ଆସକ୍ତ ମନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଛି, କିନ୍ତୁ ଏହାର ନାମ ହେଉଛି ରୌରବ, ଅବୀଚି, କାଳସୂତ୍ର ଓ ଏହିପରି ଅନ୍ୟ।
ସକ୍ତଚିତ୍ତଂ ଜନଂ ଦୁଃଖଶୁଷ୍କମ୍ ଇନ୍ଧନସଞ୍ଚଯମ୍ । ଜ୍ଵଲତାଂ ନରକାଗ୍ନୀନାଂ ଵିଦ୍ଧି ତେନ ଜ୍ଵଲନ୍ତି ତେ
ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ମନ ଆସକ୍ତ ଅଟକି ରହିଛି, ସେମାନେ ନରକର ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଶୁଖିଲା କାଠର ଡ଼େଉଁ ଭଳି। ଏହି ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଜଳିଯାନ୍ତି।
ଦୁଃଖଜାଲମ୍ ଇଦଂ ରାମ ଯତ୍ କିଞ୍ଚିଜ୍ ଜଗତୀଗତମ୍ । ସଂସକ୍ତମନସାମ୍ ଅର୍ଥେ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ପରିକଲ୍ପିତମ୍
ହେ ରାମ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ଜାଳ, ଯେଉଁଠି ଯାହା କିଛି ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅଛି, ସେଗୁଡିକୁ ଆସକ୍ତ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଜେ ଭାବି ନେଇଛନ୍ତି।
ମନସ୍ସଂସଙ୍ଗଧର୍ମିଣ୍ଯା ଭାରଭୂତଶରୀରଯା । କ୍ଷଯୋଦଯଦଶାର୍ଥିନ୍ଯା ସର୍ଵଂ ତତମ୍ ଅଵିଦ୍ଯଯା
ମନର ଆସକ୍ତି, ଶରୀରର ଭାର, ଅସାର ଜିନିଷ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା—ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ଅବିଦ୍ୟା ସମସ୍ତକୁ ଆବୃତ କରି ରହିଛି।
ଅସଂସଙ୍ଗେନ ଭୋଗାନାଂ ସର୍ଵା ରାମ ଵିଭୂତଯଃ । ପରଂ ଵିସ୍ତାରମ୍ ଆଯାନ୍ତି ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ମହାପଗାଃ
ହେ ରାମ, ଭୋଗବିଳାସ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ନଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ବଡ଼ ଭାବେ ବିସ୍ତାର ପାଏ, ଯେପରି ଭାରି ବର୍ଷାରେ ମହା ନଦୀଗୁଡିକ ବଢ଼ିଯାଏ।
ଅନ୍ତସ୍ସଂସଙ୍ଗମ୍ ଅଙ୍ଗାନାମ୍ ଅଙ୍ଗାରଂ ଵିଦ୍ଧି ରାଘଵ । ଅନନ୍ତସ୍ସଙ୍ଗମ୍ ଅଙ୍ଗାନାଂ ଵିଦ୍ଧି ରାମ ରସାଯନମ୍
ରାଘବ, ଅନ୍ତରରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକର ଆସକ୍ତି ଏକ ଜଳୁଥିବା କୋଇଳା ପରି ଅଟୁ, ରାମ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକର ଆସକ୍ତି ନଥିବା ଅବସ୍ଥା ଏକ ଅମୃତ ପରି ଅଟୁ।
ସଂସଙ୍ଗେନାନ୍ତରସ୍ଥେନ ଦହ୍ଯତେ ପ୍ରକୃତିସ୍ ସ୍ଵଯମ୍ । ସ୍ଵଫଲୋତ୍ଥେନୈଡକାକ୍ଷୀ ପାଵକେନ ଯଥୌଷଧିଃ
ଅନ୍ତରରେ ଆସକ୍ତି ଥିଲେ, ନିଜର ସ୍ବଭାବ ଜଳିଯାଏ; ଯେପରି ଔଷଧି ନିଜ ରସ ଓ ଅରଣି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଏ।
ସର୍ଵତ୍ରାସକ୍ତମ୍ ଆଶକ୍ତମ୍ ଅନନ୍ତମ୍ ଇଵ ସଂସ୍ଥିତମ୍ । ଅସଙ୍କଲ୍ପଂ ସଦାଭାସଂ ସୁଖାଯୈଵ ମନୋ ଭଵେତ୍
ଯେ ମନ ସବୁଠି ଆସକ୍ତିହୀନ, ସବୁପ୍ରକାର ଚିପା ଛାଡି, ସଦା ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଚିନ୍ତାହୀନ ଅଟୁ, ସେ ଅନନ୍ତ ପରି ଅଟୁ ଏବଂ ଏହା କେବଳ ସୁଖ ପାଇଁ ଅଟୁ।
ଵିଦ୍ଯାଦୃଶି ପ୍ରୋଦଯମ୍ ଆଗତେନ କ୍ଷଯଂ ତ୍ଵ୍ ଅଵିଦ୍ଯାଵିଷଯଂ ଗତେନ । ସର୍ଵତ୍ର ସଂସକ୍ତିଵିଵର୍ଜିତେନ ସ୍ଵଚେତସା ତିଷ୍ଠତି ଯସ୍ ସ ମୁକ୍ତଃ
ଯେ ନିଜ ମନରେ ସବୁଠି ଆସକ୍ତି ଛାଡି ଅଟୁ, ଜ୍ଞାନରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇଛି ଓ ଅଜ୍ଞାନର ଅଞ୍ଚଳ ଛାଡି ଦେଇଛି, ସେ ମାନେ ମୁକ୍ତ।
ସର୍ଵଦା ସର୍ଵସଂସ୍ଥେନ ସର୍ଵେଣ ସହ ତିଷ୍ଠତା । ସର୍ଵକର୍ମରତେନାପି ମନଃ କାର୍ଯଂ ଵିଜାନତା
ସବୁବେଳେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହି, ସମସ୍ତ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ, ସମସ୍ତ କାମରେ ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ମନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଜାଣିଛି—