ଅନନ୍ତାକାରକାର୍ଯାସୁ ନାସୀଚ୍ ଚେଷ୍ଟାସୁ ଖେଦଵାନ୍ । ଭୂଯୋ ଭୂଯଃ ପ୍ରଯୁକ୍ତାସୁ ଦିନମାଲାସ୍ଵ୍ ଇଵେଶ୍ଵରଃ
ଅନେକ ପ୍ରକାର କାମ କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଓ ପୁନିପୁନି ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କେବେ ଥକାନି ଅନୁଭବ କରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଦିନ ଓ ରାତିର ଚକ୍ରରେ ଇଶ୍ୱର କେବେ ଅଳସ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ସୋ ଽତିଷ୍ଠତ୍ ସର୍ଵେହାଵିଗତଜ୍ଵରମ୍ । ସମାସମେ ସ୍ଵକେ କାର୍ଯେ ଜଲୌଘୋ ଽଗ୍ର ଇଵାନତେ
ସେତେବେଳୁଠାରୁ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସର ଅଶାନ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ନିଜ କାମରେ ନିଶ୍ଚଳ ଓ ଦୃଢ଼ ରହିଲେ, ଯେପରି ପାଣିର ଧାରା ତାହାର ଶିଖରରେ ସ୍ଥିର ଭାବେ ବହିଥାଏ।
ହର୍ଷାମର୍ଷଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ପ୍ରକୃତଂ କାର୍ଯମ୍ ଆଚରନ୍ । ଉଦାରଗମ୍ଭୀରଵପୁର୍ ଜହାରାମ୍ବୁନିଧେଶ୍ ଶ୍ରିଯମ୍
ହର୍ଷ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସ୍ୱାଭାବିକ କାମ କରି, ଉଦାର ଓ ଗଭୀର ମନୋଭାବ ଧାରଣ କରି, ସେ ସାଗରର ଶୋଭାକୁ ଅନୁଭବ କଲେ।
ସୁଷୁପ୍ତସମଧର୍ମିଣ୍ଯା ଚିତ୍ତଵୃତ୍ତ୍ଯା ଵ୍ଯରାଜତ । ନିଷ୍କମ୍ପଯା ପ୍ରକାଶିନ୍ଯା ଦୀପସ୍ ସ୍ଵଶିଖଯେଵ ସଃ
ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ପରି ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମନସ୍ତିତିରେ ସେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ହୋଇ ଚମକିଲେ, ନିଜ ଶିଖାରେ ଜ୍ୟୋତି ଦେଉଥିବା ଦୀପ ପରି।
ନ ନିର୍ଘୃଣୋ ଦଯାଵାନ୍ ନୋ ନ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୀ ନାପ୍ଯ୍ ଅମତ୍ସରଃ । ନ ସୁଖୀ ନାସୁଖୀ ନାର୍ଥୀ ନାନର୍ଥୀ ସ ବଭୂଵ ହ
ସେ କ୍ରୁର ନୁହେଁ, ଦୟାଳୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଫସି ନଥିଲେ, ଇର୍ଷ୍ୟା କରି ନଥିଲେ; ସେ ଖୁସି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଦୁଃଖି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଲାଭ ଚାହିଲେ ନୁହେଁ, ଅଲାଭ ଟାଳିଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ସମଦର୍ଶନଯା ନିତ୍ଯଂ ଵୃତ୍ତ୍ଯା ଚାମଲଧୀରଯା । ଅନ୍ତଶ୍ଶୀତଲଯା ରେଜେ ପରିପୂର୍ଣେନ୍ଦୁବିମ୍ବଵତ୍
ସେ ସମଦୃଷ୍ଟି ଓ ପରିସ୍କାର ମନରେ ସଦା ଶାନ୍ତ ରହିଲେ; ଭିତରେ ଶୀତଳତା ରହିଥିଲା, ଏହିପରି ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକିଲେ।
ସର୍ଵଂ ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵକଚନଂ ଜଗଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଵଲୋକ୍ଯ ସା । ପ୍ରଶାନ୍ତସୁଖଦୁଃଖଶ୍ରୀସ୍ ତସ୍ଯ ପୂର୍ଣା ମତିର୍ ବଭୌ
ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ ଭାବି ଦେଖି, ସେ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଦୁଃଖ-ସୁଖରେ ଅବିଚଳିତ ରହିଲେ; ତାଙ୍କର ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଶ୍ରୀମୟ ହୋଇଗଲା।
ଉଲ୍ଲସନ୍ ଵିଲସନ୍ ଘୂର୍ଣଂସ୍ ତିଷ୍ଠନ୍ ଗଚ୍ଛଞ୍ ଶ୍ଵସନ୍ ସ୍ଵପନ୍ । ଅଭୂତ୍ ସ ସ୍ଵସମାଧିସ୍ଥଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଶ୍ ଚିଲ୍ଲଯଂ ଗତଃ
ଉଠିବା, ଜଗମଗାଇବା, ଘୁରିବା, ଦଣ୍ଡାଇ ରହିବା, ଚାଲିବା, ଶ୍ୱାସ ନେବା କିମ୍ବା ଶୁଅଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସ୍ୱ-ସମାଧିରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ, ସଚେତନ ହୋଇ ଚେତନାର ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସ କୁର୍ଵନ୍ ଵିଗତାସଙ୍ଗଂ ରାଜ୍ଯଂ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ । ଅତିଷ୍ଠଦ୍ ଅକ୍ଷତାକାରୋ ଭୂରିଵର୍ଷଶତାନ୍ଯ୍ ଅଥ
ଅସକ୍ତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ପଦ୍ମନୟନ ରାଜା ଶତାଧିକ ବର୍ଷ ଧରି ଅକ୍ଷତ ଦେହରେ ରାଜ୍ୟ କଲେ।
ସନ୍ନିଵେଶମ୍ ଇମଂ ଦେହନାମକଂ ତଦନୁ ସ୍ଵଯମ୍ । ସ ଜହୌ ତେଜସାକ୍ରାନ୍ତୋ ରୂପଂ ହିମକଣୋ ଯଥା
ପରେ, ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଏହି ଦେହ ନାମକ ଗଠନକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପରି ହିମବିନ୍ଦୁ ଗଳିଯାଏ।
ଵିଵେଶ ପରମ୍ ଆଦ୍ଯଂ ତତ୍ କାରଣଂ କାରଣେଶ୍ଵରମ୍ । ପ୍ରଜ୍ଞଯା ସରିତା ଵାରିପୂରଃ ପୂର୍ଣମ୍ ଇଵାମ୍ବୁଧିମ୍
ସେ ଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଆଦି କାରଣ, କାରଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ପୁର୍ଣ୍ଣ ନଦୀ ଜଳରେ ଭରି ମହାସାଗରକୁ ଲୀନ ହୁଏ।
ଅଧିଗତଵିମଲୈକରୂପତେଜା ଗଗନଦଶାଂ ସମୁପେତ୍ଯ ଶାନ୍ତଶୋକଃ । ଅଲମ୍ ଅଭଵଦ୍ ଅସୌ ପରଂ ସ୍ଵରୂପଂ ଘଟଖମ୍ ଇଵାମ୍ବରସଂଯୁତଂ ମହାତ୍ମା
ନିଜର ଶୁଭ୍ର ଏକାକୀ ଚେହେରାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପାଇଁ, ଆକାଶର ଅବସ୍ଥାକୁ ଅନୁଭବ କରି, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ସେ ମହାତ୍ମା ନିଜର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମାରେ ଏକତା ପାଇଲେ; ମାଟିଘଟ ଆକାଶ ସହ ଏକତା ହେବା ପରି।
ଏତାଂ ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଅଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ନ ମନଃ ପରିତପ୍ଯତେ । ଘୋରେ ତମସି ନିର୍ମଗ୍ନଂ ଲବ୍ଧଦୀପଶ୍ ଶିଶୁର୍ ଯଥା
ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଭରସା କରି, ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଏ ନାହିଁ; ଗଭୀର ଅନ୍ଧାରରେ ଡୁବିଥିବା ଶିଶୁ ଦୀପ ପାଇଲେ ଯେପରି ଆରାମ ମିଳେ।
ଵିଵେକାଵସ୍ଥଯା ଚେତସ୍ ତନ୍ଵ୍ଯୈଵାଯାତି ନିର୍ଵୃତିମ୍ । ପତଞ୍ ଶ୍ଵଭ୍ରେ ଦୃଢତୃଣପ୍ରଚଯାଲମ୍ବନାଦ୍ ଇଵ
ବିବେକରେ ମନ ଦୃଢ଼ ହେଲେ, ସାନ୍ତି ମିଳେ; ଅଭ୍ୟସରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଜଣେ ଦୃଢ଼ ଘାସର ଗୁଛ ପକାଇ ଭଲ ଭାବରେ ଧରିଥିବା ପରି।
ବୁଦ୍ଧ୍ଵୈତାଂ ପାଵନୀଂ ଦୃଷ୍ଟିଂ ଭାଵଯିତ୍ଵାପ୍ଯ୍ ଉଦାହରନ୍ । ନିତ୍ଯମ୍ ଏକସମାଧାନୋ ଭଵ ଭୂଷିତଭୂତଲଃ
ଏହି ପବିତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିକୁ ବୁଝି, ଚିନ୍ତା କରି, ପୁନଃପୁନଃ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସଦା ଏକାଗ୍ରତାରେ ରୁହ; ପୃଥିବୀରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ।
କଥମ୍ ଏକସମାଧାନଂ କୀଦୃଶଂ ଵା ମୁନୀଶ୍ଵର । ଵାତାହତମଯୂରାଙ୍ଗରୁହଲୋଲଂ ମନୋ ଭଵେତ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବତାହାରେ ଉଡୁଥିବା ମୟୂରର ପାଖା ପରି ଚଞ୍ଚଳ ଏହି ମନ କେମିତି ଏକାଗ୍ର ହୋଇପାରିବ? ଏହାର ସ୍ୱରୂପ କଣ?
ଶୃଣୁ ତସ୍ଯୈଵ ସୁରଘୋଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧସ୍ଯ ସତସ୍ ତଦା । ପର୍ଣାଦସ୍ଯ ଚ ରାଜର୍ଷେସ୍ ସଂଵାଦମ୍ ଇମମ୍ ଅଦ୍ଭୁତମ୍
ତୁମେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥାବାର୍ତ୍ତାଟିକୁ ଶୁଣ, ଯେଉଁଥିରେ ଜାଗୃତ ଓ ଉତ୍ତମ ମନ ଥିବା ସୁରଘ ଓ ରାଜା ଋଷି ପର୍ଣ୍ଣାଦ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ।
ରାଘଵୈକସମାଧାନବୋଧିତାଯୋଦିତାତ୍ମନୋଃ । ପରସ୍ପରସମାଲାପମ୍ ଇମଂ ପ୍ରକଟଯାମି ତେ
ରାଘବ ଓ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଜାଗୃତ ହୋଇଥିବା ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହେଇଥିଲା, ସେଇ ପରସ୍ପର କଥାବାର୍ତ୍ତାକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
ବଭୂଵ ପାରସୀକାନାଂ ପାର୍ଥିଵଃ ପରଵୀରହା । ପରିଘୋ ନାମ ଵିଖ୍ଯାତଃ ପରିଘସ୍ ସ୍ଯନ୍ଦନେ ଯଥା
ପାରସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରିଘ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ରଥରେ ପରିଘ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ସ ବଭୂଵ ପରଂ ମିତ୍ରଂ ସୁରଘୋ ରଘୁନନ୍ଦନ । ନନ୍ଦନୋଦ୍ଯାନସଂସ୍ଥସ୍ଯ ମଦନସ୍ଯେଵ ମାଧଵଃ
ସୁରଘା ତାଙ୍କର ସବୁଠୁ ନିକଟ ମିତ୍ର ହେଲେ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ତୁମେ, ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ମଦନଙ୍କ ପାଇଁ ମାଧବ ଯେପରି ନିକଟ ମିତ୍ର।
କଦାଚିତ୍ ପରିଘସ୍ଯାଭୂଦ୍ ଅକାଣ୍ଡଂ ମଣ୍ଡଲେ ମହତ୍ । କଲ୍ପାନ୍ତ ଇଵ ସଂସାରେ ପ୍ରଜାଦୁଷ୍କୃତଦୋଷଜମ୍
ଏକ ଦିନ ପରିଘାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ବଡ଼ ଦୁର୍ଘଟନା ଘଟିଲା, ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବରେ ଏହା ଆସିଲା, ଲୋକମାନଙ୍କର ଦୁଷ୍କର୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସଂସାରରେ ଏକ କଳ୍ପର ଶେଷ ଯେପରି।
ଵିନେଶୁର୍ ଜନତାସ୍ ତତ୍ର ବହ୍ଵ୍ଯଃ କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷତଜୀଵିତାଃ । ଜ୍ଵଲିତେ ଵିପିନେ ଵହ୍ନୌ ଯଥା ଭୂତପରମ୍ପରାଃ
ସେଠାରେ ଅନେକ ଲୋକ ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବରେ ଜୀବନ ହରାଇଲେ, ଜଳୁଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଗ୍ନିରେ ପରମ୍ପରା ଭୂତମାନେ ଯେପରି ଦହିଯାନ୍ତି।
ତଦ୍ଦୁଃଖଂ ପରିଘୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଷାଦମ୍ ଅତୁଲଂ ଯଯୌ । ତତ୍ଯାଜ ଚାଖିଲଂ ରାଜ୍ଯଂ ଦଗ୍ଧଂ ଗ୍ରାମମ୍ ଇଵାଧ୍ଵଗଃ
ସେ ଦୁଃଖ ଦେଖି ପରିଘା ଅପୂର୍ବ ନିରାଶାରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଦଗ୍ଧ ଗ୍ରାମକୁ ଏକ ଯାତ୍ରୀ ଯେପରି ଛାଡ଼ିଯାଏ।
ପ୍ରଜାନାଶପ୍ରତୀକାରେଷ୍ଵ୍ ଅସମର୍ଥୋ ଵିରାଗଵାନ୍ । ଜଗାମ ଵିପିନଂ କର୍ତୁଂ ତପୋ ଜିନମୁନୀନ୍ଦ୍ରଵତ୍
ସେ ନିଜ ଜନମାନେର ନାଶକୁ ରୋକିପାରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅସକ୍ତି ଭାବ ରଖି, ଜିନ ମୁନିଙ୍କ ପରି ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ପୌରାଣାମ୍ ଅପରିଜ୍ଞାତଃ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ ଦୂରକାନନେ । ସ ଉଵାସ ଵିରକ୍ତାତ୍ମା ଲୋକାନ୍ତର ଇଵାପରେ
ପୌରବାସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜଣାନଥିଲେ, ସେ ଏକ ଦୂର ଜଙ୍ଗଲରେ, ଅସକ୍ତ ମନ ରଖି, ଅନ୍ୟ ଜଗତରେ ଅଛି ଭଳି ରହିଲେ।
ତପଶ୍ ଚରଞ୍ ଶାନ୍ତମତିର୍ ଦାନ୍ତଃ କନ୍ଦରମନ୍ଦିରଃ । ସ୍ଵଯଂ ଶୀର୍ଣାନି ଶୁଷ୍କାଣି ତତ୍ର ପର୍ଣାନ୍ଯ୍ ଅଭକ୍ଷଯତ୍
ସେ ଶାନ୍ତ ମନ ରଖି, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଗୁହାରେ ରହି, ଏଠାରେ ନିଜେ ଝଡି ପଡିଥିବା ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ଖାଇଲେ।
ଚିରଂ ହୁତାଶଵଚ୍ ଛୁଷ୍କପର୍ଣାନ୍ଯ୍ ଏଵାଥ ଭକ୍ଷଯନ୍ । ପର୍ଣାଦ ଇତି ନାମାସୌ ପ୍ରାପ ମଧ୍ଯେ ତପସ୍ଵିନାମ୍
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅଗ୍ନି ଇଂଧନ ଭଳି ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ଖାଇ, ସେ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ 'ପର୍ଣ୍ଣାଦ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ପର୍ଣାଦନାମା ରାଜର୍ଷିସତ୍ତମଃ । ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପେ ବଭୂଵାସୌ ଵିଖ୍ଯାତୋ ମୁନିସଦ୍ମସୁ
ତାହାପରେ, ପର୍ଣ୍ଣାଦ ନାମକ ରାଜା ଋଷି, ଯେଉଁଥିରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପର ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ତତୋ ଵର୍ଷସହସ୍ରେଣ ତପସା ଦାରୁଣାତ୍ମନା । ପ୍ରାପଦ୍ ଅଭ୍ଯାସଵଶତୋ ଜ୍ଞାନମ୍ ଆତ୍ମପ୍ରସାଦଜମ୍
ଏହାପରେ, ହଜାର ବର୍ଷ ଦୀର୍ଘ କଠିନ ତପସ୍ୟା ଓ ଅଭ୍ୟାସର ଶକ୍ତିରେ, ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାର ପ୍ରସାଦରୁ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ।
ବଭୂଵ ଵିଗତଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୋ ନୀରାଗସ୍ ସମଦର୍ଶନଃ । ନିରୀହୋ ନିରନୁକ୍ରୋଶୋ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଧୀଃ
ସେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ରାଗ ନଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖିବା, ଇଚ୍ଛା ନଥିବା, ଦୟା ଓ ଆସକ୍ତି ନଥିବା, ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତ ଓ ଜାଗୃତ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ହେଲେ।