ଉପଲଭ୍ଯ ତଥୈଵାତ୍ମଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଜନତସ୍ ତତଃ । ହରିମ୍ ଆରାଧଯାମ୍ ଆସ ପୁନର୍ ଅଦ୍ରିଗୁହାଗତଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ କଥା ବୁଝି ପାଇ, ସେ ପୁନି ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ବସିଥିବା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ।
ଆଜଗାମୈନମ୍ ଅଲ୍ପେନ କାଲେନାଥ ଜନାର୍ଦନଃ । ସକୃଦାରାଧନେନୈଵ ମାଧଵୋ ଯାତି ବନ୍ଧୁତାମ୍
ଅତି କମ୍ ସମୟରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ; କେବଳ ଏକଥର ପୂଜା କଲେ ମାଧବ ମିତ୍ର ହେଇଯାନ୍ତି।
ଉଵାଚ ଗାଧିଂ ଭଗଵାନ୍ ମଯୂରମ୍ ଇଵ ଵାରିଦଃ । କିଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାର୍ଥଯସେ ଭୂଯସ୍ ତପସେତି ପ୍ରସାଦଵାନ୍
ବର୍ଷା ମେଘ ଯେପରି ମୟୂରକୁ ଦୟା କରେ, ଭଗବାନ ଗାଧିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଏବେ ଆଉ କାହିଁକି ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? କଣ ଚାହୁଁଛ?'
ଭ୍ରାନ୍ତୋ ଽସ୍ମି ଦେଵ ଷଣ୍ମାସାନ୍ ହୂନକୀରଜନାସ୍ପଦମ୍ । ତତ୍ର ଵ୍ଯଭିଚରତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମଦ୍ଵୃତ୍ତାନ୍ତୋ ନ କଥାସ୍ଵ୍ ଅପି
ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଛଅ ମାସ ହୁନ ଓ କିରାତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରିଛି; କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ, ଏକଥା ଗଳ୍ପରେ ମଧ୍ୟ, ମୋ କଥା କେଉଁଠି ଉଲ୍ଲେଖ ନାହିଁ।
ମାଯଯା ହୂନଭୂର୍ ଦୃଷ୍ଟା ତ୍ଵଯେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତୋ ଽସ୍ମି କିଂ ପ୍ରଭୋ । ମୋହନାଶାଯ ମହତାଂ ଵଚୋ ନୋ ମୋହଵୃଦ୍ଧଯେ
ମୋତେ କହାଯାଇଥିଲା, 'ତୁମେ ମାୟାରେ ହୁନ ଭୂମିକୁ ଦେଖିଥିଲା'; କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ, ମହାନମାନଙ୍କର କଥା ମନ୍ଦ ଭ୍ରମ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ, ନା କି ଅଧିକ ଭ୍ରମ ଦେଇବା ପାଇଁ?
କାକତାଲୀଯଯୋଗେନ ଚେତସି ଶ୍ଵପଚସ୍ଥିତିଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ହୂନକୀରାଣାଂ ତଥୈଵ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତା
ଏକ ଅପୂର୍ବ ସଂଯୋଗରେ, ମନରେ ଏକ ଅଛୁତର ଅବସ୍ଥା ଦେଖାଯାଏ; ଏହିଭଳି, ସମସ୍ତ ନିମ୍ନଜାତି ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ପ୍ରତିଛବି ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ତେନାଙ୍ଗ ତଵ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ସତ୍ଯଂ ଯତ୍ କଥଯନ୍ତି ତେ । ପ୍ରତିଭାସୋ ହି ନାଯାତି ପୁନର୍ ଅପ୍ରତିଭାସତାମ୍
ତେଣୁ, ପ୍ରିୟ, ଯେଉଁଠି ତୁମକୁ ଯାହା ସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଠି ଜାଣ, ଏକଥା ଦେଖାଯିବା ପରେ ପୁଣି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ।
କେନଚିଚ୍ ଛ୍ଵପଚେନାନ୍ତେ ଗ୍ରାମସ୍ଯ ରଚିତଂ ଗୃହଂ । ତତ୍ ତଥା ଯତ୍ ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଇଷ୍ଟକାଖଣ୍ଡତାଂ ଗତମ୍
ଗାଁର ଧାରେ କେହି ଅଛୁତ ଏକ ଘର ବନାଇଥିଲେ; ତୁମେ ଯେପରି ଦେଖିଲ, ସେଠି ଏହା ଇଟଁ ଭଙ୍ଗା ଢେରରେ ପରିଣତ ହେଲା।
କଦାଚିତ୍ ପ୍ରତିଭୈକୈଵ ବହୂନାମ୍ ଅପି ଜାଯତେ । କାକତାଲୀଯଗତିଵଦ୍ ଵିଚିତ୍ରା ହି ମନୋଗତିଃ
କେବେ କେବେ, ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକେ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ; କାଉଁଆ ଓ ତାଳଫଳର ଏକାଥିରେ ପଡ଼ିବା ପରି, ମନର ଚାଳ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ।
ତଥା ହି ବହଵସ୍ ସ୍ଵପ୍ନମ୍ ଏକଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ । ସ୍ଵାପଭ୍ରମଦମୈରେଯମଦମନ୍ଥରଚିତ୍ତଵତ୍
ଯେପରି ଅନେକ ଲୋକ ଏକ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖନ୍ତି, ଯେମିତି ନିଦ୍ରା, ଭ୍ରମ, ମଦ୍ୟପାନ କିମ୍ବା ମତ୍ତତାରେ ମନ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଧୀର ହୋଇଯାଏ ।
ଏକସ୍ଯାମ୍ ଏଵ ଲୀଲାଯାଂ ଵନସ୍ଥଲ୍ଯାମ୍ ଇଵୈଣକାଃ
ଏହିପରି, ଏକ ଅରଣ୍ୟ ମାଝରେ ଖେଳୁଥିବା ଅନେକ ହରିଣ ମିଳିଥାଆନ୍ତି ।
ବହଵସ୍ ତୁଲ୍ଯକାଲଂ ଚ ପ୍ରତିଭାତେନ କର୍ମଣା । ଜନା ଯତନ୍ତେ ସ୍ଵଫଲପାକେନେଵ ଦ୍ରୁମା ଋତୌ
ଏହିପରି, ଅନେକ ଲୋକ ସମୟରେ ଏକ ଭାବନାରେ କାମ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଗଛମାନେ ନିଜ ଫଳ ଋତୁ ଆସିଲେ ଦେଇଥାଆନ୍ତି ।
ପ୍ରତିବନ୍ଧାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାନାଂ କାଲୋ ଦାତେତି ଯା ଶ୍ରୁତିଃ । ଵିପ୍ର ସଙ୍କଲ୍ପମାତ୍ରୋ ଽସୌ କାଲୋ ହ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନି ତିଷ୍ଠତି
ସମୟ ଅନୁମତି କିମ୍ବା ବାଧା ଦେଇଥାଏ ବୋଲି ଯେଉଁ ଶ୍ରୁତି ଅଛି, ଏହା କେବଳ ମନର ଧାରଣା ମାତ୍ର; କାରଣ ସମୟ ତ ମନ ଭିତରେ ଅଛି ।
ଅମୂର୍ତୋ ଭଗଵାନ୍ କାଲୋ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ତମ୍ ଅଜଂ ଵିଦୁଃ । ନ ଜହାତି ନ ଚାଦତ୍ତେ କିଞ୍ଚିତ୍ କସ୍ଯଚିଦ୍ ଏଵ ସଃ
ଅକାର ଭଗବାନ୍ କାଳ, ସେଉଁଟି ସତ୍ୟବ୍ରହ୍ମ, ଯାହାକୁ ଅଜନ୍ମା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ସେ କେହିଠାରୁ କିଛି ଛାଡ଼ନାହାନ୍ତି, କିମ୍ବା କେହିଠାରୁ କିଛି ନେବା ମଧ୍ୟ କରନ୍ତିନାହିଁ।
ଲୌକିକୋ ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯଂ କାଲୋ ଵର୍ଷକଲ୍ପଯୁଗାତ୍ମକଃ । ସଙ୍କଲ୍ପ୍ଯତେ ପଦାର୍ଥୌଘୈଃ ପଦାର୍ଥୌଘାଶ୍ ଚ ତେନ ତେ
ଏହି ସାଧାରଣ କାଳ, ଯାହା ବର୍ଷ, କଳ୍ପ ଓ ଯୁଗ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, ସେହି ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ସହିତ ଧାରଣା କରାଯାଏ, ଏବଂ ସେହି ବସ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାଳ ଦ୍ୱାରା ଧାରଣା କରାଯାନ୍ତି।
ସମାନପ୍ରତିଭାସୋତ୍ଥସମ୍ଭ୍ରମଭ୍ରାନ୍ତଚେତସଃ । ତଥା ତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟଵନ୍ତସ୍ ତେ ହୂନକୀରଜନୋଚ୍ଚଯାଃ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ଏକରୂପ ଦୃଶ୍ୟର ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ସେମାନେ ଏହିପରି ଦେଖିଛନ୍ତି—ମହିମା ଓ ଅପମାନର ଉତ୍ଥାନ-ପତନ ସହିତ।
ସ୍ଵଵ୍ଯାପାରପରୋ ଭୂତ୍ଵା ଧିଯାତ୍ମାନଂ ଵିଚାରଯନ୍ । ସାଧୋ ଗତମନୋମୋହମ୍ ଇହୈଵାସ୍ସ୍ଵ ଵ୍ରଜାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ହୋଇ, ବୁଦ୍ଧିରେ ନିଜକୁ ବିଚାର କରି, ଯେ ସାଧୁ ମନର ମୋହ ହରାଇଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ରହି, 'ମୁଁ ଯିବି' ବୋଲି କହିଥିଲେ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଜଗାମାନ୍ତର୍ଧିମ୍ ଈଶ୍ଵରଃ । ଅତିଷ୍ଠତ୍ କନ୍ଦରେ ଗାଧିର୍ ଆଧିପୀଵରଯା ଧିଯା
ଏପରି କହି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମାଳିକ, ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ । ଗାଧି ଏକାକି ଗୁହାରେ ରହିଲେ, ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତି ଭରିଥିଲା ।
ତତଃ କତିପଯେଷ୍ଵ୍ ଅଦ୍ରୌ ମାସେଷ୍ଵ୍ ଅପି ଗତେଷୁ ସଃ । ପୁନର୍ ଆରାଧଯାମ୍ ଆସ ପୁଣ୍ଡରୀକକରଂ ଦ୍ଵିଜଃ
ତାପରେ, ପାହାଡ଼ରେ କିଛି ମାସ କଟିଯିବା ପରେ, ସେ ଦ୍ୱିଜ ପୁଣିଥରେ ପଦ୍ମହସ୍ତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ଦଦର୍ଶ ଚୈକଦା ନାଥମ୍ ଆଗତଂ ପ୍ରଣନାମ ତମ୍ । ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ମନସା ସୋତ୍କେନୋଵାଚ ଚେଶ୍ଵରମ୍
ଏକଦିନ ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ, ମନରେ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିଲେ ଏବଂ ଭଗବାନଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଭଗଵନ୍ ସଂସ୍ମରଂଶ୍ ଚିତ୍ରାଂ ତାମ୍ ଆତ୍ମଶ୍ଵପଚସ୍ଥିତିମ୍ । ଇମାଂ ସଂସାରମାଯାଂ ଚ ପରିମୁହ୍ଯାମି ଚେତସା
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ନିଜ ଅନ୍ତରରେ ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଚଣ୍ଡାଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ମନେ ପକାଉଛି, ଏହି ସଂସାର ମାୟାକୁ ମଧ୍ୟ ଭାବୁଛି, ତେଣୁ ମୋର ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଉଛି ।
ତଦ୍ ଉକ୍ତ୍ଵାଶୁ ଯଥାଵସ୍ତୁ ମହାମୋହନିଵୃତ୍ତଯେ । ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ଵିମଲେ ମାଂ ନିଯୋଜଯ କର୍ମଣି
ଏପରି କହି, ବଡ଼ ମୋହ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ଏହି ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୋତେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଏବେ ନିଯୁକ୍ତ କର।
ବ୍ରହ୍ମଞ୍ ଜଗଦ୍ ଇଦଂ ମାଯାମହାଶମ୍ବରଡମ୍ବରମ୍ । ସର୍ଵା ଆଶ୍ଚର୍ଯକଲନାସ୍ ସମ୍ଭଵନ୍ତୀହ ଵିସ୍ତୃତେ
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ସଂସାର ମାୟାର ବିଶାଳ ଦୃଶ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ରଚନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ।
ହୂନକୀରପୁରେ ମୋହାଦ୍ ଦୃଷ୍ଟଵାଂସ୍ ତତ୍ ତଥା ଭଵାନ୍ । ଇତ୍ଯ୍ ଏତତ୍ ସମ୍ଭଵତ୍ଯ୍ ଏଵ ଦୃଶ୍ଯତେ ହି ଜନୈର୍ ଭ୍ରମଃ
ମୋହରେ ପଡ଼ି, ତୁମେ ହୁଣ ଓ କୀର ନଗରରେ ସେହି ଭ୍ରମ ଦେଖିଥିଲ। ଏଭଳି ଘଟେ, କାରଣ ଲୋକମାନେ ଏପରି ଭ୍ରମକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ହୂନାସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଇଵ କୀରାଶ୍ ଚ ଦୃଷ୍ଟଵନ୍ତସ୍ ତଥା ଭ୍ରମମ୍ । ମୁଧୈଵେତ୍ଯ୍ ଅପି ସତ୍ଯାଭଂ ସମକାଲାଦିସମ୍ଭଵାତ୍
ଯେପରି ତୁମେ ହୁଣ ଓ କୀରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେହି ଭ୍ରମ ଦେଖିଥିଲ, ସେପରି ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଭ୍ରମକୁ ଦେଖନ୍ତି; ଏହା ଅସାର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକାସାଥି ଘଟିବାରୁ ସତ୍ୟ ପରି ଲାଗେ।
ଇଦଂ ତୁ ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଭୂତମ୍ ଅନିନ୍ଦିତ । ଯେନୈତି ତନୁତାଂ ଚିନ୍ତା ମାର୍ଗଶୀର୍ଷଲତେଵ ତେ
ଏବେ ଶୁଣ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଚିନ୍ତା ଏକ ପଥର କ୍ଲାନ୍ତ ଲତାର ନାଁହିଁ ପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ ହେଇଯିବ।
ଯୋ ଽସୌ କଟଞ୍ଜକୋ ନାମ ଶ୍ଵପଚୋ ହୂନମଣ୍ଡଲେ । ତେନୈଵ ସନ୍ନିଵେଶେନ ସ ତଥୈଵାଭଵତ୍ ପୁରା
ଯିଏ କଟଞ୍ଜକ ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ, ହୁଣ ଦେଶର ଏକ କୁକୁର ମାଂସ ଖାଉଥିବା ଲୋକ, ସେ ଯେମିତି ଥିଲା, ସେଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ପୂର୍ବେ ରହିଥିଲା।
ତଥୈଵ ଵିକଲତ୍ରତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦେଶାନ୍ତରଂ ଗତଃ । ବଭୂଵ କୀରନୃପତିଃ ପ୍ରଵିଵେଶାନଲଂ ତତଃ
ସେ ଏଭଳି ଭାବେ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଯାଇ, କିରା ଦେଶର ରାଜା ହେଲା ଏବଂ ପରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ଭଵତଃ କେଵଲଂ ଚିତ୍ତେ ଜଲାନ୍ତର୍ଵର୍ତିନସ୍ ତଦା । ପ୍ରତିଭାତା ତଥାଭୂତା କଟଞ୍ଜାଚାରସଂସ୍ଥିତିଃ
ସେ ସମୟରେ, କେବଳ ତୁମ ମନରେ, ଜଳରେ ଦେଖାଯିବା ଛବି ପରି, କଟଞ୍ଜକଙ୍କର ଆଚରଣ ଏଭଳି ଦେଖାଯାଇଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟାନୁଭୂତମ୍ ଅତ୍ଯର୍ଥଂ କଦାଚିଦ୍ ଵିସ୍ମରତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । କଦାଚିଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଦୃଷ୍ଟଂ ତୁ ଚେତଃ ପଶ୍ଯତି ଦୃଷ୍ଟଵତ୍
ମନେ ଯେଉଁଠି ବହୁତ ଦେଖିଥିବା ଓ ଅନୁଭବ କରିଥିବା କଥାକୁ ମଧ୍ୟ କେବେ କେବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଏ; ଆଉ କେବେ କେବେ ମନ ଏମିତି କିଛି ଦେଖେ, ଯାହାକି କେବେ ଦେଖିନଥିଲା, ତଥାପି ଦେଖିଥିବା ପରି ଲାଗେ।