ଏଵଂ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ମୋହଜାଲଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଯତ୍ ସତ୍ଯମ୍ ଇତି ଜାନାସି ଯଚ୍ ଚାସତ୍ଯମ୍ ଅଵୈଷି ଚ
ଏଭଳି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯେଉଁ ସବୁ ଦେଖିଛ, ସେସବୁ ମୋହର ଜାଲ। ତୁମେ ଯାହାକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଭାବୁଛ, ଯାହାକୁ ଅସତ୍ୟ ଭାବୁଛ, ସେସବୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ମୋହର ଫଳ।
ଵାସନାଵଲିତଂ ଚେତଃ କିଂ ନାମ ନ ନ ପଶ୍ଯତି । ସାଧିତଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ସ୍ଵପ୍ନେ ଵର୍ଷସାଧ୍ଯଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ବାସନାରେ ରଙ୍ଗିତ ମନ କଣ ଦେଖିନଥାଏ? ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ, ବର୍ଷରେ ସାଧିବା କାମକୁ ମନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସଫଳ ଦେଖିପାରେ।
ନାତିଥିର୍ ନ ଚ ହୂନାସ୍ ତେ ନ କୀରାସ୍ ତେ ନ ତତ୍ ପୁରମ୍ । ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ମହାବୁଦ୍ଧେ ଵ୍ଯାମୋହାଦ୍ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ ଅସି
ସେଠାରେ କୌଣସି ଅତିଥି ଥିଲେନି, ହୂଣ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେନି, କୀରମାନେ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ, ସେ ନଗର ମଧ୍ୟ ନଥିଲା। ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏସବୁ ତୁମେ ବଡ଼ ଭ୍ରମରେ ଦେଖିଥିଲ।
ଗଚ୍ଛତା ଭଵତା ହୂନଦେଶଂ ପାନ୍ଥେନ କନ୍ଦରେ । କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ ଵିପ୍ର ଵିଶ୍ରାନ୍ତଂ କୁରଙ୍ଗେଣେଵ କାନନେ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ହୂଣ ଦେଶକୁ ଯାଉଥିଲ, ରାସ୍ତାରେ କେଉଁସି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ବିଶ୍ରାମ କରିଥିଲ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ହରିଣ ବିଶ୍ରାମ କରେ।
ତଥୈଵ ଶ୍ରମମୂଢତ୍ଵାଦ୍ ଇଦଂ ତଦ୍ ଧୂନମଣ୍ଡଲମ୍ । ଇଦଂ ତଚ୍ ଛ୍ଵପଚାଗାରମ୍ ଇତି ଦୃଷ୍ଟଂ ନ ସତ୍ଯତଃ
ଏହିପରି, କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ି, ତୁମେ ଭାବିଲ, 'ଏହା ହେଉଛି ହୂଣମାନେ ବସୁଥିବା ସ୍ଥାନ', 'ଏହା ହେଉଛି ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ଘର', କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ସତ୍ୟରେ କିଛି ନଥିଲ।
ତଥୈଵ କୀରନଗରଂ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ ଅସି ତତ୍ ତଥା । ତଥୈଵ ନାନ୍ଯଥା ଵାପି ମାଯାର୍ଥୀ ହି ଭଵାନ୍ ଦ୍ଵିଜ
ଏହିପରି, ତୁମେ କୀରମାନେ ବସୁଥିବା ସହରକୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦେଖିଥିଲ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଭାବରେ ନୁହେଁ; କାରଣ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ମାୟାକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଜଣେ ଅଟୁଟ ମନିଷ୍ୟ।
ସର୍ଵଦୈଵ ସମଗ୍ରାସୁ ଵିହରନ୍ନ୍ ଅସି ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ । ଦିକ୍ଷୁ ପ୍ରୋନ୍ମତ୍ତକ ଇଵ ଵିଭ୍ରମଂ ମନସା ମୁନେ
ହେ ମୁନି, ସବୁବେଳେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ତୁମେ ମନରେ ଭ୍ରମ ଦେଖି ଘୁରୁଛ, ଏକ ପାଗଳ ମନିଷ୍ୟ ପରି।
ତଦ୍ ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ନିଜମ୍ କର୍ମ କୁର୍ଵଂସ୍ ତିଷ୍ଠୋପଶାନ୍ତଧୀଃ । ନ ସ୍ଵକର୍ମ ଵିନା ଶ୍ରେଯଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତୀହ ମାନଵାଃ
ତେଣୁ ଉଠ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କର, ଶାନ୍ତ ମନେ ରୁହ। କାରଣ, ନିଜ କାମ କରିବା ବିନା ଏଠି ଲୋକେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଇତି ନିଗଦିତଵାନ୍ ସ ପଦ୍ମନାଭୋ ଵନଗତତାପସଵୃନ୍ଦପୂଜ୍ଯମାନଃ । ଵିବୁଧମୁନିଗଣୈଃ ପଵିତ୍ରହସ୍ତୈର୍ ଵୃତ ଉଦଧିଂ ନିଜମ୍ ଆସ୍ପଦଂ ଜଗାମ
ଏଭଳି କହିଲେ ପଦ୍ମନାଭ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଥିବା ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିଲେ। ପବିତ୍ର ହାତ ଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିବାସ, ସମୁଦ୍ରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଅଥ ଗାଧିର୍ ଗତେ ଵିଷ୍ଣୌ ପୁନର୍ ହୂନାଦିକାଞ୍ ଜନାନ୍ । ସ୍ଵସମ୍ମୋହଵିଚାରାର୍ଥଂ ବଭ୍ରାମାଭ୍ରମ୍ ଇଵାମ୍ବରେ
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ଯିବା ପରେ, ଗାଧି ପୁନି ହୁଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେଶର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଭ୍ରମ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆକାଶରେ ମେଘ ଭଳି ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଉପଲଭ୍ଯ ତଥୈଵାତ୍ମଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଜନତସ୍ ତତଃ । ହରିମ୍ ଆରାଧଯାମ୍ ଆସ ପୁନର୍ ଅଦ୍ରିଗୁହାଗତଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ କଥା ବୁଝି ପାଇ, ସେ ପୁନି ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ବସିଥିବା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ।
ଆଜଗାମୈନମ୍ ଅଲ୍ପେନ କାଲେନାଥ ଜନାର୍ଦନଃ । ସକୃଦାରାଧନେନୈଵ ମାଧଵୋ ଯାତି ବନ୍ଧୁତାମ୍
ଅତି କମ୍ ସମୟରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ; କେବଳ ଏକଥର ପୂଜା କଲେ ମାଧବ ମିତ୍ର ହେଇଯାନ୍ତି।
ଉଵାଚ ଗାଧିଂ ଭଗଵାନ୍ ମଯୂରମ୍ ଇଵ ଵାରିଦଃ । କିଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାର୍ଥଯସେ ଭୂଯସ୍ ତପସେତି ପ୍ରସାଦଵାନ୍
ବର୍ଷା ମେଘ ଯେପରି ମୟୂରକୁ ଦୟା କରେ, ଭଗବାନ ଗାଧିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଏବେ ଆଉ କାହିଁକି ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? କଣ ଚାହୁଁଛ?'
ଭ୍ରାନ୍ତୋ ଽସ୍ମି ଦେଵ ଷଣ୍ମାସାନ୍ ହୂନକୀରଜନାସ୍ପଦମ୍ । ତତ୍ର ଵ୍ଯଭିଚରତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମଦ୍ଵୃତ୍ତାନ୍ତୋ ନ କଥାସ୍ଵ୍ ଅପି
ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଛଅ ମାସ ହୁନ ଓ କିରାତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରିଛି; କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ, ଏକଥା ଗଳ୍ପରେ ମଧ୍ୟ, ମୋ କଥା କେଉଁଠି ଉଲ୍ଲେଖ ନାହିଁ।
ମାଯଯା ହୂନଭୂର୍ ଦୃଷ୍ଟା ତ୍ଵଯେତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତୋ ଽସ୍ମି କିଂ ପ୍ରଭୋ । ମୋହନାଶାଯ ମହତାଂ ଵଚୋ ନୋ ମୋହଵୃଦ୍ଧଯେ
ମୋତେ କହାଯାଇଥିଲା, 'ତୁମେ ମାୟାରେ ହୁନ ଭୂମିକୁ ଦେଖିଥିଲା'; କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ, ମହାନମାନଙ୍କର କଥା ମନ୍ଦ ଭ୍ରମ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ, ନା କି ଅଧିକ ଭ୍ରମ ଦେଇବା ପାଇଁ?
କାକତାଲୀଯଯୋଗେନ ଚେତସି ଶ୍ଵପଚସ୍ଥିତିଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ହୂନକୀରାଣାଂ ତଥୈଵ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତା
ଏକ ଅପୂର୍ବ ସଂଯୋଗରେ, ମନରେ ଏକ ଅଛୁତର ଅବସ୍ଥା ଦେଖାଯାଏ; ଏହିଭଳି, ସମସ୍ତ ନିମ୍ନଜାତି ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ପ୍ରତିଛବି ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ତେନାଙ୍ଗ ତଵ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ସତ୍ଯଂ ଯତ୍ କଥଯନ୍ତି ତେ । ପ୍ରତିଭାସୋ ହି ନାଯାତି ପୁନର୍ ଅପ୍ରତିଭାସତାମ୍
ତେଣୁ, ପ୍ରିୟ, ଯେଉଁଠି ତୁମକୁ ଯାହା ସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଠି ଜାଣ, ଏକଥା ଦେଖାଯିବା ପରେ ପୁଣି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ।
କେନଚିଚ୍ ଛ୍ଵପଚେନାନ୍ତେ ଗ୍ରାମସ୍ଯ ରଚିତଂ ଗୃହଂ । ତତ୍ ତଥା ଯତ୍ ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଇଷ୍ଟକାଖଣ୍ଡତାଂ ଗତମ୍
ଗାଁର ଧାରେ କେହି ଅଛୁତ ଏକ ଘର ବନାଇଥିଲେ; ତୁମେ ଯେପରି ଦେଖିଲ, ସେଠି ଏହା ଇଟଁ ଭଙ୍ଗା ଢେରରେ ପରିଣତ ହେଲା।
କଦାଚିତ୍ ପ୍ରତିଭୈକୈଵ ବହୂନାମ୍ ଅପି ଜାଯତେ । କାକତାଲୀଯଗତିଵଦ୍ ଵିଚିତ୍ରା ହି ମନୋଗତିଃ
କେବେ କେବେ, ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକେ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ; କାଉଁଆ ଓ ତାଳଫଳର ଏକାଥିରେ ପଡ଼ିବା ପରି, ମନର ଚାଳ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ।
ତଥା ହି ବହଵସ୍ ସ୍ଵପ୍ନମ୍ ଏକଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ । ସ୍ଵାପଭ୍ରମଦମୈରେଯମଦମନ୍ଥରଚିତ୍ତଵତ୍
ଯେପରି ଅନେକ ଲୋକ ଏକ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖନ୍ତି, ଯେମିତି ନିଦ୍ରା, ଭ୍ରମ, ମଦ୍ୟପାନ କିମ୍ବା ମତ୍ତତାରେ ମନ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଧୀର ହୋଇଯାଏ ।
ଏକସ୍ଯାମ୍ ଏଵ ଲୀଲାଯାଂ ଵନସ୍ଥଲ୍ଯାମ୍ ଇଵୈଣକାଃ
ଏହିପରି, ଏକ ଅରଣ୍ୟ ମାଝରେ ଖେଳୁଥିବା ଅନେକ ହରିଣ ମିଳିଥାଆନ୍ତି ।
ବହଵସ୍ ତୁଲ୍ଯକାଲଂ ଚ ପ୍ରତିଭାତେନ କର୍ମଣା । ଜନା ଯତନ୍ତେ ସ୍ଵଫଲପାକେନେଵ ଦ୍ରୁମା ଋତୌ
ଏହିପରି, ଅନେକ ଲୋକ ସମୟରେ ଏକ ଭାବନାରେ କାମ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଗଛମାନେ ନିଜ ଫଳ ଋତୁ ଆସିଲେ ଦେଇଥାଆନ୍ତି ।
ପ୍ରତିବନ୍ଧାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାନାଂ କାଲୋ ଦାତେତି ଯା ଶ୍ରୁତିଃ । ଵିପ୍ର ସଙ୍କଲ୍ପମାତ୍ରୋ ଽସୌ କାଲୋ ହ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନି ତିଷ୍ଠତି
ସମୟ ଅନୁମତି କିମ୍ବା ବାଧା ଦେଇଥାଏ ବୋଲି ଯେଉଁ ଶ୍ରୁତି ଅଛି, ଏହା କେବଳ ମନର ଧାରଣା ମାତ୍ର; କାରଣ ସମୟ ତ ମନ ଭିତରେ ଅଛି ।
ଅମୂର୍ତୋ ଭଗଵାନ୍ କାଲୋ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ତମ୍ ଅଜଂ ଵିଦୁଃ । ନ ଜହାତି ନ ଚାଦତ୍ତେ କିଞ୍ଚିତ୍ କସ୍ଯଚିଦ୍ ଏଵ ସଃ
ଅକାର ଭଗବାନ୍ କାଳ, ସେଉଁଟି ସତ୍ୟବ୍ରହ୍ମ, ଯାହାକୁ ଅଜନ୍ମା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ସେ କେହିଠାରୁ କିଛି ଛାଡ଼ନାହାନ୍ତି, କିମ୍ବା କେହିଠାରୁ କିଛି ନେବା ମଧ୍ୟ କରନ୍ତିନାହିଁ।
ଲୌକିକୋ ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯଂ କାଲୋ ଵର୍ଷକଲ୍ପଯୁଗାତ୍ମକଃ । ସଙ୍କଲ୍ପ୍ଯତେ ପଦାର୍ଥୌଘୈଃ ପଦାର୍ଥୌଘାଶ୍ ଚ ତେନ ତେ
ଏହି ସାଧାରଣ କାଳ, ଯାହା ବର୍ଷ, କଳ୍ପ ଓ ଯୁଗ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, ସେହି ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ସହିତ ଧାରଣା କରାଯାଏ, ଏବଂ ସେହି ବସ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାଳ ଦ୍ୱାରା ଧାରଣା କରାଯାନ୍ତି।
ସମାନପ୍ରତିଭାସୋତ୍ଥସମ୍ଭ୍ରମଭ୍ରାନ୍ତଚେତସଃ । ତଥା ତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟଵନ୍ତସ୍ ତେ ହୂନକୀରଜନୋଚ୍ଚଯାଃ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ଏକରୂପ ଦୃଶ୍ୟର ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ସେମାନେ ଏହିପରି ଦେଖିଛନ୍ତି—ମହିମା ଓ ଅପମାନର ଉତ୍ଥାନ-ପତନ ସହିତ।
ସ୍ଵଵ୍ଯାପାରପରୋ ଭୂତ୍ଵା ଧିଯାତ୍ମାନଂ ଵିଚାରଯନ୍ । ସାଧୋ ଗତମନୋମୋହମ୍ ଇହୈଵାସ୍ସ୍ଵ ଵ୍ରଜାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ହୋଇ, ବୁଦ୍ଧିରେ ନିଜକୁ ବିଚାର କରି, ଯେ ସାଧୁ ମନର ମୋହ ହରାଇଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ରହି, 'ମୁଁ ଯିବି' ବୋଲି କହିଥିଲେ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଜଗାମାନ୍ତର୍ଧିମ୍ ଈଶ୍ଵରଃ । ଅତିଷ୍ଠତ୍ କନ୍ଦରେ ଗାଧିର୍ ଆଧିପୀଵରଯା ଧିଯା
ଏପରି କହି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମାଳିକ, ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ । ଗାଧି ଏକାକି ଗୁହାରେ ରହିଲେ, ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତି ଭରିଥିଲା ।
ତତଃ କତିପଯେଷ୍ଵ୍ ଅଦ୍ରୌ ମାସେଷ୍ଵ୍ ଅପି ଗତେଷୁ ସଃ । ପୁନର୍ ଆରାଧଯାମ୍ ଆସ ପୁଣ୍ଡରୀକକରଂ ଦ୍ଵିଜଃ
ତାପରେ, ପାହାଡ଼ରେ କିଛି ମାସ କଟିଯିବା ପରେ, ସେ ଦ୍ୱିଜ ପୁଣିଥରେ ପଦ୍ମହସ୍ତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ଦଦର୍ଶ ଚୈକଦା ନାଥମ୍ ଆଗତଂ ପ୍ରଣନାମ ତମ୍ । ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ମନସା ସୋତ୍କେନୋଵାଚ ଚେଶ୍ଵରମ୍
ଏକଦିନ ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ, ମନରେ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିଲେ ଏବଂ ଭଗବାନଙ୍କୁ କହିଲେ ।