କଦାଚିଦ୍ ଆନ୍ତରାର୍କାଭଂ ତେଜୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାନ୍ତରେ ମନଃ । ଵିଷଯୋନ୍ମୁଖତାଂ ଯାତଂ ତସ୍ଯ ତାମରସେକ୍ଷଣ
କେବେ କେବେ ଭିତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଏକ ତେଜ ଦେଖି, ହେ କମଳନୟନ, ତାଙ୍କର ମନ ପୁଣି ସେନ୍ସ ଜଗତ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା।
ଅନ୍ତର୍ ଆନ୍ଧ୍ଯତମସ୍ତ୍ଯାଗଂ କୃତ୍ଵା ଵିଷଯଲମ୍ପଟମ୍ । ତସ୍ଯୋଡ୍ଡୀଯ ମନୋ ଯାତି କଦାଚିତ୍ ତ୍ରସ୍ତପକ୍ଷିଵତ୍
କେବେ କେବେ ଭିତରର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଛାଡ଼ି, ସେନ୍ସ ଜଗତ ପ୍ରତି ଲୋଭୀ ତାଙ୍କର ମନ ହଠାତ୍ ଭୟଭିତ ପକ୍ଷୀ ପରି ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲା।
ବାହ୍ଯାନ୍ ଆଭ୍ଯନ୍ତରାନ୍ ସ୍ପର୍ଶାଂସ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ନିଦ୍ରାଂ ଚ ତନ୍ମନଃ । ତମସ୍ ତେଜଶ୍ ଚ ନୋ ଲେଭେ କଦାଚିଚ୍ ଛାଶ୍ଵତୀଂ ସ୍ଥିତିମ୍
ବାହାର ଓ ଭିତରର ସମ୍ପର୍କ, ଏବଂ ନିଦ୍ରାକୁ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କର ମନ କେବେ ଅନ୍ଧକାର ନାହିଁ କିମ୍ବା ତେଜ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଇପାରୁନଥିଲା।
ଇତି ପର୍ଯାକୁଲାସ୍ଵ୍ ଅନ୍ତସ୍ ସୋ ଽଲୁଠଦ୍ ଧ୍ଯାନଵୃତ୍ତିଷୁ । ଦରୀଷ୍ଵ୍ ଅନ୍ଵହମ୍ ଉଗ୍ରାସୁ ଵାତଭଗ୍ନ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ଏଭଳି ଭାବନାରେ ଅସ୍ଥିର ମନରେ ସେ ଦିନେଦିନେ ଧ୍ୟାନର ତରଙ୍ଗରେ ଭାସିଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ର ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ବାତାସରେ ଭଙ୍ଗୁର ଗଛ ଉଡ଼ିଯାଏ।
ଅତିଷ୍ଠଲ୍ ଲୂନସଂରୂଢମନା ମନନସଙ୍କଟେ । ଯଥା ଦୋଲାଯିତଵପୁସ୍ ତୃଣଂ ତୀରତରଙ୍ଗକେ
ତାଙ୍କର ମନ ଚିନ୍ତାର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଥିଲା, ଯେପରି ତୀରରେ ଥିବା ଘାସ ତରଙ୍ଗରେ ଡୁଲିଯାଏ।
ଅଥ ପର୍ଯାକୁଲମତିର୍ ଵିଜହାରାରତିର୍ ଗିରୌ । ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଦିଵସାଧୀଶୋ ମହାମେରାଵ୍ ଇଵୈକକଃ
ପରେ ଅସ୍ଥିର ମନ ଓ ଅନନ୍ଦହୀନ ହୃଦୟ ସହିତ ସେ ପାହାଡ଼ରେ ପ୍ରତିଦିନ ଏକାକୀ ଘୁରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଦିନର ରାଜା ସୂର୍ଯ୍ୟ ମହାମେରୁ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଏକାକୀ ରହିଥାଏ।
ସମଗ୍ରଭୂତଦୁଷ୍ପ୍ରାପାମ୍ ଏକଦା ପ୍ରାପ କନ୍ଦରାମ୍ । ସଂଶାନ୍ତସର୍ଵସଞ୍ଚାରାଂ ମୁନିର୍ ମୋକ୍ଷଦଶାମ୍ ଇଵ
ଏକ ଦିନ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ଏକ ଗୁହାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେପରି ମୁନି ମୁକ୍ତିର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଅପର୍ଯାକୁଲିତାଂ ଵାତୈର୍ ଅପ୍ରାପ୍ତମୃଗପକ୍ଷିଣୀଂ । ଅଦୃଷ୍ଟାଂ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ପରମାକାଶଶୋଭନାମ୍
ଏହି ସ୍ଥାନଟି ପବନରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, କୌଣସି ପଶୁ କିମ୍ବା ପକ୍ଷୀ ଏଠାକୁ ଆସିନଥିଲେ, ଦେବତା କିମ୍ବା ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖିନଥିଲେ, ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶର ଚମକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲା।
ପୁଷ୍ପପ୍ରକରସଞ୍ଛନ୍ନାଂ ମୃଦୁଶାଦ୍ଵଲକୋମଲାମ୍ । ଜ୍ଯୋତୀରସାଶ୍ମସମ୍ପ୍ରୋତୈଃ କୃତାଂ ମରକତୈର୍ ଇଵ
ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଫୁଲର ଗୁଛିରେ ଢାକା, କମଳ ଘାସରେ ମୃଦୁ ହୋଇଥିଲା, ଏହା ମଣିର ଚମକରେ ମାଣିକ୍ୟର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସିଦ୍ଧଗୀତଲସଚ୍ଛାଯାଂ ପ୍ରକଟାଂ ରତ୍ନଦୀପକୈଃ । ସୁଗୁପ୍ତାଂ ଵନଦେଵୀନାମ୍ ଅନ୍ତଃପୁରକୁଟୀମ୍ ଇଵ
ଏଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ଗାଇଥିବା ଗୀତର ଛାୟା ରହିଥିଲା, ରତ୍ନର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲା, ଏହା ଅତି ଗୁପ୍ତ ଥିଲା, ଯେପରିକି ଅରଣ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ରହୁଥିବା ଅନ୍ତଃପୁର।
ନ ଲୋଚନାହିତାଲୋକାଂ ନାତ୍ଯୁଷ୍ଣାଂ ନାତିଶୀତଲାମ୍ । ଶାରଦସ୍ଯୋଦିତାର୍କସ୍ଯ ହେମଗୌରୀଂ ପ୍ରଭାମ୍ ଇଵ
ଏହା ଚକ୍ଷୁରେ କଷ୍ଟଦାୟକ ନୁହେଁ, ଅତି ତାପ କିମ୍ବା ଅତି ଶୀତ ନୁହେଁ, ଏହା ଶରତ୍କାଳର ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟର ସୁନା ଆଭା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲା।
ନାଲ୍ପାଲୋକପରିମ୍ଲାନାଂ କୋମଲାଶବ୍ଦମାରୁତାମ୍ । ମଞ୍ଜରୀଜଟିଲୋପାନ୍ତାଂ ବାଲାଂ ମାଲାଵତୀମ୍ ଇଵ
ଅନେକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁଲାଇ ନଯାଇଥିବା, ମୃଦୁ ସମୀରଣର ଶବ୍ଦ ପରି କୋମଳ, ଫୁଲର ଗୁଛ ଶିରା ଗୁଞ୍ଜି ଯାଇଥିବା—ଏକ କୁମାରୀ ମାଳାବତୀ ମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ଉପଶମପଦଵୀମ୍ ଇଵାତ୍ତରୂପାଂ କମଲଜଵିଶ୍ରମଣାଯ ଯୋଗ୍ଯରୂପାମ୍ । କୁସୁମନିକରକୋମଲାଭିରାମାଂ ସରସିଜକୋଟରସୁନ୍ଦରୀଂ ସମନ୍ତାତ୍
ଉପଶମର ପଥ ପରି ଦୃଶ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ପଦ୍ମର ଜନ୍ମଦାତାଙ୍କ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଅନେକ ଫୁଲର କୋମଳତାରେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଦ୍ମର ଗୁହା ପରି ସୁନ୍ଦର ।
ସ ତାଂ ଵିଵେଶ ଧର୍ମାତ୍ମା ଗନ୍ଧମାଦନକନ୍ଦରାମ୍ । ଚିରଭ୍ରମଣସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାମ୍ ଅଲିଃ ପଦ୍ମକୁଟୀମ୍ ଇଵ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜଣେ ସେଇ ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାକୁ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଭ୍ରମଣ କରି ପହଞ୍ଚି, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଯେପରି ପଦ୍ମର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେପରି ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ସମାଧାନୋନ୍ମୁଖତଯା ପ୍ରଵିଶନ୍ ସ ଵ୍ଯରାଜତ । ସର୍ଗଵ୍ଯାପାରଵିରତାଵ୍ ଆତ୍ମପୁର୍ଯାମ୍ ଇଵାବ୍ଜଜଃ
ସମାଧି ପାଇଁ ମନ ଲଗାଇ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ସେ, ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବିରତ ହୋଇ, ନିଜ ସ୍ୱନଗରେ ବସିଥିବା ପଦ୍ମର ଜନ୍ମଦାତା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ଚକାରାସନମ୍ ଆନୀଲୈଃ ପତ୍ତ୍ରୈର୍ ଅନ୍ତସ୍ସ୍ଥଗୁଚ୍ଛକମ୍ । ମୃଦୁ ମେଘଵିଧିର୍ ଵୃନ୍ଦମ୍ ଆମ୍ଭୋଦମ୍ ଇଵ ତତ୍ର ସଃ
ସେଠାରେ ସେ ତରୁଣ ପତ୍ର ନେଇ ଏମିତି ଏକ ଆସନ ତିଆରି କଲେ, ଯାହାର ଗୁଛାଗୁଡ଼ିକ ଭିତରେ ଲୁଚିଥିଲା, ଏବଂ ସେହି ଆସନ ମୃଦୁ ମେଘମାଳା ପରି ନରମ ଥିଲା।
ତସ୍ଯ ପ୍ରସାରଯାମ୍ ଆସ ପୃଷ୍ଠେ ଚାରୁ ମୃଗାଜିନମ୍ । ନୀଲରତ୍ନତଟେ ମେରୋସ୍ ତାରାଶାରମ୍ ଇଵାମ୍ବରମ୍
ସେ ଆସନ ଉପରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ମୃଗଚର୍ମ ପିଛାଇଲେ, ଯେଉଁଟି ନୀଳ ମଣିର ପାହାଡ଼ ମେରୁର ଢାଳରେ ଆକାଶରେ ତାରାମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତତ୍ରୋପାଵିଶଦ୍ ଆଵେଶଂ ଚୈତସଂ ତନୁତାଂ ନଯନ୍ । ଅନ୍ତଶ୍ଶୁଦ୍ଧଵପୁଶ୍ ଶୃଙ୍ଗେ ଵୃଷ୍ଟମୂକ ଇଵାମ୍ବୁଦଃ
ସେଠାରେ ସେ ବସି, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କଲେ, ତାଙ୍କର ଭିତର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପବିତ୍ର ଥିଲା, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ନିରବ ମେଘ ଯେପରି ଅବସ୍ଥାନ କରେ, ସେପରି।
ବୁଦ୍ଧଵତ୍ ସୁଦୃଢାବଦ୍ଧପଦ୍ମାସନ ଉଦଙ୍ମୁଖଃ । ପାର୍ଷ୍ଣିଭ୍ଯାଂ ଵୃଷଣୌ ଧୃତ୍ଵା ଚକାର ବ୍ରାହ୍ମମ୍ ଅଞ୍ଜଲିମ୍
ସେ ଜଣେ ଜାଗୃତ ପୁରୁଷ ପରି ଦୃଢ଼ଭାବେ ପଦ୍ମାସନରେ ବସି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ପାଦର ଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ଧରି, ହାତ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଞ୍ଜଳି ମୁଦ୍ରା ଗଠନ କଲେ।
ଵାସନାଭ୍ଯସ୍ ସମାହୃତ୍ଯ ମନୋମୃଗପରିପ୍ଲୁତମ୍ । ନିର୍ଵିକଲ୍ପସମାଧ୍ଯର୍ଥଂ ଚକାରେମାଂ ଵିଚାରଣାମ୍
ମୁଁ ମୋର ଆଦତଗୁଡ଼ିକୁ ଏକଠା କରି, ମନ ହରିଣ ପରି ଭ୍ରମିତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଚିନ୍ତା ଶୂନ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ ଏହି ଚିନ୍ତନ କରିଥିଲି।
ଅଯି ମୂର୍ଖ ମନଃ କୋ ଽର୍ଥସ୍ ତଵ ସଂସାରଵୃତ୍ତିଭିଃ । ଧୀମନ୍ତୋ ନ ନିଷେଵନ୍ତେ ପର୍ଯନ୍ତେ ଦୁଃଖଦାଂ କ୍ରିଯାମ୍
ଅରେ ମୂର୍ଖ ମନ, ତୋ ପାଇଁ ଏହି ସଂସାରର କାମକାଜର କଣ ଉପକାର? ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କେବେ ମଧ୍ୟ ଶେଷରେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା କାମକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅନୁଧାଵତି ଯୋ ଭୋଗାଂସ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶମରସାଯନମ୍ । ସ ତ୍ଯକ୍ତମନ୍ଦାରଵନଃ ପ୍ରଯାତି ଵିଷଜଙ୍ଗଲମ୍
ଯିଏ ଶାନ୍ତିର ଅମୃତକୁ ଛାଡ଼ି ଭୋଗର ପଛରେ ଦୌଡ଼େ, ସେ ମନୋହର ମାଳିକା ବନକୁ ଛାଡ଼ି ବିଷାକ୍ତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଲୋକ ଭଳି।
ଯଦି ଯାସି ମହୀରନ୍ଧ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମ୍ ଅଥାପି ଵା । ତନ୍ ନ ନିର୍ଵୃତିମ୍ ଆଯାସି ତ୍ଵଂ ଵିନୋପଶମାମୃତମ୍
ତୁମେ ଯଦି ପୃଥିବୀର ଗଭୀର ତଳକୁ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକକୁ ଯାଅଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ମନର ଶାନ୍ତିର ଅମୃତ ବିନା ସତ୍ୟ ସନ୍ତୋଷ ପାଇପାରିବ ନାହିଁ।
ଆଶାଶତାଵପୂର୍ଣତ୍ଵଂ ତ୍ଵମ୍ ଇଦଂ ସର୍ଵଦୁଃଖଦମ୍ । ତ୍ଯଜ ଯାହି ପରଂ ଶ୍ରେଯଃ ପଦମ୍ ଏକାନ୍ତସୁନ୍ଦରମ୍
ଏହି ଅନନ୍ତ ଆଶା ଏବଂ ଚାହାଣି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ମୂଳ। ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଉ, ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ଅତି ସୁନ୍ଦର ମଙ୍ଗଳମୟ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେ।
ଇମା ଵିଚିତ୍ରାଃ କଲନା ଭାଵାଭାଵମଯାତ୍ମିକାଃ । ଦୁଃଖାଯୈଵ ତଵୋଗ୍ରାଯ ନ ସୁଖାଯ କଦାଚନ
ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କଳ୍ପନାଗୁଡ଼ିକ, ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ଅଛିବା ଓ ନଥିବା, ସେଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ତୁମ ପାଇଁ ତୀବ୍ର ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, କେବେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ଦେଉନାହିଁ।
ଶବ୍ଦାଦିକାଭିର୍ ଏତାଭିଃ କିଂ ମୂଢ ହତଵୃତ୍ତିଭିଃ । ଭ୍ରମସ୍ଯ୍ ଅଵିରତଂ ଵ୍ଯର୍ଥମ୍ ଏଵ ମଣ୍ଡୂକିକା ଯଥା
ହେ ମୂଢ଼, ଏହି ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ ସହିତ ଅପବୃତ୍ତି ହୋଇ, ତୁମେ କାହିଁକି ମଣ୍ଡୁକ ଭଳି ଅବିରତ ଓ ବ୍ୟର୍ଥରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛ?
ମନୋମଣ୍ଡୂକିକେ ଵ୍ଯର୍ଥମ୍ ଇଯନ୍ତଂ କାଲମ୍ ଅନ୍ଧଯା । ଭ୍ରମନ୍ତ୍ଯା ଭୁଵନଂ ଵିଷ୍ଵକ୍ କିଂ ସମାସାଦିତଂ ତ୍ଵଯା
ହେ ମନ, ଅନ୍ଧା ବେଙ୍ଗ ଭଳି ଏତେ ଦିନ ଧରି ଏହି ସଂସାରରେ ବ୍ୟର୍ଥରେ ଭ୍ରମଣ କରିଲୁ, ତୁମେ ଆଖିରେ କଣ ଲାଭ କଲୁ?
ଯସ୍ମାତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ ତଦ୍ ଆପ୍ନୋଷି ଯସ୍ମିନ୍ ଭଜସି ନିର୍ଵୃତିମ୍ । ତସ୍ମିଂଶ୍ ଚିତ୍ତ ଶମେ ମୂର୍ଖ ନାନୁବଧ୍ନାସି କିଂ ପଦମ୍
ହେ ମନ, ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ କିଛି ପାଉଛ, ଯେଉଁଠାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛ, ସେଇ ଶାନ୍ତିର ଅବସ୍ଥାକୁ କାହିଁକି ଚେଷ୍ଟା କରୁନାହଁ, ମୂର୍ଖ?
ଆଗତ୍ଯ ଶ୍ରୋତ୍ରତାଂ ମୂର୍ଖ ଵ୍ଯର୍ଥୋତ୍ଥାନୋପବୃଂହିତାମ୍ । ଧିଯା ଶବ୍ଦାନୁସାରିଣ୍ଯା ମୃଗଵନ୍ ମା କ୍ଷଯଂ ଵ୍ରଜ
ହେ ମୂର୍ଖ, ଶୁଣିବା ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଆସି, ଯେଉଁଠାରେ ବେଉଁଠାରେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଶବ୍ଦରେ ଭରିଯାଇଛି, ତୁମର ଅଶାନ୍ତ ମନରେ ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ମୃଗ ଭଳି ନଷ୍ଟ ହେଉନାହଁ।
ତ୍ଵକ୍ତାମ୍ ଆଗତ୍ଯ ଦୁଃଖାଯ ସ୍ପର୍ଶୋନ୍ମୁଖତଯାନଯା । ମୂର୍ଖ ମା ବଦ୍ଧତାମ୍ ଏହି ଗଜୀଲୁବ୍ଧଗଜେନ୍ଦ୍ରଵତ୍
ସ୍ପର୍ଶ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ପାଇଁ ଆସି, ଯାହା କେବଳ ଦୁଃଖକୁ ନେଇଯାଏ, ମୂର୍ଖ, ମହିଳା ହାତୀ ପାଇଁ ଲୋଭରେ ବନ୍ଧିଯାଇଥିବା ହାତୀରାଜା ପରି ବନ୍ଧି ହେଉନାହଁ।