ଏଵଂ ମିଥୋ ଦୁଃଖଦଯୋଶ୍ ଶ୍ଲିଷ୍ଟଯୋଃ କସ୍ ସୁଖାଗମଃ । ଏତଯୋର୍ ଦେହମନସୋର୍ ଜାତ୍ଯୈଵାନ୍ଯୋଽନ୍ଯଵିଦ୍ଧଯୋଃ
ଏଭଳି ଶରୀର ଓ ମନ ଦୁଃଖରେ ଏକାଠି ଜଡି ରହିଲେ, କେମିତି ସୁଖ ଆସିପାରିବ? ଏମାନଙ୍କର ଜନ୍ମସିଦ୍ଧ ଗୁଣରୁ, ଶରୀର ଓ ମନ ପରସ୍ପରର ଦୁଃଖରେ ଏକାଠି ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ମନସ୍ଯ୍ ଏଵ ପରିକ୍ଷୀଣେ ନ ଦେହୋ ଦୁଃଖଭାଜନମ୍ । ତତ୍କ୍ଷଯୋତ୍କତଯା ନିତ୍ଯଂ ଦେହୋ ଽପି ପରିଧାଵତି
ଯେତେବେଳେ ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ଶରୀର ଆଉ ଦୁଃଖର ଭାଣ୍ଡ ହୁଏନାହିଁ। ମନ ନଶ୍ଟ ହେବା ସହିତ, ଶରୀର ମଧ୍ୟ ନିରନ୍ତର ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ।
ନଷ୍ଟଂ ନଷ୍ଟମ୍ ଅନର୍ଥାଯ ଶରୀରଂ ପଦମ୍ ଆପଦାମ୍ । ଅଲବ୍ଧାତ୍ମଵିଵେକେନ ମନସାଶୁ ଵିନିନ୍ଦ୍ଯତେ
ଶରୀର ନଶ୍ଟ ହେଲେ, ସେ କେବଳ ଅପକୃତି ପାଇଁ ହିଁ ନଶ୍ଟ ହୁଏ—ଏହା ଦୁଃଖର ଆଧାର। ଆତ୍ମାର ସଠିକ୍ ବିଚାର ନ ଥିଲେ, ମନ ତୁରନ୍ତ ଏହାକୁ ଅପମାନ କରେ।
ଏତେ ମନଶ୍ଶରୀରେ ହି ମିଥଃ ପୀଵରତାଂ ଗତେ । ଜଡରୂପେ ହି ଵର୍ଷାସୁ ପଯୋଦସରସୀ ଯଥା
ମନ ଓ ଶରୀର ଦୁହେଁ ଏକାସাথে ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ, ଯଦିଓ ସେମାନେ ଜଡ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି, ବର୍ଷାକାଳରେ ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଝିଅଁ ପୋଖରୀ ପରି ଫୁଲିଯାନ୍ତି।
ମିଥୋ ଦୁଃଖାଯ ସମ୍ପନ୍ନେ ଏକରୂପେ ଦ୍ଵିଧା ସ୍ଥିତେ । ଵ୍ଯଵହାରପରେ ସାର୍ଧଂ ଲୋକେ ଵାଯ୍ଵନଲାଵ୍ ଇଵ
ଏକାଠି ରହି ମଧ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ମନ ଓ ଶରୀର ଦୁଇଟି ଅଲଗା ଅଛି, ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଦୁଃଖର କାରଣ ହୁଅନ୍ତି; ଲୋକିକ କାମକାଜରେ, ସେମାନେ ପବନ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଏକାସাথে କାମ କରନ୍ତି।
ଚିତ୍ତେ କ୍ଷଯିଣି ସଙ୍କ୍ଷୀଣୋ ଦେହ ଆ ମୂଲତୋ ଭଵେତ୍ । ଵର୍ଧମାନେ ତରୁର୍ ଇଵ ଶତଶାଖଃ ପ୍ରଵର୍ଧତେ
ମନ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ, ଶରୀର ମୂଳରୁ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଏ; ମନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ, ଗଛ ଶଖାପ୍ରଶଖା ଫେଲାଇବାପରି ଶରୀର ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ।
କ୍ଷୀଯତେ ମନସି କ୍ଷୀଣେ ଦେହଃ ପ୍ରକ୍ଷୀଣଵାସନଃ । ମନୋ ନ କ୍ଷୀଯତେ କ୍ଷୀଣେ ଦେହେ ତତ୍ କ୍ଷପଯେନ୍ ମନଃ
ମନ ଶୁନ୍ୟ ହେଲେ, ଇଚ୍ଛା ଶୁନ୍ୟ ଶରୀର ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଶରୀର ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ମନ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେହି ମନ ପୁଣି ଏକ ନୂଆ ଶରୀର ତିଆରି କରେ।
ସଙ୍କଲ୍ପପାଦପଂ ତୃଷ୍ଣାଲତଂ ଛିତ୍ତ୍ଵା ମନୋଵନମ୍ । ଵିତତାମ୍ ଭୁଵମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ଵିହରାମି ଯଥାସୁଖମ୍
ମୁଁ କଳ୍ପନାର ଗଛ ଓ ଆସାର ଲତାକୁ କାଟିଦେଇ, ମନର ବିଶାଳ ଅରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ହୁଏ ସେପରି ସୁଖରେ ବସୁଛି।
ପ୍ରକ୍ଷୀଯମାଣମ୍ ଏଵେଦଂ ମମ ମନ୍ଯେ ମନସ୍ ସ୍ଥିତମ୍ । ପ୍ରଶାମ୍ଯଦ୍ଵାସନାଜାଲଂ ପ୍ରାଵୃଡନ୍ତ ଇଵାମ୍ବୁଦଃ
ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଏହି ମୋର ମନ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଗଳିଯାଉଛି; ଏହାର ଆଦତର ଜାଲ ଶାନ୍ତ ହେଉଛି, ବର୍ଷାକାଳରେ ମେଘ ଯେପରି ହ୍ରାସ ପାଏ।
ଧାତୂନାଂ ସନ୍ନିଵେଶୋ ଽଯଂ ଦେହନାମା ଵପୁର୍ ମମ । ପ୍ରକ୍ଷୀଯମାଣେ ମନସି ଗଲନ୍ନ୍ ଏଵାଵତିଷ୍ଠତୁ
ଏହି ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱର ଗଠନ, ଯାହାକୁ ଦେହ ବୋଲାଯାଏ, ସେଇ ମୋର ଆକାର; ଯେତେବେଳେ ମନ ଗଳିଯିବ, ଏହା ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ଛାଡ଼ିଯାଉ ଓ ରହିନଉ।
ଯଦର୍ଥଂ କିଲ ଭୋଗଶ୍ରୀର୍ ଵାଞ୍ଛ୍ଯତେ ତତ୍ କଲେଵରମ୍ । ନ ମେ ନାପି ଚ ତସ୍ଯାହଂ କୋ ଽର୍ଥସ୍ ସୁଖଲଵେନ ମେ
ଭୋଗ ଓ ସୁଖ ପାଇଁ ଦେହକୁ ଚାହାଯାଏ; ମୁଁ ଏହା ନୁହେଁ, ଏହା ମଧ୍ୟ ମୋତେ ନୁହେଁ—ମୋ ପାଇଁ ଏମିତି ଅଳ୍ପ ସୁଖରେ କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଛି?
ନାହଂ ଦେହ ଇତି ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ଯୁକ୍ତିମ୍ ଆକର୍ଣଯ କ୍ରମେ । ସର୍ଵାଙ୍ଗେଷ୍ଵ୍ ଅପି ସତ୍ସ୍ଵ୍ ଏଵ ଶଵଃ କସ୍ମାନ୍ ନ ଵଲ୍ଗତି
ମୁଁ ଏହି ଦେହ ନୁହେଁ—ଏହି ଯୁକ୍ତିକୁ ପାଳିକ୍ରମେ ଶୁଣ। ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ମୃତଦେହ କାହିଁକି ଚଳିନଥାଏ?
ତସ୍ମାଦ୍ ଦେହାଦ୍ ଅତୀତୋ ଽହଂ ନିତ୍ଯୋ ଽନସ୍ତମିତଦ୍ଯୁତିଃ । ଯସ୍ ସଙ୍ଗଂ ଭାସ୍ଵତା ପ୍ରାପ୍ଯ ଵେଦ୍ମି ଵ୍ଯୋମନି ଭାସ୍କରମ୍
ସେହିପରି, ମୁଁ ଦେହରୁ ପରେ, ଚିରନ୍ତନ ଓ କ୍ଷୟ ନହେଉଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସହିତ। ଯେପରି ଜଣେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ଯୋଗ ସାଧି, ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଜାଣେ, ସେପରି ମୁଁ ଜାଣେ।
ଜ୍ଞୋ ଽହଂ ମେ ନ ସୁଖେନାର୍ଥୋ ନାନର୍ଥେନ ଚ ଦୁଃଖିତା । ଶରୀରମ୍ ଅସ୍ତୁ ଵା ମାସ୍ତୁ ସ୍ଥିତୋ ଽସ୍ମି ଵିଗତଜ୍ଵରଃ
ମୁଁ ଜ୍ଞାନୀ; ମୋ ପାଇଁ ସୁଖରେ କୌଣସି ଲକ୍ଷ୍ୟ ନାହିଁ, ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ। ଦେହ ରହୁ କି ନ ରହୁ, ମୁଁ ନିର୍ବିକାର ଓ ଶାନ୍ତ ରହେ।
ଯତ୍ରାତ୍ମା ତତ୍ର ନ ମନୋ ନେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ନ ଵାସନାଃ । ପାମରାଃ ପରିତିଷ୍ଠନ୍ତି ନିକଟେ ନ ମହୀଭୃତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଆତ୍ମା ଅଛି, ସେଠାରେ ମନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, କିମ୍ବା ଆଶା ନାହିଁ। ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିକଟରେ ରହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀମାନେ ନୁହେଁ।
ପଦଂ ତଦ୍ ଅନୁଯାତୋ ଽସ୍ମି କେଵଲୋ ଽସ୍ମି ଜଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ନିସ୍ସ୍ପୃହୋ ଽସ୍ମି ନିରଂଶୋ ଽସ୍ମି ନିରୀହୋ ଽସ୍ମି ନିରୀପ୍ସିତଃ
ମୁଁ ସେଇ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରିଛି; ମୁଁ ପବିତ୍ର; ମୁଁ ବିଜୟୀ; ମୋର କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ; ମୁଁ ଅଂଶହୀନ; ମୁଁ ଚେଷ୍ଟାବିହୀନ; ମୁଁ କୌଣସି ଆକାଂକ୍ଷା ରହିତ।
ନେଦାନୀଂ ମମ ସମ୍ବନ୍ଧୋ ମନୋଦେହେନ୍ଦ୍ରିଯାଦିଭିଃ । ପୃଥକ୍କୃତସ୍ଯ ତୈଲସ୍ଯ ତିଲୈର୍ ଵିଦଲିତୈର୍ ଯଥା
ଏବେ ମୋର ମନ, ଶରୀର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହିତ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ—ଯେପରି ତିଳ ଭାଙ୍ଗି ତେଲ ଅଲଗା ହେଲେ, ଏହାର ତିଳ ସହିତ ଆଉ କୌଣସି ନିକଟତା ରହେନାହିଁ।
ସ୍ଵସ୍ମାତ୍ ପଦଵରାଦ୍ ଅସ୍ମାଲ୍ ଲୀଲଯା ଚଲିତସ୍ଯ ମେ । ଅଧ ଆକ୍ରମତଃ କିଞ୍ଚିତ୍ ପରିଵାରୋ ହ୍ଯ୍ ଅଯଂ ଶୁଭଃ
ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାରୁ, ମୁଁ ଖେଳିଖେଳି ଯେତେବେଳେ ଚଳିଯାଏ, ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ ସଙ୍ଗର କିଛି ଅଂଶ ତଳକୁ ଅବତରେ।
ସ୍ଵସ୍ଥତୋର୍ଜିତତା ସତ୍ତା ହୃଦ୍ଯତା ସତ୍ଯତା ଜ୍ଞତା । ଆନନ୍ଦିତୋପଶମିତା ମତା ଚ ମୁଦିତୋଦିତା
ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଶକ୍ତି, ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଆନନ୍ଦ, ସତ୍ୟତା, ଜ୍ଞାନ, ହର୍ଷ, ଶାନ୍ତି, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ଉଲ୍ଲାସ ଏହି ସବୁ ଜଣାଯାଏ।
ପୂର୍ଣତୋଦାରତା ସତ୍ଯା କାନ୍ତିମତ୍ତୈକତାନତା । ସର୍ଵୈକତା ନିର୍ଭଯତା କ୍ଷୀଣଦ୍ଵିତ୍ଵଵିକଲ୍ପତା
ପୂର୍ଣ୍ଣତା, ଉଦାରତା, ସତ୍ୟତା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକତା, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ଏକତା, ଭୟର ଅଭାବ, ଦ୍ୱିତୀୟତା ଓ ସନ୍ଦେହ ଶୂନ୍ୟତା—ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ମୋ ଭିତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛି।
ଏତା ନିତ୍ଯୋଦିତାସ୍ ସ୍ଵସ୍ଥାସ୍ ସୁନ୍ଦର୍ଯସ୍ ସୁଭଗୋଦଯାଃ । ମମୈକାତ୍ମରତେଃ କାନ୍ତା ନିତ୍ଯଂ ହୃଦଯଵଲ୍ଲଭାଃ
ଏହି ଶାଶ୍ୱତ, ସ୍ୱସ୍ଥ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଶୁଭ ଗୁଣମାନେ ମୋ ଏକତାର ଆନନ୍ଦରେ ସଦା ମୋ ହୃଦୟର ପ୍ରିୟ ସଙ୍ଗୀ।
ସର୍ଵଥା ସର୍ଵଦା ସର୍ଵଂ ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ ସମ୍ଭଵତ୍ଯ୍ ଅତଃ । ସର୍ଵଂ ପ୍ରତି ମମ କ୍ଷୀଣେ ଵାଞ୍ଛାଵାଞ୍ଛେ ସୁଖାସୁଖମ୍
ଏହିପରି, ସମୟ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ, ମୋ ପାଇଁ—ଚାହିଦା ଶେଷ ହେଉ କି ରହିଯାଉ—ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ସମସ୍ତ ସହ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ଵିଗତମୋହତଯା ଵିମନସ୍ତଯା ଗତଵିକଲ୍ପନଚିତ୍ତତଯା ସ୍ଫୁଟମ୍ । ଉପରମାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଆତ୍ମନି ଶୀତଲେ ଘନଲଵଶ୍ ଶରଦୀଵ ନଭସ୍ତଲେ
ମୋହ ଶୂନ୍ୟ, ମନ ଶାନ୍ତ, ଚିନ୍ତା ଶୋଷିଗଲାପରେ, ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ନିଜ ମନରେ ବିଶ୍ରାମ କରେଉଛି, ଶରତ୍କାଳୀନ ଆକାଶରେ ଘନମେଘର ଥିବା ଥଣ୍ଡା ତିଆର ପରି।
ଇତି ନିର୍ଣୀଯ ତତଯା ଧିଯା ଧଵଲଯା ମୁନିଃ । ବଦ୍ଧପଦ୍ମାସନସ୍ ତସ୍ଥାଵ୍ ଅର୍ଧୋନ୍ମୀଲିତଲୋଚନଃ
ଏଭଳି ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ପବିତ୍ର ମନେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ମୁନି ଜଣେ ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଅଧା ଖୋଲା ଥିଲା।
ଓଙ୍କାରମ୍ ଅକରୋତ୍ ତାରସ୍ଵରମ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଗତଧ୍ଵନିମ୍ । ସମ୍ଯଗାହତଲାଙ୍ଗୂଲଂ ଘଣ୍ଟାକୁମ୍ଭମ୍ ଇଵାରଵମ୍
ସେ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱରରେ 'ଓଁ' ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଏହି ଧ୍ୱନି ଉପରକୁ ଉଠିଲା, ଘଣ୍ଟା କିମ୍ବା ଶଂଖର ଗମ୍ଭୀର ଶବ୍ଦ ପରି ଗୁଞ୍ଜିଲା।
ଓମୁଚ୍ଚାରଯତସ୍ ତସ୍ଯ ସଂଵିତ୍ତତ୍ତ୍ଵେ ତଦୁନ୍ମୁଖେ । ଯାଵଦୋଙ୍କାରମ୍ ଊର୍ଧ୍ଵସ୍ଥେ ଵିତତେ ଵିମଲାତ୍ମନି
'ଓଁ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଚେତନାର ମୂଳକୁ ମୁହଁ ଦେଲା; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ 'ଓଁ' ଉପରକୁ ରହିଲା, ସେହି ଶବ୍ଦ ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଆତ୍ମାରେ ବ୍ୟାପିଗଲା।
ସାର୍ଧତ୍ର୍ଯଂଶାତ୍ମମାତ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରଥମେ ଽଂଶେ ସ୍ଫୁଟାରଵେ । ପ୍ରଣଵସ୍ଯ ମନାକ୍କ୍ଷୁବ୍ଧପ୍ରାଣାରଣିତଦେହକେ
ତିନି ଓ ଅଧା ମାତ୍ରା ଥିବା ପ୍ରଥମ ଶୁଭ୍ର ଧ୍ୱନିରେ, ମନ ହଲଚଳ ହେଲା ଏବଂ ଶ୍ୱାସରେ ଦେହ ଗୁଞ୍ଜିଲା, ତେବେ 'ଓଁ' ର ଶବ୍ଦ ଉପଜିଲା।
ରେଚକାଖ୍ଯୋ ଽଖିଲଂ କାଯଂ ପ୍ରାଣନିଷ୍କ୍ରମଣକ୍ରମଃ । ରିକ୍ତୀଚକାର ପୀତାମ୍ବୁର୍ ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଇଵ ସାଗରମ୍
ଯେପରି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମହାସାଗରର ଜଳ ପିଇ ଶୂନ୍ୟ କରିଦେଇଥିଲେ, ସେହିପରି 'ରେଚକ' ନାମକ ପ୍ରଣାୟାମ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ୱାସକୁ ଦେହରୁ ବାହାର କରି, ଦେହକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୂନ୍ୟ କରିଦେଲେ।
ଅତିଷ୍ଠତ୍ ପ୍ରାଣପଵନଶ୍ ଚିଦ୍ରସାପୂରିତେ ଽମ୍ବରେ । ତ୍ଯକ୍ତଦେହଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତନୀଡଃ ଖଗ ଇଵାମ୍ବରେ
ଚେତନାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକାଶରେ ପ୍ରାଣବାୟୁ ରହିଗଲା, ଯେପରି ଏକ ପକ୍ଷୀ ଦେହ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଗୁହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିଯାଏ।
ହୃଦଯାଗ୍ନିର୍ ଜ୍ଵଲଞ୍ ଜ୍ଵାଲୀ ଦଦାହ ମଲିନଂ ଵପୁଃ । ଉତ୍ପାତପଵନୋଚ୍ଛୂନୋ ଦାଵଶ୍ ଶୁଷ୍କମ୍ ଇଵ ଦ୍ରୁମମ୍
ତାଙ୍କର ହୃଦୟର ଅଗ୍ନି ଦହନଶୀଳ ହୋଇ ଦୁଷିତ ଦେହକୁ ପୁଡ଼ିଦେଲା, ଯେପରି ବଡ଼ ବାତାସରେ ଉତ୍ପାତ ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନି ଶୁଖିଲା ଗଛକୁ ପୁଡ଼ିଦିଏ।