ମନସି କ୍ଷୁବ୍ଧତାଂ ଯାତେ ଚିତ୍ତ୍ଵସ୍ଯାଙ୍ଗ କିମ୍ ଆଗତମ୍ । ତରଙ୍ଗେ ରଜସା ମ୍ଲାନେ ଵୈପରୀତ୍ଯଂ କିମ୍ ଅମ୍ବୁଧେଃ
ମନ ଯେତେବେଳେ ଅସ୍ଥିର ଓ ଚଞ୍ଚଳ ହୁଏ, ଚେତନା ପାଖରେ କ’ଣ ଘଟେ? ତରଙ୍ଗ ଧୂଳିରେ ମଲିନ ହେଲେ, ସମୁଦ୍ର ପାଖରେ କ’ଣ ବିପରୀତ ହୁଏ?
କେ ଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଯସାଂ ହଂସାଃ ପଯସାମ୍ ଉପଲାଶ୍ ଚ କେ । କାଶ୍ ଶିଲାଃ କିଲ ଦାରୂଣାଂ କେ ଭୋଗାଃ ପରମାତ୍ମନଃ
ଲୋହା ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ ହଂସା ଅଛନ୍ତି, ଜଳ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ ପଥର ଅଛନ୍ତି? କେଉଁ କାଠ ମଧ୍ୟରେ ପଥର ଅଛି, ଏବଂ ପରମ ଆତ୍ମାଙ୍କର କେଉଁ ଭୋଗ ଅଛି?
ସମ୍ବନ୍ଧଃ କ ଇଵାଗ୍ରାଶାଶୈଲାପରସମୁଦ୍ରଯୋଃ । ଅନ୍ତରେ ଦୂରସମ୍ବାଧେ କଶ୍ ଚ ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵବନ୍ଧଯୋଃ
ଆଶାର ଶିଖର ଓ ପାହାଡ଼-ସମୁଦ୍ରର ଅନ୍ୟ ପାର ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ ସମ୍ପର୍କ ଅଛି? ଦୂର ଓ ନିକଟ ସମ୍ପର୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚିତ୍ତର ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ତାହାର ସ୍ୱଭାବ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ ବନ୍ଧନ ଅଛି?
ଅପ୍ଯ୍ ଉତ୍ସଙ୍ଗୋହ୍ଯମାନାନି କାଷ୍ଠାନି ସରିଦମ୍ଭସାମ୍ । କାନି ନାମ ଭଵନ୍ତୀହ ଶରୀରାଣି ତଥାତ୍ମନଃ
ନଦୀର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ବହିଯାଉଥିବା କାଠ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ଗୁଡିକ ଏଠାରେ ଶରୀର ହେବାକୁ ସକ୍ଷମ? ଏହିପରି, ଆତ୍ମାର କେଉଁ ଗୁଡିକ ଶରୀର ହେଉଛି?
ସଙ୍ଘଟ୍ଟାତ୍ କାଷ୍ଠପଯସାଂ ଯଥୋତ୍ତୁଙ୍ଗାଃ କଣାଦଯଃ । ଦେହାତ୍ମନୋସ୍ ସମାଯୋଗାତ୍ ତଥୈତାଶ୍ ଚିତ୍ତଵୃତ୍ତଯଃ
କାଠ ଓ ଜଳ ଠାରୁ ଠିକି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେପରି ଦେହ ଓ ଆତ୍ମାର ସଂଯୋଗରୁ ଏହି ଚିତ୍ତର ଭାବଗୁଡିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ସମ୍ବନ୍ଧାଦ୍ ଦାରୁପଯସାଂ ପ୍ରତିବିମ୍ବାନି ଦାରୁତଃ । ଯଥା ପଯସି ଲକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ଶରୀରାଣି ତଥାତ୍ମନି
କାଠ ଓ ପାଣି ମିଶିଲେ କେମିତି କାଠରେ ପାଣିର ପ୍ରତିଛବି ଦେଖାଯାଏ, ଏହିପରି ଜଳରେ ଯେପରି ଦେହ ଦେଖାଯାଏ, ସେହିପରି ଆତ୍ମାରେ ମଧ୍ୟ ଦେହ ଦେଖାଯାଏ।
ଯଥା ଦର୍ପଣଵାର୍ଯାଦୌ ପ୍ରତିବିମ୍ବାନି ଵସ୍ତୁତଃ । ନାସତ୍ଯାନି ନ ସତ୍ଯାନି ଶରୀରାଣି ତଥାତ୍ମନି
ଦର୍ପଣ କିମ୍ବା ପାଣିରେ ଯେପରି ପ୍ରତିଛବି ନ ସଠିକ୍ ସତ୍ୟ, ନ ମିଥ୍ୟା, ସେପରି ଆତ୍ମାରେ ଥିବା ଦେହ ମଧ୍ୟ ସଠିକ୍ ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ।
ଦାରୁଵାର୍ଯୁପଲାସ୍ଫୋଟେ ଦୁଃଖିତା ନ ଯଥା କ୍ଵଚିତ୍ । ସଂଯୁକ୍ତେଷୁ ଵିଯୁକ୍ତେଷୁ ନ ତଥା ପଞ୍ଚସୁ କ୍ଷତିଃ
କାଠ, ପାଣି କିମ୍ବା ପଥର ଭାଙ୍ଗିଲେ କେଉଁଠି ଦୁଃଖ ହୁଏନି, ସେପରି ପାଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ମିଶିଲେ କିମ୍ବା ଅଲଗା ହେଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି କ୍ଷତି ହୁଏନି।
ଦାରୁସଂଵେଲ୍ଲିତାତ୍ ତୋଯାତ୍ କମ୍ପଶବ୍ଦାଦଯୋ ଯଥା । ପ୍ରଜାଯନ୍ତେ ତଥୈଵାସ୍ମାଦ୍ ଦେହାଚ୍ ଚିତ୍ପରିବୋଧିତାତ୍
କାଠ ଦ୍ୱାରା ପାଣି ହଲିଲେ କେମିତି କମ୍ପନ, ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘଟଣା ହୁଏ, ସେପରି ଚେତନାରେ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ ଦେହରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ।
ନ ବୁଦ୍ଧଜଡଯୋର୍ ଏତାସ୍ ସଂଵିଦଶ୍ ଚିଚ୍ଛରୀରଯୋଃ । ଏତା ହ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞାନମାତ୍ରସ୍ଯ ତସ୍ମିନ୍ ନଷ୍ଟେ ତଦ୍ ଏଵ ତାଃ
ଏହି ଅନୁଭୂତିଗୁଡ଼ିକ ବୁଦ୍ଧି କିମ୍ବା ଜଡ଼ ବସ୍ତୁ, ଯେଉଁମାନେ ଚେତନାର ଦୁଇଟି ରୂପ, ସେମାନଙ୍କର ନୁହେଁ। ଏହାମାନେ କେବଳ ଅଜ୍ଞାନର ଫଳ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଅଜ୍ଞାନ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଅନୁଭୂତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଯଥା ନ କସ୍ଯଚିଦ୍ ଦାରୁଵାରିଶ୍ଲେଷେ ଽନୁଭୂତଯଃ । ତଥା ନ କସ୍ଯଚିଦ୍ ଦେହଦେହିସଙ୍ଗେ ଽନୁଭୂତଯଃ
ଯେପରି ଦାରୁ ଓ ପାଣିର ମିଶ୍ରଣରୁ କାହାରି କୌଣସି ସତ୍ୟ ଅନୁଭୂତି ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ଦେହ ଓ ଦେହୀର ସଂଯୋଗରୁ କେହିଁ କୌଣସି ପ୍ରକୃତ ଅନୁଭୂତି ପାଉନାହାନ୍ତି।
ଅଜ୍ଞସ୍ଯାଯଂ ଯଥା ଦୃଷ୍ଟସ୍ ସଂସାରସ୍ ସତ୍ଯତାଂ ଗତଃ । ତଜ୍ଜ୍ଞସ୍ଯାଯଂ ତଥା ନଷ୍ଟସ୍ ସଂସାରୋ ଽସତ୍ଯତାଂ ଗତଃ
ଯେଉଁମାନେ ଅଜ୍ଞାନୀ, ସେମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟମାନ ସଂସାରକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସଂସାର ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଅସତ୍ୟ ବୋଲି ଜଣାପଡ଼େ।
ଅନ୍ତସ୍ସଙ୍ଗଵିହୀନାସ୍ ତେ ଯଥା ସ୍ନେହା ଦୃଷତ୍ତଲେ । ତଥାସକ୍ତମନୋଵୃତ୍ତୌ ବାହ୍ଯାଭୋଗାନୁଭୂତଯଃ
ଯେପରି ଘାସର ଶିରା ଉପରେ ଥିବା ତୁଷାରବିନ୍ଦୁରେ କୌଣସି ଭିତରି ଲାଗାଉନାହିଁ, ସେପରି ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ଆସକ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ବାହ୍ୟ ଭୋଗର ଅନୁଭୂତି କୌଣସି ଚିହ୍ନ ଛାଡ଼ି ଯାଏନାହିଁ।
ଅନ୍ତସ୍ସଙ୍ଗେନ ରହିତୋ ଯଦ୍ଵତ୍ ସଲିଲକାଷ୍ଠଯୋଃ । ସମ୍ବନ୍ଧସ୍ ତଦ୍ଵଦ୍ ଏଵାନ୍ତର୍ ଅସଙ୍ଗୋ ଦେହଦେହିନୋଃ
ଯେପରି ଜଳ ଓ କାଠରେ ଭିତରୁ କୌଣସି ଗଭୀର ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ, ସେପରି ଦେହ ଓ ଦେହରେ ଥିବା ଆତ୍ମାରେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ଗଢ଼ିଥିବା କୌଣସି ଗଢ଼ିଆ ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ।
ଅନ୍ତସ୍ସଙ୍ଗେନ ରହିତସ୍ ସମ୍ବନ୍ଧୋ ଜଲକାଷ୍ଠଯୋଃ । ଜ୍ଞଦେହଦେହିନୋଶ୍ ଚୈଵ ପ୍ରତିବିମ୍ବାମ୍ଭସୋସ୍ ତଥା
ଯେପରି ଜଳ ଓ କାଠର ସମ୍ପର୍କ ମନରେ ଗଢ଼ିଥିବା ନୁହେଁ, ସେପରି ଜଣେ ଜଣା, ତାଙ୍କର ଦେହ ଓ ଦେହରେ ଥିବା ଆତ୍ମା, ଏହା ଏକ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଓ ଜଳର ସମ୍ପର୍କ ପରି ଅସଲି ଭିତରୁ କୌଣସି ଗଢ଼ିଆ ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ।
ସ୍ଥିତା ସର୍ଵତ୍ର ସଂଵିତ୍ତିଶ୍ ଶୁଦ୍ଧା ସଂଵେଦ୍ଯଵର୍ଜିତା । ଦ୍ଵିତ୍ଵୋପଲାଞ୍ଛିତା ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯା ଦୁସ୍ସଂଵିତ୍ତିର୍ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ସବୁଠାରେ ଅଛି, ଏହା କୌଣସି ଅନୁଭବ କିମ୍ବା ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ୍ତ ନୁହେଁ। ଦ୍ୱିତୀୟତା ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏହା କେବଳ ଭାସମାନ; ଭ୍ରାନ୍ତି ଚେତନା ମୂଲରେ ନାହିଁ।
ଅଦୁଃଖମ୍ ଏତି ଦୁଃଖତ୍ଵମ୍ ଅନ୍ତସ୍ସଂଵେଦନାତ୍ ସ୍ଫୁଟମ୍ । ସ୍ଥାଣୁର୍ ଭଵତି ଵେତାଲୋ ଵେତାଲତ୍ଵେନ ଭାଵିତଃ
ମନରେ ଅନୁଭବ କରିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଃଖ ନଥିଲା, ସେଠି ଦୁଃଖ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଯେପରି ଏକ ଦଣ୍ଡକୁ ଭୂତ ଭାବିଲେ ଭୂତ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ମନରେ ଭାବିଲେ ସେଠି ଦୁଃଖ ଦେଖାଯାଏ।
ଅସମ୍ବନ୍ଧୋ ହି ସମ୍ବନ୍ଧୋ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ଵିନିଶ୍ଚଯାତ୍ । ସ୍ଵପ୍ନାଙ୍ଗନାସୁରତଵତ୍ ସ୍ଥାଣୁଵେତାଲଭଙ୍ଗଵତ୍
ଯାହା ସଂଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ, ମନର ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ସେ ଯେପରି ସଂଯୁକ୍ତ ଲାଗେ, ଏହା ସ୍ୱପ୍ନରେ ଏକ ନାରୀକୁ ଦେଖିଥିବା ଦାନବ କିମ୍ବା ଗଛର ଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂତ ଭାବିବା ପରି।
ଅସତ୍ପ୍ରାଯୋ ହି ସମ୍ବନ୍ଧୋ ଯଥା ସଲିଲକାଷ୍ଠଯୋଃ । ତଥୈଵ ମିଥ୍ଯା ସମ୍ବନ୍ଧଶ୍ ଶରୀରପରମାତ୍ମନୋଃ
ଏହି ସଂଯୋଗ ଅସଲି ଅଛିନାହିଁ, ଜଳ ଓ କାଠର ଯେପରି ସମ୍ପର୍କ ମିଥ୍ୟା, ସେହିପରି ଦେହ ଓ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ସଂଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଭୁଲ।
ଅନ୍ତସ୍ସଙ୍ଗଂ ଵିନା ନାମ୍ବୁ କାଷ୍ଠାଘାତୈଃ ପ୍ରମୁହ୍ଯତେ । ଆତ୍ମାନ୍ତସ୍ସଙ୍ଗରହିତୋ ଦେହଦୁଃଖୈର୍ ନ ଦହ୍ଯତେ
ଭିତରେ ଆସକ୍ତି ନଥିଲେ, କାଠ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୁଏନାହିଁ; ଏହିପରି, ଆତ୍ମା ଭିତରେ ଆସକ୍ତି ନଥିଲେ, ଦେହର ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ଜଳିଯାଏନାହିଁ।
ଦେହଭାଵନଯୈଵାତ୍ମା ଦେହଦୁଃଖଵଶେ ସ୍ଥିତଃ । ତତ୍ତ୍ଯାଗେନ ତତୋ ମୁକ୍ତୋ ଭଵତୀତି ଵିଦୁର୍ ବୁଧାଃ
ଦେହକୁ ନିଜ ବୋଲି ଭାବିଲେ ଆତ୍ମା ଦେହର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥାଏ; ଏହି ଭାବନାକୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ଜଣେ ଜଣାଣି ମୁକ୍ତ ହୁଏ ବୋଲି ପଣ୍ଡିତମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
ଅନ୍ତସ୍ସଙ୍ଗଵିହୀନତ୍ଵାଦ୍ ଦୁଃଖଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗ ନୋ ଯଥା । ପତ୍ତ୍ରାମ୍ବୂପଲଦାରୂଣି ଶ୍ଲିଷ୍ଟାନ୍ଯ୍ ଅପି ପରସ୍ପରମ୍
ମନରେ ଲଗା ନଥିବାରୁ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁନାହିଁ, ଯେପରି ଗଛର ପତ୍ର, ପାଣି, ପଥର ଓ କାଠ ଏକାଉଁଠି ଲଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପରକୁ କିଛି କଷ୍ଟ ଦେଇନାହିଁ ।
ଅନ୍ତସ୍ସଙ୍ଗେନ ରହିତା ଯାନ୍ତି ନିର୍ଦୁଃଖତାଂ ପରାମ୍ । ଶ୍ଲିଷ୍ଟା ଅପି ତଥୈଵାତ୍ମା ଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯମନାଂସ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ମନରେ ଲଗା ନଥିଲେ ଏମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦୁଃଖମୁକ୍ତିକୁ ପାଇଯାନ୍ତି; ଏହିପରି, ଆତ୍ମା, ଶରୀର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ଏକାଉଁଠି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁନାହିଁ ।
ଅନ୍ତସ୍ସଙ୍ଗୋ ହି ସଂସାରେ ସର୍ଵେଷାଂ ନାମ ଦେହିନାମ୍ । ଜରାମରଣମୋହାନାଂ ତରୂଣାଂ ବୀଜକାରଣମ୍
ମନରେ ଲଗା ହେଉଛି ଏହି ସଂସାରରେ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବୃଦ୍ଧା, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ମୋହର ମୂଳ କାରଣ, ଯେପରି ଗଛର ମୂଳ କାରଣ ହେଉଛି ତାହାର ବିଉ ।
ଅନ୍ତସ୍ସଂସଙ୍ଗଵାଞ୍ ଜନ୍ତୁର୍ ମଗ୍ନସ୍ ସଂସାରସାଗରେ । ଅନ୍ତସ୍ସଂସଙ୍ଗମୁକ୍ତସ୍ ତୁ ତୀର୍ଣସ୍ ସଂସାରସାଗରାତ୍
ଯେଉଁ ଜୀବର ମନରେ ଲଗା ଅଛି, ସେ ସଂସାରର ସାଗରରେ ବୁଡିଯାଏ; ଯେଉଁ ଜୀବ ମନରେ ଲଗାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ସଂସାରର ସାଗରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ ।
ଅନ୍ତସ୍ସଂସଙ୍ଗଵଚ୍ ଚିତ୍ତଂ ଶତଶାଖମ୍ ଇହୋଚ୍ଯତେ । ଅନ୍ତସ୍ସଂସଙ୍ଗରହିତଂ ଵିଲୀନଂ ଚିତ୍ତମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ମନ ଯଦି ଭିତରେ ଆସକ୍ତି ରହିଛି, ତେବେ ଏହାକୁ ଏଠାରେ ଶତଧା ଶାଖା ବିଶିଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯଦି ମନ ଭିତରେ ଆସକ୍ତି ରହିତ, ଶାନ୍ତ ଓ ଲୟିନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି, ତେବେ ଏହାକୁ ବିଲୀନ ମନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଭଗ୍ନସ୍ଫଟିକଵଦ୍ ଵିଦ୍ଧି ମନସ୍ ସକ୍ତମ୍ ଅପାଵନମ୍ । ଅଭଗ୍ନସ୍ଫଟିକାଭାସମ୍ ଅସକ୍ତଂ ଵିଦ୍ଧି ଵୈ ମନଃ
ଯେ ମନ ଅଶୁଦ୍ଧ ଓ ଆସକ୍ତିଶୀଳ, ତାହାକୁ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ସ୍ଫଟିକ ପରି ଭାବିବା ଉଚିତ। ଯେ ମନ ନିରାସକ୍ତ ଓ ଶୁଦ୍ଧ, ସେଠି ଅଭଙ୍ଗ ସ୍ଫଟିକ ପରି ଚମକେ।
ଅସକ୍ତଂ ନିର୍ମଲଂ ଚିତ୍ତଂ ମୁକ୍ତଂ ସଂସାର୍ଯ୍ ଅପି ସ୍ଫୁଟମ୍ । ସକ୍ତଂ ତୁ ଦୀର୍ଘତପସା ଯୁକ୍ତମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅତିବନ୍ଧଵତ୍
ଯେ ମନ ନିରାସକ୍ତ ଓ ପବିତ୍ର, ସେଠି ସଂସାର ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ମୁକ୍ତ। କିନ୍ତୁ ଯେ ମନ ଆସକ୍ତ, ସେ ଦୀର୍ଘ ସଂଯମ ଓ ତପସ୍ୟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼ି ରହିଥାଏ।
ଅନ୍ତସ୍ସକ୍ତଂ ମନୋ ବଦ୍ଧଂ ମୁକ୍ତଂ ସକ୍ତିଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ଅନ୍ତସ୍ସଂସକ୍ତିର୍ ଏଵୈକଂ କାରଣଂ ବନ୍ଧମୋକ୍ଷଯୋଃ
ମନ ଯଦି ଭିତରେ ଆସକ୍ତି ରହିଛି, ସେଠି ବନ୍ଧନ ଅଛି। ମନ ଯଦି ଆସକ୍ତି ରହିତ, ସେଠି ମୁକ୍ତି ଅଛି। ଏହି ଭିତର ଆସକ୍ତି ହିଁ ବନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତିର ଏକମାତ୍ର କାରଣ।
ଅନ୍ତସ୍ସଂସକ୍ତିମୁକ୍ତସ୍ଯ କୁର୍ଵତୋ ଽପି ନ କର୍ତୃତା । ସୁଖଦୁଃଖଵତି ସ୍ଵପ୍ନେ ସମ୍ଭ୍ରମୋନ୍ମୁଖତା ଯଥା
ଯେଉଁଠାରେ ମନର ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଛି, ସେଠି କାମ କରିଲେ ମଧ୍ୟ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱର ଭାବ ନଥାଏ—ଯେପରି ଶ୍ୱପ୍ନରେ ସୁଖ ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ମନ ଭ୍ରମିତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ, ତେଣୁ ଏଠି ମଧ୍ୟ ଏମିତି ହୁଏ।