କଦାଶାକୌଶିକୀକୀର୍ଣା ଜାଡ୍ଯଜୀର୍ଣହୃଦମ୍ବୁଜା । କ୍ଷଯମ୍ ଏଷ୍ଯତି କୃଷ୍ଣେଯଂ କଦା ମେ ମୋହଯାମିନୀ
ଏହି ଅନ୍ଧକାର ମୋହିନୀ, ଯିଏ ମୋର ହୃଦୟର ପଦ୍ମକୁ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଜରାରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ କରେ, ସେ କେବେ ମୋ ପାଇଁ ସମାପ୍ତ ହେବ?
କଦୋପଶାନ୍ତମନନୋ ଧରଣୀଧରକନ୍ଦରେ । ସମେଷ୍ଯାମି ଶିଲାସାମ୍ଯଂ ନିର୍ଵିକଲ୍ପସମାଧିନା
କେବେ ମୋ ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ପାହାଡ଼ର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି ଏବଂ ଶିଳା ପରି ଅଚଳ ହୋଇ, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ସମାଧିରେ ଲୀନ ହେବି?
କଦା ମେ ଚିତ୍ତମାତଙ୍ଗସ୍ ସ୍ଵାଭିମାନମହାମଦଃ । ତତ୍ତ୍ଵାଵବୋଧହରିଣା ହତୋ ନାଶମ୍ ଉପୈଷ୍ଯତି
କେବେ ମୋ ମନର ଗଜ, ଆତ୍ମଗର୍ବର ମହାମଦରେ ମତ୍ତ, ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ହରିଣା ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ ହୋଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହେବ?
ନିରଂଶଧ୍ଯାନଵିଶ୍ରାନ୍ତିମୂକସ୍ଯ ମମ ମୂର୍ଧନି । କଦା କର୍ଣେ କରିଷ୍ଯନ୍ତି କୁଲାଯଂ ଵନପୁତ୍ତିକାଃ
କେବେ ମୁଁ ନିରବ ଧ୍ୟାନରେ ବିଶ୍ରାମ କରିବି, ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହେବ, ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଚଡ଼େଇମାନେ ମୋ କାନରେ ଘଉଁ ବନାଇବେ?
କଦା ନିଶ୍ଶଙ୍କମ୍ ଉରସି ଧ୍ଯାନାଧୀନଧିଯଃ ଖଗାଃ । ମମ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଏଷ୍ଯନ୍ତି ଶୈଲସ୍ଥାଣୁତଲସ୍ଥିତେଃ
କେବେ ମୁଁ ପାହାଡ଼ର ଦୃଢ଼ ଖମ୍ବ ପରି ଅଚଳ ରହିବି, ଏବଂ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ମୋ ଛାତି ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରିବେ?
ତୃଷ୍ଣାକରଞ୍ଜଜଟିଲାଂ ଜନ୍ମଜର୍ଜରଗୁଲ୍ମକାମ୍ । ସଂସାରାରଣ୍ଯସରଣିଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯାସ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅହଂ କଦା
ଏହି ଜନ୍ମ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା, ତୃଷ୍ଣାର ଜଟିଳ ଜଙ୍ଗଳରେ ଆବୃତ, ସଂସାରର ଏହି ଅନ୍ଧାର ରାସ୍ତାକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିଦେଇପାରିବି?
ଇତି ଚିନ୍ତାପରଵଶୋ ଵନ ଉଦ୍ଦାଲକୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ପୁନଃ ପୁନସ୍ ତୂପଵିଶ୍ଯ ଧ୍ଯାନାଭ୍ଯାସଂ ଚକାର ସଃ
ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ମନ ଭରିଯାଇ, ଉଦ୍ଦାଳକ ନାମକ ଦ୍ୱିଜ ବନରେ ପୁନିପୁନି ବସି ଧ୍ୟାନ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିଲେ।
ଵିଷଯୈର୍ ନୀଯମାନେ ତୁ ଚିତ୍ତେ ମର୍କଟଚଞ୍ଚଲେ । ନ ସ ଲେଭେ ସମାଧାନପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ପ୍ରୀତିଦାଯିନୀମ୍
ତାଙ୍କର ମନଟି ବାନର ପରି ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗକୁ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା, ତେଣୁ ସେ ସେଇ ଆନନ୍ଦ ଓ ଶାନ୍ତିର ସ୍ଥିରତାକୁ ପାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
କଦାଚିଦ୍ ବାହ୍ଯସଂସ୍ପର୍ଶପରିତ୍ଯାଗାଦ୍ ଅନନ୍ତରମ୍ । ତସ୍ଯାଗଚ୍ଛଚ୍ ଚିତ୍ତକପିଃ ପ୍ରୋଦ୍ଵେଗଂ ତତ୍ତ୍ଵସଂସ୍ଥିତୌ
କେବେ କେବେ ବାହ୍ୟ ସଂସ୍ପର୍ଶକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ସତ୍ୟ ଚିନ୍ତନରେ ବସିଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ମନ ବାନର ଭଳି ଉତ୍କଳାନ୍ତ ହୋଇଯାଉଥିଲା।
କଦାଚିଦ୍ ଆନ୍ତରାନ୍ ସ୍ପର୍ଶାନ୍ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମନଃକପିଃ । ଲୋଲତ୍ଵାତ୍ ତସ୍ଯ ସଂଯାତୋ ଵିଷଯଂ ଵିଷଲୁବ୍ଧଵତ୍
କେବେ କେବେ ସେ ମନର ବାନର, ଭିତରର ଆଭାସଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି, ତାହାର ଅସ୍ଥିର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ସେନ୍ସ ଜଗତ ପ୍ରତି ଏମିତି ଧାଉଥିଲା, ଯେମିତି କେହି ବିଷ ପାଇଁ ଲୋଭୀ ହୁଏ।
କଦାଚିଦ୍ ଆନ୍ତରାର୍କାଭଂ ତେଜୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାନ୍ତରେ ମନଃ । ଵିଷଯୋନ୍ମୁଖତାଂ ଯାତଂ ତସ୍ଯ ତାମରସେକ୍ଷଣ
କେବେ କେବେ ଭିତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଏକ ତେଜ ଦେଖି, ହେ କମଳନୟନ, ତାଙ୍କର ମନ ପୁଣି ସେନ୍ସ ଜଗତ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା।
ଅନ୍ତର୍ ଆନ୍ଧ୍ଯତମସ୍ତ୍ଯାଗଂ କୃତ୍ଵା ଵିଷଯଲମ୍ପଟମ୍ । ତସ୍ଯୋଡ୍ଡୀଯ ମନୋ ଯାତି କଦାଚିତ୍ ତ୍ରସ୍ତପକ୍ଷିଵତ୍
କେବେ କେବେ ଭିତରର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଛାଡ଼ି, ସେନ୍ସ ଜଗତ ପ୍ରତି ଲୋଭୀ ତାଙ୍କର ମନ ହଠାତ୍ ଭୟଭିତ ପକ୍ଷୀ ପରି ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲା।
ବାହ୍ଯାନ୍ ଆଭ୍ଯନ୍ତରାନ୍ ସ୍ପର୍ଶାଂସ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ନିଦ୍ରାଂ ଚ ତନ୍ମନଃ । ତମସ୍ ତେଜଶ୍ ଚ ନୋ ଲେଭେ କଦାଚିଚ୍ ଛାଶ୍ଵତୀଂ ସ୍ଥିତିମ୍
ବାହାର ଓ ଭିତରର ସମ୍ପର୍କ, ଏବଂ ନିଦ୍ରାକୁ ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କର ମନ କେବେ ଅନ୍ଧକାର ନାହିଁ କିମ୍ବା ତେଜ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଇପାରୁନଥିଲା।
ଇତି ପର୍ଯାକୁଲାସ୍ଵ୍ ଅନ୍ତସ୍ ସୋ ଽଲୁଠଦ୍ ଧ୍ଯାନଵୃତ୍ତିଷୁ । ଦରୀଷ୍ଵ୍ ଅନ୍ଵହମ୍ ଉଗ୍ରାସୁ ଵାତଭଗ୍ନ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ଏଭଳି ଭାବନାରେ ଅସ୍ଥିର ମନରେ ସେ ଦିନେଦିନେ ଧ୍ୟାନର ତରଙ୍ଗରେ ଭାସିଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ର ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ବାତାସରେ ଭଙ୍ଗୁର ଗଛ ଉଡ଼ିଯାଏ।
ଅତିଷ୍ଠଲ୍ ଲୂନସଂରୂଢମନା ମନନସଙ୍କଟେ । ଯଥା ଦୋଲାଯିତଵପୁସ୍ ତୃଣଂ ତୀରତରଙ୍ଗକେ
ତାଙ୍କର ମନ ଚିନ୍ତାର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଥିଲା, ଯେପରି ତୀରରେ ଥିବା ଘାସ ତରଙ୍ଗରେ ଡୁଲିଯାଏ।
ଅଥ ପର୍ଯାକୁଲମତିର୍ ଵିଜହାରାରତିର୍ ଗିରୌ । ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଦିଵସାଧୀଶୋ ମହାମେରାଵ୍ ଇଵୈକକଃ
ପରେ ଅସ୍ଥିର ମନ ଓ ଅନନ୍ଦହୀନ ହୃଦୟ ସହିତ ସେ ପାହାଡ଼ରେ ପ୍ରତିଦିନ ଏକାକୀ ଘୁରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଦିନର ରାଜା ସୂର୍ଯ୍ୟ ମହାମେରୁ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଏକାକୀ ରହିଥାଏ।
ସମଗ୍ରଭୂତଦୁଷ୍ପ୍ରାପାମ୍ ଏକଦା ପ୍ରାପ କନ୍ଦରାମ୍ । ସଂଶାନ୍ତସର୍ଵସଞ୍ଚାରାଂ ମୁନିର୍ ମୋକ୍ଷଦଶାମ୍ ଇଵ
ଏକ ଦିନ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ଏକ ଗୁହାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେପରି ମୁନି ମୁକ୍ତିର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଅପର୍ଯାକୁଲିତାଂ ଵାତୈର୍ ଅପ୍ରାପ୍ତମୃଗପକ୍ଷିଣୀଂ । ଅଦୃଷ୍ଟାଂ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ପରମାକାଶଶୋଭନାମ୍
ଏହି ସ୍ଥାନଟି ପବନରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, କୌଣସି ପଶୁ କିମ୍ବା ପକ୍ଷୀ ଏଠାକୁ ଆସିନଥିଲେ, ଦେବତା କିମ୍ବା ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖିନଥିଲେ, ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶର ଚମକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲା।
ପୁଷ୍ପପ୍ରକରସଞ୍ଛନ୍ନାଂ ମୃଦୁଶାଦ୍ଵଲକୋମଲାମ୍ । ଜ୍ଯୋତୀରସାଶ୍ମସମ୍ପ୍ରୋତୈଃ କୃତାଂ ମରକତୈର୍ ଇଵ
ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଫୁଲର ଗୁଛିରେ ଢାକା, କମଳ ଘାସରେ ମୃଦୁ ହୋଇଥିଲା, ଏହା ମଣିର ଚମକରେ ମାଣିକ୍ୟର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ସିଦ୍ଧଗୀତଲସଚ୍ଛାଯାଂ ପ୍ରକଟାଂ ରତ୍ନଦୀପକୈଃ । ସୁଗୁପ୍ତାଂ ଵନଦେଵୀନାମ୍ ଅନ୍ତଃପୁରକୁଟୀମ୍ ଇଵ
ଏଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ଗାଇଥିବା ଗୀତର ଛାୟା ରହିଥିଲା, ରତ୍ନର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲା, ଏହା ଅତି ଗୁପ୍ତ ଥିଲା, ଯେପରିକି ଅରଣ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ରହୁଥିବା ଅନ୍ତଃପୁର।
ନ ଲୋଚନାହିତାଲୋକାଂ ନାତ୍ଯୁଷ୍ଣାଂ ନାତିଶୀତଲାମ୍ । ଶାରଦସ୍ଯୋଦିତାର୍କସ୍ଯ ହେମଗୌରୀଂ ପ୍ରଭାମ୍ ଇଵ
ଏହା ଚକ୍ଷୁରେ କଷ୍ଟଦାୟକ ନୁହେଁ, ଅତି ତାପ କିମ୍ବା ଅତି ଶୀତ ନୁହେଁ, ଏହା ଶରତ୍କାଳର ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟର ସୁନା ଆଭା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲା।
ନାଲ୍ପାଲୋକପରିମ୍ଲାନାଂ କୋମଲାଶବ୍ଦମାରୁତାମ୍ । ମଞ୍ଜରୀଜଟିଲୋପାନ୍ତାଂ ବାଲାଂ ମାଲାଵତୀମ୍ ଇଵ
ଅନେକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁଲାଇ ନଯାଇଥିବା, ମୃଦୁ ସମୀରଣର ଶବ୍ଦ ପରି କୋମଳ, ଫୁଲର ଗୁଛ ଶିରା ଗୁଞ୍ଜି ଯାଇଥିବା—ଏକ କୁମାରୀ ମାଳାବତୀ ମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ଉପଶମପଦଵୀମ୍ ଇଵାତ୍ତରୂପାଂ କମଲଜଵିଶ୍ରମଣାଯ ଯୋଗ୍ଯରୂପାମ୍ । କୁସୁମନିକରକୋମଲାଭିରାମାଂ ସରସିଜକୋଟରସୁନ୍ଦରୀଂ ସମନ୍ତାତ୍
ଉପଶମର ପଥ ପରି ଦୃଶ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ପଦ୍ମର ଜନ୍ମଦାତାଙ୍କ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଅନେକ ଫୁଲର କୋମଳତାରେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଦ୍ମର ଗୁହା ପରି ସୁନ୍ଦର ।
ସ ତାଂ ଵିଵେଶ ଧର୍ମାତ୍ମା ଗନ୍ଧମାଦନକନ୍ଦରାମ୍ । ଚିରଭ୍ରମଣସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାମ୍ ଅଲିଃ ପଦ୍ମକୁଟୀମ୍ ଇଵ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜଣେ ସେଇ ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାକୁ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଭ୍ରମଣ କରି ପହଞ୍ଚି, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଯେପରି ପଦ୍ମର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେପରି ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ସମାଧାନୋନ୍ମୁଖତଯା ପ୍ରଵିଶନ୍ ସ ଵ୍ଯରାଜତ । ସର୍ଗଵ୍ଯାପାରଵିରତାଵ୍ ଆତ୍ମପୁର୍ଯାମ୍ ଇଵାବ୍ଜଜଃ
ସମାଧି ପାଇଁ ମନ ଲଗାଇ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ସେ, ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବିରତ ହୋଇ, ନିଜ ସ୍ୱନଗରେ ବସିଥିବା ପଦ୍ମର ଜନ୍ମଦାତା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ଚକାରାସନମ୍ ଆନୀଲୈଃ ପତ୍ତ୍ରୈର୍ ଅନ୍ତସ୍ସ୍ଥଗୁଚ୍ଛକମ୍ । ମୃଦୁ ମେଘଵିଧିର୍ ଵୃନ୍ଦମ୍ ଆମ୍ଭୋଦମ୍ ଇଵ ତତ୍ର ସଃ
ସେଠାରେ ସେ ତରୁଣ ପତ୍ର ନେଇ ଏମିତି ଏକ ଆସନ ତିଆରି କଲେ, ଯାହାର ଗୁଛାଗୁଡ଼ିକ ଭିତରେ ଲୁଚିଥିଲା, ଏବଂ ସେହି ଆସନ ମୃଦୁ ମେଘମାଳା ପରି ନରମ ଥିଲା।
ତସ୍ଯ ପ୍ରସାରଯାମ୍ ଆସ ପୃଷ୍ଠେ ଚାରୁ ମୃଗାଜିନମ୍ । ନୀଲରତ୍ନତଟେ ମେରୋସ୍ ତାରାଶାରମ୍ ଇଵାମ୍ବରମ୍
ସେ ଆସନ ଉପରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ମୃଗଚର୍ମ ପିଛାଇଲେ, ଯେଉଁଟି ନୀଳ ମଣିର ପାହାଡ଼ ମେରୁର ଢାଳରେ ଆକାଶରେ ତାରାମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତତ୍ରୋପାଵିଶଦ୍ ଆଵେଶଂ ଚୈତସଂ ତନୁତାଂ ନଯନ୍ । ଅନ୍ତଶ୍ଶୁଦ୍ଧଵପୁଶ୍ ଶୃଙ୍ଗେ ଵୃଷ୍ଟମୂକ ଇଵାମ୍ବୁଦଃ
ସେଠାରେ ସେ ବସି, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କଲେ, ତାଙ୍କର ଭିତର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପବିତ୍ର ଥିଲା, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ନିରବ ମେଘ ଯେପରି ଅବସ୍ଥାନ କରେ, ସେପରି।
ବୁଦ୍ଧଵତ୍ ସୁଦୃଢାବଦ୍ଧପଦ୍ମାସନ ଉଦଙ୍ମୁଖଃ । ପାର୍ଷ୍ଣିଭ୍ଯାଂ ଵୃଷଣୌ ଧୃତ୍ଵା ଚକାର ବ୍ରାହ୍ମମ୍ ଅଞ୍ଜଲିମ୍
ସେ ଜଣେ ଜାଗୃତ ପୁରୁଷ ପରି ଦୃଢ଼ଭାବେ ପଦ୍ମାସନରେ ବସି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ପାଦର ଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ଧରି, ହାତ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଞ୍ଜଳି ମୁଦ୍ରା ଗଠନ କଲେ।
ଵାସନାଭ୍ଯସ୍ ସମାହୃତ୍ଯ ମନୋମୃଗପରିପ୍ଲୁତମ୍ । ନିର୍ଵିକଲ୍ପସମାଧ୍ଯର୍ଥଂ ଚକାରେମାଂ ଵିଚାରଣାମ୍
ମୁଁ ମୋର ଆଦତଗୁଡ଼ିକୁ ଏକଠା କରି, ମନ ହରିଣ ପରି ଭ୍ରମିତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଚିନ୍ତା ଶୂନ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ ଏହି ଚିନ୍ତନ କରିଥିଲି।