ତତ୍ର କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ ଉଦିତେ ସାନୌ ସଫଲପାଦପେ । ଆଗୁଲ୍ଫକୀର୍ଣକୁସୁମେ ସ୍ନିଗ୍ଧଚ୍ଛାଯାମହାଦ୍ରୁମେ
ସେଠାରେ ଏକ ଉଚ୍ଚ ଢାଳରେ ଏକ ଫଳଦାୟକ ଗଛ ଥିଲା, ତାହାର ତଳେ ଗୁଡ଼ିକ ଗୋଡ଼ଘୁଡ଼ିକୁ ଢାକିଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫୁଲ ପଡ଼ିଥିଲା, ଏହା ଏକ ଘନ ଛାୟା ଦେଇଥିବା ବଡ଼ ଗଛ।
ଉଦ୍ଦାଲକୋ ନାମ ମୁନିର୍ ମୌନୀ ମାନୀ ମହାମତିଃ । ଅପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନଃ ପୂର୍ଵମ୍ ଉଵାସୋଦ୍ଦାମତାପସଃ
ଉଦ୍ଦାଳକ ନାମରେ ଜଣେ ମୁନି ଥିଲେ, ଯିଏ ଶାନ୍ତ, ଅହଂକାରୀ ଏବଂ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଥିଲେ। ସେ ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ।
ପ୍ରଥମଂ ତୁ ବଭୂଵାସାଵ୍ ଅଲ୍ପପ୍ରଜ୍ଞାଵିଚାରଵାନ୍ । ଅପ୍ରାପ୍ତପଦଵିଶ୍ରାନ୍ତିର୍ ଅପ୍ରବୁଦ୍ଧଶୁଭାଶଯଃ
ଆରମ୍ଭରେ ସେ ଅଳ୍ପ ବିବେକ ଓ ଅଳ୍ପ ଚିନ୍ତାଧାରା ଥିଲେ, ଏବେଳେ ସେ ଶାନ୍ତିର ସ୍ଥିତିକୁ ଆସିପାରିନଥିଲେ, ନ ମଧୁର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଜାଗୃତ ହୋଇଥିଲେ।
ତତଃ କ୍ରମେଣ ତପସା ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥନିଯମୈର୍ ଯମୈଃ । ଵିଵେକ ଆଜଗାମୈନଂ ନଵର୍ତୁର୍ ଇଵ ଭୂତଲମ୍
ପରେ ଦୀରେ-ଦୀରେ ତପସ୍ୟା, ଶାସ୍ତ୍ର ଅର୍ଥ ଅନୁସରଣ ଓ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା, ସେଠାରେ ବିବେକ ଉଦୟ ହେଲା, ଯେପରି ନବବସନ୍ତ ଭୂମିରେ ଆସେ।
ଅଥେଦଂ ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ସଂସାରଭଯଭୀତଧୀଃ । ଏକାନ୍ତ ଏଵ ନିଵସନ୍ କଦାଚିତ୍ କ୍ଲାନ୍ତମାନସଃ
ତାପରେ, ସଂସାରର ଭୟରେ ଭୀତ ମନ ନେଇ, ସେ ଏକାନ୍ତରେ ବସିଥିବାବେଳେ କେବେ କେବେ କ୍ଲାନ୍ତ ମନେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କିଂ ତତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯଂ ପ୍ରଧାନଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଯଦ୍ ଵିଶ୍ରାନ୍ତୌ ନ ଶୋଚ୍ଯତେ । ଯତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜନ୍ମନା ଭୂଯସ୍ ସମ୍ବନ୍ଧୋ ନୋପଜାଯତେ
କେଉଁଠି ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରାପ୍ତି, ଯାହାକୁ ପାଇଲେ ଅନ୍ତରେ କେବେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯାହା ପାଇଁଲେ ପୁଣି ଜନ୍ମର ବନ୍ଧନ ହୁଏ ନାହିଁ?
କଦାହଂ ତ୍ଯକ୍ତମନନଃ ପଦେ ପରମପାଵନେ । ଵିଶ୍ରାନ୍ତିଂ ଚିରମ୍ ଏଷ୍ଯାମି ମେରୁଶୃଙ୍ଗ ଇଵାମ୍ବୁଦଃ
ମୁଁ କେବେ ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି, ସେ ପବିତ୍ରତମ ସ୍ଥିତିରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଶାନ୍ତିରେ ବସିପାରିବି, ଯେପରି ଏକ ମେଘ ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ବିଶ୍ରାମ କରେ?
କଦା ଶମମ୍ ଉପେଷ୍ଯନ୍ତି ମମାନ୍ତର୍ ଭୋଗଵାସନାଃ । ଆଲୋଲକଲ୍ଲୋଲରଵା ଊର୍ମଯୋ ଽମ୍ବୁନିଧାଵ୍ ଇଵ
ମୋ ମନରେ ଭୋଗର ଆକାଂକ୍ଷାର ତରଙ୍ଗ କେବେ ଶାନ୍ତ ହେବ, ଯେପରି ସମୁଦ୍ରରେ ଉତ୍କଳିତ ତରଙ୍ଗ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ?
ଇଦଂ କୃତ୍ଵେଦମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯତ୍ କର୍ତଵ୍ଯମ୍ ଇତି କଲ୍ପନାମ୍ । କଦାନ୍ତର୍ ଵିହସିଷ୍ଯାମି ପଦଵିଶ୍ରାନ୍ତଯା ଧିଯା
ଏହା କରିଛି, ଏବେ ଆଉ କିଛି କରିବାକୁ ଅଛି—ଏହି ଭାବନା ଛାଡ଼ି, କେବେ ମୁଁ ମନରେ ଶାନ୍ତି ନେଇ ଅନ୍ତରରେ ଖୁସି ଅନୁଭବ କରିପାରିବି?
କଦା ଵିକଲ୍ପଜାଲଂ ମେ ନ ଲଗିଷ୍ଯତି ଚେତସି । ସ୍ଥିତମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଉଜ୍ଝିତାସଙ୍ଗଂ ପଯଃ ପଦ୍ମଦଲେ ଯଥା
ମୋ ମନରେ ଚିନ୍ତାର ଜାଲ କେବେ ଆଉ ଲଗି ରହିବ ନାହିଁ? ଯଦିଓ ଏହା ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେପରି ଜଳ ପଦ୍ମପତ୍ର ଉପରେ ଅଲଗା ରହେ, ସେପରି ମୋ ମନ ଅଲଗା ଓ ଅନାସକ୍ତ ରହିବ କେବେ?
କଦା ବହଲକଲ୍ଲୋଲାଂ ନାଵା ପରମଯା ଧିଯା । ପରିତୀର୍ଣୋ ଭଵିଷ୍ଯାମି ତୃଷ୍ଣାମତ୍ତତରଙ୍ଗିଣୀମ୍
ମୁଁ କେବେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୁଦ୍ଧିରେ ତୃଷ୍ଣାର ତୀବ୍ର ତରଙ୍ଗ ଉଠୁଥିବା ନଦୀକୁ ଏପାରୁ ସେପାର କରିପାରିବି?
କଦେମାଂ ଜାଗତୈର୍ ଭୂତୈଃ କ୍ରିଯମାଣାମ୍ ଅସନ୍ମଯୀମ୍ । କ୍ରିଯାମ୍ ଉପହସିଷ୍ଯାମି ବାଲଲୀଲାମ୍ ଇଵାଫଲାମ୍
ଏହି ସଂସାରର ଲୋକମାନେ କରୁଥିବା ଅସାର କାର୍ଯ୍ୟକୁ, ଯେପରି ଜଣେ ଶିଶୁଙ୍କ ଅଫଳ ଖେଳକୁ ଦେଖି ହସେ, ସେପରି ମୁଁ କେବେ ହସିପାରିବି?
କଦା ଵିକଲ୍ପପର୍ଯସ୍ତମନୋଦୋଲାଵଦୋଲନମ୍ । ପ୍ରଶମିଷ୍ଯତି ମେ ଶାନ୍ତପାନୌଜସ ଇଵ ଭ୍ରମଃ
ମୋ ମନ ଯେଉଁଥିରେ କଳ୍ପନାରେ ଡୁବି ଦୋଳିଯାଏ, ସେଇ ଅସ୍ଥିରତା କେବେ ଶାନ୍ତ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ମତି ଭ୍ରମ ଯେପରି ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେପରି ଶାନ୍ତ ହେବ?
କଦୋଦିତଵପୁର୍ଭାସ୍ଵାନ୍ ଵିହସଞ୍ ଜାଗତୀର୍ ଗତୀଃ । ଅନ୍ତସ୍ ସନ୍ତୋଷମ୍ ଏଷ୍ଯାମି ଵିରାଡାତ୍ମେଵ ପୂର୍ଣଧୀଃ
କେବେ ମୁଁ ଏମିତି ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପରେ, ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ, ସଂସାରର ବିଭିନ୍ନ ପଥରେ ଚାଲିବି, ମନରେ ଗଭୀର ସନ୍ତୋଷ ନେଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ବିଶ୍ୱମନ୍ଦିର ଭଳି?
ଶାନ୍ତଶ୍ ସମସମାଚାରସ୍ ସୋମ୍ଯସ୍ ସର୍ଵାର୍ଥନିସ୍ସ୍ପୃହଃ । କଦୋପଶମମ୍ ଏଷ୍ଯାମି ମନ୍ଥୋନ୍ମୁକ୍ତମହାବ୍ଧିଵତ୍
କେବେ ମୁଁ ଶାନ୍ତ, ସମତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଚରଣରେ, ମୃଦୁ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମନ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଇବି, ଯେପରି ମଥନରୁ ମୁକ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ?
କଦେମାମ୍ ଅଖିଲାଂ ଦୃଶ୍ଯଶ୍ରିଯମ୍ ଆଶାଶତାତ୍ମିକାମ୍ । ସର୍ଵାଂ ସୁଷୁପ୍ତଵତ୍ ପଶ୍ଯନ୍ ଭଵିଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅନ୍ତରାତତଃ
କେବେ ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଶ୍ରୀକୁ, ଯାହା ଅନେକ ଆଶାରେ ଗଠିତ, ସୁଷୁପ୍ତିରେ ଦେଖିବା ପରି, ମନର ଗଭୀରତାରୁ ଦେଖିପାରିବି?
ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ସର୍ଵଂ ଶାନ୍ତକଲ୍ପନଯା ଧିଯା । ପଶ୍ଯଂଶ୍ ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଅଖିଲଂ ଭାଵଯିଷ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅହଂ କଦା
କେବେ ମୁଁ ବାହାର ଓ ଭିତର ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଶାନ୍ତ ବିବେକରେ ଦୃଢ଼ ମନ ସହିତ ଦେଖି, ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ବୋଲି ଅନୁଭବିବି?
କଦୋପଶାନ୍ତଚିତ୍ତାତ୍ମା ଚିତ୍ତାମ୍ ଉପଗତଃ ପରାମ୍ । ପରମାଲୋକମ୍ ଏଷ୍ଯାମି ଜାତ୍ଯାନ୍ଧ୍ଯଵିଗମାଦ୍ ଇଵ
ମୋର ମନ ଏବଂ ଆତ୍ମା କେବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ହେବ, ଉଚ୍ଚତମ ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ମୁଁ କେବେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିପାରିବି, ଯେପରି ଜନ୍ମର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହେଲେ ଜଣେ ଅନ୍ଧ ମଣିଷ ଆଲୋକକୁ ଦେଖିପାରେ?
କଦାଭ୍ଯାସୋପଲବ୍ଧେନ ଚିତ୍ପ୍ରକାଶେନ ଚାରୁଣା । ଦୂରାଦ୍ ଆଲୋକଯିଷ୍ଯାମି ତନ୍ଵୀଂ କାଲକଲାମ୍ ଇମାମ୍
ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଲଭିଥିବା ଜ୍ଞାନର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକରେ, ମୁଁ କେବେ ଦୂରରୁ ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ କାଳର ଧାରାକୁ ଦେଖିପାରିବି?
ଈହିତାନୀହିତୋନ୍ମୁକ୍ତୋ ହେଯୋପାଦେଯଵର୍ଜିତଃ । କଦାନ୍ତସ୍ ତୋଷମ୍ ଏଷ୍ଯାମି ସ୍ଵପ୍ରକାଶପଦସ୍ଥିତଃ
ଇଚ୍ଛା ଓ ଅନିଚ୍ଛାରୁ ମୁକ୍ତ, ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗର ଭାବନା ଛାଡି, ମୁଁ କେବେ ନିଜ ଆଲୋକରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ସନ୍ତୋଷ ପାଇପାରିବି?
କଦାଶାକୌଶିକୀକୀର୍ଣା ଜାଡ୍ଯଜୀର୍ଣହୃଦମ୍ବୁଜା । କ୍ଷଯମ୍ ଏଷ୍ଯତି କୃଷ୍ଣେଯଂ କଦା ମେ ମୋହଯାମିନୀ
ଏହି ଅନ୍ଧକାର ମୋହିନୀ, ଯିଏ ମୋର ହୃଦୟର ପଦ୍ମକୁ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଜରାରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ କରେ, ସେ କେବେ ମୋ ପାଇଁ ସମାପ୍ତ ହେବ?
କଦୋପଶାନ୍ତମନନୋ ଧରଣୀଧରକନ୍ଦରେ । ସମେଷ୍ଯାମି ଶିଲାସାମ୍ଯଂ ନିର୍ଵିକଲ୍ପସମାଧିନା
କେବେ ମୋ ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ପାହାଡ଼ର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି ଏବଂ ଶିଳା ପରି ଅଚଳ ହୋଇ, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ସମାଧିରେ ଲୀନ ହେବି?
କଦା ମେ ଚିତ୍ତମାତଙ୍ଗସ୍ ସ୍ଵାଭିମାନମହାମଦଃ । ତତ୍ତ୍ଵାଵବୋଧହରିଣା ହତୋ ନାଶମ୍ ଉପୈଷ୍ଯତି
କେବେ ମୋ ମନର ଗଜ, ଆତ୍ମଗର୍ବର ମହାମଦରେ ମତ୍ତ, ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ହରିଣା ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ ହୋଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହେବ?
ନିରଂଶଧ୍ଯାନଵିଶ୍ରାନ୍ତିମୂକସ୍ଯ ମମ ମୂର୍ଧନି । କଦା କର୍ଣେ କରିଷ୍ଯନ୍ତି କୁଲାଯଂ ଵନପୁତ୍ତିକାଃ
କେବେ ମୁଁ ନିରବ ଧ୍ୟାନରେ ବିଶ୍ରାମ କରିବି, ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହେବ, ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଚଡ଼େଇମାନେ ମୋ କାନରେ ଘଉଁ ବନାଇବେ?
କଦା ନିଶ୍ଶଙ୍କମ୍ ଉରସି ଧ୍ଯାନାଧୀନଧିଯଃ ଖଗାଃ । ମମ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଏଷ୍ଯନ୍ତି ଶୈଲସ୍ଥାଣୁତଲସ୍ଥିତେଃ
କେବେ ମୁଁ ପାହାଡ଼ର ଦୃଢ଼ ଖମ୍ବ ପରି ଅଚଳ ରହିବି, ଏବଂ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ମୋ ଛାତି ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରିବେ?
ତୃଷ୍ଣାକରଞ୍ଜଜଟିଲାଂ ଜନ୍ମଜର୍ଜରଗୁଲ୍ମକାମ୍ । ସଂସାରାରଣ୍ଯସରଣିଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯାସ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅହଂ କଦା
ଏହି ଜନ୍ମ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା, ତୃଷ୍ଣାର ଜଟିଳ ଜଙ୍ଗଳରେ ଆବୃତ, ସଂସାରର ଏହି ଅନ୍ଧାର ରାସ୍ତାକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିଦେଇପାରିବି?
ଇତି ଚିନ୍ତାପରଵଶୋ ଵନ ଉଦ୍ଦାଲକୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ପୁନଃ ପୁନସ୍ ତୂପଵିଶ୍ଯ ଧ୍ଯାନାଭ୍ଯାସଂ ଚକାର ସଃ
ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ମନ ଭରିଯାଇ, ଉଦ୍ଦାଳକ ନାମକ ଦ୍ୱିଜ ବନରେ ପୁନିପୁନି ବସି ଧ୍ୟାନ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିଲେ।
ଵିଷଯୈର୍ ନୀଯମାନେ ତୁ ଚିତ୍ତେ ମର୍କଟଚଞ୍ଚଲେ । ନ ସ ଲେଭେ ସମାଧାନପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ପ୍ରୀତିଦାଯିନୀମ୍
ତାଙ୍କର ମନଟି ବାନର ପରି ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗକୁ ଆକୃଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା, ତେଣୁ ସେ ସେଇ ଆନନ୍ଦ ଓ ଶାନ୍ତିର ସ୍ଥିରତାକୁ ପାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
କଦାଚିଦ୍ ବାହ୍ଯସଂସ୍ପର୍ଶପରିତ୍ଯାଗାଦ୍ ଅନନ୍ତରମ୍ । ତସ୍ଯାଗଚ୍ଛଚ୍ ଚିତ୍ତକପିଃ ପ୍ରୋଦ୍ଵେଗଂ ତତ୍ତ୍ଵସଂସ୍ଥିତୌ
କେବେ କେବେ ବାହ୍ୟ ସଂସ୍ପର୍ଶକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ସତ୍ୟ ଚିନ୍ତନରେ ବସିଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ମନ ବାନର ଭଳି ଉତ୍କଳାନ୍ତ ହୋଇଯାଉଥିଲା।
କଦାଚିଦ୍ ଆନ୍ତରାନ୍ ସ୍ପର୍ଶାନ୍ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମନଃକପିଃ । ଲୋଲତ୍ଵାତ୍ ତସ୍ଯ ସଂଯାତୋ ଵିଷଯଂ ଵିଷଲୁବ୍ଧଵତ୍
କେବେ କେବେ ସେ ମନର ବାନର, ଭିତରର ଆଭାସଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି, ତାହାର ଅସ୍ଥିର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ସେନ୍ସ ଜଗତ ପ୍ରତି ଏମିତି ଧାଉଥିଲା, ଯେମିତି କେହି ବିଷ ପାଇଁ ଲୋଭୀ ହୁଏ।