ଆତ୍ମେଦଂ ସ୍ଫୁରତି ସ୍ଫାରଂ ଜଗତ୍ତ୍ଵେନାପ୍ଯ୍ ଅହନ୍ତଯା । ବାହ୍ଯତ୍ଵେନାନ୍ତରତ୍ଵେନ ସ ଚ ନାସନ୍ ନ ସଦ୍ଵିଭୁଃ
ଏହି ଆତ୍ମା ଆପଣେ ଆପଣେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଜଗତ୍ ଭାବେ, 'ମୁଁ' ଭାବେ, ବାହାର ଭାବେ ଓ ଭିତର ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ; ଏହା ନ ଅସତ୍, ନ ସତ୍, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିଛି।
ବହିଷ୍ଟ୍ଵେନାଶ୍ରିତଂ ବାହ୍ଯମ୍ ଅନ୍ତସ୍ତ୍ଵେନାନ୍ତରଂ ସ୍ଥିତମ୍ । ଯଥାଵିଦିତମ୍ ଆତ୍ମାଯଂ ସ୍ଵଚିତ୍ତ୍ଵମ୍ ଅନୁପଶ୍ଯତି
ଯାହାକୁ ବାହାର ବୋଲାଯାଏ, ସେଠି ବାହାରେ ଭିତି ମିଳେ; ଯାହାକୁ ଭିତର ବୋଲାଯାଏ, ସେଠି ଭିତରେ ରହିଛି; ଏଭଳି ଭାବରେ ଆତ୍ମା ନିଜ ଚିତ୍ତକୁ ଦେଖେ।
ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଆତ୍ମନୋ ଽଭେଦନଂ ଜଗତ୍ । ଅହନ୍ତାଦୌ ସ୍ଥିତେ ଦେହେ ଭୂରିଭଙ୍ଗଂ ଭଯଂ ତୁ ସତ୍
ବାହାର ଓ ଭିତର ସହିତ ଏହି ଜଗତ୍ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଆତ୍ମାର ଅଭେଦ ଅଟୁଟ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଦେହରେ ଅହଂକାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବ ଥିଲେ ବହୁ ଭାଙ୍ଗା ଓ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଦ୍ଯୌଃ କ୍ଷମା ଵାଯୁର୍ ଆକାଶଂ ପର୍ଵତାସ୍ ସରିତୋ ଦିଶଃ । କଲ୍ପାଗ୍ନିନେଵ ଜ୍ଵଲିତଂ ସର୍ଵମ୍ ଆଧିହତାତ୍ମନଃ
ଯେଉଁଠି ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇଥାଏ, ସେଠି ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ବାତାସ, ଶୂନ୍ୟ, ପାହାଡ଼, ନଦୀ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗ ମାନେ ବିନାଶର ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ି ଜଳୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଆତ୍ମରତିର୍ ଏଵାନ୍ତଃ କୁର୍ଵନ୍ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ କ୍ରିଯାଃ । ନ ଵଶୋ ହର୍ଷଶୋକାଭ୍ଯାଂ ସ ସମାହିତ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ନିଜ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି, କାର୍ଯ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା କାମ କରେ, କିନ୍ତୁ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖରେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେଠିକି ନିଶ୍ଚଳ ମନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯସ୍ ସର୍ଵଗତମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ପଶ୍ଯନ୍ ସମୁପଶାନ୍ତଧୀଃ । ନ ଶୋଚତି ଧ୍ଯାଯତି ଵା ସ ସମାହିତ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଠାରେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖି, ମନକୁ ସ୍ଥିର ଓ ଶାନ୍ତ କରିଥାଏ, ସେ କେବେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଚିନ୍ତା କରେ ନାହିଁ—ସେଠିକି ନିଶ୍ଚଳ ମନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସପୂର୍ଵାପରପର୍ଯନ୍ତା ଯଃ ପଶ୍ଯଞ୍ ଜାଗତୀର୍ ଗତୀଃ । ଦୃଷ୍ଟିଷ୍ଵ୍ ଏତାସୁ ହସତି ସ ସମାହିତ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ଏହି ସଂସାରର ଗତିକୁ ତାହାର ଆରମ୍ଭ, ଶେଷ ଓ ମଧ୍ୟ ଦେଖି, ସେ ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଉପରେ ହସେ, ସେଠିକି ନିଶ୍ଚଳ ମନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସମେ ପରେ ଽସ୍ତି ନାହନ୍ତା ନ ଜଗଜ୍ଜନ୍ମନୀ ମଯି । ଵୀଚିଵୃନ୍ଦେଷ୍ଵ୍ ଇଵାନପ୍ତ୍ଵଂ ନ ନାଶେ ଫେନଧାତଵଃ
ମୋ ପାଇଁ, ସମ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାରେ 'ମୁଁ' ବୋଧ କିମ୍ବା ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତି କିଛି ନାହିଁ; ଯେପରି ତରଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଲାଭ କିମ୍ବା ହାନି ନାହିଁ, ଫେନରେ କୌଣସି ନାଶ ନାହିଁ।
ଯସ୍ଯାନ୍ତର୍ ଅସ୍ତି ନାହନ୍ତ୍ଵଂ ନ ଵିଭାଗାଦି ନୋ ମମ । ନ ଚେତନାଚେତନତେ ସୋ ଽସ୍ତି ନାସ୍ତୀତରୋ ଜନଃ
ଯାହାଙ୍କ ମନରେ 'ମୁଁ' ବୋଧ, ବିଭାଜନ, 'ମୋର' ବୋଧ କିମ୍ବା ଜଡ ଓ ଚେତନାର ଭେଦ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି ଅସ୍ତି କିମ୍ବା ନାସ୍ତି ନୁହଁନ୍ତି।
ଵ୍ଯୋମସ୍ଵଚ୍ଛୋ ଭଵନ୍ ସ୍ଵେହାଂ ସମ୍ଯଗ୍ ଆଚରତୀହ ଯଃ । ହର୍ଷାମର୍ଷଵିକାରେଷୁ କାଷ୍ଠଲୋଷ୍ଟସମସ୍ ସ ସନ୍
ଯିଏ ଆକାଶ ପରି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିଜ ଘରେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବେ କରେ, ସେ ଆନନ୍ଦ, କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଉତ୍ସାହର ପରିବର୍ତ୍ତନରେ କାଠ କିମ୍ବା ମାଟିର ଚାକଟି ପରି ସମ ରହେ—ସେଠାରେ ଅଟଳ।
ଆତ୍ମଵତ୍ ସର୍ଵଭୂତାନି ପରଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ଲୋଷ୍ଟଵତ୍ । ସ୍ଵଭାଵାଦ୍ ଏଵ ନ ଭଯାଦ୍ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି
ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଦେଖେ, ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ମାଟିର ଚାକଟି ପରି ଦେଖେ—ଭୟରୁ ନୁହେଁ, ନିଜର ସ୍ୱଭାବରୁ—ସେଠିକି ଠିକ୍ ଦେଖେ।
ଅର୍ଥୋ ଽତନୁସ୍ ତନୁର୍ ଵାପି ନାସଦ୍ରୂପେଣ ଚେତ୍ଯତେ । ନ ସଦ୍ରୂପେଣାନୁଭୂତୋ ଜ୍ଞେନାଜ୍ଞେନେଵ ତତ୍ତଯା
ଯେଉଁ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେହ ସହିତ କିମ୍ବା ଦେହ ବିନା ଥାଏ, ସେଠାରେ ଅସତ୍ୟ ଭାବେ କେବେ ଧରାଯାଏ ନାହିଁ; ଏହା ସତ୍ୟ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପରେ ଧରିପାରିବା ଯାଏ ନାହିଁ।
ଈଦୃଶାଶଯସମ୍ପନ୍ନୋ ମହାସତ୍ତ୍ଵପଦଂ ଗତଃ । ତିଷ୍ଠତୂଦେତୁ ଵା ଯାତୁ ମୃତିମ୍ ଏତୁ ନିହନ୍ତୁ ଵା
ଏପରି ଭାବନା ଥିବା ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଲୋକ ଚାହେଁ ରୁହୁନ୍ତୁ, ଉଠନ୍ତୁ, ଚାଲିଯାଆନ୍ତୁ, ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରନ୍ତୁ କିମ୍ବା କାହାକୁ ମାରିଦିଅନ୍ତୁ।
ଵସତୂତ୍ତମଭୋଗାଢ୍ଯେ ସ୍ଵଗୃହେ ଵା ଜନାକୁଲେ । ସର୍ଵଭୋଗୋଜ୍ଝିତାଭୋଗେ ସୁମହତ୍ଯ୍ ଅଥ ଵା ଵନେ
ସେ ଚାହେଁ ନିଜ ଘରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁଖ ଭୋଗ କରିବା ସହିତ ବାସ କରନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଲୋକମାନେ ଭିତରେ ରୁହନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଛାଡ଼ି ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ରୁହନ୍ତୁ।
ଉଦ୍ଦାମମର୍ଦଲଂ ପାନତତ୍ପରୋ ଵାପି ନୃତ୍ଯତୁ । ସର୍ଵସଙ୍ଗପରିତ୍ଯାଗୀ ଶମମ୍ ଆଯାତୁ ଵା ଗିରୌ
ସେ ଚାହେଁ ଅତି ଉତ୍ସାହରେ ମଦପାନ କରି ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ସଂସାରିକ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ।
ଚନ୍ଦନାଗୁରୁକର୍ପୂରୈର୍ ଵପୁର୍ ଵା ପରିଲିମ୍ପତୁ । ଜ୍ଵାଲାଜଟିଲଵିସ୍ତାରେ ନିପତତ୍ଵ୍ ଅଥ ଵାନଲେ
ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ ଓ କର୍ପୂର ଦ୍ୱାରା ଦେହକୁ ଲେପ କରୁ, କିମ୍ବା ତିବ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଯାଉ—ଯେଉଁଠାରେ ଶିଖା ଚାରିପାଖରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଛି।
ପାପଂ କରୋତୁ ସୁମହଦ୍ ବହଲଂ ପୁଣ୍ଯମ୍ ଏଵ ଵା । ଅଦ୍ଯୈଵ ମୃତିମ୍ ଆଯାତୁ କଲ୍ପାନ୍ତନିଚଯେନ ଵା
ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପ କରୁ, କିମ୍ବା ବେଶି ପୁଣ୍ୟ କରୁ; ଆଜି ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁ, କିମ୍ବା ଅସଂଖ୍ୟ କଳ୍ପ ପରେ ଆସୁ।
ନାସୌ କିଞ୍ଚିନ୍ ନ ତତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ କୃତଂ ତେନ ମହାତ୍ମନା । ନାସୌ କଲଙ୍କମ୍ ଆପ୍ନୋତି ହେମ ପଙ୍କଗତଂ ଯଥା
ସେ କିଛି କରୁନାହିଁ, କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିଛି କରାଯାଏନାହିଁ; ସେ ମହାତ୍ମା କୌଣସି ଦାଗ ଲାଗୁନାହିଁ, ଯେପରି ହେମ ମାଟିରେ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ମେଳା ହୁଏନାହିଁ।
ସଂଵିତ୍ପୁରୁଷଶବ୍ଦାର୍ଥୈସ୍ ସକଲଙ୍କୈଃ କଲଙ୍କ୍ଯତେ । ଅହନ୍ତ୍ଵଵାସନାରୂପୈଶ୍ ଶୁକ୍ତିକାରଜତୋପମୈଃ
ଚେତନା 'ପୁରୁଷ' ଶବ୍ଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଦାଗିତ ହୁଏ, ଯେପରି 'ମୁଁ' ଓ 'ମୋର' ଭାବ ମାଣିକି, ଶୁକ୍ତିରେ ଚାନ୍ଦି ଦେଖାଯିବା ପରି ଭ୍ରମ ଉପଜାଏ।
ସମସ୍ତଵସ୍ତୁପ୍ରଶମସ୍ ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନାଦ୍ ଯଥାସ୍ଥିତେଃ । ସ ଏଵାସ୍ଯୋପଶାନ୍ତୋ ଽନ୍ତଃ କଲଙ୍କୋ ଽସତ୍ତଯା ଯତଃ
ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ଶାନ୍ତି ସଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବକୁ ବୁଝିଲେ ଆସେ; ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶାନ୍ତି ତାଙ୍କର ନିଜର, କାରଣ ଅସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦୂଷଣ ଦୂର ହୋଇଯାଏ।
ଅହନ୍ତ୍ଵଵାସନାନର୍ଥଃ ପ୍ରସୂତେ ସଂଵିଦାତ୍ମନଃ । ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵିଚିତ୍ରାଣି ସୁଖଦୁଃଖାନି ଜନ୍ମଭୂଃ
ଅହଂକାରର ଆଶା ଏହି ଚେତନାର ଅନର୍ଥକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ; ଏହିଠାରୁ ମନୁଷ୍ୟର ଅନେକ ପ୍ରକାର ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ, ଜନ୍ମର ମୂଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ରଜ୍ଜ୍ଵାଂ ସର୍ପଭ୍ରମେ ଶାନ୍ତେ ଗେହିନୋ ନିର୍ଵୃତିର୍ ଯଥା । ଅହନ୍ତ୍ଵଭାଵସଂଶାନ୍ତୌ ତଥାନ୍ତସ୍ସମତା ମତା
ଯେପରି ରସିରେ ସାପ ଭ୍ରମ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଘରବାଳି ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହୁଏ, ସେପରି ଅହଂକାର ଭାବ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ସମତା ଆସେ।
ଯତ୍ କରୋତି ଯଦ୍ ଅଶ୍ନାତି ଯଦ୍ ଦଦାତି ଜୁହୋତି ଵା । ନ ତଜ୍ ଜ୍ଞସ୍ଯ ନ ତତ୍ର ଜ୍ଞୋ ମା କରୋତୁ କରୋତୁ ଵା
ସେ ଯାହା କରେ, ଯାହା ଖାଏ, ଯାହା ଦେଉଛି କିମ୍ବା ଅର୍ପଣ କରେ—ଏହା କିଛି ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ନୁହେଁ, ଜ୍ଞାନୀ ଏହାରେ ଅବସ୍ଥିତ ନୁହେଁ; ସେ କରିବେ କିମ୍ବା ନ କରିବେ, ଏହା ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା।
କର୍ମଣାସ୍ତି ନ ତସ୍ଯାର୍ଥୋ ନାର୍ଥସ୍ ତସ୍ଯାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅକର୍ମଣା । ଯଥାସ୍ଵଭାଵଂ ଭଗଵାନ୍ ସ ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏଵ ସଂସ୍ଥିତଃ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅକାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ । ଭଗବାନ୍ ନିଜ ସ୍ଵଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହି, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଏକାଗ୍ର ଅଛନ୍ତି ।
ଇଚ୍ଛାସ୍ ତତସ୍ ସମୁଦ୍ଯନ୍ତି ନ ମଞ୍ଜର୍ଯ ଇଵୋପଲାତ୍ । ଯାଶ୍ ଚୋଦ୍ଯନ୍ତି ଚ ତାସ୍ ସର୍ଵାସ୍ ସ ଏଵାମ୍ବ୍ଵ୍ ଇଵ ଵୀଚଯଃ
ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ ଇଚ୍ଛାଗୁଡିକ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଯେପରି ଏକ ପାଥରରୁ ଅଙ୍କୁର ଉଠିଥାଏ । ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛାଗୁଡିକ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେଗୁଡିକ ସମସ୍ତେ ଜଳରେ ତରଙ୍ଗ ଭଳି ତାଙ୍କ ନିଜ ଅଂଶ ।
ସକଲମ୍ ଇଦମ୍ ଅସାଵ୍ ଅସୌ ଚ ସର୍ଵଂ ଜଗଦ୍ ଅଖିଲଂ ନ ଵିଭାଗିତାତ୍ର କାଚିତ୍ । ପରମପୁରୁଷପାଵନୈକରୂପୀ ସ ସଦ୍ ଇତି ତତ୍ ସଦ୍ ଅକିଞ୍ଚିଦ୍ ଏଵ ଵାସୌ
ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ଵ, ସେ ନିଜେ, ଏବଂ ଯାହା କିଛି ଅଛି—ଏଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ ନାହିଁ । ସେଇ ପରମ ପବିତ୍ର ଏକ ଆତ୍ମା ଅଛି, ଏହି ସତ୍ୟ ଅଟୁଟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ ।
ଯଦ୍ ଆତ୍ମମରିଚସ୍ଯାନ୍ତଶ୍ ଚିତ୍ତ୍ଵାତ୍ ତୀକ୍ଷ୍ଣତ୍ଵଵେଦନମ୍ । ତଦ୍ ଅହନ୍ତ୍ଵାଦି ଭେଦାଦି ଦେଶକାଲାଦି ଵେତ୍ତ୍ଯ୍ ଅଦଃ
ଆତ୍ମାର ମୃଗମରୀଚିକା ଭିତରେ ମନର ତୀବ୍ର ଜାଗୃତି ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଅନୁଭବ ହୁଏ, ସେଇ ଏହି ଅହଂତା, ପ୍ରଭେଦ, ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ ଭିନ୍ନତାକୁ ଜାଣିପାରେ ।
ଯଦ୍ ଆତ୍ମଲଵଣସ୍ଯାନ୍ତଶ୍ ଚିତ୍ତ୍ଵାଲ୍ ଲାଵଣ୍ଯଵେଦନମ୍ । ତଦ୍ ଅହନ୍ତ୍ଵାଦିଭେଦାଦିଦେଶକାଲାଦିମତ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ଯେପରି ନିଜକୁ ଲୁଣ ବୋଲି ଭାବିଲେ ମନରେ ଲୁଣ ରସ ଅନୁଭବ ହୁଏ, ସେଇ ଅନୁଭବ 'ମୁଁ', 'ତୁମେ', ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ ଭିନ୍ନତା ସହିତ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ସ୍ଵତୋ ଯଦ୍ ଅନ୍ତର୍ ଆତ୍ମେକ୍ଷୋଶ୍ ଚିତ୍ତ୍ଵାନ୍ ମାଧୁର୍ଯଵେଦନମ୍ । ତଦ୍ ଅହନ୍ତ୍ଵାଦି ଭେଦାଦି ଜଗତ୍ତାଦୀତି ଜୃମ୍ଭିତମ୍
ନିଜକୁ ଚିନି ଚିନି ମନରେ ଜେଉଁ ମିଠାସ ଅନୁଭବ ହୁଏ, ସେଇ ମିଠାସ 'ମୁଁ', 'ତୁମେ' ଭିନ୍ନତା ଭାବରେ ଏହି ସଂସାର ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।
ସ୍ଵତୋ ଯଦ୍ ଆତ୍ମଦୃଷଦଶ୍ ଚିତ୍ତ୍ଵାତ୍ କାଠିନ୍ଯଵେଦନମ୍ । ତଦ୍ ଅହନ୍ତ୍ଵାଦିଭେଦାଦିଦେଶକାଲାଦିତାଂ ଗତମ୍
ନିଜକୁ ପାଥର ବୋଲି ଭାବିଲେ ମନରେ ଯେଉଁ କଠିନତା ଅନୁଭବ ହୁଏ, ସେଇ ଅନୁଭବ 'ମୁଁ', 'ତୁମେ', ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ ଭିନ୍ନତା ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।