ନିର୍ଵିକଲ୍ପସମାଧ୍ଯର୍ଥଂ ଵ୍ଯଵସାଯମ୍ ଉପାଦଦେ । ସ୍ଵଭାଵଂ ସ୍ଵଚ୍ଛତାଂ ନେତୁଂ ଶରତ୍କାଲ ଇଵାମଲଃ
ସେ ଅଚିନ୍ତନ ସମାଧି ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ନେଲେ, ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ପରିଶୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ, ଯେପରି ଶରତ୍କାଳ ନିର୍ମଳ ହୁଏ।
ସ୍ଵସ୍ଵାନ୍ତଵାତହରିଣମ୍ ଆଶାଦିଗ୍ଗଣଗାମିନମ୍ । ଚିନ୍ତଯା ହୃଦଯଂ ନିନ୍ଯେ ଦୂରାଦ୍ ରଜ୍ଜ୍ଵେଵ କୀଲକମ୍
ଆଶାର ଦିଗ୍ଗୁଡିକୁ ପାଗଳ ହରିଣ ପରି ହୃଦୟରେ ଭାସୁଥିବା ମନକୁ, ଧ୍ୟାନର ଦ୍ୱାରା ଦୂରରୁ ରସିକୁ ଟାଣି ଆଣିବା ପାଇଁ ଗଡ଼ିଏ ଯେମିତି ରଜ୍ଜୁକୁ ଆଣେ, ସେପରି ଆଣିଲେ।
ଧାଵମାନମ୍ ଅଧୋ ମତ୍ତଂ ଚିତ୍ତମ୍ ଆବିଲମ୍ ଆକୁଲମ୍ । ବଲାତ୍ ସଂରୋଧଯାମ୍ ଆସ ସେତୁର୍ ଜଲମ୍ ଇଵ ଦ୍ରୁତମ୍
ଅସ୍ଥିର, ଅସାନ୍ତ, ତଳକୁ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ମନକୁ, ଜଳ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ବହୁଥିବାବେଳେ ବନ୍ଧ ଯେମିତି ରୋକେ, ସେପରି ଶକ୍ତିବାନ୍ ଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ନ୍ଯମୀମିଲଦ୍ ଦୃଶାଵ୍ ଅର୍ଧଂ ପରିପକ୍ଷ୍ମଲପକ୍ଷ୍ମକେ । ନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦତାରାମଧୁପେ ସନ୍ଧ୍ଯାକାଲ ଇଵାମ୍ବୁଜେ
ସେ ନିଜ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅଧା ମୁଦିଲେ, ଲମ୍ବା ପାଖୁଡ଼ି ଥିବା ଆଖିରେ ଶାନ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷିକା ପରି ନିସ୍ପନ୍ଦ ହେଇ ରହିଲେ, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଜଳପଦ୍ମ ଯେମିତି ହୁଏ।
ସୋମ୍ଯତାମ୍ ଅନଯନ୍ ମୌନୀ ପ୍ରାଣାପାନଜଵଂ ମୁଖେ । ଶ୍ଵସନଂ ଶ୍ରେଯସେ ଦେଶେ ପ୍ରଶସ୍ତସ୍ ସମଯୋ ଯଥା
ମୌନୀ ଋଷି ନିଜ ମୁଁହରେ ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନର ଗତିକୁ ମୃଦୁ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଉଚିତ ସମୟରେ ଶ୍ୱାସକୁ ଶୁଭ ସ୍ଥାନରେ ରଖାଯାଏ।
ତିଲେଭ୍ଯ ଇଵ ତୈଲାନି ପୃଥକ୍ ଚକ୍ରେ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଭ୍ଯଃ କୂର୍ମୋ ଽଙ୍ଗାନୀଵ ଗୋପଯନ୍
ଯେପରି ତିଳରୁ ତେଲକୁ ସାବଧାନରେ ଅଲଗା କରାଯାଏ, ସେଉପରି ସେ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କର ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ଠାରୁ ହଟାଇ ନେଲେ, କୁମ୍ଭୀର ଯେପରି ନିଜ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ତରେ ରଖେ।
ବାହ୍ଯାନ୍ ସ୍ପର୍ଶାନ୍ ଅଶେଷେଣ ଜହୌ ଦୂରେ ଶନୈର୍ ଅରୀନ୍ । ସହସା କୁଣ୍ଡକଚ୍ଛନ୍ନୋ ମଣିର୍ ଦୂରଂ ତ୍ଵିଷୋ ଯଥା
ସେ ସମସ୍ତ ବାହ୍ୟ ସଂସ୍ପର୍ଶକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଏବଂ ଏହାକୁ ଶତ୍ରୁମାନେ ପରି ଦୂରକୁ ଶାନ୍ତିରେ ହଟାଇଲେ; ଯେପରି ଚିରା ଦ୍ୱାରା ଢାକା ମଣି ହଠାତ୍ ତାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଦୂରକୁ ଆଣି ନେଇଯାଏ।
ଵିଲୀନାନ୍ ଆନ୍ତରାଂଶ୍ ଚକ୍ରେ ସ୍ପର୍ଶାନ୍ ଉଜ୍ଝିତଦର୍ଶନାନ୍ । ରସାନ୍ ଵିଟପକୋଶସ୍ଥାନ୍ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ସେ ଭିତର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାତ୍ମ କରିଦେଲେ, ବାହ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇ; ଯେପରି ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ ଗଛର ରସ ତାର ଛିଲ୍ଲି ଭିତରେ ରହିଯାଏ।
ରୁରୋଧ ଗୁଦସଙ୍କୋଚାନ୍ ନଵଦ୍ଵାରାନିଲାନ୍ ଅଥ । ମୁଖସଂସ୍ଥଗନାତ୍ କୁମ୍ଭରନ୍ଧ୍ରକୋଶାନ୍ ଇଵେତରାନ୍
ତାପରେ, ଗୁଦକୁ ସଂକୋଚିତ କରି, ସେ ନବଦ୍ୱାରର ବାୟୁଗୁଡ଼ିକୁ ରୋକିଦେଲେ; ଯେପରି ମାଟିର ହଣ୍ଡିର ମୁଖ ଅଟକାଇ ଦିଅଲେ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରନ୍ଧ୍ର ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ।
ଆତ୍ମରତ୍ନପ୍ରକାଶାଢ୍ଯାଂ ସ୍ପଷ୍ଟାଂ କୁସୁମଲାଞ୍ଛିତାମ୍ । ଦଧାର କନ୍ଧରାଂ ଧୀରାଂ ମେରୁଶ୍ ଶୃଙ୍ଗଶିଖାମ୍ ଇଵ
ସେ ନିଜ ଗଳାକୁ ଏମିତି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଆତ୍ମାର ମଣିର ଆଲୋକ ଚମକୁଥିଲା ଏବଂ ସେହି ଗଳା ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଫୁଲରେ ସଜିଥିଲା, ଯେପରି ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ଦୃଢ଼ ଓ ଅଚଳ ଥାଏ।
ଦଧାର ହୃଦଯାକାଶେ ମନସ୍ ସଂଯମମ୍ ଆଗତମ୍ । ଵିନ୍ଧ୍ଯଖାତ ଇଵୋନ୍ମତ୍ତଂ ଗଜଂ ଯୁକ୍ତିଵଶୀକୃତମ୍
ସେ ନିଜ ମନକୁ ହୃଦୟର ଆକାଶରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ରଖିଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଅବିଧା ହାତୀକୁ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ବଶ କରି ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ରଖାଯାଏ।
ଶରନ୍ନଭୋଵଦ୍ ଆସାଦ୍ଯ ନିର୍ମଲାମ୍ ଅତିସୋମ୍ଯତାମ୍ । ଜହାର ପରିପୂର୍ଣାବ୍ଧେର୍ ମେରୋଶ୍ ଚାତରଲାଂ ଶ୍ରିଯମ୍
ଶରତ୍କାଳୀନ ଆକାଶ ପରି ନିର୍ମଳ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଅସ୍ଥିର ଶୋଭା ଓ ସମୁଦ୍ରର ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଦୁଧାଵାଥ ଵିକଲ୍ପୌଘାନ୍ ପ୍ରତିଭାସମ୍ ଉପେଯୁଷଃ । ପୁରଃପରିସ୍ଫୁରଦ୍ରୂପାନ୍ ମଷକାନ୍ ଇଵ ମାରୁତଃ
ତା’ପରେ, ଯେତେବେଳେ ବିଭିନ୍ନ ଚିନ୍ତାମାନେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ, ସେ ସେହି କଳ୍ପନାମାନଙ୍କୁ ଏମିତି ଦୂରେଇଦେଲେ, ଯେପରି ବାତାସ ଉଡ଼ୁଥିବା ମାଛିମାନେକୁ ଉଡ଼ାଇ ଦିଏ।
ଆଗଚ୍ଛତୋ ଯଥାକାମଂ ପ୍ରତିଭାସାନ୍ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଅଚ୍ଛିନନ୍ ମନସା ଶୂରଃ ଖଡ୍ଗେନେଵ ରଣେ ଶରାନ୍
ଯେପରି ନିଜ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ବାରମ୍ବାର ବିଭିନ୍ନ ଦୃଶ୍ୟ ଆସୁଥିଲେ, ସେପରି ଅବିଭକ୍ତ ମନରେ ଶୂରବୀର ଯେମିତି ଯୁଦ୍ଧରେ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ବାଣକୁ କାଟିଦିଏ, ସେଠିପରି ସେ ସମସ୍ତ ଭ୍ରମକୁ କାଟିଦେଲେ।
ଵିକଲ୍ପୌଘେ ପରାଲୂନେ ସୋ ଽପଶ୍ଯଦ୍ ଧୃଦଯାମ୍ବରେ । ତମଶ୍ ଛନ୍ନଵିଵେକାର୍କଂ ଲୋଲକଜ୍ଜଲମେଚକମ୍
ଯେତେବେଳେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଚିନ୍ତା ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ସେ ହୃଦୟର ଆକାଶରେ ଦେଖିଲେ— ବିବେକର ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନ୍ଧକାର ଢାକିଦେଇଛି, ଯେପରି ଦୀପର ଧୂଆଁ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ।
ତଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଉତ୍ସାରଯାମ୍ ଆସ ସମ୍ଯକ୍ ସ୍ଵାନ୍ତଵିଵସ୍ଵତା । ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନୋଦିତେନାଶୁ ପଵନେନେଵ କଜ୍ଜଲମ୍
ସେ ଏହି ଅନ୍ଧକାରକୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମନର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦୂର କରିଦେଲେ, ଯେପରି ସଠିକ୍ ଜ୍ଞାନର ଉଦୟ ହେଲେ ବାତାସ ଧୂଆଁକୁ ତୁରନ୍ତ ହଟାଇଦିଏ।
ତମସ୍ଯ୍ ଉପରତେ କାନ୍ତଂ ତେଜଃପୁଞ୍ଜଂ ଦଦର୍ଶ ସଃ । ଶାର୍ଵରେ ତିମିରେ ଶାନ୍ତେ ପ୍ରାତସ୍ ସାନ୍ଧ୍ଯମ୍ ଇଵାମ୍ବୁଦମ୍
ଅନ୍ଧକାର ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ, ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଆଲୋକର ଗୁଛ, ଯେପରି ରାତିର ଶାନ୍ତ ଅନ୍ଧକାରରେ ପ୍ରଭାତ ସମୟର ମେଘ ଦେଖାଯାଏ।
ତଂ ଲୁଲାଵ ସ୍ଥଲାବ୍ଜାନାଂ ଵନଂ ବାଲ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ । ଅପିବଚ୍ ଚାପ୍ଯ୍ ଅସୃକ୍ପୂରଂ ଵେତାଲ ଇଵ ଵେଗତଃ
ସେ ତାହା ସହିତ ଏମିତି ଖେଳିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ହାତୀ ଜମିରେ ଅପରିପକ୍ୱ ପଦ୍ମ ଦଳ ସହିତ ଖେଳେ, ଏବଂ ଏକ ଭୂତ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ରକ୍ତର ଧାରା ପିଇଯାଏ, ସେମିତି ରକ୍ତ ଧାରାକୁ ପିଇଲେ।
ତେଜସ୍ଯ୍ ଉପରତେ ତସ୍ଯ ଘୂର୍ଣମାନଂ ମନୋ ମୁନେଃ । ନିଶାବ୍ଜଵଦ୍ ଅଗାନ୍ ନିଦ୍ରାଂ ଲୋଲଂ କ୍ଷୀଵଵଦ୍ ଏଵ ଵା
ଯେତେବେଳେ ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଶାନ୍ତ ହେଲା, ମୁନିଙ୍କର ମନ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଇ, ରାତିର ପଦ୍ମ ଫୁଲ ପରି କିମ୍ବା ମଦରେ ମତାଳ ଲୋକ ପରି ଅସ୍ଥିର ଭାବରେ ନିଦ୍ରାରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ମେଘମାଲାଂ ଇଵ ମରୁଦ୍ ବାଲୋ ନୀଲାବ୍ଜିନୀମ୍ ଇଵ । ଯାମିନୀମ୍ ଇଵ ତୀକ୍ଷ୍ଣାଂଶୁସ୍ ତାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଲୁଲାଵ ସଃ
ସେ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ବିକ୍ଷିପ୍ତ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ପବନ ମେଘମାଳାକୁ ଚିଥରାଇଦିଏ, କିମ୍ବା ଏକ ଶିଶୁ ନୀଳ ଅପରିପକ୍ୱ ପଦ୍ମ ଦଳକୁ ଖେଳେ, କିମ୍ବା ତୀବ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ରାତିକୁ ଦୂର କରିଦିଏ।
ନିଦ୍ରାଵ୍ଯୁପଶମେ ତସ୍ଯ ଭାଵଯାମ୍ ଆସ ତନ୍ ମନଃ । ଵ୍ଯୋମ ଶ୍ଯାମଲଦୃଗ୍ ଜନ୍ତୁର୍ ନଭସୀଵ ଶିଖଣ୍ଡକମ୍
ନିଦ୍ରା ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ, ତାଙ୍କର ମନ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା, ଯେପରି ଆକାଶରେ କଳା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ପକ୍ଷୀ କିମ୍ବା ନଭରେ ମୟୂର ଦେଖାଯାଏ।
ପଯୋଦ ଇଵ ତାପିଞ୍ଛଂ ନୀହାରମ୍ ଇଵ ମାରୁତଃ । ତମୋ ଦୀପ ଇଵାଚ୍ଛାତ୍ମା ତଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆଶୁ ମମାର୍ଜ ସଃ
ଯେପରି ମେଘ ତାପିଞ୍ଚ ରଙ୍ଗକୁ ହଟାଏ, ବାତାସ ଧୂସରତାକୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରେ, ବା ଦୀପ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ, ସେପରି ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ତୁରନ୍ତ ସଫା କରିଦେଲେ।
ଵ୍ଯୋମସଂଵିଦି ଭଗ୍ନାଯାଂ ମୂଢଂ ତସ୍ଯାଭଵନ୍ ମନଃ । ନିଦ୍ରାଯାଂ ପ୍ରଵିଲୀନାଯାଂ ମୈରେଯମଦଵାନ୍ ଇଵ
ଆକାଶର ଜ୍ଞାନ ଭଙ୍ଗ ହେବା ସହିତ, ସେଠାରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଲା; ଯେପରି ନିଦ୍ରା ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ ମଦରେ ମତ୍ତ ଲୋକମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି।
ମୋହମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏଷ ମନସସ୍ ତଂ ମମାର୍ଜ ମହାଶଯଃ । ଯାମିନୀଜନିତଂ ଜାଡ୍ଯଂ ଭୁଵନାଦ୍ ଇଵ ଭାସ୍କରଃ
ସେ ମହାନ ଆତ୍ମା ମନର ମୋହକୁ ମଧ୍ୟ ସଫା କରିଦେଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ରାତିର ଅଜ୍ଞାନକୁ ପୃଥିବୀରୁ ଦୂର କରେ।
ତତସ୍ ତେଜସ୍ତମୋନିଦ୍ରାମୋହାଦିପରିଵର୍ଜିତମ୍ । କାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଵସ୍ଥାମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ଵିଶଶ୍ରାମ ମନଃ କ୍ଷଣମ୍
ତାପ, ଅନ୍ଧକାର, ନିଦ୍ରା ଓ ମୋହ ଭଳି ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ଏକ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ମନ କିଛିକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲା।
ଵିଶ୍ରମ୍ଯାଶୁ ପପାତାଙ୍ଗସଂଵିଦଂ ଚିତ୍ସ୍ଵରୂପିଣୀମ୍ । ସେତୁରୁଦ୍ଧଂ ସରୋଵାରି ପ୍ରତୀପଂ ସ୍ଵମ୍ ଇଵାସ୍ପଦମ୍
ବିଶ୍ରାମ କରିବା ପରେ, ଏହା ଶୀଘ୍ର ଦେହର ଜ୍ଞାନକୁ, ଯାହା ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ, ଭିତରକୁ ପଡ଼ିଗଲା । ଏହା ଏମିତି, ଯେପରି ଏକ ଅବରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଅଟକିଥିବା ଝିଲି ଜଳ ତାହାର ନିଜ ଜଳାଶୟକୁ ଫେରିଯାଏ ।
ଚିରାନୁସନ୍ଧାନଵଶାତ୍ ସ୍ଵଦନାଚ୍ ଚ ସ୍ଵସଂଵିଦଃ । ତତଶ୍ ଚିନ୍ମଯତାମ୍ ଆଗାଦ୍ ଧେମ ନୂପୁରତାମ୍ ଇଵ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ ଓ ନିଜର ଜ୍ଞାନକୁ ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା । ଏହା ଏମିତି, ଯେପରି ସୁନା ନୂପୁର ଆକାର ନେଇଥାଏ ।
ଚିତ୍ତତ୍ଵମ୍ ଅଥ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ଚିତ୍ତଂ ଚିତ୍ତ୍ଵଂ ତତଂ ଗତଂ । ଅନ୍ଯଦ୍ ଏଵ ବଭୂଵାଶୁ ପଙ୍କଃ କୁମ୍ଭସ୍ଥିତାଵ୍ ଇଵ
ତାପରେ, ମନର ଅବସ୍ଥାକୁ ଛାଡ଼ି, ମନ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାରେ ଲୀନ ହେଲା; ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ କିଛି ହେଇଗଲା, ଯେପରି ଘଡ଼ାରେ ରହିଯାଇଥିବା କାଦଳି ।
ଚେତ୍ଯଂ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ଚିଚ୍ ଛୁଦ୍ଧା ଚିତ୍ସାମାନ୍ଯମ୍ ଅଥାଯଯୌ । ତ୍ଯକ୍ତଵୀଚ୍ଯାଦିଭେଦେ ଽବ୍ଧୌ ଵାର୍ସାମାନ୍ଯମ୍ ଇଵୈକଧୀଃ
ଜଣାଯାଉଥିବା ବସ୍ତୁକୁ ଛାଡ଼ି, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ସାଧାରଣ ଚେତନାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ଯେପରି ତରଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭିନ୍ନତାକୁ ଛାଡ଼ି, ମନ ସମୁଦ୍ରର ଏକାତ୍ମ ଜଳରେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାଏ ।
ତ୍ଯକ୍ତଭୂତୌଘମନନଂ ତତୋ ଵିଶ୍ଵମ୍ଭରଂ ବୃହତ୍ । ଚିଦାକାଶଂ ତତଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ସୋ ଽଭଵଦ୍ ବୋଧିମ୍ ଆଗତଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆସୁଥିବା ଭାବନାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା। ଏହା ପରେ ସେ ପୃଥିବୀ ପରି ବିସ୍ତୃତ ହେଲା। ତାହାର ଚେତନା ଆକାଶ ପରି ପବିତ୍ର ଓ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଗଲା। ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ଜ୍ଞାନର ଉନ୍ନତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।