ଚିତ୍ତସଂସାରଣାକାଶକୋଟରେ ଚିତ୍ତକୁମ୍ଭଖମ୍ । ଵିନାଶ୍ଯାତୁଲିତାକାଶରୂପଂ ସ୍ଵଂ ରୂପମ୍ ଆଵିଶ
ମନର ସଂସାର ଗୁହାରେ ଥିବା ମନର କୁମ୍ଭ ଭିତର ଖାଲି ସ୍ଥାନକୁ ଛାଡ଼ି, ଅପରିମିତ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରବେଶ କର।
ଵର୍ତମାନଂ କ୍ରମାଯାତଂ ଭଜଦ୍ ବାହ୍ଯଧିଯା କ୍ଷଣମ୍ । ଭୂତଂ ଭଵିଷ୍ଯଦ୍ ଅଭଜଦ୍ ଯାତି ଚିତ୍ତମ୍ ଅଚିତ୍ତତାମ୍
ମନ ଏକ କ୍ଷଣ ପାଇଁ ବାହ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ପୂର୍ବ ଓ ଆଗାମୀକୁ ଛାଡି ଦେଇ, ଏହା ମନ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରି ଅମନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ସଙ୍କଲ୍ପଂ ସାନୁସନ୍ଧାନଵର୍ଜନଂ ଚେତ୍ ପ୍ରତିକ୍ଷଣମ୍ । କରୋଷି ତଦ୍ ଅଚିତ୍ତତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତ ଏଵାସି ପାଵନମ୍
ତୁମେ ଯଦି ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାକୁ ଆସକ୍ତି ଓ ଅନୁସ୍ମୃତି ବିନା କର, ତେବେ ତୁମେ ଅମନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ଓ ସତ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ହେବା।
ଯାଵତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପକଲନଂ ତାଵଚ୍ ଚିତ୍ତଵିଭୂତଯଃ । ଯାଵଜ୍ ଜଲଦଵିସ୍ତାରସ୍ ତାଵତ୍ ଖେ ଜଲବିନ୍ଦଵଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନର ଇଚ୍ଛା ଓ ଚିନ୍ତା ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ରହିଥାଏ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆକାଶରେ ମେଘ ଛାଇ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଣିର ବିନ୍ଦୁ ରହିଥାଏ।
ସଚିତ୍ତଂ ଚେତନଂ ଯାଵତ୍ ତାଵତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପକଲ୍ପନମ୍ । ସଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁ ଜଗଦ୍ ଯାଵତ୍ ତାଵତ୍ ପ୍ରାଲେଯଲେଶକାଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାଗୃତ ମନ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଓ ଚିନ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକରେ ବିଶ୍ୱ ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହିମର ଚିହ୍ନ ରହିଥାଏ।
ଚେତନଶ୍ ଚିତ୍ତରିକ୍ତଶ୍ ଚେଦ୍ ଭାଵିତସ୍ ତତ୍ କୁସଂସୃତେଃ । ଆମୂଲମ୍ ଏଵ ଦଗ୍ଧାନି ଵିଦ୍ଧି ମୂଲାନି ସିଦ୍ଧିମନ୍
ଯଦି ଚେତନା ମନରୁ ଖାଲି ରହି ଉଚିତ ଭାବେ ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଏ, ତେବେ ଅଶୁଦ୍ଧିର ମୂଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦହିଯାଏ; ଏହିଥିକି ହେଉଛି ସଫଳତାର ମୂଳ ଭିତ୍ତି ବୋଲି ଜାଣ।
ଚେତନଂ ଚିତ୍ତରିକ୍ତଂ ହି ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଚେତନମ୍ ଉଚ୍ଯତେ । ନିର୍ମନସ୍କସ୍ଵଭାଵଂ ତନ୍ ନ ତତ୍ର କଲନାମଲଃ
ମନ ବିନା ଥିବା ଚେତନାକୁ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଚେତନା ବୋଲାଯାଏ; ଏହାର ସ୍ୱଭାବ ମନସିକ କ୍ରିୟା ନଥାଏ, ଏଠାରେ କୌଣସି ଭାବନାର ଅଶୁଦ୍ଧି ନାହିଁ।
ସା ସତ୍ଯତା ସା ଶିଵତା ସା ସତ୍ତା ପାରମାତ୍ମିକୀ । ସର୍ଵଜ୍ଞତା ସା ସା ତୃପ୍ତିର୍ ନନୁ ଯତ୍ର ମନଃ କ୍ଷତମ୍
ଯେଠାରେ ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ସେଠି ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ଶୁଭତା, ପରମ ଆତ୍ମାର ସ୍ତିତି, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତା।
ମନୋ ଯତ୍ର ତୁ ତତ୍ରାସ୍ଥାସ୍ ତତ୍ର ଦୁଃଖସୁଖାନି ଚ । ସଦା ସନ୍ନିଧିମ୍ ଆଯାନ୍ତି ଶ୍ମଶାନ ଇଵ ଵାଯସାଃ
ଯେଉଁଠି ମନ ରହେ, ସେଠି ସଦା ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଏମିତି ଯୋଗ ହୁଏ, ଯେପରି ଶ୍ମଶାନରେ କାଉଁ ଏକଠା ହୁଏ।
ଅଵସ୍ତୁତ୍ଵାଵବୋଧେନ ସର୍ଵଭାଵଵ୍ଯଵସ୍ଥିତେଃ । ସଂସୃତିଵ୍ରତତେର୍ ବୀଜଂ ସଙ୍କଲ୍ପେ ନୋପଜାଯତେ
ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ଅସତ୍ୟତା ବୁଝିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଘଟଣାର ନିୟମ ଯେତେବେଳେ ଜଣାପଡ଼େ, ସେତେବେଳେ ଏହି ସଂସାରୀ ଚକ୍ରର ମୂଳ କାରଣ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଶାସ୍ତ୍ରସଜ୍ଜନସମ୍ପର୍କସନ୍ତତାଭ୍ଯାସଯୋଗତଃ । ଜାଗତାନାମ୍ ଅଵସ୍ତୁତ୍ଵଂ ଭାଵାନାମ୍ ଅଧିଗମ୍ଯତେ
ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା, ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସହିତ ମିଳିବା ଏବଂ ନିରନ୍ତର ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ସଂସାରର ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଏବଂ ବସ୍ତୁର ଅସତ୍ୟତା ବୁଝିପାରିଯାଏ।
ଅଵିଵେକାଦ୍ ଉପାହୃତ୍ଯ ଚେତସ୍ ସ୍ଵୈର୍ ଯତ୍ନନିଶ୍ଚଯୈଃ । ବଲାତ୍କାରେଣ ସଂଯୋଜ୍ଯଂ ଶାସ୍ତ୍ରସତ୍ପୁରୁଷକ୍ରମେ
ଯେତେବେଳେ ବିବେକ ନଥାଏ, ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଏ; ଏହି ମନକୁ ଦୃଢ଼ ପ୍ରୟାସ ଓ ନିଶ୍ଚୟ ସହିତ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଠିକ୍ ପଥରେ ଆଣିବା ଦରକାର।
ମୁଖ୍ଯଂ କାରଣମ୍ ଆତ୍ମୈଵ ପରମାତ୍ମାଵଲୋକନେ । ଅଗାଧେ ପତିତଂ ରତ୍ନଂ ରତ୍ନେନୈଵାଵକୃଷ୍ଯତେ
ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ନିଜ ଆତ୍ମା ହିଁ; ଯେପରି ଗଭୀର ଜଳରେ ପଡ଼ିଥିବା ମଣିକୁ ଅନ୍ୟ ମଣି ଦ୍ୱାରା ବାହାର କରାଯାଏ, ସେପରି ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ପରମାତ୍ମାକୁ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।
ସ୍ଵାନୁଭୂତାନି ଦୁଃଖାନି ସ୍ଵାତ୍ମୈଵ ତ୍ଯକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହତି । ତେନାତ୍ମୈଵାତ୍ମଵିଜ୍ଞାନେ ହେତୁର୍ ଏକଃ ପରସ୍ ସ୍ମୃତଃ
ଜେଉଁ ଦୁଃଖଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜେ ଅନୁଭବ କରିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ଆତ୍ମା ଜ୍ଞାନରେ ମାତ୍ର ନିଜେ ଏକମାତ୍ର କାରଣ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ପ୍ରଲପନ୍ ଵିସୃଜନ୍ ଗୃହ୍ଣନ୍ନ୍ ଉନ୍ମିଷନ୍ ନିମିଷନ୍ନ୍ ଅପି । ନିରସ୍ତମନନାନନ୍ତସଂଵିନ୍ମାତ୍ରପରୋ ଭଵ
କଥାହେଉଥିବା, ଛାଡ଼ୁଥିବା, ଧରୁଥିବା, ଆଖି ଖୋଲୁଥିବା କିମ୍ବା ବନ୍ଦ କରୁଥିବା ବେଳେ, ମନକୁ ସମସ୍ତ ଭ୍ରମରୁ ମୁକ୍ତ କରି, ଅନନ୍ୟ ଚେତନାରେ ଏକାଗ୍ର ରୁହ।
ମମେଦଂ ତଦ୍ ଅଯଂ ସୋ ଽହମ୍ ଇତି ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ଵାସନାଃ । ଏକନିଷ୍ଠତଯାନ୍ତସ୍ସ୍ଥସଂଵିନ୍ମାତ୍ରପରୋ ଭଵ
'ଏହା ମୋର', 'ସେଠା ତାଙ୍କର', 'ମୁଁ ଏହି' — ଏପରି ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଚେତନାରେ ଏକମାତ୍ର ଲଗନ ରଖ।
ଵର୍ତମାନଭଵିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯୋସ୍ ସ୍ଥିତ୍ଯୋର୍ ଆଦେହମ୍ ଏକଧୀଃ । ସ୍ଵସଂଵିତ୍ତ୍ଯନୁସନ୍ଧାନାତ୍ ସମାଧାନପରୋ ଭଵ
ବର୍ତ୍ତମାନ କିମ୍ବା ଭବିଷ୍ୟତ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବ, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର ରଖ। ନିଜ ଚେତନାକୁ ସଦା ଅନୁସନ୍ଧାନ କରି, ଏକାଗ୍ରତାରେ ଲଗନ ରୁହ।
ପଲାଯନେଷୁ ଯୁଦ୍ଧେଷୁ ଦୁଃଖେଷୁ ଚ ସୁଖେଷୁ ଚ । ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତେଷୁ ସ୍ଵସଂଵିତ୍ତିପରୋ ଭଵ
ପଳାଇବା ବେଳେ, ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ସମୟରେ, ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଭିତରେ, ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ — ସବୁବେଳେ ନିଜ ଜ୍ଞାନରେ ଏକାଗ୍ର ରୁହ।
ମଲଂ ସଂଵେଦ୍ଯମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ମନୋ ନିର୍ମଥ୍ଯ ମନ୍ଥରମ୍ । ଆଶାପାଶାନ୍ ଅଲଂ ଛିତ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵସଂଵିତ୍ତିପରୋ ଭଵ
ଅନୁଭବର ଅଶୁଦ୍ଧିକୁ ଛାଡିଦେ, ଅଳସ ମନକୁ ଭଲଭାବେ ଉଲଟାଇଦେ, ଆଶାର ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନକୁ କାଟିଦେ ଏବଂ ନିଜ ଜ୍ଞାନରେ ଏକାଗ୍ର ରୁହ।
ଅଶୁଭାଶୁଭସଙ୍କେତସ୍ ସଂଶାନ୍ତାଶାଵିଷୂଚିକଃ । ନଷ୍ଟେଷ୍ଟାନିଷ୍ଟଦୃଷ୍ଟିସ୍ ତ୍ଵଂ ସଂଵିତ୍ସାରପରୋ ଭଵ
ଆଶାର ତାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋ, ଭଲ ଓ ଖରାପର ଚିହ୍ନକୁ ଛାଡ, ଇଚ୍ଛିତ କିମ୍ବା ଅନିଚ୍ଛିତ କିଛି ଭାବନା ରଖନି — ଚେତନାର ସାରରେ ଏକାଗ୍ର ରୁହ।
ସକର୍ତୃକର୍ମକରଣାନ୍ ସ୍ଵାନ୍ ସ୍ପର୍ଶାନ୍ ଅନ୍ତର୍ ଅସ୍ପୃଶନ୍ । ନିର୍ଵିକଲ୍ପନିରାଲମ୍ବସ୍ ସ୍ଵଚିନ୍ମାତ୍ରପରୋ ଭଵ
କର୍ତ୍ତା, କର୍ମ ଓ କାରଣ ଭାବନାକୁ ମନରେ ଛୁଅନି, ଭେଦ ଓ ଆଶ୍ରୟ ଛାଡି, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାରେ ଏକାଗ୍ର ରୁହ।
ଜାଗ୍ରତ୍ଯ୍ ଏଵ ହି ସୌଷୁପ୍ତୀଂ ଭାଵଯନ୍ ସୁସ୍ଥିରାଂ ସ୍ଥିତିମ୍ । ସର୍ଵମ୍ ଅସ୍ତୀତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ସତ୍ତୈକାତ୍ମଵପୁର୍ ଭଵ
ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାକୁ ଚିନ୍ତା କର, ଏବଂ ସମସ୍ତ କିଛି ଅସ୍ତି ବୋଲି ଭାବି, ଏକମାତ୍ର ସତ୍ତାର ଏକତାର ଆକୃତି ହେଇଯା।
ନାନାନାନାଦଶାମୁକ୍ତୋ ଯୁକ୍ତୋ ମୁକ୍ତତଯାଶଯେ । ସମଗ୍ରକଲନାଦୀପସ୍ ସ୍ଵଚିନ୍ମାତ୍ରପରୋ ଭଵ
ବିଭିନ୍ନତା ଓ ଅବିଭିନ୍ନତାର ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମୁକ୍ତିର ଇଚ୍ଛାରେ ସ୍ଥିର ରୁହ, ସମସ୍ତ ଗଣନାକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ଦୀପ ଭଳି, ନିଜ ଚେତନାରେ ଏକାଗ୍ର ହୋ।
ଆତ୍ମତାପରତେ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ନିର୍ଵିଭାଗୋ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତୌ । ଵଜ୍ରସ୍ତମ୍ଭଵଦ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅଵଲମ୍ବ୍ଯ ସ୍ଥିରୋ ଭଵ
ନିଜ ଓ ପର ଭାବକୁ ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ହୋଇ, ହୀରା ଦଣ୍ଡ ଭଳି ନିଜକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଦୃଢ଼ ରୁହ।
ଛିତ୍ତ୍ଵାନ୍ତର୍ ମାନସାନ୍ ପାଶାନ୍ ଆଶାରୂପାନ୍ ଉଦାରଯା । ଧିଯା ଧୈର୍ଯୈକଧାରିଣ୍ଯା ନିର୍ଧର୍ମାଧର୍ମତାଂ ଵ୍ରଜ
ମନର ଭିତର ଆଶା ରୂପୀ ବନ୍ଧନକୁ ଉତ୍ତମ ଓ ଧୈର୍ୟ୍ୟଶୀଳ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା କାଟି, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଉଭୟୁଁ ପାରେ ଥିବା ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋ।
ସମାସାଦଯତସ୍ ତତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଵସଂଵେଦନମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ଵିଷଂ ହାଲାହଲମ୍ ଅପି ଯାସ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅମୃତତାଂ ତଵ
ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ନିଜ ଅସଳ ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ, ସେତେବେଳେ ବିଷ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ଅମୃତ ହେଇଯିବ।
ତଦୋଦେତି ମହାମୋହସ୍ ସଂସୃତିଭ୍ରମକାରଣମ୍ । ନିର୍ମଲାଯା ନିରଂଶାଯାସ୍ ସ୍ଵସଂଵିତ୍ତେଶ୍ ଚ୍ଯୁତିର୍ ଯଦା
ଯେତେବେଳେ ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଅଖଣ୍ଡ ନିଜ ଜ୍ଞାନରୁ ବିଚ୍ୟୁତି ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ବଡ଼ ମାୟା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ପୁନର୍ଜନ୍ମର ଘୁରଣିର କାରଣ।
ତଦା ସଙ୍କ୍ଷୀଯତେ ମୋହସ୍ ସଂସୃତିଭ୍ରମକାରଣମ୍ । ନିର୍ମଲାଯାଂ ନିରଂଶାଯାଂ ସ୍ଵସଂଵିତ୍ତୌ ସ୍ଥିତିର୍ ଯଦା
ଯେତେବେଳେ ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଅଖଣ୍ଡ ନିଜ ଜ୍ଞାନରେ ଅବିଚଳ ରହିବ, ସେତେବେଳେ ମାୟା, ଯାହା ପୁନର୍ଜନ୍ମର କାରଣ, କ୍ଷୟ ପାଇଯିବ।
ସ୍ଵରୂପମ୍ ଅନୁଯାତସ୍ଯ ତୀର୍ଣସ୍ଯାଶାମହାର୍ଣଵମ୍ । ପ୍ରସରିଷ୍ଯତି ତେ ସଂଵିତ୍ ସୂର୍ଯାଂଶୁର୍ ଇଵ ସର୍ଵତଃ
ଯିଏ ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଆଶାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ସମସ୍ତଠାରେ ବିକିରଣ ହେବ।
ସ୍ଵଭାଵମ୍ ଆଲୋକଯତ ଆନନ୍ଦମଯସଂସ୍ଥିତେଃ । ରସାଯନମ୍ ଅପି ସ୍ଵାଦୁ ରାମ ପ୍ରତିଵିଷାଯତେ
ହେ ରାମ, ଯିଏ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, ସେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଦେଖିବାବେଳେ ଅମୃତ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଲାଗେ।