ନାହଂ ଭୂତ୍ଵା ତ୍ଵ୍ ଅହଂ ହୀଦଂ ଵଚ୍ମି ତିଷ୍ଠାମି ଯାମି ଵା । ଆତ୍ମାଵଲୋକନେନାହମ୍ ଅନହଙ୍କାରତାଂ ଗତଃ
ମୁଁ କେବେ ଏହି କଥା କହେନି — 'ମୁଁ ଏହି ହୋଇଛି', 'ମୁଁ ଦଢ଼ ରହିଛି' କିମ୍ବା 'ମୁଁ ଯାଉଛି'। ଆତ୍ମାକୁ ନିଜେ ଦେଖିବା ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଅହଂକାର ରହିତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି।
ନୂନମ୍ ଏଵାନ୍ଯ ଏଵୈତେ ମତ୍ତୋ ଽଜ୍ଞାଶ୍ ଚକ୍ଷୁରାଦଯଃ । ଯାନ୍ତୁ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ଵା ଦେହେ ମମୈତେ ତୁ ନ କେଚନ
ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ମୋତେ ଅଲଗା ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନୀ; ସେମାନେ ଦେହରେ ଆସୁନ୍ କିମ୍ବା ରୁହନ୍, କିନ୍ତୁ ଏମାନେ କେହି ମୋର ନୁହେଁ।
କଷ୍ଟଂ କୋ ଽଯମ୍ ଅହଂ ନାମ କଥଂ କେନୋପକଲ୍ପିତଃ । ଜଗଦ୍ବାଲକଵେତାଲସ୍ ତାଲୋତ୍ତାଲାତୁଲାକୃତିଃ
ହାଏ, ଏହି 'ମୁଁ' ବୋଲି କହାଯାଉଥିବା କଥାଟି କ'ଣ? କିପରି ଏବଂ କିଏ ଏହାକୁ କଳ୍ପନା କରିଛି? ଏହା ଏକ ଭୂତ, ଶିଶୁଙ୍କର କଳ୍ପନା କିମ୍ବା ତାଳି ଓ ତୁଳାରେ ତିଆରି ଅଦୃଶ୍ୟ ଆକୃତି ପରି।
ଏତାଵନ୍ତଂ ଚିରଂ କାଲଂ ଵ୍ଯର୍ଥମ୍ ଆଲୁଠିତୋ ଽଵଟେ । ଅହମ୍ ଅମ୍ବୁତୃଣୋନ୍ମୁକ୍ତେ ଦୁରଦ୍ରୌ ହରିଣୋ ଯଥା
ଏତେ ଦିନ ଧରି ମୁଁ ଏହି ଗଭୀର ଗଡ଼ିରେ ବ୍ୟର୍ଥରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛି, ଯେପରିକି ଜଳ ଓ ଘାସ ପାଇଁ ତରସିଥିବା ଏକ ହରିଣ ଶୁଷ୍କ ଜଙ୍ଗଲରେ ଭୁଲିଯାଏ।
ସ୍ଵାର୍ଥୈକାଲୋକନେ ଚକ୍ଷୁର୍ ଯଦି ତୂନ୍ମୁଖତାଂ ଗତମ୍ । ତଦ୍ ଅହଂ ନାମ କୋ ଽସୌ ସ୍ଯାଦ୍ ଯୋ ଽସ୍ମି ଦୁଃଖେନ ମୋହିତଃ
ଯଦି ଆଖି ନିଜ ସତ୍ୟ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ଦେଖିବାକୁ ଲାଗି ମୁହଁ ଦେଉଛି, ତେବେ ଏହି 'ମୁଁ' କିଏ, ଯିଏ ଦୁଃଖରେ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛି?
ସ୍ପର୍ଶନାମ୍ନି ନିଜେ ତତ୍ତ୍ଵେ ଯଦି ଜାତା ତ୍ଵଗ୍ ଉନ୍ମୁଖୀ । ତତ୍ କୋ ଽଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଅହଂ ନାମ କୁପିଶାଚ ଇଵୋଦିତଃ
ଯଦି ଚର୍ମ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଯାହାକୁ 'ସ୍ପର୍ଶ' କୁହାଯାଏ, ସେଠିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଲାଗି ମୁହଁ ଦେଉଛି, ତେବେ ଏହି 'ମୁଁ' କିଏ, ଯିଏ ଅନାବଶ୍ୟକ ଭୂତ ପରି ଦେଖାଯାଏ?
ରସେଷ୍ଵ୍ ଅଭିନିଷଣ୍ଣେ ଽସ୍ମିନ୍ ସ୍ଵେ କ୍ରମେ ରସନେନ୍ଦ୍ରିଯେ । ଅହଂ ମୃଷ୍ଟଭୁଗ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଷ କୁତସ୍ତ୍ଯଃ କୁତ୍ସିତୋ ଭ୍ରମଃ
ଯେତେବେଳେ ରସନେନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଜ ରସରେ ଲୀନ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ 'ମୁଁ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଜିନିଷ ଖାଉଛି' ବୋଲି ଏହି ମିଥ୍ୟା ଓ ନିନ୍ଦନୀୟ ଭ୍ରମ କେମିତି ଆସିପାରିବ?
ଶବ୍ଦଶକ୍ତିଂ ଶ୍ରିତେ ଶ୍ରୋତ୍ରେ ଵରାକେ ସ୍ଵାର୍ଥପଣ୍ଡିତେ । ତଦ୍ ଅହଙ୍କାରଦୁଃଖସ୍ଯ ନିର୍ବୀଜସ୍ଯ କ ଆଗମଃ
ଶବ୍ଦର ଶକ୍ତି ଯେତେବେଳେ କାନରେ ବସିଥାଏ, ଯେଉଁ କାନ ନିଜ କାମରେ ଅତି ମାତ୍ରାରେ ଦକ୍ଷ ନୁହେଁ, ସେଠାରେ ଆତ୍ମତ୍ୟାଗର ଦୁଃଖ କିପରି ଆସିପାରିବ?
ଆତ୍ମମ୍ଭରିତ୍ଵଭରିତେ ଘ୍ରାଣେ ସ୍ଵଂ ଗନ୍ଧମ୍ ଆଗତେ । ଅହଂ ଘ୍ରାତେତି ଯୋ ମନ୍ତା ତଂ ଚୌରଂ ନୈଵ ଵେଦ୍ମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ନାକ ନିଜ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ଏବଂ ଗନ୍ଧ ଆସିଲେ, 'ମୁଁ ଗନ୍ଧ ନେଉଛି' ବୋଲି ଯିଏ ଭାବେ, ସେଇ ଚୋରକୁ ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ।
ମୃଗତୃଷ୍ଣାକ୍ରମେଣୈଷା ଭାଵନାପ୍ଯ୍ ଅର୍ଥଭାଵନୀ । ଭାଵସ୍ ତସ୍ଯାମ୍ ଅସତ୍ଯାଯାଂ ଯସ୍ଯାସାଵ୍ ଅପି ସମ୍ଭ୍ରମଃ
ଏହି ଭାବନା, ଯାହା ବସ୍ତୁକୁ ଭାବିଥାଏ, ଏକ ମୃଗମରୀଚିକା ପରି। ଏହି ଅସତ୍ୟ ଭାବନାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବି ଯେଉଁଠାରେ ଭ୍ରମ ହୁଏ, ସେ ଭ୍ରମ ମାନେ ଅସତ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ ଭାବିବାରୁ ହୁଏ।
ଵାସନାହୀନମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏତଚ୍ ଚକ୍ଷୁରାଦୀନ୍ଦ୍ରିଯଂ ସ୍ଵତଃ । ପ୍ରଵର୍ତତେ ବହିସ୍ ସ୍ଵାର୍ଥେ ଵାସନା ନାତ୍ର କାରଣମ୍
ବାସନା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ନିଜେ ନିଜେ ବାହାର ଦିଗକୁ ନିଜ କାମ କରେ; ଏଠାରେ ବାସନା କୌଣସି କାରଣ ନୁହେଁ।
ଵାସନାରହିତଂ କର୍ମ କ୍ରିଯତେ ନନୁ ଚିତ୍ତ ହେ । କେଵଲଂ ନାନୁଭୂଯନ୍ତେ ସୁଖଦୁଃଖଦୃଶୋ ଽତ୍ର ତାଃ
ମନ, ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଆସକ୍ତି ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାମ କରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ଅନୁଭୂତି ହୁଏ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାନ୍ ମୂର୍ଖାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାନ୍ତର୍ଵାସନାଂ ନିଜାମ୍ । କୁରୁଧ୍ଵଂ କର୍ମ ହେ ସର୍ଵଂ ନ ଦୁଃଖଂ ସମଵାପ୍ସ୍ଯଥ
ସେହିପାଇଁ, ମୂର୍ଖ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ନିଜ ମନର ଆସକ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ କାମ କର; ତେବେ ତୁମେ କେବେ ଦୁଃଖ ପାଇବ ନାହିଁ।
ଭଵଦ୍ଭିର୍ ଏଵ ଦୁଃଖାଯ ଵାସନା ଵାସିତା ମୁଧା । ବାଲୈଃ ପଙ୍କକ୍ରୀଡନକଵିନାଶେନେଵ ଖିନ୍ନତା
ତୁମେ ନିଜେ ଅବିବେକରେ ମନକୁ ଦୁଃଖଦାୟକ ଆସକ୍ତିରେ ରଙ୍ଗାଇଛ; ଯେପରି ଶିଶୁମାନେ କାଦରେ ଖେଳନା ହରାଇ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଵାସନାଦ୍ଯା ଦୃଶସ୍ ସର୍ଵା ଵ୍ଯତିରିକ୍ତାସ୍ ତୁ ନାତ୍ମନଃ । ଜଲାଦ୍ ଇଵ ତରଙ୍ଗାଲ୍ଯୋ ଜ୍ଞସ୍ଯୈଵାଜ୍ଞସ୍ଯ ନାନଘ
ଆସକ୍ତି ଓ ଏହା ସହିତ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଆତ୍ମାଠାରୁ ଅଲଗା; ଯେପରି ପାଣିଠାରୁ ତରଙ୍ଗ ଭିନ୍ନ, ଏହି କଥା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ନୁହଁ।
ତୃଷ୍ଣଯୈଵ ଵିନଷ୍ଟାସ୍ ସ୍ଥ ଵ୍ଯର୍ଥମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯଚାରକାଃ । କୋଶକାରାଃ କୁକ୍ରିମଯସ୍ ତନ୍ତୁନେଵ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା
ତୁମେ କେବଳ ତୃଷ୍ଣା ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହେଉଛ, ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ୁଛ। ଏହା ଏମିତି, ଯେପରି ରେଶମ ପୋକା ନିଜ ତନୁରୁ ତାନିଥିବା ସୂତରେ ନିଜେ ନିଜେ ଚାଉଳି ତିଆରି କରେ।
ତୃଷ୍ଣଯୈଵେହ ଲୁଠଥ ଜରାମରଣସଙ୍କଟେ । ଭ୍ରମଦୃଷ୍ଟ୍ଯେଵ ଶିଖରିପଥିକାଶ୍ ଶ୍ଵଭ୍ରଭୂମିଷୁ
ତୁମେ କେବଳ ତୃଷ୍ଣା ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟଙ୍କର ସମସ୍ୟାରେ ହେଉଛ। ଏହା ଏମିତି, ଯେପରି ଗିରିପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ଯାତ୍ରୀମାନେ ଭ୍ରମିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଖାଇଁରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ଵାସନୈଵେହ ଭଵତାଂ ହେତୁର୍ ଏକତ୍ର ବନ୍ଧନେ । ରଜ୍ଜୁଶ୍ ଶୂନ୍ଯାଶଯପ୍ରୋତା ମୁକ୍ତାନାମ୍ ଆତତା ଯଥା
ଏଠାରେ ତୁମକୁ ବାନ୍ଧି ରଖୁଥିବା କେବଳ ମନର ଆଦତ। ଏହା ଏମିତି, ଯେପରି ଖାଲି ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦୋରି ଟାଣି ରଖାଯାଇଛି—ଯେଉଁମାନେ ବାନ୍ଧା, ସେମାନେ ପାଇଁ ଏହା ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ପାଇଁ ଏହା କିଛି ନୁହେଁ।
କଲ୍ପନାମାତ୍ରକଲିତା ନ ସତ୍ଯୈଷା ହି ଵସ୍ତୁତଃ । ଅସଙ୍କଲ୍ପନମାତ୍ରେଣ ଦାତ୍ରେଣେଵ ଵିଲୂଯତେ
ଏହା କେବଳ କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଛି, ପ୍ରକୃତରେ ଏହାର କିଛି ସତ୍ୟତା ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ମନରେ ଏହି ଧାରଣା ନଥାଏ, ଏହା ସ୍ୱତଃ ଅପସାରିଯାଏ, ଯେପରି ଦିଆଯାଇନଥିବା ଉପହାର ଅଛିନଥିବା ପରି।
ଏଷା ହି ଭଵତାମ୍ ଏଵ ଵିମୋହାଯ କ୍ଷଯାଯ ଚ । ଵାତଲେଖେଵ ଦୀପାନାଂ ସ୍ଫୁରତାମ୍ ଅପି ତେଜସା
ଏହି ଅଭିମାନ ଏବଂ ମୂଢ଼ତା ତୁମର ଭ୍ରମ ଓ ଅବନତିର କାରଣ। ଏହା ଏମିତି, ଯେପରି ଝଡ଼ ହେଲେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦୀପ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ୱାସ ହୋଇଯାଏ।
ହେ ଚିତ୍ତ ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯକୋଶ ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯୈର୍ ଐକ୍ଯମ୍ ଉପେତ୍ଯ ନୂନମ୍ । ଆଲୋକ୍ଯ ଚାତ୍ମାନମ୍ ଅସତ୍ସ୍ଵରୂପଂ ନିର୍ଵାଣମ୍ ଏକାମଲବୋଧମ୍ ଆସ୍ସ୍ଵ
ହେ ମନ, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଆଶ୍ରୟ, ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ଏକତା ହୋଇ, ନିଜକୁ ଅସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ଜାଣି, ଏକ ନିର୍ମଳ ଜ୍ଞାନ ଭିତରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ରୁହ।
ଵିଷଯଵିଷଵିଷୂଚିକାମ୍ ଅନନ୍ତାଂ ନିପୁଣମ୍ ଅହଂସ୍ଥିତିଵାସନାମ୍ ଅପାସ୍ଯ । ଅଭିମତପରିହାରକାର୍ଯଯୁକ୍ତ୍ଯା ଭଵ ଵିଭଯୋ ଭଗଵାନ୍ ଭିଯାମ୍ ଅଭୂମିଃ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗର ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅସୁସ୍ଥତା ଓ ମନର ଆତ୍ମଭାବର ଦୃଢ଼ ଆଦତକୁ ଛାଡ଼ି, ଯାହା ଚାହିଁ ନାହାଁ, ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉପାୟରେ, ଭୟହୀନ ହୋ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଯେଉଁଠାରେ ଭୟ ରହିପାରିବ ନାହିଁ।
ଅପାରପର୍ଯନ୍ତଵପୁଃ ପରମାଣ୍ଵଣୁର୍ ଏଵ ଵା । ଚିଦ୍ ଅଚେତ୍ଯା ତଦାକ୍ରାନ୍ତୌ ନ ଶକ୍ତା ଵାସନାଦଯଃ
ଦେହ ଅସୀମ ହେଉ କିମ୍ବା ପରମାଣୁ ପରି ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଯେତେବେଳେ ଚେତନା ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଥାଏ ଏବଂ ବାହ୍ୟ ବସ୍ତୁରେ ଲିପ୍ତ ନୁହେଁ, ସେତେବେଳେ ସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଦତ ଅସାର ହୋଇଯାନ୍ତି।
ମନଶ୍ଶେମୁଷ୍ଯହଙ୍କାରପ୍ରତିବିମ୍ବୈଶ୍ ଶଠେନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ । ଵାସନୋତ୍ଥାପିତା ଶୂନ୍ଯଵେତାଲୀ ତ୍ରାସନୋଦ୍ଯତା
ମନ ଏହି ଛଳନାମୟ ଛଅଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଆକୃତି ଏବଂ ଅଭିମାନର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ଅସାର, ଭୟ ଦେବାକୁ ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏକ ଭୂତ ଭଳି ଅଛି।
ତତ୍କୃତେଭ୍ଯୋ ଵିକାରେଭ୍ଯୋ ଭୀତିଂ ତାନ୍ଯ୍ ଏଵ ଭୂରିଶଃ । ଭୂଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅନୁଭଵନ୍ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ତର୍ ଅହଂ ହି ଚିଦ୍ ଅଲେପିକା
ଏହି ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯେତେବେଳେ ମୋତେ ଭୟ ଦେଉ, ତଥାପି ମୁଁ ମନର ଭିତରେ ନିର୍ମଳ ଚେତନା, ଯାହା କିଛି ଦ୍ୱାରା ଛୁଆଯାଏ ନାହିଁ।
ଚିତୋ ନ ଜନ୍ମମରଣେ ସର୍ଵଗାଯାଶ୍ ଚିତଃ କିଲ । କିଂ ନାମ ମ୍ରିଯତେ ବ୍ରୂତ ମାର୍ଯତେ କେନ ଵାପି କିମ୍
ଚେତନାର କେବେ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ; ଏହା ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପି ଅଛି। କହ, କିଏ ସତ୍ୟରେ ମରେ, କିଏ ହତ ହୁଏ, କିଏ ତାହାକୁ ମାରେ?
ଚିତୋ ନ ଜୀଵିତେନାର୍ଥସ୍ ସର୍ଵାତ୍ମା ସୈଵ ଜୀଵିତମ୍ । କିଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି କଦାତ୍ମୈଷ ପ୍ରାଙ୍ମୃତୋ ଯଦି ଜୀଵତି
ଚେତନା ପାଇଁ ବଞ୍ଚିବାର କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ; ଏହା ସମସ୍ତର ଜୀବନ। ଏହି ଆତ୍ମା ପୂର୍ବରୁ ମରିଥିଲେ, ପରେ ବଞ୍ଚିଲେ କଣ ଲାଭ ହେବ?
ଜୀଵ୍ଯତେ ମ୍ରିଯତେ ଚେତି କୁଵିକଲ୍ପକଲାପିନାମ୍ । କଲନା ମନସାମ୍ ଏଵ ନାତ୍ମନୋ ଵିତତାତ୍ମନଃ
ଜୀବନ ବା ମୃତ୍ୟୁ ଭାବନା କେବଳ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମନର ଗଣନା ଅଟେ; ଏହା ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପର ନୁହେଁ, କେବଳ ମନର ଭ୍ରାନ୍ତି।
ଯୋ ହ୍ଯ୍ ଅହମ୍ଭାଵତାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଭାଵାଭାଵୈସ୍ ସ ଗୃହ୍ଯତେ । ଆତ୍ମନୋ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅହମ୍ଭାଵୋ ଭାଵାଭାଵାଃ କୁତୋ ଽସ୍ଯ ତେ
ଯେଉଁଠି 'ମୁଁ' ଭାବ ଆସିଯାଏ, ସେଠି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱର ଧାରଣା ଧରିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ସ୍ୱରୂପରେ 'ମୁଁ' ଭାବ ନାହିଁ, ତେଣୁ ତାହା ପାଇଁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ କିମ୍ବା ନାସ୍ତିତ୍ୱ କେମିତି ହେବ?
ଅହମ୍ଭାଵୋ ମୁଧା ମୋହୋ ମନଶ୍ ଚ ମୃଗତୃଷ୍ଣିକା । ଜଡଃ ପଦାର୍ଥସମ୍ଭାରଃ କସ୍ଯାହମ୍ଭାଵଭାଵନା
'ମୁଁ' ଭାବ ଅନାବଶ୍ୟକ ଭ୍ରମ; ମନ ମୃଗମରୀଚିକା ପରି; ଏହି ଜଡ଼ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ଏକଠା ହେଉଥିବା ଦେହ—ଏଠି 'ମୁଁ' ଭାବ କାହାର?