କଷ୍ଟଂ ମୁଧୈଵ ମେ ଚିନ୍ତା ନିଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହସ୍ଥିତୌ । ବଭୂଵ ଦେହନିଷ୍ଠୈଵ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପି ଦେହକଃ
ହାୟ, ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ କୃପା ନେଇ ମୋର ଚିନ୍ତା ନିରର୍ଥକ ଥିଲା; ଏହା କେବଳ ଦେହ ସହିତ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଦେହ ନିଜେ କିଛି ନୁହେଁ।
ନନ୍ଵ୍ ଅହୋ ସମ୍ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଽସ୍ମି ଗତଂ ଦୁର୍ଦର୍ଶନଂ ମମ । ଦୃଷ୍ଟଂ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଅଖିଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ମଯା
ନିଶ୍ଚୟ, ଏବେ ମୁଁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛି; ଯାହା ବୁଝିବା ଦୁର୍ଲଭ ଥିଲା, ସେ ସବୁ ମୋ ପାଖରୁ ଅପସାରି ଯାଇଛି। ଯେତେଦିନ ଦେଖିବାକୁ ଥିଲା, ସେ ସବୁ ଦେଖିଦେଲି; ଯେତେଦିନ ପାଇବାକୁ ଥିଲା, ସେ ସବୁ ମୋତେ ମିଳିଗଲା।
ସର୍ଵଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ଇଦଂ ଦୃଶ୍ଯଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଯଜ୍ ଜଗଦ୍ଗତମ୍ । ଚିନ୍ନିଷ୍ଷ୍ଯନ୍ଦାଂଶମାତ୍ରଂ ତନ୍ ନାନ୍ଯତ୍ କିଞ୍ଚନ ଶାଶ୍ଵତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ, ଏହି ସଂସାରରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେ ସବୁ କେବଳ ଚେତନାର ଏକ ଛୋଟ ଅଂଶର ଆଲୋକ ମାତ୍ର; ଏଠାରେ ସତ୍ୟ ସ୍ଥାୟୀ କିଛି ଅନ୍ୟ ନାହିଁ।
କ୍ଵ ତୌ କୀଦୃଗ୍ଵିଧୌ ଵାପି କିଂନିଷ୍ଠୌ ଵା କିମାତ୍ମକୌ । ନିଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହୌ ଲୋକେ ହର୍ଷାମର୍ଷକ୍ରମୌ ତଥା
ସଂସାରରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଦୟା ବୋଲି ଯେଉଁ ଦୁଇଟି କଥା କୁହାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଠି, କେମିତି ଦେଖାଯାଏ, କେଉଁ ଭିତିରେ ଅଛି, କି ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ? ଏହିପରି ଆନନ୍ଦ ଓ ରୋଷର ପର୍ଯ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ଅଛି?
କିଂ ସୁଖଂ କିଂ ଚ ଵା ଦୁଃଖଂ ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମେଦମ୍ ଆତତମ୍ । ଅହମ୍ ଆସଂ ମୁଧା ମୂଢୋ ଦିଷ୍ଟ୍ଯାମୂଢୋ ଽସ୍ମ୍ଯ୍ ଅହଂ ସ୍ଥିତଃ
ସୁଖ କଣ, ଦୁଃଖ କଣ? ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରହ୍ମରେ ବ୍ୟାପିତ। ମୁଁ ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ ମୂଢ଼ ଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏବେ ମୋର ମୂଢ଼ତା ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି।
କିମ୍ ଅସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵମ୍ ଆଲୋକେ ଶୋଚ୍ଯତେ କିଂ ଵିମୁହ୍ଯତେ । କିଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯତେ କିମ୍ କ୍ରିଯତେ ସ୍ଥୀଯତେ କ୍ଵ କ୍ଵ ଗମ୍ଯତେ
ଏହି ପ୍ରକାଶରେ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରାଯିବ? କାହିଁକି ଭ୍ରମିତ ହେବ? କ'ଣ ଦେଖିବାକୁ ଅଛି, କ'ଣ କରିବାକୁ ଅଛି, କ'ଠି ରହିବାକୁ ଅଛି, କ'ଠି ଯିବାକୁ ଅଛି?
କିଞ୍ଚିତ୍ ଇତ୍ଥମ୍ ଇଦଂ ନାମ ଚିଦାଭାସଂ ଵିରାଜତେ । ନମୋ ନମସ୍ ତେ ନିସ୍ତତ୍ତ୍ଵ ଦୃଷ୍ଟଦୃଶ୍ଯୋ ଽସି ସୁନ୍ଦର
ଏହିପରି ଭାବରେ ଏହାକୁ ଚେତନାର ଏକ ଭାସ୍ମାନ ଆଭା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ହେ ସୁନ୍ଦର, ତୁମେ ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ତଥା ନିରାର୍ଥକ, ତୁମକୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ନମସ୍କାର।
ଅହୋ ନୁ ସମ୍ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଽସ୍ମି ସମ୍ଯଗ୍ ଜ୍ଞାତମ୍ ଅଲଂ ମଯା । ନମୋ ମହ୍ଯମ୍ ଅନନ୍ତାଯ ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନୋଦଯାଯ ଚ
ଆହା, ଏବେ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସଚେତନ ହୋଇଛି; ସବୁ କିଛି ଭଲଭାବେ ବୁଝି ପାରିଛି। ମୋ ଅନନ୍ତ ଆତ୍ମାକୁ ଓ ସଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ଉଦୟକୁ ନମସ୍କାର।
ଵିଗତରଞ୍ଜନନିର୍ଵିଷଯସ୍ଥିତିର୍ ଗତଭଵଭ୍ରମ ଈହିତଵର୍ଜିତଃ । ସ୍ଥିରସୁଷୁପ୍ତକଲାତିଗତସ୍ ତତସ୍ ସମସମଂ ନିଵସାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଆତ୍ମନି
ମୁଁ ଆକର୍ଷଣରୁ ମୁକ୍ତ, ଇଚ୍ଛା ଓ ଭୋଗରୁ ଦୂର, ଭ୍ରମ ଶେଷ, କୌଣସି ଚେଷ୍ଟା ନାହିଁ, ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଓ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଏବେ ମୁଁ ସମତାରେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବସିଛି।
ଇତି ହେମଜଟାଧୀଶୋ ଲେଭେ ପଦମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍ । ଵିଵେକାଧ୍ଯଵସାଯେନ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯମ୍ ଇଵ ଗାଧିଜଃ
ଏପରିଭାବେ ସୁନା ଜଟାଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ବିବେକ ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ, ଯେପରି ଗାଧିଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଅନନ୍ତାକାରକାର୍ଯାସୁ ନାସୀଚ୍ ଚେଷ୍ଟାସୁ ଖେଦଵାନ୍ । ଭୂଯୋ ଭୂଯଃ ପ୍ରଯୁକ୍ତାସୁ ଦିନମାଲାସ୍ଵ୍ ଇଵେଶ୍ଵରଃ
ଅନେକ ପ୍ରକାର କାମ କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଓ ପୁନିପୁନି ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କେବେ ଥକାନି ଅନୁଭବ କରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଦିନ ଓ ରାତିର ଚକ୍ରରେ ଇଶ୍ୱର କେବେ ଅଳସ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ସୋ ଽତିଷ୍ଠତ୍ ସର୍ଵେହାଵିଗତଜ୍ଵରମ୍ । ସମାସମେ ସ୍ଵକେ କାର୍ଯେ ଜଲୌଘୋ ଽଗ୍ର ଇଵାନତେ
ସେତେବେଳୁଠାରୁ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସର ଅଶାନ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ନିଜ କାମରେ ନିଶ୍ଚଳ ଓ ଦୃଢ଼ ରହିଲେ, ଯେପରି ପାଣିର ଧାରା ତାହାର ଶିଖରରେ ସ୍ଥିର ଭାବେ ବହିଥାଏ।
ହର୍ଷାମର୍ଷଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ପ୍ରକୃତଂ କାର୍ଯମ୍ ଆଚରନ୍ । ଉଦାରଗମ୍ଭୀରଵପୁର୍ ଜହାରାମ୍ବୁନିଧେଶ୍ ଶ୍ରିଯମ୍
ହର୍ଷ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସ୍ୱାଭାବିକ କାମ କରି, ଉଦାର ଓ ଗଭୀର ମନୋଭାବ ଧାରଣ କରି, ସେ ସାଗରର ଶୋଭାକୁ ଅନୁଭବ କଲେ।
ସୁଷୁପ୍ତସମଧର୍ମିଣ୍ଯା ଚିତ୍ତଵୃତ୍ତ୍ଯା ଵ୍ଯରାଜତ । ନିଷ୍କମ୍ପଯା ପ୍ରକାଶିନ୍ଯା ଦୀପସ୍ ସ୍ଵଶିଖଯେଵ ସଃ
ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ପରି ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମନସ୍ତିତିରେ ସେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ହୋଇ ଚମକିଲେ, ନିଜ ଶିଖାରେ ଜ୍ୟୋତି ଦେଉଥିବା ଦୀପ ପରି।
ନ ନିର୍ଘୃଣୋ ଦଯାଵାନ୍ ନୋ ନ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୀ ନାପ୍ଯ୍ ଅମତ୍ସରଃ । ନ ସୁଖୀ ନାସୁଖୀ ନାର୍ଥୀ ନାନର୍ଥୀ ସ ବଭୂଵ ହ
ସେ କ୍ରୁର ନୁହେଁ, ଦୟାଳୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଫସି ନଥିଲେ, ଇର୍ଷ୍ୟା କରି ନଥିଲେ; ସେ ଖୁସି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଦୁଃଖି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଲାଭ ଚାହିଲେ ନୁହେଁ, ଅଲାଭ ଟାଳିଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ସମଦର୍ଶନଯା ନିତ୍ଯଂ ଵୃତ୍ତ୍ଯା ଚାମଲଧୀରଯା । ଅନ୍ତଶ୍ଶୀତଲଯା ରେଜେ ପରିପୂର୍ଣେନ୍ଦୁବିମ୍ବଵତ୍
ସେ ସମଦୃଷ୍ଟି ଓ ପରିସ୍କାର ମନରେ ସଦା ଶାନ୍ତ ରହିଲେ; ଭିତରେ ଶୀତଳତା ରହିଥିଲା, ଏହିପରି ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକିଲେ।
ସର୍ଵଂ ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵକଚନଂ ଜଗଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଵଲୋକ୍ଯ ସା । ପ୍ରଶାନ୍ତସୁଖଦୁଃଖଶ୍ରୀସ୍ ତସ୍ଯ ପୂର୍ଣା ମତିର୍ ବଭୌ
ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ ଭାବି ଦେଖି, ସେ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଦୁଃଖ-ସୁଖରେ ଅବିଚଳିତ ରହିଲେ; ତାଙ୍କର ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଶ୍ରୀମୟ ହୋଇଗଲା।
ଉଲ୍ଲସନ୍ ଵିଲସନ୍ ଘୂର୍ଣଂସ୍ ତିଷ୍ଠନ୍ ଗଚ୍ଛଞ୍ ଶ୍ଵସନ୍ ସ୍ଵପନ୍ । ଅଭୂତ୍ ସ ସ୍ଵସମାଧିସ୍ଥଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଶ୍ ଚିଲ୍ଲଯଂ ଗତଃ
ଉଠିବା, ଜଗମଗାଇବା, ଘୁରିବା, ଦଣ୍ଡାଇ ରହିବା, ଚାଲିବା, ଶ୍ୱାସ ନେବା କିମ୍ବା ଶୁଅଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସ୍ୱ-ସମାଧିରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ, ସଚେତନ ହୋଇ ଚେତନାର ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସ କୁର୍ଵନ୍ ଵିଗତାସଙ୍ଗଂ ରାଜ୍ଯଂ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ । ଅତିଷ୍ଠଦ୍ ଅକ୍ଷତାକାରୋ ଭୂରିଵର୍ଷଶତାନ୍ଯ୍ ଅଥ
ଅସକ୍ତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ପଦ୍ମନୟନ ରାଜା ଶତାଧିକ ବର୍ଷ ଧରି ଅକ୍ଷତ ଦେହରେ ରାଜ୍ୟ କଲେ।
ସନ୍ନିଵେଶମ୍ ଇମଂ ଦେହନାମକଂ ତଦନୁ ସ୍ଵଯମ୍ । ସ ଜହୌ ତେଜସାକ୍ରାନ୍ତୋ ରୂପଂ ହିମକଣୋ ଯଥା
ପରେ, ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଏହି ଦେହ ନାମକ ଗଠନକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପରି ହିମବିନ୍ଦୁ ଗଳିଯାଏ।
ଵିଵେଶ ପରମ୍ ଆଦ୍ଯଂ ତତ୍ କାରଣଂ କାରଣେଶ୍ଵରମ୍ । ପ୍ରଜ୍ଞଯା ସରିତା ଵାରିପୂରଃ ପୂର୍ଣମ୍ ଇଵାମ୍ବୁଧିମ୍
ସେ ଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଆଦି କାରଣ, କାରଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ପୁର୍ଣ୍ଣ ନଦୀ ଜଳରେ ଭରି ମହାସାଗରକୁ ଲୀନ ହୁଏ।
ଅଧିଗତଵିମଲୈକରୂପତେଜା ଗଗନଦଶାଂ ସମୁପେତ୍ଯ ଶାନ୍ତଶୋକଃ । ଅଲମ୍ ଅଭଵଦ୍ ଅସୌ ପରଂ ସ୍ଵରୂପଂ ଘଟଖମ୍ ଇଵାମ୍ବରସଂଯୁତଂ ମହାତ୍ମା
ନିଜର ଶୁଭ୍ର ଏକାକୀ ଚେହେରାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପାଇଁ, ଆକାଶର ଅବସ୍ଥାକୁ ଅନୁଭବ କରି, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ସେ ମହାତ୍ମା ନିଜର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମାରେ ଏକତା ପାଇଲେ; ମାଟିଘଟ ଆକାଶ ସହ ଏକତା ହେବା ପରି।
ଏତାଂ ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଅଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ନ ମନଃ ପରିତପ୍ଯତେ । ଘୋରେ ତମସି ନିର୍ମଗ୍ନଂ ଲବ୍ଧଦୀପଶ୍ ଶିଶୁର୍ ଯଥା
ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଭରସା କରି, ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଏ ନାହିଁ; ଗଭୀର ଅନ୍ଧାରରେ ଡୁବିଥିବା ଶିଶୁ ଦୀପ ପାଇଲେ ଯେପରି ଆରାମ ମିଳେ।
ଵିଵେକାଵସ୍ଥଯା ଚେତସ୍ ତନ୍ଵ୍ଯୈଵାଯାତି ନିର୍ଵୃତିମ୍ । ପତଞ୍ ଶ୍ଵଭ୍ରେ ଦୃଢତୃଣପ୍ରଚଯାଲମ୍ବନାଦ୍ ଇଵ
ବିବେକରେ ମନ ଦୃଢ଼ ହେଲେ, ସାନ୍ତି ମିଳେ; ଅଭ୍ୟସରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଜଣେ ଦୃଢ଼ ଘାସର ଗୁଛ ପକାଇ ଭଲ ଭାବରେ ଧରିଥିବା ପରି।
ବୁଦ୍ଧ୍ଵୈତାଂ ପାଵନୀଂ ଦୃଷ୍ଟିଂ ଭାଵଯିତ୍ଵାପ୍ଯ୍ ଉଦାହରନ୍ । ନିତ୍ଯମ୍ ଏକସମାଧାନୋ ଭଵ ଭୂଷିତଭୂତଲଃ
ଏହି ପବିତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିକୁ ବୁଝି, ଚିନ୍ତା କରି, ପୁନଃପୁନଃ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସଦା ଏକାଗ୍ରତାରେ ରୁହ; ପୃଥିବୀରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ।
କଥମ୍ ଏକସମାଧାନଂ କୀଦୃଶଂ ଵା ମୁନୀଶ୍ଵର । ଵାତାହତମଯୂରାଙ୍ଗରୁହଲୋଲଂ ମନୋ ଭଵେତ୍
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବତାହାରେ ଉଡୁଥିବା ମୟୂରର ପାଖା ପରି ଚଞ୍ଚଳ ଏହି ମନ କେମିତି ଏକାଗ୍ର ହୋଇପାରିବ? ଏହାର ସ୍ୱରୂପ କଣ?
ଶୃଣୁ ତସ୍ଯୈଵ ସୁରଘୋଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧସ୍ଯ ସତସ୍ ତଦା । ପର୍ଣାଦସ୍ଯ ଚ ରାଜର୍ଷେସ୍ ସଂଵାଦମ୍ ଇମମ୍ ଅଦ୍ଭୁତମ୍
ତୁମେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥାବାର୍ତ୍ତାଟିକୁ ଶୁଣ, ଯେଉଁଥିରେ ଜାଗୃତ ଓ ଉତ୍ତମ ମନ ଥିବା ସୁରଘ ଓ ରାଜା ଋଷି ପର୍ଣ୍ଣାଦ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ।
ରାଘଵୈକସମାଧାନବୋଧିତାଯୋଦିତାତ୍ମନୋଃ । ପରସ୍ପରସମାଲାପମ୍ ଇମଂ ପ୍ରକଟଯାମି ତେ
ରାଘବ ଓ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଜାଗୃତ ହୋଇଥିବା ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହେଇଥିଲା, ସେଇ ପରସ୍ପର କଥାବାର୍ତ୍ତାକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
ବଭୂଵ ପାରସୀକାନାଂ ପାର୍ଥିଵଃ ପରଵୀରହା । ପରିଘୋ ନାମ ଵିଖ୍ଯାତଃ ପରିଘସ୍ ସ୍ଯନ୍ଦନେ ଯଥା
ପାରସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରିଘ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ରଥରେ ପରିଘ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ସ ବଭୂଵ ପରଂ ମିତ୍ରଂ ସୁରଘୋ ରଘୁନନ୍ଦନ । ନନ୍ଦନୋଦ୍ଯାନସଂସ୍ଥସ୍ଯ ମଦନସ୍ଯେଵ ମାଧଵଃ
ସୁରଘା ତାଙ୍କର ସବୁଠୁ ନିକଟ ମିତ୍ର ହେଲେ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ତୁମେ, ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ମଦନଙ୍କ ପାଇଁ ମାଧବ ଯେପରି ନିକଟ ମିତ୍ର।