ଜୀଵସ୍ଯ ଜୀଵିତଂ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞତାଯାଂ ଜୀଵଜୀଵନେ । ଅଣୁର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ନୋ ଭେଦୋ ଵିରୂପତ୍ଵେ ଜ୍ଞଜୀଵଯୋଃ
ଜୀବର ଜୀବନ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ; ଜୀବର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଜ୍ଞାନରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ। ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଣୁ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଜୀବ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା କିମ୍ବା ବିକୃତି ନାହିଁ।
ଯଥା ଜ୍ଞଜୀଵଯୋର୍ ନାସ୍ତି ଭେଦୋ ରାମ ତଥୈତଯୋଃ । ଭେଦୋ ଽସ୍ତି ନ ଜ୍ଞଜଗତୋର୍ ଵିଦ୍ଧି ଶାନ୍ତମ୍ ଅଖଣ୍ଡିତମ୍
ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଜୀବରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ରାମ, ସେହିପରି ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଜଗତରେ ଯେଉଁ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ, ସେ କଳ୍ପନା ମାତ୍ର। ଏହି ସତ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଓ ଅଖଣ୍ଡ।
ସର୍ଵଂ ପ୍ରଶାନ୍ତମ୍ ଅଜମ୍ ଏକମ୍ ଅନାଦିମଧ୍ଯମ୍ ଆଭାସନଂ ସ୍ଵଦନମାତ୍ରମ୍ ଅଚେତ୍ଯଚିହ୍ନମ୍ । ସର୍ଵଂ ପ୍ରଶାନ୍ତମ୍ ଅତି ଶବ୍ଦମଯୀ ତୁ ଦୃଷ୍ଟିର୍ ବୋଧାର୍ଥମ୍ ଏଵ ହି ମୁଧୈଵ ତଦ୍ ଓଁ ଇତୀଦମ୍
ସମସ୍ତ କିଛି ଶାନ୍ତ, ଅଜନ୍ମା, ଏକ, ଆରମ୍ଭ ଓ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ନିଜର ରସରେ ଦେଖାଯାଏ, ଚିନ୍ତା ଓ ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ କିଛି ଶାନ୍ତ, ଦୃଷ୍ଟି ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଅଛି; ଅନ୍ୟଥା ଏହା 'ଓଁ' ଉଚ୍ଚାରଣ ମାତ୍ର।
ଅତ୍ରୈଵୋଦାହରନ୍ତୀମମ୍ ଇତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । କିରାତେଶସ୍ଯ ସୁରଘୋର୍ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଵିସ୍ମଯପ୍ରଦମ୍
ଏଠାରେ ପୁରାତନ ଏକ ଉପାଖ୍ୟାନ କୁ କହାଯାଏ—କିରାତ ନାଥ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦେବତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା।
ଉତ୍ତରସ୍ଯା ଦିଶୋ ମେଦଃ କର୍ପୂରପଟଲଂ ଭୁଵଃ । ସମ୍ଭୃତଂ ହସନଂ ଶାର୍ଵଂ ଶୁକ୍ଲୋ ଵା ଚାନ୍ଦ୍ର ଆତପଃ
ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପୃଥିବୀ କର୍ପୂରର ଚାଦରରେ ଢାକାଯାଇଛି—ସେହି କି ଶିବଙ୍କର ହସ, କି ଚନ୍ଦ୍ରର ଧଳା, କି ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା।
ହିମାଦ୍ରେଶ୍ ଶୃଙ୍ଗମ୍ ଅସ୍ତୀହ କୈଲାସୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ । ଶୈଲଜାଲସ୍ଯ ସନ୍ମୁକ୍ତାକଲାପସ୍ଯେଵ ନାଯକଃ
ହିମାଳୟର ଏଠାରେ ଏକ ଶିଖର ଅଛି, ଯାହାକୁ କୈଳାସ ପର୍ବତ କୁହାଯାଏ। ଏହି ପର୍ବତ ଅନେକ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ, ମୁକୁତର ମଣି ମାଳା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ଵିଷ୍ଣୋଃ କ୍ଷୀରୋଦକ ଇଵ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ ସୁରପତେର୍ ଇଵ । ଅବ୍ଜଜସ୍ଯେଵ ନାଭ୍ଯବ୍ଜଂ ଗୃହଂ ଯଶ୍ ଶଶିମୌଲିନଃ
ଏହି ପର୍ବତ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ଷୀରସାଗର ଭଳି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଵର୍ଗ ଭଳି, ଏବଂ ପଦ୍ମଜଙ୍କ ପାଇଁ ପଦ୍ମନାଭ ଭଳି। ଏଠା ଚନ୍ଦ୍ରଧର ଶିବଙ୍କ ନିବାସ।
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଵୃନ୍ଦଦୋଲାଭିସ୍ ସାପ୍ସରୋଭିର୍ ଵିଭାତି ଯଃ । ଲୋଲରତ୍ନଶଲାକାଭିର୍ ଲହରୀଭିର୍ ଇଵାର୍ଣଵଃ
ଏହି ପର୍ବତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳାର ଝୁଲା ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ଚମକୁଛି, ଚଳିତ ରତ୍ନ ଶଳାକା ଓ ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଏହା ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍କଳା ଦେଖାଏ।
ଗଣାଙ୍ଗନାନାମ୍ ଅନିଶଂ ମତ୍ତାନାଂ ଚରଣୈର୍ ହତାଃ । ଅଶୋକା ଇଵ ରାଜନ୍ତେ ଯତ୍ରାଶୋକା ଵିକାସିନଃ
ଏଠାରେ ଶିବଙ୍କ ଗଣ ଓ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗନାମାନେ ସଦା ମଦମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ଅଶୋକ ଗଛମାନେ ପ୍ରହାରିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଫୁଲିଥିବା ଅଶୋକ ଗଛମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି।
ସଞ୍ଚରଚ୍ଛଙ୍କରେ ଦିକ୍ଷୁ ଭୃଗୁଷ୍ଵ୍ ଇନ୍ଦୁମଣିଦ୍ରଵୈଃ । ନିଵର୍ତନ୍ତେ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ଯତ୍ରାଜସ୍ରଂ ଚ ନିର୍ଝରାଃ
ସେଠି ଦିଗ୍ଦିଗାନ୍ତରେ ଚାଲିଥିବା ଝରଣାଗୁଡିକ ଚନ୍ଦ୍ରମଣିର ଆଲୋକରେ ଅନ୍ତରାଳରେ ଶୋଭା ପାଉଛି, ସେମାନେ ଅବିରତ ଭାବରେ ଏକଥାରେ ଚାଲିଯାନ୍ତି ଓ ଫେରିଆସନ୍ତି।
ଯୋ ଲତାଗୁଲ୍ମଵୃକ୍ଷୌଘଵାପୀହ୍ରଦନଦୀନଦୈଃ । ମୃଗପକ୍ଷିଗଣୈର୍ ଭୀତୈର୍ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଵଦ୍ ଇହାଵୃତଃ
ସେଠି ଲତା, ଜାଡି, ଗଛ, ଝିଅ, ହ୍ରଦ, ନଦୀ ଓ ଭୟଭୀତ ପଶୁପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦଳରେ ଏହା ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପରି ଘେରାଯାଇଛି।
ତସ୍ଯ ହେମଜଟା ନାମ କିରାତାସ୍ ସଂସ୍ଥିତାସ୍ ତଲେ । ପିପୀଲକା ଵରତରୋର୍ ମୂଲକୋଶଗତା ଇଵ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଛର ତଳେ ହେମଜଟା ନାମକ ଲୋକମାନେ ପିପିଳିକାମାନେ ମହାଗଛର ମୂଳରେ ରହିଥିବା ପରି ବସିଛନ୍ତି।
କୈଲାସପାଦାରଣ୍ଯାନ୍ଯାଂ ଜଟାଲାଯାଂ ସୁଗୁଲ୍ମକୈଃ । ଵସନ୍ତି ଯୌକଵତ୍ କ୍ଷୁଦ୍ରାସ୍ ତେ ତନ୍ନିକଟଜୀଵିନଃ
କୈଳାସ ପାହାଡ଼ର ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଘନ ଜାଡି ଭରିଥିବା ଏଠାରେ, ସେହି କ୍ଷୁଦ୍ର ଲୋକମାନେ ଜଟାପରି ଲତା ମାନଙ୍କ ଭିତରେ ପୋକାମାନେ ରହିଥିବା ପରି ନିକଟରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ଆସୀତ୍ ତେଷାମ୍ ଉଦାରାତ୍ମା ରାଜା ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ । ଜଯଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଭୁଜ ଇଵ ଯଃ ପ୍ରଜାଯାଶ୍ ଚ ଦକ୍ଷିଣଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଉଦାର ହୃଦୟର ରାଜା ଥିଲେ, ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜିତିଥିବା, ଜୟର ଡାହାଣ ହାତ ପରି ଜଣେ, ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଥିଲେ ।
ସୁରଘୁର୍ ନାମ ବଲଵାନ୍ ସୁରଘୋରାରିଦର୍ପହା । ମୂର୍ତଃ ପରାକ୍ରମ ଇଵ ମୂର୍ତିମାନ୍ ଇଵ ମାରୁତଃ
ତାଙ୍କ ନାମ ସୁରଘୁର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା, ସାହସର ଦେହ ନେଇଥିବା, ପବନ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ।
ଜିନୋ ଵୈରାଗ୍ଯଵିଭଵୈର୍ ଧନୈର୍ ଗୁହ୍ଯକନାଯକଃ । ଶତକ୍ରତୁଗୁରୁର୍ ବୋଧୈଃ କାଵ୍ଯୈର୍ ଅସୁରଦୈଶିକଃ
ସେ ଗୁହ୍ୟକମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, ବିରାଗ ଓ ଧନରେ ପ୍ରଭୁତା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନରେ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ, ଦାନବମାନଙ୍କୁ କବିତା ଦ୍ୱାରା ଦିଗ୍ଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ ।
ସ ଚକ୍ରେ ରାଜକାର୍ଯାଣି ନିଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହକ୍ରମୈଃ । ଯଥାପ୍ରାପ୍ତାନ୍ଯ୍ ଅଖିନ୍ନାତ୍ମା ଦିନାନୀଵ ଦିଵାକରଃ
ସେ ରାଜା ଭାବରେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଯଥାଯଥି ଶାସନ ଓ ଦୟା ଦେଇ, ଦିନ ପରି ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଭାବେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଥିଲେ ।
ତଜ୍ଜାଭ୍ଯାଂ ସୁଖଦୁଃଖାଭ୍ଯାମ୍ ଅଥ ତସ୍ଯାଭ୍ଯଭୂଯତ । ସୁମତିର୍ ଵାଗୁରାବନ୍ଧୈଶ୍ ଶ୍ଲିଷ୍ଟୈର୍ ଗ୍ରୀଵେଵ ପକ୍ଷିଣଃ
ସେଠାରେ, ସେଇ ଜନ୍ମିଥିବା ସୁଖ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କର ଭଲ ବୁଦ୍ଧି ଏମିତି ଫାନ୍ଦରେ ପକ୍ଷୀର ଗଳା ଭଳି ଟିଏଁ ହୋଇ ପଡିଗଲା ।
କିମ୍ ଆର୍ତଂ ପୀଡଯାମ୍ଯ୍ ଏନଂ ତିଲଯନ୍ତ୍ରମ୍ ଇଵୌଜସା । ସର୍ଵେଷାମ୍ ଏଵ ଭୂତାନାଂ ମମେଵାର୍ତିଃ ପ୍ରଜାଯତେ
ମୁଁ କାହିଁକି ଏହି ଦୁଃଖିତକୁ ଏମିତି ଦମ୍ପି ଦେଉଛି, ତିଳ ଚିପିବା ଯନ୍ତ୍ରରେ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଚିପିବା ପରି? ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଦୁଃଖ ମୋ ମନେ ଉପଜେ ।
ଧନମ୍ ଅସ୍ମୈ ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ଧନେନାନନ୍ଦଵାଞ୍ ଜନଃ । ଭଵତ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଇଵାଶେଷସ୍ ତଦ୍ ଅଲଂ ମେ ଵିନିଗ୍ରହୈଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଧନ ଦେଉଛି, କାରଣ ଧନ ଥିଲେ ଲୋକ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; ସମସ୍ତେ ମୋ ପରି ହେଉନ୍ତୁ—ଏହି ଦମ୍ପିବା ଚାଲିବା ଦରକାର ନାହିଁ ।
ଅଥ ଵା ନିଗ୍ରହଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ କରୋମ୍ଯ୍ ଏତେନ ଵୈ ଵିନା । ଵର୍ତତେ ନ ପ୍ରଜୈଵେଯଂ ଵିନା ଵାରି ସରିଦ୍ ଯଥା
ନାହିଁ ଅଥବା, ଯଦି ଦମ୍ପିବା ଦରକାର, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଛଡି ଏହା କରିବି; କାରଣ ତାଙ୍କୁ ଛଡି ଏହି ପ୍ରପଞ୍ଚ ଚାଲିପାରିବ ନାହିଁ, ଜଳ ଛଡି ନଦୀ ଚାଲିପାରିବ ନାହିଁ ।
ହା କଷ୍ଟମ୍ ଏଷ ନିଗ୍ରାହ୍ଯୋ ଦିଷ୍ଟ୍ଯାନୁଗ୍ରାହ୍ଯ ଏଷ ମେ । ଦିଷ୍ଟ୍ଯାଦ୍ଯ ସୁଖଵାନ୍ ଅସ୍ମି କଷ୍ଟମ୍ ଅଦ୍ଯାସ୍ମି ଦୁଃଖଵାନ୍
ହା, କେତେ ଦୁଃଖ! ଏହି ଲୋକକୁ ଦମନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଭାଗ୍ୟରେ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଦୟା କରିବି। ଭାଗ୍ୟରେ, ଆଜି ମୁଁ ସୁଖୀ; ହା, ଆଜି ମୁଁ ଦୁଃଖରେ।
ଇତି ଦୋଲାଯିତଂ ଚେତୋ ନ ଵିଶଶ୍ରାମ ଭୂପତେଃ । ଏକତ୍ରାମ୍ବୁମହାଵର୍ତେ ଚିରଂ ତୃଣମ୍ ଇଵ ଭ୍ରମତ୍
ଏଭଳି, ରାଜାଙ୍କର ମନ ଦୁଇପଟେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି, କେବେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲାନି; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଏକ ବଡ଼ ଜଳ ଘୂର୍ଣ୍ଣନରେ ତିନି ପତ୍ର ଭଳି ଘୁରିଘୁରି ଚାଲିଥିଲା।
ଅଥୈକଦା ଗୃହଂ ତସ୍ଯ ମାଣ୍ଡଵ୍ଯୋ ମୁନିର୍ ଆଯଯୌ । ଭ୍ରାନ୍ତାଶେଷକକୁପ୍କୁଞ୍ଜୋ ଵାସଵସ୍ଯେଵ ନାରଦଃ
ଏକ ଦିନ, ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ମୁନି ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିଲେ, ପାହାଡ଼ର ସମସ୍ତ ଗୁହା ଭ୍ରମଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗୃହକୁ ନାରଦ ଯିବା ପରି।
ତମ୍ ଅସୌ ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଚ ମହାମୁନିମ୍ । ସନ୍ଦେହଦୁର୍ଦ୍ରୂମସ୍ତମ୍ଭପରଶୁଂ ସର୍ଵକୋଵିଦମ୍
ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସନ୍ଦେହର ଦୃଢ଼ ଗଛକୁ କାଟିବା ପରଶୁ ଭଳି ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଭଵଦାଗମନେନାସ୍ମି ମୁନେ ନିର୍ଵୃତିମ୍ ଆଗତଃ । ପରମାଂ ଵସୁଧାପୀଠଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତ ଇଵ ମାଧଵେ
ମୁନି, ଆପଣଙ୍କର ଆଗମନରେ ମୁଁ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରିଛି, ମଧୁ ଋତୁରେ ପୃଥିବୀର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନକୁ ପାଇଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କରୁଛି।
ଅଦ୍ଯ ତିଷ୍ଠାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ନାଥ ଧନ୍ଯାନାଂ ଧୁରି ଧର୍ମତଃ । ଵିକାସି ରଵିଣେଵାବ୍ଜଂ ଯତ୍ ତ୍ଵଯାସ୍ମି ଵିଲୋକିତଃ
ନାଥ, ଆଜି ମୁଁ ଧନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନରେ ଅଛି, ଯେପରି ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଫୁଲିଉଠିଥିବା ପଦ୍ମ।
ଭଗଵନ୍ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞ ଚିରଂ ଵିଶ୍ରାନ୍ତଵାନ୍ ଅସି । ତଦ୍ ଇମଂ ସଂଶଯଂ ଛିନ୍ଦ୍ଧି ମମାର୍କସ୍ ତିମିରଂ ଯଥା
ଭଗବନ୍, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ଆପଣ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଶାନ୍ତିରେ ରହିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରେ।
ମହତାଂ ସଙ୍ଗମେନାର୍ତିଃ କସ୍ଯ ନାମ ନ ନଶ୍ଯତି । ସନ୍ଦେହଂ ତୁ ପରାମ୍ ଆର୍ତିମ୍ ଆହୁର୍ ଆର୍ତିଵିଦୋ ଜନାଃ
ମହାନ୍ ଲୋକଙ୍କ ସଂଗରେ କାହାର ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏନା? କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖର ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ସନ୍ଦେହ ହେଉଛି ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ।
ମନ୍ନିଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହଜା ମଦ୍ଭୃତ୍ଯଵପୁଷି ସ୍ଥିତାଃ । କଷନ୍ତି ମାମ୍ ଅଲଂ ଚିନ୍ତା ଗଜଂ ହରିନଖା ଇଵ
ମନର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କିମ୍ବା ଦୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଚିନ୍ତାମନ୍ତି ମୋ ଦାସର ରୂପରେ ରହି, ମୋତେ ଏତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ, ଯେପରି ହାତୀକୁ ସିଂହର ନଖ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ।