ଅଙ୍ଗଚିତ୍ସଂଵିଦଭ୍ଯାସାଚ୍ ଚିତ୍ସାମାନ୍ଯମ୍ ଉପାଦଦେ । ତଦଭ୍ଯାସାଦ୍ ଅଵାପାନ୍ତର୍ ଆନନ୍ଦସ୍ଯନ୍ଦମ୍ ଉତ୍ତମମ୍
ଶରୀରରେ ଚେତନାର ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଚେତନାର ସାଧାରଣ ସ୍ୱରୂପକୁ ପାଇଁଥାଏ; ସେହି ଅଭ୍ୟାସରୁ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦର ଧାରାକୁ ଅନୁଭବ କରେ ।
ତଦାସ୍ଵାଦନତୋ ଲୀନଚିତ୍ସାମାନ୍ଯଦଶାକ୍ରମଃ । ଵିଶ୍ଵମ୍ଭରମ୍ ଅନନ୍ତାତ୍ମ ସତ୍ତାସାମାନ୍ଯମ୍ ଆଯଯୌ
ସେ ଆନନ୍ଦର ଆସ୍ବାଦ ନେଇ ଯେତେବେଳେ ଚିତ୍ତ ସାଧାରଣ ଏକତାରେ ଲୀନ ହୁଏ, ତାହାରୁ ଏହି ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା, ଅନନ୍ତ ଆତ୍ମା, ଯାହା ସମସ୍ତର ମୂଳ ସ୍ୱରୂପ, ସେହି ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ।
ତତ୍ସ୍ଥସ୍ ସମସମାଭୋଗଃ ପରାଂ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଆଗତଃ । ଅନାନନ୍ଦସମାନନ୍ଦମୁଗ୍ଧମୁଗ୍ଧମୁଖଦ୍ଯୁତିଃ
ସେହି ଦେହରେ ଅବିଚଳ ରହି, ସମଭାବରେ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାନ୍ତିକୁ ଅନୁଭବ କରେ। ତାଙ୍କର ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ନିରାନନ୍ଦ ଦୁହିଁର ମଧୁର ମୁଗ୍ଧତା ଚମକିଉଠେ।
ସଂଶାନ୍ତାନନ୍ଦପୁଲକଃ ପଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅଲଂ ଗତଃ । ଚିରକାଲପରିକ୍ଷୀଣମନନାଦିଭଵଭ୍ରମଃ
ଶାନ୍ତ ଆନନ୍ଦର ରୋମାଞ୍ଚ ଭରି, ସେ ଶେଷ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମନ, ଶବ୍ଦ ଓ ସଂସାରର ଭ୍ରମ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।
ବଭୂଵ ସ ମହାସତ୍ତ୍ଵୋ ଲିପିକର୍ମାର୍ପିତୋପମଃ । ସମଃ କଲାଵପୂର୍ଣେନ ଶରଦଚ୍ଛାମ୍ବରେନ୍ଦୁନା
ସେ ମହାନ ଆତ୍ମା ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଲେଖକ ନିଜ କାମରେ ଲୀନ ଥାଏ। ଶରତ୍କାଳର ଆକାଶ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ସମତା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ଶାନ୍ତ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୁଏ।
ଉପଶଶାମ ଶନୈର୍ ଦିଵସୈର୍ ଅସୌ କତିପଯୈସ୍ ସ୍ଵପଦେ ଵିମଲାତ୍ମନି । ତରୁରସଶ୍ ଶରଦନ୍ତ ଇଵାମଲେ ରଵିକରୌଜସି ଜନ୍ମଦଶାତିଗଃ
କିଛି ଦିନ ପରେ, ସେ ଶାନ୍ତ ହେଇଗଲେ, ନିଜର ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମାରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ, ଯେପରି ଗଛର ରସ ନିଜ ମୂଳକୁ ଫେରିଯାଏ, କିମ୍ବା ଶରତ୍କାଳର ଧଳା ରଙ୍ଗ ନିର୍ମଳ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ବିଶ୍ରାମ କରେ, ସେ ଜନ୍ମର ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ।
ଗତସକଲଵିକଲ୍ପୋ ନିର୍ଵିକାରୋ ଽଭିରାମସ୍ ସକଲମଲଵିଲାସୋପାଧିନିର୍ମୁକ୍ତମୂର୍ତିଃ । ଵିଗଲିତସୁଖମ୍ ଆଦ୍ଯଂ ତତ୍ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ ଯସ୍ମିଂସ୍ ତୃଣମ୍ ଇଵ ଜଲରାଶାଵ୍ ଉହ୍ଯତେ ଶକ୍ରଲକ୍ଷ୍ମୀଃ
ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହଟିଯିବା ପରେ, ସେ ଆନନ୍ଦମୟ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ସମସ୍ତ ମଳିନତା ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଗୁଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା। ସେ ଏମିତି ମୂଳ ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରର ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ରରେ ଘାସ ପରି ଅମୂଲ୍ୟ ଲାଗେ।
ଅପରିମିତନଭୋଽନ୍ତର୍ଵ୍ଯାପିଦିଗ୍ଵ୍ଯାପି ପୂର୍ଣଂ ଭୁଵନଭରଣଶୀଲଂ ଭୂରିଭାଗ୍ଯୋପସେଵ୍ଯମ୍ । କଥନଗୁଣମ୍ ଅତୀତଂ ସତ୍ଯମ୍ ଆନନ୍ଦମ୍ ଆଦ୍ଯଂ ସୁଖମ୍ ଅସୁଖମ୍ ଅନନ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଽସୌ ବଭୂଵ
ସେ ଅପାର ଆକାଶ ଓ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଭରି ରହିଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଅନେକ ଭାଗ୍ୟରେ ପୂଜିତ, ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଗୁଣ ଥିବା, ସତ୍ୟ, ଆନନ୍ଦ, ମୂଳ ସୁଖ, ଦୁଃଖ ଓ ଅନନ୍ତତା ହେଉଥିବା ବ୍ରହ୍ମ ହେଲେ।
ଗତଵତି ପଦମ୍ ଆଦ୍ଯଂ ଚେତସି ସ୍ଵସ୍ଵଭାଵଂ ଦ୍ଵିଜତନୁର୍ ଅଥ ମାସୈସ୍ ସୋପଵିଷ୍ଟା ଚ ଷଡ୍ଭିଃ । ରଵିକରପରିତପ୍ତା ଵାତଝାଙ୍କାରରମ୍ଯା ତନୁତରବହୁତନ୍ତ୍ରୀ ଶୈଲଵୀଣା ବଭୂଵ
ଯେତେବେଳେ ମୂଳ ଅବସ୍ଥା ଓ ନିଜର ସ୍ୱଭାବ ତାଙ୍କର ମନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା, ଦ୍ୱିଜର ଦେହ ଛଅ ମାସ ପରେ ପାହାଡ଼ ଭିଣା ପରି ହେଲା—ପତଳା, ଅନେକ ସୂତା ଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ଶୁଷ୍କ ଓ ପବନର ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ମଧୁର ହେଲା।
ଅଥ ବହୁତରକାଲେନୈନମ୍ ଅଦ୍ରେର୍ ଭୁଵଂ ତାମ୍ ଉପଯଯୁର୍ ଅଗକନ୍ଯାସଂଯୁତା ମାତରଃ ଖାତ୍ । ଅଭିମତଫଲସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ସଂଯୁତା ଏଵ ସର୍ଵା ଅନଲମ୍ ଇଵ ଶିଖାନାଂ ପଙ୍କ୍ତଯଃ ପିଙ୍ଗକେଶ୍ଯଃ
ଏହା ପରେ, ବହୁ ଦିନ ପରେ, ପାହାଡ଼ର ନିର୍ମଳ କନ୍ୟାମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କର ମାଆମାନେ ଆକାଶରୁ ତାହା ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ, ସମସ୍ତେ ଏକଠି ଆସି, ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିକୁ ଚାରିପାଖରେ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଆଗୁନ ଶିଖା ଘେରି ରହେ, ସେପରି ସମସ୍ତେ ପିଙ୍ଗଳ କେଶ ଧାରଣ କରି ଆସିଲେ।
ଦିନକରକରଶୁଷ୍କଂ ଵିପ୍ରକଙ୍କାଲକଂ ତଜ୍ ଝଗିତି ଚ କରକୋଟୌ ବଦ୍ଧଖଟ୍ଵାଙ୍ଗସଙ୍ଗା । ସକଲଵିବୁଧଵନ୍ଦ୍ଯା ଖିଙ୍ଖିନୀ ଦେଵଦେଵୀ ନିଶି ନଵରତନୃତ୍ତା କାଚକାନ୍ତିଂ ଚକାର
ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଶୁଖାଇଯାଇଥିବା, ଅସ୍ଥିପଞ୍ଜର ମାତ୍ର ଥିବା, ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଓ ଖପର ଲଗାଇଥିବା ସେ ଦେହକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ମହାଦେବୀ ଖିଂଖିଣୀ ରାତିରେ ନୂଆ ନୃତ୍ୟ କରି, କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉଦ୍ଦାଲକଦେହକୋ ଽଦ୍ଯ ଵିଲସନ୍ମାଯୂରବର୍ହଵ୍ରଜଵ୍ଯାଲୋଲାବ୍ଦଲଵେ ନଵେ ଵିଵଲିତେ ମନ୍ଦାରମାଲାଗଣୈଃ । ଶେତେ ଖିଙ୍ଖିନିକାମହାଭଗଵତୀଲୀଲାଲଲାମେ ଲତାଜାଲେ ଭୃଙ୍ଗ ଇଵାନ୍ତପୁଷ୍ପପଟଲେ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଉପାଗଚ୍ଛତି
ଏଭଳି ଉଦ୍ଦାଳକଙ୍କ ଦେହ, ଏବେ ମୟୂର ପାଖ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ତରଳ ମେଘ ଭଳି ହଲେଲା, ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ମାଳା ଲଗାଇ, ଲତା ଝାଡ଼ି ଭିତରେ, ମହାଦେବୀ ଖିଂଖିଣୀଙ୍କ ଖେଳ କୁଞ୍ଜରେ, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଭଳି ଫୁଲର ମଧ୍ୟରେ ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି, ପରେ ଯେଉଁଠାରେ ଯିବେ।
ଏଷୋଦ୍ଦାଲକଚିତ୍ତଵୃତ୍ତିକଲନାଵଲ୍ଲୀ ଵିଵେକସ୍ଫୁରତ୍ସ୍ଵାନନ୍ଦପ୍ରଵିକାସଭାସିକୁସୁମା ହୃତ୍କାନନେ ଵିସ୍ତୃତେ । ରୂଢା ଯସ୍ଯ କଦାଚିଦ୍ ଏଵ ଵିଲସଦ୍ରମ୍ଯେଵ ସଚ୍ଛାଯଯା ନାସାଵ୍ ଏତି ଵିଯୋଗମ୍ ଏତି ଚ ଫଲେନୋଚ୍ଚୈସ୍ତରାଂ ସଙ୍ଗମମ୍
ଏହି ହେଉଛି ଉଦ୍ଦାଳକଙ୍କ ମନର ଚିନ୍ତାଧାରାର ଲତା, ହୃଦୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ପ୍ରସାରିତ, ନିଜ ଜ୍ଞାନ ଓ ଆନନ୍ଦର ଫୁଲରେ ଖିଳିଉଠିଛି; କେବେ ଏହା ଶିତଳ ଛାୟା ଦେଇ ଫୁଲିଉଠେ, କେବେ ଦୂରେଇଯାଏ, ଏବଂ କେବେ କେବେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏକତାର ଫଳ ଦିଏ।
କ୍ରମେଣାନେନ ରିପୁହନ୍ ଵିଚାର୍ଯାତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନା । ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଏତି ଵିତତେ ପଦେ ପଦ୍ମଦଲେକ୍ଷଣ
ଏହି ପଦ୍ଧତିକ୍ରମରେ, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଜଣେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜେ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି, ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ଅସୀମ ଶାନ୍ତିରେ ବିଶ୍ରାନ୍ତି ପାଏ।
ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଗୁରୁଚେତୋଭିସ୍ ତାଵତ୍ ତାଵଦ୍ ଵିଚାର୍ଯତେ । ସର୍ଵଦୃଶ୍ଯକ୍ଷଯାଭ୍ଯାସାଦ୍ ଯାଵଦ୍ ଆସାଦ୍ଯତେ ପରମ୍
ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ, ଗୁରୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ଏବଂ ନିଜ ମନ ଦ୍ୱାରା ପୁନିପୁନି ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ; ଦୃଶ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୂର କରିବାର ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ଶେଷରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
ଵୈରାଗ୍ଯାଭ୍ଯାସଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥପ୍ରଜ୍ଞାଗୁରୁଯମକ୍ରମୈଃ । ପଦମ୍ ଆସାଦ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରଜ୍ଞଯୈଵୈକଯାଥ ଵା
ବିରକ୍ତି, ଅଭ୍ୟାସ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅର୍ଥର ବୁଝିବା, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ଏହି କ୍ରମରେ ଶୁଭ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିବାଯାଏ; କେବଳ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରେ ମଧ୍ୟ।
ସମ୍ପ୍ରବୋଧଵତୀ ତୀକ୍ଷ୍ଣା କଲଙ୍କରହିତା ମତିଃ । ସର୍ଵସାମଗ୍ର୍ଯହୀନାପି ପ୍ରାପ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଶାଶ୍ଵତମ୍
ଯେ ମନ ଜାଗୃତ ଏବଂ ଦୋଷରହିତ, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସାଧନା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଚିରନ୍ତନ ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ଅବଶ୍ୟ ପାଇଁଥାଏ।
ଭଗଵନ୍ ଭୂତଭଵ୍ଯେଶ କଶ୍ଚିଜ୍ ଜ୍ଞାତସମାଧିକଃ । ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ଇତି ଵିଶ୍ରାନ୍ତୋ ଵ୍ଯଵହାରପରୋ ଽପି ସନ୍
ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ନାଥ, ଯେଉଁଠି କେହି ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନକୁ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ସଚେତନ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଜଗତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଓ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କଶ୍ଚିଦ୍ ଏକାନ୍ତମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ସମାଧିନିଯତସ୍ ସ୍ଥିତଃ । ତଯୋସ୍ ତୁ କତରଶ୍ ଶ୍ରେଯାନ୍ ଇତି ମେ ଭଗଵନ୍ ଵଦ
ଅନ୍ୟେଉଁ କେହି ଏକାନ୍ତକୁ ଅଶ୍ରୟ କରି, ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଇମଂ ଗୁଣସମାହାରମ୍ ଅନାତ୍ମତ୍ଵେନ ପଶ୍ଯତଃ । ଅନ୍ତଶ୍ଶୀତଲତା ଯାସୌ ସମାଧିର୍ ଇତି କଥ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି କେହି ଏହି ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ନିଜ ନୁହେଁ ବୋଲି ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ଯେ ଶାନ୍ତି ଓ ଶୀତଳତା ଆସେ, ଏହିଠାରେ ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଦୃଶ୍ଯୈର୍ ମମ ନ ସମ୍ବନ୍ଧ ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଶୀତଲଃ । କଶ୍ଚିତ୍ ସଂଵ୍ଯଵହାରସ୍ଥଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଧ୍ଯାନଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
‘ମୋର ଦୃଶ୍ୟ ବିଷୟସହ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ’ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରି, କେହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ରହି ଶାନ୍ତ ଅଛନ୍ତି, କେହି ଧ୍ୟାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।
ଦ୍ଵାଵ୍ ଏତୌ ରାମ ସୁସମାଵ୍ ଅନ୍ତଶ୍ ଚେତ୍ ପରିଶୀତଲୌ । ଅନ୍ତଶ୍ଶୀତଲତା ଯା ସ୍ଯାତ୍ ତଦ୍ ଧନଂ ତତ୍ ତପଃଫଲମ୍
ହେ ରାମ, ଯଦି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମନ ଭିତରେ ସମାନ ଶାନ୍ତି ରହିଛି, ତେବେ ସେମାନେ ସତ୍ୟରେ ସମାନ। ଏହି ଭିତରର ଶିତଳତା ହେଉଛି ସଂପଦ, ଏହି ହେଉଛି ତପସ୍ୟାର ଫଳ।
ସମାଧିସ୍ଥାନକସ୍ଥସ୍ଯ ଚେତଶ୍ ଚେଦ୍ ଵୃତ୍ତିଚଞ୍ଚଲମ୍ । ତତ୍ ତସ୍ଯ ତତ୍ ସମାଧାନଂ ସମମ୍ ଉନ୍ମତ୍ତତାଣ୍ଡଵୈଃ
ଯଦି କେହି ଧ୍ୟାନରେ ବସିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ମନ ଅସ୍ଥିର ଓ ଚଞ୍ଚଳ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ଧ୍ୟାନ ମାନେ ମାତାଲାଙ୍କ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ନୃତ୍ୟ ସମାନ।
ଉନ୍ମତ୍ତତାଣ୍ଡଵସ୍ଥସ୍ଯ ଚେତଶ୍ ଚେତ୍ କ୍ଷୀଣଵାସନମ୍ । ତଦ୍ ଅସ୍ଯୋନ୍ମତ୍ତନୃତ୍ତଂ ତତ୍ ସମଂ ବୁଦ୍ଧସମାଧିନା
ଯଦି ମାତାଲା ପରି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ବେଳେ ମନରେ କୌଣସି ଦୃଢ଼ ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ମାତାଲା ନୃତ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ସମାନ।
ଵ୍ଯଵହାରୀ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଯଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଯୋ ଵନେ ସ୍ଥିତଃ । ଦ୍ଵାଵ୍ ଏତୌ ପୁରୁଷୌ ନୂନମ୍ ଅସନ୍ଦେହପଦଂ ଗତୌ
ଯିଏ ଜଗତରେ କାମ କରୁଥିବା ସମୟରେ ଜାଗୃତ, ଏବଂ ଯିଏ ଅରଣ୍ୟରେ ବସି ଜାଗୃତ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସନ୍ଦେହରୁ ପାର ହୋଇଛନ୍ତି।
ଅକର୍ତୃ କୁର୍ଵଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏତଚ୍ ଚେତଃ ପ୍ରତନୁଵାସନମ୍ । ଦୂରେ ଗତମନା ଜନ୍ତୁଃ କଥାସଂଶ୍ରଵଣେ ଯଥା
କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ମନରେ କର୍ତୃତ୍ୱର ଭାବ ନାହିଁ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଆଭ୍ୟାସ ଅତି କମ୍ ଅଛି, ତେବେ ସେ ଜଣେ ଲୋକ ଗଳ୍ପ ଶୁଣିଲେ ଯେମିତି ମନ ଦୂରେ ରହିଥାଏ, ସେମିତି ଏହି ଜୀବ ମଧ୍ୟ ମନରେ ଦୂରେ ରହିଥାଏ।
ଅକୁର୍ଵଦ୍ ଅପି କର୍ତ୍ର୍ ଏଵ ଚେତଃ ପ୍ରଘନଵାସନମ୍ । ନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦାଙ୍ଗମ୍ ଅପି ସ୍ଵପ୍ନେ ଶ୍ଵଭ୍ରପାତସ୍ଥିତାଵ୍ ଇଵ
କାର୍ଯ୍ୟ ନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ମନରେ କର୍ତୃତ୍ୱର ଭାବ ଗଭୀର ଭାବେ ରହିଛି, ତେବେ ଦେହ ନିଷ୍ପ୍ରଭାବ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୟନାବସ୍ଥାରେ ଯେମିତି ଗଭୀର ଖାଇଁର କଢ଼ାରେ ଅଛି, ସେମିତି ହୁଏ।
ଚେତସୋ ଯଦ୍ ଅକର୍ତୃତ୍ଵଂ ତତ୍ ସମାଧାନମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ । ତଂ ଵିଦ୍ଧି କେଵଲୀଭାଵଂ ସା ଶୁଭା ନିର୍ଵୃତିଃ ପରା
ମନର କର୍ତୃତ୍ୱ ନଥିବା ଅବସ୍ଥାକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସମାଧି ବୋଲି ଜାଣ। ଏହି ଅବସ୍ଥା ହେଉଛି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକାକୀ ଅବସ୍ଥା, ଏହି ହେଉଛି ପରମ ଓ ଶୁଭ ଆନନ୍ଦ।
ଚେତଶ୍ଚଲାଚଲତ୍ଵଂ ହି ପରମଂ କାରଣଂ ସ୍ମୃତେଃ । ଧ୍ଯାନାଧ୍ଯାନଦୃଶୋସ୍ ତେନ ତଦ୍ ଏଵାନଙ୍କୁରଂ କୁରୁ
ମନର ଚଞ୍ଚଳତା କିମ୍ବା ନିଶ୍ଚଳତା ସ୍ମୃତିର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କାରଣ। ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରେ ଧ୍ୟାନ ଓ ଅଧ୍ୟାନ ଦୁହିଁକୁ ଦେଖୁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ, ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଏକାଗ୍ର କର।
ଅଵାସନଂ ସ୍ଥିରଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମନୋ ଧ୍ଯାନଂ ତଦ୍ ଏଵ ଚ । ସ ଏଵ କେଵଲୀଭାଵଶ୍ ଶାନ୍ତଂ ତତ୍ରୈଵ ତତ୍ ସଦା
ଯେ ମନ ରେ କୌଣସି ପୁରୁଣା ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ସେହି ମନକୁ ଦୃଢ଼ ବୋଲାଯାଏ ଏବଂ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଧ୍ୟାନ କୁହାଯାଏ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଶାନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ଥିରତା ସଦା ରହିଥାଏ।