ଵିଵେଶ ପରମ୍ ଆଦ୍ଯଂ ତତ୍ କାରଣଂ କାରଣେଶ୍ଵରମ୍ । ପ୍ରଜ୍ଞଯା ସରିତା ଵାରିପୂରଃ ପୂର୍ଣମ୍ ଇଵାମ୍ବୁଧିମ୍
ସେ ଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଆଦି କାରଣ, କାରଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ପୁର୍ଣ୍ଣ ନଦୀ ଜଳରେ ଭରି ମହାସାଗରକୁ ଲୀନ ହୁଏ।
ଅଧିଗତଵିମଲୈକରୂପତେଜା ଗଗନଦଶାଂ ସମୁପେତ୍ଯ ଶାନ୍ତଶୋକଃ । ଅଲମ୍ ଅଭଵଦ୍ ଅସୌ ପରଂ ସ୍ଵରୂପଂ ଘଟଖମ୍ ଇଵାମ୍ବରସଂଯୁତଂ ମହାତ୍ମା
ନିଜର ଶୁଭ୍ର ଏକାକୀ ଚେହେରାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପାଇଁ, ଆକାଶର ଅବସ୍ଥାକୁ ଅନୁଭବ କରି, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ସେ ମହାତ୍ମା ନିଜର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମାରେ ଏକତା ପାଇଲେ; ମାଟିଘଟ ଆକାଶ ସହ ଏକତା ହେବା ପରି।
ଏତାଂ ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଅଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ନ ମନଃ ପରିତପ୍ଯତେ । ଘୋରେ ତମସି ନିର୍ମଗ୍ନଂ ଲବ୍ଧଦୀପଶ୍ ଶିଶୁର୍ ଯଥା
ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଭରସା କରି, ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଏ ନାହିଁ; ଗଭୀର ଅନ୍ଧାରରେ ଡୁବିଥିବା ଶିଶୁ ଦୀପ ପାଇଲେ ଯେପରି ଆରାମ ମିଳେ।
ଵିଵେକାଵସ୍ଥଯା ଚେତସ୍ ତନ୍ଵ୍ଯୈଵାଯାତି ନିର୍ଵୃତିମ୍ । ପତଞ୍ ଶ୍ଵଭ୍ରେ ଦୃଢତୃଣପ୍ରଚଯାଲମ୍ବନାଦ୍ ଇଵ
ବିବେକରେ ମନ ଦୃଢ଼ ହେଲେ, ସାନ୍ତି ମିଳେ; ଅଭ୍ୟସରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଜଣେ ଦୃଢ଼ ଘାସର ଗୁଛ ପକାଇ ଭଲ ଭାବରେ ଧରିଥିବା ପରି।
ବୁଦ୍ଧ୍ଵୈତାଂ ପାଵନୀଂ ଦୃଷ୍ଟିଂ ଭାଵଯିତ୍ଵାପ୍ଯ୍ ଉଦାହରନ୍ । ନିତ୍ଯମ୍ ଏକସମାଧାନୋ ଭଵ ଭୂଷିତଭୂତଲଃ
ଏହି ପବିତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିକୁ ବୁଝି, ଚିନ୍ତା କରି, ପୁନଃପୁନଃ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସଦା ଏକାଗ୍ରତାରେ ରୁହ; ପୃଥିବୀରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ।
କଥମ୍ ଏକସମାଧାନଂ କୀଦୃଶଂ ଵା ମୁନୀଶ୍ଵର । ଵାତାହତମଯୂରାଙ୍ଗରୁହଲୋଲଂ ମନୋ ଭଵେତ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବତାହାରେ ଉଡୁଥିବା ମୟୂରର ପାଖା ପରି ଚଞ୍ଚଳ ଏହି ମନ କେମିତି ଏକାଗ୍ର ହୋଇପାରିବ? ଏହାର ସ୍ୱରୂପ କଣ?
ଶୃଣୁ ତସ୍ଯୈଵ ସୁରଘୋଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧସ୍ଯ ସତସ୍ ତଦା । ପର୍ଣାଦସ୍ଯ ଚ ରାଜର୍ଷେସ୍ ସଂଵାଦମ୍ ଇମମ୍ ଅଦ୍ଭୁତମ୍
ତୁମେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥାବାର୍ତ୍ତାଟିକୁ ଶୁଣ, ଯେଉଁଥିରେ ଜାଗୃତ ଓ ଉତ୍ତମ ମନ ଥିବା ସୁରଘ ଓ ରାଜା ଋଷି ପର୍ଣ୍ଣାଦ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ।
ରାଘଵୈକସମାଧାନବୋଧିତାଯୋଦିତାତ୍ମନୋଃ । ପରସ୍ପରସମାଲାପମ୍ ଇମଂ ପ୍ରକଟଯାମି ତେ
ରାଘବ ଓ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଜାଗୃତ ହୋଇଥିବା ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହେଇଥିଲା, ସେଇ ପରସ୍ପର କଥାବାର୍ତ୍ତାକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
ବଭୂଵ ପାରସୀକାନାଂ ପାର୍ଥିଵଃ ପରଵୀରହା । ପରିଘୋ ନାମ ଵିଖ୍ଯାତଃ ପରିଘସ୍ ସ୍ଯନ୍ଦନେ ଯଥା
ପାରସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରିଘ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ରଥରେ ପରିଘ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ସ ବଭୂଵ ପରଂ ମିତ୍ରଂ ସୁରଘୋ ରଘୁନନ୍ଦନ । ନନ୍ଦନୋଦ୍ଯାନସଂସ୍ଥସ୍ଯ ମଦନସ୍ଯେଵ ମାଧଵଃ
ସୁରଘା ତାଙ୍କର ସବୁଠୁ ନିକଟ ମିତ୍ର ହେଲେ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ତୁମେ, ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ମଦନଙ୍କ ପାଇଁ ମାଧବ ଯେପରି ନିକଟ ମିତ୍ର।
କଦାଚିତ୍ ପରିଘସ୍ଯାଭୂଦ୍ ଅକାଣ୍ଡଂ ମଣ୍ଡଲେ ମହତ୍ । କଲ୍ପାନ୍ତ ଇଵ ସଂସାରେ ପ୍ରଜାଦୁଷ୍କୃତଦୋଷଜମ୍
ଏକ ଦିନ ପରିଘାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ବଡ଼ ଦୁର୍ଘଟନା ଘଟିଲା, ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବରେ ଏହା ଆସିଲା, ଲୋକମାନଙ୍କର ଦୁଷ୍କର୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସଂସାରରେ ଏକ କଳ୍ପର ଶେଷ ଯେପରି।
ଵିନେଶୁର୍ ଜନତାସ୍ ତତ୍ର ବହ୍ଵ୍ଯଃ କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷତଜୀଵିତାଃ । ଜ୍ଵଲିତେ ଵିପିନେ ଵହ୍ନୌ ଯଥା ଭୂତପରମ୍ପରାଃ
ସେଠାରେ ଅନେକ ଲୋକ ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବରେ ଜୀବନ ହରାଇଲେ, ଜଳୁଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଗ୍ନିରେ ପରମ୍ପରା ଭୂତମାନେ ଯେପରି ଦହିଯାନ୍ତି।
ତଦ୍ଦୁଃଖଂ ପରିଘୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଷାଦମ୍ ଅତୁଲଂ ଯଯୌ । ତତ୍ଯାଜ ଚାଖିଲଂ ରାଜ୍ଯଂ ଦଗ୍ଧଂ ଗ୍ରାମମ୍ ଇଵାଧ୍ଵଗଃ
ସେ ଦୁଃଖ ଦେଖି ପରିଘା ଅପୂର୍ବ ନିରାଶାରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଦଗ୍ଧ ଗ୍ରାମକୁ ଏକ ଯାତ୍ରୀ ଯେପରି ଛାଡ଼ିଯାଏ।
ପ୍ରଜାନାଶପ୍ରତୀକାରେଷ୍ଵ୍ ଅସମର୍ଥୋ ଵିରାଗଵାନ୍ । ଜଗାମ ଵିପିନଂ କର୍ତୁଂ ତପୋ ଜିନମୁନୀନ୍ଦ୍ରଵତ୍
ସେ ନିଜ ଜନମାନେର ନାଶକୁ ରୋକିପାରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅସକ୍ତି ଭାବ ରଖି, ଜିନ ମୁନିଙ୍କ ପରି ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ପୌରାଣାମ୍ ଅପରିଜ୍ଞାତଃ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ ଦୂରକାନନେ । ସ ଉଵାସ ଵିରକ୍ତାତ୍ମା ଲୋକାନ୍ତର ଇଵାପରେ
ପୌରବାସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜଣାନଥିଲେ, ସେ ଏକ ଦୂର ଜଙ୍ଗଲରେ, ଅସକ୍ତ ମନ ରଖି, ଅନ୍ୟ ଜଗତରେ ଅଛି ଭଳି ରହିଲେ।
ତପଶ୍ ଚରଞ୍ ଶାନ୍ତମତିର୍ ଦାନ୍ତଃ କନ୍ଦରମନ୍ଦିରଃ । ସ୍ଵଯଂ ଶୀର୍ଣାନି ଶୁଷ୍କାଣି ତତ୍ର ପର୍ଣାନ୍ଯ୍ ଅଭକ୍ଷଯତ୍
ସେ ଶାନ୍ତ ମନ ରଖି, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଗୁହାରେ ରହି, ଏଠାରେ ନିଜେ ଝଡି ପଡିଥିବା ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ଖାଇଲେ।
ଚିରଂ ହୁତାଶଵଚ୍ ଛୁଷ୍କପର୍ଣାନ୍ଯ୍ ଏଵାଥ ଭକ୍ଷଯନ୍ । ପର୍ଣାଦ ଇତି ନାମାସୌ ପ୍ରାପ ମଧ୍ଯେ ତପସ୍ଵିନାମ୍
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅଗ୍ନି ଇଂଧନ ଭଳି ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ଖାଇ, ସେ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ 'ପର୍ଣ୍ଣାଦ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ପର୍ଣାଦନାମା ରାଜର୍ଷିସତ୍ତମଃ । ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପେ ବଭୂଵାସୌ ଵିଖ୍ଯାତୋ ମୁନିସଦ୍ମସୁ
ତାହାପରେ, ପର୍ଣ୍ଣାଦ ନାମକ ରାଜା ଋଷି, ଯେଉଁଥିରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପର ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ତତୋ ଵର୍ଷସହସ୍ରେଣ ତପସା ଦାରୁଣାତ୍ମନା । ପ୍ରାପଦ୍ ଅଭ୍ଯାସଵଶତୋ ଜ୍ଞାନମ୍ ଆତ୍ମପ୍ରସାଦଜମ୍
ଏହାପରେ, ହଜାର ବର୍ଷ ଦୀର୍ଘ କଠିନ ତପସ୍ୟା ଓ ଅଭ୍ୟାସର ଶକ୍ତିରେ, ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାର ପ୍ରସାଦରୁ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ।
ବଭୂଵ ଵିଗତଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୋ ନୀରାଗସ୍ ସମଦର୍ଶନଃ । ନିରୀହୋ ନିରନୁକ୍ରୋଶୋ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଧୀଃ
ସେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ରାଗ ନଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖିବା, ଇଚ୍ଛା ନଥିବା, ଦୟା ଓ ଆସକ୍ତି ନଥିବା, ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତ ଓ ଜାଗୃତ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ହେଲେ।
ଵିଜହାର ଯଥାକାମଂ ତ୍ରିଲୋକୀମଠିକାମ୍ ଇମାମ୍ । ସିଦ୍ଧସାଧ୍ଯୈସ୍ ସମଂ ସାଧୋ ସହଂସୋ ଽଲିର୍ ଇଵାବ୍ଜିନୀମ୍
ସେ ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାମତେ ଘୁଞ୍ଚିବା, ସିଦ୍ଧ ଓ ସାଧ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ, ପଦ୍ମ ଗଛରେ ହଂସ ଓ ମଧୁମକ୍ଷି ମାନେ ଯେପରି, ଏଭଳି ବିହାର କଲେ।
ଏକଦା ତସ୍ଯ ସଦନଂ ହେମଚୂଡମହୀପତେଃ । ପ୍ରାପ ରତ୍ନଵିନିର୍ମାଣଂ ମେରୋଶ୍ ଶୃଙ୍ଗମ୍ ଇଵାପରମ୍
ଏକଦିନ ହେମଚୂଡ ରାଜାଙ୍କର ରତ୍ନରେ ଭରିତ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଦୃଢ ମେରୁ ପର୍ବତର ଅନ୍ୟ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଗଲା।
ତେ ତତ୍ର ପ୍ରାକ୍ତନେ ମିତ୍ରେ ପୂଜାମ୍ ଅକୁରୁତାଂ ମିଥଃ । ପୂର୍ଣାଂ ଵିଜ୍ଞାତଵିଜ୍ଞେଯୌ ମୌର୍ଖ୍ଯଗର୍ତାଦ୍ ଵିନିର୍ଗତେ
ସେଠାରେ ଦୁଇ ପୁରୁଣା ମିତ୍ର ଏକାଉଁଠି ଏକାଉଁଠିକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ; ଦୁଇଜଣେ ମୁଁଝା ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧାରୁ ନିସ୍କଳଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ପାଇଥିଲେ।
ଅହୋ ନୁ ମମ କଲ୍ଯାଣୈଃ ଫଲିତଂ ବତ ପାଵନୈଃ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ ଅହଂ ଯତ୍ ତ୍ଵାମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯମ୍ ଅଥୋଚତୁଃ
ଆହା, ମୋର ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଛି, ଯେହେତୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଛି—ଏଭଳି ଦୁଇଜଣେ ଏକାଉଁଠିକୁ କହିଲେ।
ଆଲିଙ୍ଗିତଶରୀରୌ ତାଵ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯାନିନ୍ଦିତାକୃତୀ । ଏକାସନେ ଵିଵିଶତୁଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କାଵ୍ ଇଵ ଭୂଧରେ
ଦୁଇଜଣେ ଏକାଉଁଠିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅପରିସୀମ ରୂପରେ, ଏକାଉଁଠି ଆସନରେ ବସିଲେ; ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପର୍ବତ ଉପରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ପରମାନନ୍ଦମ୍ ଆଯାତଂ ଚେତସ୍ ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନେନ ମେ । ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବ ଇଵୋନ୍ମଗ୍ନମ୍ ଅନ୍ତଶ୍ଶୀତଲତାଂ ଗତମ୍
ତୁମକୁ ଦେଖିବା ପରେ ମୋର ମନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ପାଇଛି, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବ ଜଳରେ ଡୁବିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାର ଭିତରେ ଶିତଳତା ଫେରିଯାଏ।
ଅକୃତ୍ରିମଂ ସୁହୃତ୍ପ୍ରେମ ଵିଯୋଗେ ଶତଶାଖତାମ୍ । ପ୍ରଯାତି ପଲ୍ଵଲତଟେ ଛିନ୍ନରୂଢ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ସତ୍ୟ ମିତ୍ରତା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ ଶତାଧିକ ଶାଖାରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ, ଯେପରି ନଦୀ କୂଳରେ ଉପଡ଼ି ଦିଆଯାଇଥିବା ଗଛ ନୂତନ ଅଙ୍କୁର ଫୁଟାଏ।
ଵିସ୍ରବ୍ଧାଂସ୍ ତାନ୍ କଥାଲାପାଂସ୍ ତା ଲୀଲାସ୍ ତଚ୍ ଚ ଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ପ୍ରାକ୍ତନଂ ସାଧୋ ହୃଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଏଵ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦମୟ କଥାବାର୍ତ୍ତା, ଖେଳା ଓ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକୁ ମନେ ପକାଇ ମୁଁ ପୁନିପୁନି ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଛି, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନ।
ଜ୍ଞାନମ୍ ଏତନ୍ ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଜ୍ଞାନଂ ଯଥାନଘ । ମାଣ୍ଡଵ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ପରମାତ୍ମପ୍ରସାଦଜମ୍
ମୁଁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପାଇଛି, ଯେପରି ତୁମେ ମାଣ୍ଡବ୍ୟଙ୍କର କୃପା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଥିଲା, ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମାଙ୍କର କୃପାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଅଦ୍ଯ କଚ୍ଚିଦ୍ ଅଦୁଃଖସ୍ ତ୍ଵଂ କଚ୍ଚିଦ୍ ଵିଶ୍ରାନ୍ତଵାନ୍ ଅସି । ପରମେ କାରଣେ ମେରାଵ୍ ଇଵ ଭୂମଣ୍ଡଲାଧିପ
ଆଜି ତୁମେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଅଛ କି? ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣରେ, ମେରୁ ପର୍ବତରେ ଭୂମିର ଅଧିପତି ଯେପରି, ଶାନ୍ତି ଓ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଛ କି?