ଜୀଵିତୋଗ୍ରଦ୍ରୁମଫଲ ମଦାଶ୍ଵାସାମୃତାମ୍ବୁଧେ । ଜଗତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ମହାବନ୍ଧୋ ଭାସ ସ୍ଵାଗତମ୍ ଅସ୍ତୁ ତେ
ଏହି ସଂସାରର ମହାବନ୍ଧନ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର । ତୁମେ ଜୀବନ ଗଛର ଫଳର ମଦ, ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ଆନନ୍ଦର ଜଳଧି ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛ ।
ଏତାଵତ୍ଯୋ ଦିନାଵଲ୍ଯୋ ମଦ୍ଵିଯୋଗଵତା ତ୍ଵଯା । ଵଦ କ୍ଵ କ୍ଷପିତାସ୍ ସାଧୋ କଚ୍ଚିତ୍ ତେ ଵିମଲଂ ତପଃ
ହେ ମହାନ, ଏତେ ଦିନ ତୁମେ ମୋଠାରୁ ଦୂରେ ରହିଛ, ଏହି ସମୟ କେଉଁଠି କାଟିଲ? କହ, ତୁମର ତପସ୍ୟା ଶୁଦ୍ଧ ରହିଛି କି ନାହିଁ?
କଚ୍ଚିତ୍ ତେ ଵିଜ୍ଵରା ବୁଦ୍ଧିଃ କଚ୍ଚିଜ୍ ଜାତସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମଵାନ୍ । କଚ୍ଚିତ୍ ଫଲିତଵିଦ୍ଯସ୍ ତ୍ଵଂ କଚ୍ଚିତ୍ କୁଶଲଵାନ୍ ଅସି
ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଅଛି କି? ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛ କି? ତୁମର ଜ୍ଞାନ ଫଳ ଦେଇଛି କି? ତୁମେ କୌଶଳୀ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ହୋଇଛ କି?
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵନ୍ତଂ ସଂସାରସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନମ୍ ଅଲଂ ତଦା । ପ୍ରାହାପ୍ରାପ୍ତମହାଜ୍ଞାନଂ ସୁହୃତ୍ ସୁହୃଦମ୍ ଆଦରାତ୍
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସଂସାରର ଦୁଃଖରେ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ଥିବା ସେ, ଏଉଁଠି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ଜ୍ଞାନ ନ ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ମିତ୍ରକୁ ସମ୍ମାନ ସହ କହିଲେ।
ସାଧୋ ସ୍ଵାଗତମ୍ ଅଦ୍ଯାଙ୍ଗ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଦୃଷ୍ଟୋ ଽସି ମାନଦ । କୁଶଲଂ ତୁ କୁତୋ ଽସ୍ମାକଂ ସଂସାରେ ତିଷ୍ଠତାମ୍ ଇହ
ହେ ମହାନ, ଆଜି ତୁମକୁ ଦେଖି ମୋତେ ବଡ଼ ଖୁସି ହେଲା। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଆସିଛ। ତେବେ, ଏହି ସଂସାରରେ ରହୁଥିବା ଆମ ପାଇଁ କେଉଁଠି ସୁଖ ଅଛି?
ଯାଵନ୍ ନାଧିଗତଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଯାଵତ୍ କ୍ଷୀଣା ନ ଚିତ୍ତଭୂଃ । ଯାଵତ୍ ତୀର୍ଣଂ ନ ସଂସାରାତ୍ ତାଵନ୍ ମେ କୁଶଲଂ କୁତଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଣିବାକୁ ଥିବା ଜିନିଷ ଜଣାଯାଇନାହିଁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନର ଚିନ୍ତା ଶେଷ ହୋଇନାହିଁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସଂସାର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର କେମିତି ଭଲ ହେବ?
ଯାଵନ୍ ନାଧିଗତଂ ଜ୍ଞାନଂ ଯାଵନ୍ ନ ସମତୋଦିତା । ଯାଵନ୍ ନାଭ୍ଯୁଦିତୋ ବୋଧସ୍ ତାଵନ୍ ନଃ କୁଶଲଂ କୁତଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହୋଇନାହିଁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମତା ଆସିନାହିଁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାଗୃତି ହୋଇନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ କେମିତି ଭଲ ରହିପାରିବୁ?
ଆଶା ଯାଵଦ୍ ଅଶେଷେଣ ନ ଲୂନାଶ୍ ଚିତ୍ତସମ୍ଭଵାଃ । ଵୀରୁଧୋ ଦାତ୍ରକେଣେଵ ତାଵନ୍ ନଃ କୁଶଲଂ କୁତଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଆଶା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କଟିଯାଇନାହିଁ, ଗଛର ଅଙ୍କୁର ଯେପରି ଚିରାଯାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମ ପାଇଁ କେଉଁଠି ଭଲ ହେବ?
ଆତ୍ମଲାଭଂ ଵିନା ସାଧୋ ଵିନା ଜ୍ଞାନମହୌଷଧମ୍ । ଉଦେତି ପୁନର୍ ଏଵେଯଂ ଦୁସ୍ସଂସୃତିଵିଷୂଚିକା
ହେ ସାଧୁ, ଆତ୍ମାକୁ ପାଇବା ଛାଡ଼ି, ଜ୍ଞାନର ମହାଔଷଧ ବିନା, ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ରୋଗ ପୁନିପୁନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଶୈଶଵାଙ୍କୁରିତାରମ୍ଭୋ ନଵଯୌଵନପଲ୍ଲଵଃ । ଜରାକୁସୁମିତୋ ଽଭ୍ଯେତି ପୁନସ୍ ସଂସାରଦୁର୍ଦ୍ରୁମଃ
ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାରର ଗଛଟି ଶିଶୁବୟସରେ ଅଙ୍କୁର ମାରେ, ଯୁବାବସ୍ଥାରେ କୋମଳ ପତ୍ର ଫୁଟେ, ଏବଂ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଫୁଲ ଫୁଟେ।
କାଯଜୀର୍ଣତରୋର୍ ଅସ୍ମାଦ୍ ବାନ୍ଧଵାକ୍ରନ୍ଦଷଟ୍ପଦାତ୍ । ଜରାପୁଷ୍ପସିତୋଦେତି ପୁନର୍ ମରଣମଞ୍ଜରୀ
ଏହି ଜରାଗ୍ରସ୍ତ ଦେହର ଗଛରୁ, ଯେଉଁଠାରେ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କର କାନ୍ଦଣ ମଧୁମକୁଁଜ ପରି ଗୁଞ୍ଜିଥାଏ, ସେଠାରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଫୁଲ ଫୁଟେ, ଏବଂ ପରେ ମୃତ୍ୟୁର ଗୁଛ ଆସେ।
ଭୁକ୍ତଶୁକ୍ତର୍ତୁଵିରସା ପୁରାଣଦିଵସୋମ୍ଭିତା । ନୀଯତେ ନୀରସପ୍ରାଯା ପୁନସ୍ ସଂଵତ୍ସରାଵଲୀ
ଯେଉଁ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ଏକ ସମୟରେ ଋତୁର ରସ ଓ ନୂତନ ଦିନର ତାଜାପନାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ଅଧିକାଂଶ ଶୁଷ୍କ ଓ ଜୀବନ୍ତତା ହୀନ ହୋଇ ଚାଲିଯାଉଛି।
ମହାଦରୀଷୁ ଦେହାଦ୍ରେସ୍ ତୃଷ୍ଣାକଣ୍ଟକିତାସ୍ଵ୍ ଅତି । ହେଲାଵ୍ଯାଲାସୁ ଚ ପୁନଃ କ୍ରିଯାସୁ ପରିଲୁପ୍ଯତେ
ଏହି ଦେହର ପାହାଡ଼ର ଗଭୀର ଗୁହାମାନେ ତୃଷ୍ଣାର କାଂଟାରେ ଭରିଯାଇଛି, ଏବଂ ଅବିବେକୀ କାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କର ଗୁହାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୀରେ ଦୀରେ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।
ଦୁଃଖୈସ୍ ସୁଖଲଵାକାରୈର୍ ଦୀର୍ଘଦୀର୍ଘୈଶ୍ ଶୁଭାଶୁଭୈଃ । ଅପର୍ଯସ୍ତାଗମପ୍ରାଯାଃ ପ୍ରଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଆଯାନ୍ତି ରାତ୍ରଯଃ
ଦୁଃଖର ଦୀର୍ଘ ରାତି, ଏକାଧିକ ସୁଖର ଛୋଟ ଛୋଟ ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଘଟଣାରେ ଭରିଯାଇ, ଏ ରାତିଗୁଡ଼ିକ ଆସେ ଓ ଯାଏ, କିନ୍ତୁ ନୂତନ କିଛି ନେଇ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅଯଥାର୍ଥକ୍ରିଯାରମ୍ଭୈଃ କଦାଶାଵେଶପଲ୍ଲଵୈଃ । କ୍ଷୀଯତେ କର୍ମଭିସ୍ ତୁଚ୍ଛୈର୍ ଆଯୁର୍ ଆହତକର୍ତୃଭିଃ
ନିରର୍ଥକ କାମରେ ଲାଗି, ଅନ୍ୟାୟ ଆଶାର ଅଙ୍କୁର ଉଠି, ଏବଂ ନିଜେ ଦୁଃଖିତ ଲୋକଙ୍କ କାମରେ, ଜୀବନ ଦିନେ ଦିନେ କ୍ଷୟ ହେଉଛି।
ଉନ୍ମୂଲିତାଶଯାଲାନୋ ମନୋମତ୍ତମତଙ୍ଗଜଃ । ତୃଷ୍ଣାକରେଣୁକୋତ୍ତବ୍ଧୋ ଦୂରଂ ଵିପରିଧାଵତି
ମନର ମତ୍ତ ହାତୀ, ଇଚ୍ଛାର ମୂଳ ଉଖାଡ଼ିଦେଇ, ମୋହରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ତୃଷ୍ଣାର ଧୂଳିରେ ବାନ୍ଧା, ଦୂରକୁ ବେପରୁଆ ଭାବେ ଦୌଡ଼ିଯାଏ।
ଜିହ୍ଵାଦଲଲତାଲଗ୍ନଃ କାଯଦ୍ରୁମଗୁହାଲଯେ । ଯତ୍ରଚିନ୍ତାମଣୌ ଵୃଦ୍ଧୋ ଗର୍ଧଗୃଧ୍ରୋ ଵିଵର୍ଧତେ
ଦେହ ଗଛର ଗୁହାରେ, ଜିଭ ଓ ତାଳୁକୁ ଧରି, ଯେଉଁଠାରେ ଚିନ୍ତାର ପୁରୁଣା ଗିଧ ଯେଉଁ କିଛି ମିଳେ ତାହାରେ ବଢ଼ିଯାଏ, ସେଠାରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ଦିନକୁ ଦିନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ।
ନୀରସା ନିସ୍ସୁଖା ଲଘ୍ଵୀ ପତତ୍ପେଲଵଗାତ୍ରିକା । ଜୀର୍ଣପର୍ଣସଵର୍ଣେଯଂ କ୍ଷୀଯତେ ଦିଵସାଵଲୀ
ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଏମିତି, ମୂଲ୍ୟହୀନ, ଆନନ୍ଦ ନଥିବା, ହଳୁକା ଏବଂ ଶୁଷ୍କ ପତ୍ର ପରି ଅତି ଦୁର୍ବଳ, ଦିନକ୍ରମେ ଦେଖିଦେଖି ଅସ୍ତ ହେଉଛି ।
ଅପମାନରଜୋଧ୍ଵସ୍ତମ୍ ଅସ୍ତଙ୍ଗତଵପୁଶ୍ଶ୍ରି ଚ । ମୁଖଂ ଧୂସରତାମ୍ ଏତି ହିମୈଃ ପଦ୍ମମ୍ ଇଵାହତମ୍
ଅପମାନର ଧୂଳିରେ ମୁହଁର ରୂପ ଓ ଆକୃତି ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଏ, ଏହି ମୁହଁ ଧୂସର ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ହିମରେ ପଡ଼ିଥିବା ପଦ୍ମ ।
ଶୁଷ୍ଯତଃ କାଯସରସଃ ପ୍ରଗଲଦ୍ଯୌଵନାମ୍ଭସଃ । ରାଜହଂସଃ କ୍ଷଣାଦ୍ ଆଯୁର୍ ଅନାଵର୍ତି ପଲାଯତେ
ଦେହର ଜଳାଶୟ ଶୁଖିଯିବା ସହ, ଯୁବତାର ଜଳ ଶେଷ ହେଉଛି, ତେବେ ଜୀବନର ହଂସ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଚିରକାଳ ପାଇଁ ଚାଲିଯାଏ ।
କାଲାନିଲବଲୋଦ୍ଧୂତାଜ୍ ଜର୍ଜରାଜ୍ ଜୀଵିତଦ୍ରୁମାତ୍ । ଭୋଗପୁଷ୍ପାଣି ଦିଵସପର୍ଣାନି ନିପତନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଧଃ
କାଳର ପବନର ଝଟକାରେ ଜୀବନର ଜର୍ଜର ଗଛରୁ ଭୋଗର ଫୁଲ—ଦିନର ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ—ପଡ଼ିପଡ଼ି ଭୂମିକୁ ଝରିଯାଏ ।
ଭୋଗଭୋଗିଶ୍ରିତେଷ୍ଵ୍ ଅନ୍ତର୍ ଦୁଃଖଦର୍ଦୁରଵାରିଷୁ । ମନୋ ମୋହାନ୍ଧକୂପେଷୁ ଦୂରେଷୁ ଵିନିମଜ୍ଜତି
ଭୋଗରେ ଲିପ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଦୁଃଖର ମାଛ-ଘୋଡ଼ା ଭରିଥିବା ଜଳରେ, ମନ ଭ୍ରମର ଅନ୍ଧା ଉଆଁରେ ଦୂରକୁ ଡୁବିଯାଏ।
ନାନାନୁରଞ୍ଜନା ସ୍ପଷ୍ଟା ତୃଷ୍ଣା ତରଲପେଲଵା । ଚୈତ୍ଯମଗ୍ନପତାକେଵ ଦୂରଂ ସମଧିରୋହତି
ବିଭିନ୍ନ ଇଚ୍ଛାଗୁଡିକ, ଅସ୍ଥିର ଓ ଅନିର୍ବଳ, ଏବେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆନନ୍ଦ ଦେଇନାହିଁ; ମନ୍ଦିରର ପତାକା ପବନରେ ଉଡିଯିବା ପରି, ସେଗୁଡିକ ଦୂରକୁ ଉଠିଯାଏ।
ଅସ୍ଯ ସଂସାରତନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ବୃହତ୍କାଲବିଲାସ୍ପଦଃ । ଜୀଵିତାଶାମଯାଂସ୍ ତନ୍ତୂନ୍ ଅନ୍ତକାଖୁର୍ ନିକୃନ୍ତତି
ଏହି ସଂସାରର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ, ବଡ଼ କାଳର ଗହ୍ୱର ଏହାର ଆଧାର; ମୃତ୍ୟୁର ନଖ ଜୀବନ ଆଶାର ତନ୍ତୁଗୁଡିକୁ କାଟିଦେଇଥାଏ।
ଯୌଵନୋତ୍ଫାଲକଲ୍ଲୋଲା ବହଲୋଲ୍ଲାସଫେନିଲା । ପରାଵର୍ତମହାଵର୍ତା ଯାତି ଜୀଵିତଦୁର୍ନଦୀ
ଯୁବାବସ୍ଥାର ଉତ୍ସାହରେ ଫେନିଲ ତରଙ୍ଗ ଭରିଥିବା ଜୀବନର ଅସ୍ଥିର ନଦୀ, ବଡ଼ ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ପଛକୁ ଫେରିଯାଏ।
କଲାକୁଲକଲତ୍କାର୍ଯକଲ୍ଲୋଲକୁଲସଙ୍କୁଲା । କ୍ରିଯାସରିଦ୍ ଅପର୍ଯନ୍ତା ଵହତ୍ଯ୍ ଆକୁଲକୋଟରା
କାଳର ଉତ୍କଳନ ଓ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟର ତରଙ୍ଗରେ ଭରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟର ନଦୀ ଅନ୍ତହୀନ ଭାବରେ ବହୁଛି, ତାହାର ଗଭୀର ଗହ୍ୱର ଅସ୍ପଷ୍ଟତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଅନନ୍ତା ବନ୍ଧୁଜନତାନଦ୍ଯୋ ଗମ୍ଭୀରକୋଟରେ । ଅଜସ୍ରଂ ନିପତନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତା ଵିତତେ କାଲସାଗରେ
ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ବନ୍ଧୁ-ଜନର ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କର ଗଭୀର ପଥରେ ଅବିରତ ଭାବରେ ବଡ଼ କାଳସାଗରକୁ ବିଳିନ ହେଉଛନ୍ତି।
ଦେହରତ୍ନଶଲାକେଯଂ ନାଶପଙ୍କାର୍ଣଵୋଦରେ । ନ ଜ୍ଞାଯତେ କ୍ଵ ମଗ୍ନେତି ତାତ ଜନ୍ମନି ଜନ୍ମନି
ଏହି ଦେହଟିଏ ମଣିର ଦବ୍ବର ଭଳି, ନଶ୍ୱରତାର କାଦଳି ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଅଛି, ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ କେଉଁଠି ଆକୃଷ୍ଟ ହେଉଛି କି ନାହିଁ, ଏହା କେହି ଜାଣିପାରେନି, ପ୍ରିୟ।
ଚିନ୍ତାଚକ୍ରେ ଚିରଂ ଚଞ୍ଚଚ୍ଚକ୍ରିକାଚାରଚଞ୍ଚୁରେ । ଚେତୋ ଭ୍ରମତି ସାମୁଦ୍ରେ ଗର୍ତାଵର୍ତେ ତୃଣଂ ଯଥା
ଚିନ୍ତାର ଚକ୍ରରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଘୂରୁଥିବା ମନ, ଅସ୍ଥିର ଚଳନରେ, ସାଗରର ଭ୍ରମର ଭିତରେ ଘୂରୁଥିବା ଘାସର ତଣିଆ ପରି ଏପଟେ ସେପଟେ ଭ୍ରମଣ କରେ।
ଉହ୍ଯମାନମ୍ ଅନନ୍ତେଷୁ ଚେତଃ କାର୍ଯମହୋର୍ମିଷୁ । କ୍ଷଣମ୍ ଏତି ନ ଵିଶ୍ରାମଂ ଚିନ୍ତାତାଣ୍ଡଵିତାଶଯମ୍
ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟର ତୀବ୍ର ତରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ମନ ଏପରି ଉଠାପାକା ହେଉଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ; ଚିନ୍ତାର ନୃତ୍ୟରେ ଆଶା ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି।