ସଦେହା ଵା ଵିଦେହା ଵା ମୁକ୍ତତା ନ ପ୍ରମାସ୍ପଦମ୍ । ଅସ୍ମାକମ୍ ଅସ୍ଯାସ୍ ତୁ ଯଦା ସ୍ଵୈକତାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅଵିଭାଗିନୀ
ଦେହ ସହିତ କିମ୍ବା ଦେହ ବିନା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତିର ମୂଲ୍ୟ ଏହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଏକତା ଅବିଭାଜ୍ୟ ଭାବରେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେଇ ମୁକ୍ତି ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରକୃତମ୍ ଏଵେଦଂ ଶୃଣୁ ଶ୍ରଵଣଭୂଷଣମ୍ । ମଯୋପଦିଶ୍ଯମାନଂ ତ୍ଵଂ ଜ୍ଞାନମ୍ ଅଜ୍ଞାନ୍ଧ୍ଯନାଶନମ୍
ସେହିପାଇଁ, ଏବେ ମୋ ଉପଦେଶ ଶୁଣ, ଯାହା କଣ୍ଣ ପାଇଁ ଶୋଭା ଅଟୁଟ ଅଛି। ମୁଁ ତୋତେ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଦେଉଛି, ଏହା ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ।
ସର୍ଵମ୍ ଏଵେହ ହି ସଦା ସଂସାରେ ରଘୁନନ୍ଦନ । ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଯୁକ୍ତାତ୍ ସର୍ଵେଣ ପୌରୁଷାତ୍ ସମଵାପ୍ଯତେ
ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଏହି ସଂସାରରେ ସମସ୍ତ କିଛି ସଦା ସଠିକ୍ ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାନବ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
ଇହ ହୀନ୍ଦୋର୍ ଇଵୋଦେତି ଶୀତଲାହ୍ଲାଦନଂ ହୃଦି । ପରିସ୍ପନ୍ଦଫଲପ୍ରାପ୍ତୌ ପୌରୁଷାଦ୍ ଏଵ ନାନ୍ଯତଃ
ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଦୟ ହୋଇ ହୃଦୟକୁ ଶୀତଳ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି, ସେପରି ପ୍ରୟାସର ଫଳ କେବଳ ନିଜର ଉଦ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ନୁହେଁ।
ପୌରୁଷସ୍ପନ୍ଦଫଲଵଦ୍ ଦୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷତୋ ନ ଯତ୍ । କଲ୍ପିତଂ ମୋହିଭିର୍ ମନ୍ଦୈର୍ ଦୈଵଂ କିଞ୍ଚିନ୍ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି ପ୍ରୟାସର ଫଳ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ସେଠାରେ ସତ୍ୟ ଅଛି; ଭ୍ରମିତ ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ଭାଗ୍ୟ ବୋଲି ଭାବନା କରନ୍ତି, ତାହା କିଛି ନୁହେଁ, ଏହାର କୌଣସି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।
ସାଧୂପଦେଶଶାସ୍ତ୍ରେଣ ଯନ୍ ମନୋଽଙ୍ଗଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ତତ୍ ପୌରୁଷଂ ତତ୍ ସଫଲମ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଉନ୍ମତ୍ତଚେଷ୍ଟିତମ୍
ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରର ଶିକ୍ଷା ଅନୁସାରେ ମନ ଓ ଦେହର କାର୍ଯ୍ୟ ଯାହା ହୁଏ, ସେହିଏ ସତ୍ୟ ପ୍ରୟାସ ଏବଂ ଫଳଦାୟକ; ଅନ୍ୟ କିଛି ମାତ୍ର ଭ୍ରମିତ ମନର କାର୍ଯ୍ୟ।
ଯୋ ଯମ୍ ଅର୍ଥଂ କାମଯତେ ତଦ୍ ଅର୍ଥଂ ଚେହତେ କ୍ରମାତ୍ । ଅଵଶ୍ଯଂ ତମ୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ନ ଚେଦ୍ ଅର୍ଧାନ୍ ନିଵର୍ତତେ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ କିଛି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଆଶା କରନ୍ତି ଏବଂ ତାହା ପାଇଁ ପଦେପଦେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେଇ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଯଦି ତାହା ହେଉନାହିଁ, ସେ ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଫେରି ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ପୌରୁଷେଣ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯସୁନ୍ଦରୀମ୍ । କଶ୍ଚିତ୍ ପ୍ରାଣିଵିଶେଷୋ ହି ଶକ୍ରତାଂ ସମୁପାଗତଃ
ମନୁଷ୍ୟର ଉଦ୍ୟମ ଓ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା, କେତେକ ପ୍ରାଣୀ ତିନୋଟି ଲୋକର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରର ମହିମା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି।
ପୌରୁଷେଣ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସହସାମ୍ଭୋରୁହାସ୍ପଦାମ୍ । କଶ୍ଚିଦ୍ ଏଵ ଚିଦୁଲ୍ଲାସୋ ବ୍ରହ୍ମତାମ୍ ଅଧିଗଚ୍ଛତି
ମନୁଷ୍ୟର ଉଦ୍ୟମ ଓ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା, କେବଳ କେତେକ ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ୟକ୍ତି ଚେତନାର ଉନ୍ନତି ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ସାରେଣ ପୁରୁଷାର୍ଥେନ ସ୍ଵେନୈଵ ଗରୁଡଧ୍ଵଜାମ୍ । କଶ୍ଚିଦ୍ ଏଵ ପୁମାନ୍ ଏଷ ପୁରୁଷୋତ୍ତମତାଂ ଗତଃ
ନିଜ ଉଦ୍ୟମର ମୂଳ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, କେବଳ କେତେକ ଦୁର୍ଲଭ ପୁରୁଷ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି।
ପୌରୁଷେଣୈଵ ଯତ୍ନେନ ଲଲନାଵଲନାକୃତିମ୍ । ଶରୀରୀ କଶ୍ଚିଦ୍ ଏଵେହ ଗତଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧଚୂଡତାମ୍
ନିଜ ଚେଷ୍ଟା ଓ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ କେହି ଜଣେ, ଯିଏ ନାରୀ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଗଢ଼ା ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧ ମୁକୁଟ ଧାରଣ କରିବାର ମହତ୍ତ୍ୱ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ପ୍ରାକ୍ତନଂ ଚୈହିକଂ ଚେତି ଦ୍ଵିଵିଧଂ ଵିଦ୍ଧି ପୌରୁଷମ୍ । ପ୍ରାକ୍ତନୋ ଽଦ୍ଯତନେନାଶୁ ପୁରୁଷାର୍ଥେନ ଜୀଯତେ
ପ୍ରୟାସ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର — ପୂର୍ବ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ। ପୂର୍ବର ପ୍ରୟାସକୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ଦୃଢ଼ ଉଦ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଜିତିହେବା ସମ୍ଭବ।
ଯତ୍ନଵଦ୍ଭିର୍ ଦୃଢାଭ୍ଯାସୈଃ ପ୍ରଜ୍ଞୋତ୍ସାହସମନ୍ଵିତୈଃ । ମେରଵୋ ଽପି ନିଗୀର୍ଯନ୍ତେ କୈଵ ପ୍ରାକ୍ପୌରୁଷେ କଥା
ଯେଉଁମାନେ ଦୃଢ଼ ଅଭ୍ୟାସ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଉତ୍ସାହ ସହିତ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାହାଡ଼କୁ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରିପାରନ୍ତି। ତେଣୁ ପୂର୍ବ ପ୍ରୟାସ ବିଷୟରେ କଥା କଣ?
ଶାସ୍ତ୍ରନିଯନ୍ତ୍ରିତପୌରୁଷପରମା ପୁରୁଷସ୍ଯ ପୁରୁଷତା ଯା ସ୍ଯାତ୍ । ଅଭିମତଫଲଭରସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ଭଵତି ହି ସାନ୍ଯା ତ୍ଵ୍ ଅନର୍ଥାଯ
ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଚେଷ୍ଟା ଯେଉଁଠି ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ମାନବ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଅଛି, ତାହା ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଉପକୃତିକର; ଅନ୍ୟଥା ଏହା କ୍ଷତିକାରକ।
କସ୍ଯାଞ୍ଚିତ୍ ସ୍ଵଯମ୍ ଆତ୍ମଦୁସ୍ସ୍ଥିତିଵଶାତ୍ ପୁଂସୋ ଦଶାଯାଂ ଶନୈର୍ ଅଙ୍ଗୁଲ୍ଯଗ୍ରନିପୀଡିତୈକଚୁଲୁକାଦ୍ ଆଚାମବିନ୍ଦୁର୍ ବହୁଃ । କସ୍ଯାଞ୍ଚିଜ୍ ଜଲରାଶିପର୍ଵତପୁରଦ୍ଵୀପାନ୍ତରାଲଙ୍କୃତା କର୍ତଵ୍ଯୋଚିତସଂଵିଭାଗକରଣେ ପୃଥ୍ଵୀ ନ ପୃଥ୍ଵୀ ଭଵେତ୍
କେହି ଜଣେ ନିଜ ମନର ଅସ୍ଥିରତା ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ଏକ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଟିପରୁ ଚିପି ଆସିଥିବା ଏକ ଫୋଟା ପାଣି ବହୁତ ଲାଗେ; ଆଉ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଯେତେବେଳେ ଏହି ପୃଥିବୀ ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼, ସହର ଓ ଦ୍ୱୀପରେ ଶୋଭିତ ଥାଏ, ସେଥିରେ ଯଥାଯଥ ଭାଗବଣ୍ଟନ କରିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ, ଏହି ପୃଥିବୀ ତେବେ ପୃଥିବୀ ରହି ନଥାଏ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ ଏଵଂ ପ୍ରଥମଂ ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ଵିହାରିଣାମ୍ । ପ୍ରଭେଵ ଵର୍ଣଭେଦାନାଂ ସାଧନୀ ସର୍ଵକର୍ମଣାମ୍
ଏହିପରି, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ହେଉଛି ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ପ୍ରଥମ ପଦକ୍ଷେପ; ଏହା ସମସ୍ତ କାମର ଉପାୟ ଭଳି, ରଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋକ ଯେପରି।
ମନସା ଵାଞ୍ଛ୍ଯତେ ଯତ୍ ତୁ ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ନ କର୍ମଣା । ସାଧ୍ଯତେ ମତ୍ତଲୀଲାସୌ ମୋହନୀ ନାର୍ଥସାଧନୀ
ମନରେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ହୁଏ କିନ୍ତୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ ହୁଏନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଏହା ମାତ୍ର ମଦମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଖେଳ ଭଳି ହୁଏ, ଦେଖିବାକୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ କିନ୍ତୁ ଫଳଦାୟକ ନୁହେଁ।
ଯଥା ସଞ୍ଚେତ୍ଯତେ ଯେନ ତଥା ତେନାନୁଭୂଯତେ । ସ୍ଵକର୍ମୈଵେତି ଵାସ୍ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯା ଵ୍ଯତିରିକ୍ତା ନ ଦୈଵଦୃକ୍
ଯେପରି ଭାବିବାକୁ ଯାହା ହୁଏ, ସେହିପରି ଅନୁଭବ ମିଳେ; ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ମାନେ ସତ୍ୟ, ତାହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଲଗା ନୁହେଁ।
ଉଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରଂ ଶାସ୍ତ୍ରିତଂ ଚେତି ପୌରୁଷଂ ଦ୍ଵିଵିଧଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ତତ୍ରୋଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରମ୍ ଅନର୍ଥାଯ ପରମାର୍ଥାଯ ଶାସ୍ତ୍ରିତମ୍
ମାନବ ପ୍ରୟାସକୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ବୋଲାଯାଏ—ଏକଟି ନିୟମ ବିହୀନ, ଅନ୍ୟଟି ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ। ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ, ନିୟମ ବିହୀନ ପ୍ରୟାସ ଦୁଃଖର କାରଣ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ହେଉଥିବା ପ୍ରୟାସ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳକୁ ଆଣିଦିଏ।
ଦ୍ଵୌ ହୁଡାଵ୍ ଇଵ ଯୁଧ୍ଯେତେ ପୁରୁଷାର୍ଥୌ ସମାସମୌ । ଆତ୍ମୀଯଶ୍ ଚାନ୍ଯଦୀଯଶ୍ ଚ ଜଯତ୍ଯ୍ ଅତିବଲସ୍ ତଯୋଃ
ଯେପରି ଦୁଇ ମଲ୍ଲ ଆପସରେ ଲଢ଼ନ୍ତି, ସେପରି ମାନବ ପ୍ରୟାସର ଦୁଇ ରୂପ—ନିଜର ଏବଂ ଅନ୍ୟର—ମଧ୍ୟରେ ସଂଘର୍ଷ ହୁଏ। ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ ଯାହା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେଠି ସେଇ ଜିତିଥାଏ।
ଅନର୍ଥଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଯତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରିତାଦ୍ ଅପି ପୌରୁଷାତ୍ । ଅନର୍ଥକର୍ତୁର୍ ବଲଵତ୍ ତତ୍ର ଜ୍ଞେଯଂ ସ୍ଵପୌରୁଷମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରୟାସରୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠି ବୁଝିବା ଉଚିତ୍ ଯେ ଦୁଃଖ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ନିଜ ପ୍ରୟାସ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ପରଂ ପୌରୁଷମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ଦନ୍ତୈର୍ ଦନ୍ତାନ୍ ଵିଚୂର୍ଣଯନ୍ । ଶୁଭେନାଶୁଭମ୍ ଉଦ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରାକ୍ତନଂ ପୌରୁଷଂ ଜଯେତ୍
ଉତ୍ତମ ପ୍ରୟାସରେ ଭରସା କରି, ଦାନ୍ତକୁ ଦାନ୍ତ ସହିତ ଘସିବା ପରି, ଜଣେ ନିଜର ଭଲ ପ୍ରୟାସକୁ ମନ୍ଦ ପ୍ରୟାସ ବିପକ୍ଷରେ ଲଗାଇ, ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଥିବା ପ୍ରୟାସକୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ଶକ୍ତିରେ ଜିତିପାରେ।
ପ୍ରାକ୍ତନଃ ପୁରୁଷାର୍ଥୋ ଽସୌ ମାଂ ନିଯୋଜଯତୀତି ଧୀଃ । ବଲାଦ୍ ଅଧସ୍ପଦୀକାର୍ଯା ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷାଦ୍ ଅଧିକା ନ ସା
ମୋର ପୂର୍ବ ଚେଷ୍ଟା ମୋତେ ବାଧ୍ୟ କରୁଛି ବୋଲି ଯେ ଭାବନା ଆସେ, ସେଠାରେ ଜୋର କରି ମନକୁ ଅନ୍ୟପଟେ ନେବା ଉଚିତ୍। ଏହି ପୂର୍ବ ଚେଷ୍ଟାର ଚିନ୍ତା ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ପଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ବଡ଼ ନୁହେଁ।
ତାଵତ୍ ତାଵତ୍ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଯତିତଵ୍ଯଂ ସ୍ଵପୌରୁଷମ୍ । ପ୍ରାକ୍ତନଂ ପୌରୁଷଂ ଯାଵଦ୍ ଅଶୁଭଂ ଶାମ୍ଯତି ସ୍ଵଯମ୍
ନିଜେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଲଗାତାର ପ୍ରୟାସ କରିବା ଦରକାର, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ବର ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଦୋଷଶ୍ ଶାମ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅସନ୍ଦେହଂ ପ୍ରାକ୍ତନୋ ଽଦ୍ଯତନୈର୍ ଗୁଣୈଃ । ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତୋ ଽତ୍ର ହ୍ଯସ୍ତନସ୍ଯ ଦୋଷସ୍ଯାଦ୍ଯଗୁଣୈଃ କ୍ଷଯଃ
ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ, ପୂର୍ବର ଦୋଷ ବର୍ତ୍ତମାନର ଭଲ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ଯେପରି, କାଲିର ଦୋଷ ଆଜିର ଭଲ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୋଇଯାଏ।
ଅସଦ୍ଦୈଵମ୍ ଅଧଃ କୃତ୍ଵା ନିତ୍ଯମ୍ ଉଦ୍ଯୁକ୍ତଯା ଧିଯା । ସଂସାରୋତ୍ତରଣଂ ଭୂତ୍ଯୈ ଯତେତାଧାତୁମ୍ ଆତ୍ମନି
ମିଥ୍ୟା ଭାଗ୍ୟକୁ ଦୂରେ ରଖି, ସଦା ଦୃଢ଼ ମନରେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଥିରେ ସଂସାର ଦୁଃଖରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଓ ଭଲ ଅବସ୍ଥା ପାଇବା ପାଇଁ ନିଜ ମନରେ ଉପାୟ ଗଢ଼ିବା ଯାଏ।
ନ ଗନ୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅନୁଦ୍ଯୋଗୈସ୍ ସାମ୍ଯଂ ପୁରୁଷଗର୍ଦଭୈଃ । ଉଦ୍ଯୋଗସ୍ ତୁ ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ଲୋକଦ୍ଵିତଯସିଦ୍ଧଯେ
ଅକ୍ରିୟା ରହି ମଣିଷ ଓ ଗଧାଙ୍କ ସମାନତା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବରଂ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଉଭୟ ଲୋକର ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ସଂସାରକୁହରାଦ୍ ଅସ୍ମାନ୍ ନିର୍ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ଵଯଂ ବଲାତ୍ । ପୌରୁଷଂ ଯତ୍ନମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ହରିଣେଵାରିପଞ୍ଜରାତ୍
ଏହି ସଂସାରର ଅନ୍ଧକୁପରୁ ଆମେ ନିଜେ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବାହାରିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ଏହିଥିରେ ନିଜ ଚେଷ୍ଟା ଉପରେ ଭରସା କରି, ଜଳପିଞ୍ଜରରୁ ମୃଗ ଯେପରି ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ସେପରି ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଦରକାର ।
ପ୍ରତ୍ଯହଂ ପ୍ରତ୍ଯଵେକ୍ଷେତ ନରଶ୍ ଚରିତମ୍ ଆତ୍ମନଃ । ସନ୍ତ୍ଯଜେତ୍ ପଶୁଭିସ୍ ତୁଲ୍ଯଂ ଶ୍ରଯେତ୍ ସତ୍ପୁରୁଷୋଚିତମ୍
ପ୍ରତିଦିନ ମଣିଷ ନିଜ ଆଚରଣକୁ ଖୁଦେ ଖତିଆନ କରିବା ଉଚିତ୍; ପଶୁମାନଙ୍କ ସମାନ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ତାହାକୁ ଛାଡ଼ି, ମହାନ ଲୋକଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
କିଞ୍ଚିତ୍ କାନ୍ତାନ୍ନପାନାଦିକଲିଲଂ କୋମଲଂ ଗୃହେ । ଵ୍ରଣେ କୀଟ ଇଵାସ୍ଵାଦ୍ଯ ଵଯଃ କାର୍ଯଂ ନ ଭସ୍ମସାତ୍
ଘରେ କିଛି ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନର ଭୋଗ ମୃଦୁ ଲାଗିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଏକ ଘାଉରେ କୀଟ ଯେପରି ରସ ଉଠାଏ, ସେପରି ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।